Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 16:18

Διότι τότε, τότε εκπληρώνοντας τον θεσμό της μεταξύ μας αγάπης, θα τελέσουμε μια πραγματικά πνευματική εορτή στον Σωτήρα Χριστό. Γι' αυτό και ο νόμος που παλαιότερα είχε δοθεί στους Ιουδαίους κατά τη συλλογή του μάννα, δεν επέτρεπε σε όσους είχαν τη δύναμη, να συλλέγουν μόνο για τον εαυτό τους. «Διότι καθένας», λέει, «ας συλλέξει και για όσους μένουν στην ίδια σκηνή με εσάς». Αν δηλαδή κάποιος από τους συγκάτοικούς τους ήταν ανήμπορος, εκείνοι που δεν βρίσκονταν σε αυτή την κατάσταση, δανείζοντας τρόπον τινά τη δική τους δύναμη σε αυτόν, μάζευαν μαζί με το δικό τους μερίδιο και αυτό που αρκούσε για τους άλλους, ώστε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, εκείνος που είχε μαζέψει το πολύ να μην έχει περίσσευμα, και εκείνος που είχε μαζέψει το λίγο να μην έχει έλλειψη. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο, σαν να γινόταν μια εξισορρόπηση, διατηρούνταν σε όλους η αρχή της ισότητας. Αδικεί λοιπόν τον χαρακτήρα που αρμόζει στις άγιες εορτές εκείνος που δεν συνενώνει τη φροντίδα των απόρων με τη δική του. Διότι αυτός ο συνδυασμός θα αποτελούσε πράγματι τέλεια εορτή. <Αφού έλαβε λοιπόν το ψωμί, εκείνος βγήκε αμέσως έξω. Ήταν δε νύχτα.> Βιαστικά φεύγει για να κάνει το θέλημα του διαβόλου, και σαν μανιακός και ταραγμένος πετάγεται έξω από το οίκημα· δεν βλέπει τίποτα ανώτερο από τη φιλοχρηματία, και, το παράδοξο είναι, ότι θα τον βρούμε να μην έχει ωφεληθεί καθόλου από την ευλογία, προφανώς λόγω της ακατάσχετης ροπής του προς τον πλουτισμό που φώλιαζε μέσα του. Επειδή ήταν εκ των προτέρων κυριευμένος από το πάθος, έχοντας ολόκληρο μέσα του τον πατέρα που γεννά κάθε ανομία, ο άθλιος δεν εξετάζει καν πού τρέχει πια.

Διατρέχοντας εκείνη τη μεγάλη έρημο, και έχοντας περιέλθει σε έλλειψη τροφίμων, εξαιτίας της οποίας καταφέρονταν εναντίον του πάνσοφου Μωυσή, και επειδή δεν ήταν πλέον δυνατόν γι' αυτούς να σωθούν, καθώς επικρατούσε ο λιμός, προετοίμαζαν ήδη τον επικήδειο θρήνο τους. Και έχοντας χάσει εντελώς κάθε ελπίδα, έλεγαν: «Μακάρι να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν πάνω από τους λέβητες των κρεάτων και τρώγαμε άρτους μέχρι χορτασμού. Διότι μας βγάλατε σε τούτη την έρημο, για να σκοτώσετε όλη αυτή τη συναγωγή από την πείνα.» Επειδή δε ο πάνσοφος Μωυσής είχε βρεθεί σε αμηχανία, και δεν ήξερε καθόλου τι να πράξει ή τι να πει προς αυτά, αναθαρρώντας και προσβλέποντας στη μόνη ελπίδα που προέρχεται από τον Θεό, χωρίς καμία καθυστέρηση δόθηκε το αίσιο τέλος σε όσα προσδοκούσαν. Διότι είπε ο Κύριος σε αυτόν: «Ιδού, εγώ θα βρέξω για εσάς άρτους από τον ουρανό, και θα βγει ο λαός, και θα συλλέγουν το μερίδιο της κάθε ημέρας την ίδια ημέρα.» Ερμηνεύοντας δε στους Ισραηλίτες τη δύναμη του νόμου ο μακάριος Μωυσής, είπε πάλι: «Αυτός είναι ο άρτος που σας έδωσε ο Κύριος να φάτε. Αυτή είναι η προσταγή που διέταξε ο Κύριος: ας μαζέψει από αυτόν καθένας, ένα γομόρ ανά κεφαλή, ανάλογα με τον αριθμό των ψυχών σας. Ο καθένας ας συλλέξει για όσους βρίσκονται στις σκηνές του.» Έτσι έπραξαν, λέγει, οι υιοί του Ισραήλ και συνέλεξαν. Και σε εκείνον που μάζεψε το πολύ δεν περίσσεψε, και σε εκείνον που μάζεψε το λιγότερο δεν του έλειψε.

