Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 16:20

Όντας ασυνήθιστοι σε αυτό που είχε συμβεί παραδόξως και μη έχοντας την εμπειρία για να πουν με σαφήνεια τι ακριβώς ήταν αυτό, έλεγαν μεταξύ τους: «Τι είναι αυτό;». Και ακριβώς αυτό που ειπώθηκε ως ερώτηση, το έκαναν όνομα για το πράγμα αυτό, και στη γλώσσα των Συρίων το αποκαλούν «Μάννα», που σημαίνει πάλι «Τι είναι αυτό;». Και από αυτό θα κατανοήσεις ότι ο Χριστός επρόκειτο να αγνοηθεί από τους Ιουδαίους. Διότι αυτό που ίσχυε ως τύπος, η ίδια η εμπειρία έδειξε ότι ίσχυσε και στην ίδια την αλήθεια. «Είπε δε ο Μωυσής προς αυτούς: Κανείς ας μην αφήσει από αυτό μέχρι το πρωί. Και δεν άκουσαν τον Μωυσή, αλλά άφησαν μερικοί από αυτό μέχρι το πρωί, και γέμισε σκουλήκια και βρόμησε, και ο Μωυσής οργίστηκε εναντίον τους». Το πρωί, πάλι, σε αυτά τα γεγονότα, υποδηλώνει τον λαμπρό και ολόφωτο για εμάς καιρό της παρουσίας του Σωτήρος μας, όταν, αφού λύθηκε κατά κάποιον τρόπο και η σκιά του νόμου και η διαβολική καταχνιά που υπήρχε στα έθνη, ο Μονογενής ανέτειλε για εμάς σαν φως και φανερώθηκε ως πνευματικός όρθρος. Διατάζει, λοιπόν, ο μακάριος Μωυσής να μην αφήνουν το τυπικό μάννα μέχρι το πρωί.

Δεν εμποδίζει καθόλου στην πράξη, εάν κάποιος ήθελε τυχόν να συλλέξει και για τους απόντες, και να λαμπρυνθεί από τον νόμο της αγάπης. Απαγορεύει όμως εντελώς το να φυλάξουν για το πρωί, και είπε να το κάνουν αυτό μόνο την παραμονή του Σαββάτου, ώστε να μην ατιμάζεται ο νόμος της αργίας. Διότι δεν ήταν καθόλου δυνατόν να βρουν το Σάββατο, αφού ούτε ο Θεός το έστελνε, αλλά σχεδόν με αυτόν τον τρόπο τους εξανάγκαζε να απέχουν από την εργασία το Σάββατο. Αλλά μερικοί ελάχιστα υπολόγισαν τα θεία προστάγματα, και το φύλαξαν πριν από το Σάββατο, και, όπως λέει η ιερή Γραφή, «Βρώμισε, και γέμισε σκουλήκια». Και ο Μωυσής πικράνθηκε· έτρεξαν έξω και το Σάββατο για να συλλέξουν, και ο Θεός αγανάκτησε. Διότι έχει γραφτεί ως εξής: «Και συνέβη κατά την έβδομη ημέρα, βγήκαν μερικοί από τον λαό για να συλλέξουν, και δεν βρήκαν. Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Μέχρι πότε δεν θέλετε να υπακούετε στις εντολές μου και στον νόμο μου; Δείτε, ο Κύριος έδωσε αυτή την ημέρα ως Σάββατο. Γι' αυτόν τον λόγο ο ίδιος σας έδωσε κατά την έκτη ημέρα άρτους για δύο ημέρες· καθίστε ο καθένας στους οίκους σας, ας μην βγει κανείς σας από τον τόπο του κατά την έβδομη ημέρα». Και ποιος λόγος εκ μέρους μας θα ήταν ο πρέπων και ο πλέον αρμόδιος για όσα ειπώθηκαν;

Αυτό ακριβώς κάνουμε και εμείς, απομακρύνοντας μεν από τις Εκκλησίες τους ετεροδόξους και τους διεστραμμένους, ενώ ταυτόχρονα προσφέρουμε πλουσιοπάροχα στους οικείους της πίστεως τις ουράνιες τροφές. Έχει λεχθεί όμως να μην αφήνουμε τίποτα για το πρωί· καθώς ο νόμος υποδηλώνει πάλι ότι η χρήση των τύπων, αφού έχει παρέλθει ο χρόνος κατά τον οποίο ήταν ακόμη χρήσιμοι και αναγκαίοι, οπωσδήποτε και εξάπαντος οδηγεί σε κρίση και κόλαση: «Διότι έβγαλε σκουλήκια αυτό που κρατήθηκε». Και αυτό θα ήταν μια σαφής ένδειξη κολάσεως και φθοράς. Διότι θα βρεθούν όλοι υπό φθορά και κόλαση όσοι τηρούν τη σκιά μετά την ανάδειξη της αλήθειας. Κάτι τέτοιο λέμε ότι έπαθαν και εκείνοι, στους οποίους γράφει ο μακάριος Παύλος: «Αποκοπήκατε από τον Χριστό όσοι ζητάτε να δικαιωθείτε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Και πάλι: «Ενώ αρχίσατε πνευματικά, τώρα τελειώνετε σαρκικά; Τόσα πάθατε μάταια, αν βέβαια ήταν μάταια;» Επομένως, απαγορεύει να φυλάσσουν για το πρωί, ώστε μέσω του πρωινού να εννοήσεις τον καιρό μετά τον νόμο, κατά τον οποίο φανερώθηκε η παρουσία του Χριστού και ανέτειλε σε εμάς το θείο φως. Αλλά οι Ισραηλίτες τα φύλασσαν για το πρωί, επειδή επρόκειτο να τηρήσουν την αργία του Σαββάτου, και μάλιστα με προσταγή του Θεού.

Μαζί με αυτό το θαύμα παρατηρούνταν και ένα άλλο: το ότι όλοι όσοι εξέρχονταν για τη συλλογή, έχοντας, όπως ήταν φυσικό, διαφορετική ηλικία και δύναμη, δεν συγκέντρωναν ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο ο ένας από τον άλλον εξαιτίας της διαφοράς της δύναμής τους, αλλά η ποσότητα που συνέλεγαν μετριόταν σύμφωνα με την ανάγκη του καθενός, ώστε ούτε ο ισχυρότερος να έχει περισσότερο ούτε ο ασθενέστερος να στερείται το ίσο μερίδιο. Επιπλέον, η ιστορία αναφέρει ένα ακόμη θαύμα σχετικά με αυτό: ότι δηλαδή, λαμβάνοντας ο καθένας την τροφή της ημέρας, δεν αποθήκευε τίποτα για την επομένη, ενώ για όποιον από κάποια φειδωλία αποταμίευε από την παρούσα τροφή για την επόμενη ημέρα, το απόθεμα καθίστατο άχρηστο για βρώση, καθώς μετατρεπόταν σε σκουλήκια.