Αυτός λοιπόν είναι, και μέσω αυτού, το πραγματικά θείο και ζωοποιό μάννα. Και όποιος το φάει αυτό, είναι ανώτερος της φθοράς και θα διαφύγει τον θάνατο, σε αντίθεση με εκείνους που έφαγαν το αισθητό. Διότι ο τύπος δεν ήταν σωτήριος, αλλά προδιέγραφε τη μορφή της αλήθειας. Ο Θεός διέταξε, ρίχνοντας το μάννα από ψηλά σαν βροχή, να συλλέγει καθένας ό,τι του αρκεί, και να συγκεντρώνουν, αν κάποιοι το επιθυμούσαν, και για εκείνους που κατοικούσαν στην ίδια σκηνή. «Διότι ο καθένας», λέει, «μαζί με τους συσκήνους του να συλλέξει, και δεν θα αφήσετε», λέει, «από αυτό για το πρωί». Διότι πρέπει εμείς να γεμίζουμε από τα θεία και ευαγγελικά διδάγματα. Καθώς ο Χριστός διανέμει σε εμάς τη δική Του χάρη με ίσο μέτρο σε μικρούς και μεγάλους, και ομοίως τρέφει τους πάντες για τη ζωή, θέλει οι πιο δυνατοί να συγκεντρώνουν για τους άλλους, και να κοπιάζουν για τους αδελφούς τους, και να τους προσφέρουν τους δικούς τους κόπους, και να τους κάνουν κοινωνούς των άνωθεν χαρισμάτων. Και αυτό νομίζω είναι εκείνο που ειπώθηκε προς τους ίδιους τους αγίους αποστόλους: «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε». Διότι, συλλέγοντας για τον εαυτό τους άφθονο μάννα, σπούδαζαν να το διανείμουν σε εκείνους που κατοικούσαν στην ίδια σκηνή, δηλαδή στην Εκκλησία. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές περνούσαν τον χρόνο τους νουθετώντας, καθοδηγώντας, οδηγώντας προς κάθε τι επαινετό, και προσφέροντας άφθονα σε όλους για συμμετοχή τη χάρη με την οποία οι ίδιοι πλούτισαν από τον Χριστό.

Και αφού σηκώθηκε ο λαός, όλη εκείνη την ημέρα και όλη τη νύχτα, συγκέντρωσε ο καθένας ό,τι του αρκούσε· όποιος μάζεψε πολύ δεν είχε περίσσευμα, και όποιος μάζεψε λίγο δεν υστέρησε· όποιος μάζεψε λίγο, συγκέντρωσε δέκα κόρους. Και τα άπλωσαν στα ξηραντήρια γύρω από το στρατόπεδο. Το κρέας υπήρχε ακόμη, προτού καταναλωθεί. Και οργίστηκε ο Κύριος. Και ονομάστηκε ο τόπος εκείνος Μνήματα Επιθυμίας, διότι εκεί έθαψαν τον λαό που κυριεύτηκε από την επιθυμία· —εύλογα λοιπόν και η προκειμένη περικοπή διδάσκει αυτά, λέγοντας: «Τροφή τούς έστειλε μέχρι χορτασμού», και τα εξής. Διδάσκει δε ότι τα πτηνά, ωθούμενα από τους ανέμους, κατέπεσαν στο στρατόπεδο. Και σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «Εκείνος σήκωσε τον Εύρο (ανατολικό άνεμο) από τον ουρανό, και έφερε με τη δύναμή του τον Νότο, φτερωτά πτηνά σαν την άμμο των θαλασσών. Και τα έριξε μέσα στο στρατόπεδό τους, γύρω από τις σκηνές τους. Και αφού έφαγαν, χόρτασαν πάρα πολύ· και εκπλήρωσε την επιθυμία τους, δεν απομακρύνθηκαν από την επιθυμία τους. Ενώ όμως η τροφή βρισκόταν ακόμη στα δόντια τους, η οργή του Θεού ήλθε εναντίον τους, και σκότωσε τους πιο εύτραφους από αυτούς και κατέβαλε τους νέους του Ισραήλ.»

Μαζί με αυτό το θαύμα παρατηρούνταν και ένα άλλο: το ότι όλοι όσοι εξέρχονταν για τη συλλογή, έχοντας, όπως ήταν φυσικό, διαφορετική ηλικία και δύναμη, δεν συγκέντρωναν ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο ο ένας από τον άλλον εξαιτίας της διαφοράς της δύναμής τους, αλλά η ποσότητα που συνέλεγαν μετριόταν σύμφωνα με την ανάγκη του καθενός, ώστε ούτε ο ισχυρότερος να έχει περισσότερο ούτε ο ασθενέστερος να στερείται το ίσο μερίδιο. Επιπλέον, η ιστορία αναφέρει ένα ακόμη θαύμα σχετικά με αυτό: ότι δηλαδή, λαμβάνοντας ο καθένας την τροφή της ημέρας, δεν αποθήκευε τίποτα για την επομένη, ενώ για όποιον από κάποια φειδωλία αποταμίευε από την παρούσα τροφή για την επόμενη ημέρα, το απόθεμα καθίστατο άχρηστο για βρώση, καθώς μετατρεπόταν σε σκουλήκια.

Αλλά, όπως αναφέρει η ιστορία, ούτε εκείνος που πήρε το πολύ είχε περίσσευμα (διότι δεν έχει πού να αποθηκεύσει το παραπάνω), ούτε εκείνος που πήρε το λίγο είχε έλλειψη (διότι η ανάγκη περιορίστηκε και προσαρμόστηκε σύμφωνα με ό,τι βρέθηκε). Το γεγονός δε ότι, για όσους αποθηκεύουν το περίσσευμα, η απληστία τους μετατρέπεται σε γένεση σκουληκιών, μέσα από αυτά ο λόγος της Γραφής κατά κάποιον τρόπο βροντοφωνάζει στους πλεονέκτες ότι καθετί πέραν της ανάγκης, το οποίο κατακρατείται από αυτή την πλεονεκτική επιθυμία, κατά την επόμενη ημέρα, δηλαδή στον προσδοκώμενο βίο, γίνεται σκουλήκι για εκείνον που το αποταμίευσε.

Είδες τους καρπούς της άνω Ιερουσαλήμ; Και το πιο θαυμαστό είναι ότι δεν έχει κριθεί ακόμη ο πόλεμος, αλλά όλα αυτά μας έχουν δωρηθεί πριν από την επαγγελία. Διότι εκείνοι, αν και εισήλθαν στη γη της επαγγελίας, κοπίαζαν· ή μάλλον δεν κοπίαζαν· διότι, εάν ήθελαν να υπακούουν στον Θεό, θα μπορούσαν να κυριεύσουν όλες τις πόλεις χωρίς όπλα και χωρίς πολεμική παράταξη· την Ιεριχώ, άλλωστε, την κατατρόπωσαν έχοντας περισσότερο σχήμα ανθρώπων που χόρευαν, παρά που πολεμούσαν. Εμείς, όμως, δεν πολεμούμε μετά την είσοδό μας στη γη της επαγγελίας, δηλαδή στον ουρανό, αλλά ενόσω βρισκόμαστε στην έρημο, δηλαδή στον παρόντα βίο. Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, αναπαύθηκε από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά Του. Ας μην αποκάμουμε, λοιπόν, να πράττουμε το καλό· διότι στον κατάλληλο καιρό θα θερίσουμε, εάν δεν λιποψυχήσουμε. Βλέπεις πώς, όπως ακριβώς οδήγησε εκείνους, έτσι οδηγεί και εμάς; Εκεί, στην περίπτωση του μάννα και της ερήμου, λέει η Γραφή: «Εκείνος που μάζεψε το πολύ, δεν περίσσευσε, και εκείνος που μάζεψε το λίγο, δεν υστέρησε». Αυτό έχει προσταχθεί και σε εμάς, να μη θησαυρίζουμε πάνω στη γη.