Αν όμως θησαυρίζουμε, δεν προκαλεί πλέον φθορά το αισθητό σκουλήκι, όπως συνέβη με το μάννα, αλλά εκείνο που είναι αιώνιο μαζί με το πυρ. Ας κάνουμε, λοιπόν, τα πάντα, ώστε να μην ετοιμάσουμε τροφή για το σκουλήκι· διότι, όπως λέει, «Εκείνος που μάζεψε το πολύ, δεν είχε περίσσευμα». Και αυτό άλλωστε συμβαίνει και σε εμάς κάθε μέρα· διότι όλοι γεμίζουμε το ίδιο μέτρο της κοιλιάς· και το περιττό αποτελεί προσθήκη ανόητων φροντίδων. Διότι αυτό που επρόκειτο να διδάξει αργότερα λέγοντας, «Αρκετή είναι για την κάθε μέρα η δική της κακία», αυτό το είχε ήδη διδάξει από παλιά, και ούτε έτσι το δέχθηκαν. Εμείς, όμως, ας μην είμαστε άπληστοι, ας μην είμαστε αγνώμονες, ας μην αναζητούμε λαμπρές κατοικίες· διότι βρισκόμαστε σε οδοιπορία, δεν κατοικούμε μόνιμα. Επομένως, εάν κάποιος γνωρίζει ότι ο παρών βίος είναι μια οδός και στρατεία, και, όπως θα έλεγε κανείς, το λεγόμενο από αυτούς «φωσσάτο» (στρατόπεδο), δεν θα αναζητήσει λαμπρές οικοδομές. Διότι ποιος, πες μου, ακόμη και αν είναι πάρα πολύ εύπορος, θα επιλέξει να χτίσει λαμπρές κατοικίες μέσα στο λεγόμενο στρατόπεδο; Κανένας απολύτως· διότι θα γίνει περίγελως, και θα χτίσει για τους εχθρούς, και μάλλον θα τους προσελκύσει. Ώστε, εάν έχουμε πνευματική νήψη, ούτε εμείς θα το πράξουμε.

Τότε τους έβρεξε μάννα. Έπειτα έφερε την ορτυγομήτρα. Εδώ, σχετικά με το μάννα, όπου το πολύ δεν περίσσεψε και το λίγο δεν έλειψε, έδωσε παραγγελία να μην αφήσουν υπόλοιπο για την αυριανή ημέρα. Εκείνοι όμως παράκουσαν, και το περίσσευμα γέμισε σκουλήκια.

ΛΗʹ. — Του ιδίου προς τον ίδιο. Σε ευχαριστούμε, τίμιε Πάτερ, διότι έδωσες τον εαυτό σου σε εμάς ως το άριστο πρότυπο μετάνοιας, πείθοντάς μας μέσω της εξομολόγησης να φανερώσουμε τους σκοτεινούς θησαυρούς των παθών που κρύβονται μέσα μας· μέσω της οποίας το μίσος προς την αμαρτία εδραιώνεται από τη φύση του. Διότι εμείς είμαστε στ' αλήθεια εκείνοι που περιθάλπουν τα πάθη, η ανάμνηση των οποίων μετά την πράξη φέρνει αηδία· σαν τα κρεμμύδια, αγαπώντας τη συγκατάθεση στους πονηρούς λογισμούς, κατά την οποία το οπτικό αισθητήριο της ψυχής ως προς την αρετή και τη γνώση αμβλύνεται, λαμβάνοντας σαν λέπια τις εμπαθείς φαντασίες των ορατών πραγμάτων. Διότι το κρεμμύδι (κρόμμυον), σύμφωνα με αυτούς που το ετυμολογούν, σημαίνει το κλείσιμο της κόρης του οφθαλμού (κόρης μύσις). Και σαν τα σκόρδα, τρώγοντας την ολοκλήρωση των παθών μέσω της έμπρακτης ενέργειάς τους, κατά την οποία ο νους, γεμάτος από ακαθαρσία, αποπνέει προς τα έξω, μέσα από αισχρά λόγια και συμπεριφορές, τη δυσωδία των κακών που έχει γευτεί με την πράξη του. Αλλά δίδαξέ μας, άγιε Πάτερ, πώς, μετά την αποβολή αυτών, θα αγαπήσουμε το μάννα· εννοώ δηλαδή τον λογικό άρτο της θείας γνώσης, που πέφτει για εμάς σαν βροχή από τον ουρανό, και πώς θα τον διαφυλάξουμε άφθαρτο· ούτε αποταμιεύοντάς τον για το αύριο μέσω της αναβολής, ώστε να μη βγάλει σκουλήκια σαρκικών παθών, σαπίζοντας από την αργία· ούτε επιδεικνύοντάς τον για λόγους προβολής, ώστε να μην αφανιστεί, λιώνοντας από την κενοδοξία.