Αν όμως θησαυρίζουμε, δεν προκαλεί πλέον φθορά το αισθητό σκουλήκι, όπως συνέβη με το μάννα, αλλά εκείνο που είναι αιώνιο μαζί με το πυρ. Ας κάνουμε, λοιπόν, τα πάντα, ώστε να μην ετοιμάσουμε τροφή για το σκουλήκι· διότι, όπως λέει, «Εκείνος που μάζεψε το πολύ, δεν είχε περίσσευμα». Και αυτό άλλωστε συμβαίνει και σε εμάς κάθε μέρα· διότι όλοι γεμίζουμε το ίδιο μέτρο της κοιλιάς· και το περιττό αποτελεί προσθήκη ανόητων φροντίδων. Διότι αυτό που επρόκειτο να διδάξει αργότερα λέγοντας, «Αρκετή είναι για την κάθε μέρα η δική της κακία», αυτό το είχε ήδη διδάξει από παλιά, και ούτε έτσι το δέχθηκαν. Εμείς, όμως, ας μην είμαστε άπληστοι, ας μην είμαστε αγνώμονες, ας μην αναζητούμε λαμπρές κατοικίες· διότι βρισκόμαστε σε οδοιπορία, δεν κατοικούμε μόνιμα. Επομένως, εάν κάποιος γνωρίζει ότι ο παρών βίος είναι μια οδός και στρατεία, και, όπως θα έλεγε κανείς, το λεγόμενο από αυτούς «φωσσάτο» (στρατόπεδο), δεν θα αναζητήσει λαμπρές οικοδομές. Διότι ποιος, πες μου, ακόμη και αν είναι πάρα πολύ εύπορος, θα επιλέξει να χτίσει λαμπρές κατοικίες μέσα στο λεγόμενο στρατόπεδο; Κανένας απολύτως· διότι θα γίνει περίγελως, και θα χτίσει για τους εχθρούς, και μάλλον θα τους προσελκύσει. Ώστε, εάν έχουμε πνευματική νήψη, ούτε εμείς θα το πράξουμε.

Διότι εδώ μεν όλοι απολαμβάνουμε πολλή ισοτιμία· τότε όμως θα υπάρξει μεγάλη διάκριση και μέγιστη υπεροχή, καθώς οι δίκαιοι θα λάμπουν περισσότερο από τον ήλιο. Έπειτα, επειδή τους έδειξε ότι όχι μόνο δίνουν, αλλά και λαμβάνουν ως ανταπόδοση μεγαλύτερα αγαθά, θέλει και με άλλον τρόπο να ενισχύσει την προθυμία τους, αποδεικνύοντας ότι, ακόμη και αν δεν τα μοιραστούν με άλλους συγκεντρώνοντας τα πάντα μέσα στο σπίτι τους, δεν πρόκειται να αποκτήσουν κάτι παραπάνω. Και παραθέτει μια παλαιά ιστορία, λέγοντας τα εξής: Καθώς είναι γραμμένο, εκείνος που συγκέντρωσε το πολύ δεν είχε περίσσευμα, και εκείνος που συγκέντρωσε το λίγο δεν είχε έλλειψη. Αυτό δε συνέβη στην περίπτωση του μάννα.

Τότε τους έβρεξε μάννα. Έπειτα έφερε την ορτυγομήτρα. Εδώ, σχετικά με το μάννα, όπου το πολύ δεν περίσσεψε και το λίγο δεν έλειψε, έδωσε παραγγελία να μην αφήσουν υπόλοιπο για την αυριανή ημέρα. Εκείνοι όμως παράκουσαν, και το περίσσευμα γέμισε σκουλήκια.

Θ'. Η απλότητα προ πάντων και η ακακία και η προς αλλήλους αγάπη, και η χαρά, και η ταπείνωση, με κάθε τρόπο ας τεθούν ως θεμέλιο στην αδελφότητα, για να μην καταστήσουμε ανώφελο τον κόπο μας, υπερηφανευόμενοι ο ένας εναντίον του άλλου και γογγύζοντας. Και ούτε αυτός που εγκαρτερεί αδιάλειπτα στις προσευχές ας υπερηφανεύεται έναντι εκείνου που δεν μπορεί να πράξει το ίδιο, ούτε αυτός που αφοσιώνει τον εαυτό του στη διακονία ας γογγύζει έναντι εκείνου που αφιερώνεται στην προσευχή. Ώστε, εφόσον με τέτοια απλότητα και διάθεση συμπεριφέρονται μεταξύ τους, το περίσσευμα εκείνων που παραμένουν στις προσευχές να αναπληρώνει το υστέρημα εκείνων που διακονούν, και αντιστρόφως το περίσσευμα των διακονούντων να καλύπτει το υστέρημα εκείνων που αφιερώνονται στις προσευχές. Και έτσι μάλλον φαίνεται να διασώζεται η ισότητα, σύμφωνα με το ρητό: σε εκείνον που συγκέντρωσε το πολύ δεν περίσσεψε, και σε εκείνον που είχε το λίγο δεν έλειψε.