Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 16:3

Ο πνευματικός άνθρωπος, λοιπόν, θα εντρυφήσει στα λόγια του Σωτήρα μας, και μάλιστα θα αναφωνήσει δικαίως: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγιά σου· πιο γλυκά από μέλι και κηρήθρα στο στόμα μου». Ο δε ψυχικός Ιουδαίος, θεωρώντας ασύνετα ότι το πνευματικό μυστήριο είναι μωρία, και ενώ προτρέπεται μέσα από τα ρήματα του Σωτήρα να ανέλθει στη σύνεση που αρμόζει στον άνθρωπο, καταπίπτει πάντοτε στη γνώριμη σε αυτόν μωρία, ονομάζοντας το πονηρό καλό και το καλό πονηρό, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Ακολουθεί τα πατρικά του ήθη, και μιμούμενος την αμάθεια των προγόνων του, θα ελεγχθεί και σε αυτά. Διότι εκείνοι, ενώ τους χορηγούνταν το μάννα από τον Θεό και μετείχαν στην άνωθεν ευλογία, κατρακυλούσαν στη συνηθισμένη τους χυδαιότητα και αναζητούσαν τις δυσωδίες της Αιγύπτου, επιθυμώντας να δουν κρεμμύδια, πράσα και λέβητες με κρέατα. Ομοίως και τούτοι, ενώ καλούνται να δεχθούν τη ζωοποιό χάρη του Πνεύματος και διδάσκονται να τρέφονται με τον αληθινό άρτο που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα, παρεκκλίνουν προς τη δική τους πλάνη, όντας «μάλλον φιλήδονοι παρά φιλόθεοι». Και όπως οι πρόγονοί τους κατηγορούσαν ακόμη και την ίδια την τροφή του μάννα, τολμώντας να λένε: «Η ψυχή μας ξεράθηκε» εξαιτίας αυτού του μάννα, έτσι και αυτοί πάλι απορρίπτουν τον αληθινό άρτο, μη ντρεπόμενοι να πουν: «Σκληρός είναι αυτός ο λόγος».

Αυτό ακριβώς έπραξαν και οι Ισραηλίτες καθώς διέσχιζαν εκείνη τη βαθιά έρημο. Διότι, ενώ ο Θεός τους κατέβαζε το μάννα, εκείνοι ενέδιδαν στη ροπή προς τα χειρότερα λέγοντας: «Μακάρι να είχαμε πεθάνει, χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν δίπλα στα καζάνια με τα κρέατα και τρώγαμε ψωμί μέχρι χορτασμού.» Αλλά ο γογγυσμός τους εναντίον του Θεού κατέληξε σε όλεθρο για αυτούς, διότι εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια. Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος λέει: «Μην γογγύζετε, όπως γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια.» Επομένως, με χαρωπό φρόνημα οφείλει αυτός που φροντίζει για κάθε κοσμιότητα και επιθυμεί τα εξαιρετικά ανδραγαθήματα, αφού αποβάλει τον λόγο του γογγυσμού, εάν δώσει τον άρτο σε αυτόν που πεινά και χορτάσει την ταπεινωμένη ψυχή, δηλαδή, εάν γίνει φιλεύσπλαχνος, φιλάγαθος και φιλάλληλος, πρόθυμος να μοιράζεται και κοινωνικός, αγαπώντας τον πλησίον του σαν τον εαυτό του, τότε θα ανατείλει στο σκοτάδι το φως του. Και πώς άραγε θα γίνει αυτό; Διότι, όπως από τη νύχτα γίνεται ημέρα, έτσι και μέσα μας, όταν αποβάλλεται το νοητό σκοτάδι, εισέρχεται στη θέση του το θείο φως, ώστε να φαίνεται πως βρισκόμαστε στο μεσημέρι, δηλαδή στην ακμή της λαμπρότητας. Επειδή ο ηλιακός δίσκος, όταν βρίσκεται στο μεσουράνημα, τότε ακριβώς στέλνει το πιο λαμπρό φως του σε όσους βρίσκονται στη γη. Έτσι λοιπόν ο Θεός σου θα είναι μαζί σου παντοτινά. Και αυτό, εκτός από τα άλλα, είναι μέγιστο. Διότι ποιο από τα αγαθά δεν κατέχουν εκείνοι που αξιώθηκαν κάτι τέτοιο;

Κάποτε ο λαός των Εβραίων στρατοπέδευε στην έρημο· και ο Μωυσής είχε κληθεί επάνω στο όρος Σινά, για να λάβει εκεί τον νόμο από τον Θεό. Αυτοί όμως, κάνοντας την απουσία του καθοδηγητή τους αφορμή για ασύνετη συμπεριφορά και αδιαφορώντας για την προηγούμενη ευταξία, στράφηκαν σε αλλόκοτες επιθυμίες. «Διότι κάθισε», λέει, «ο λαός να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν». Και η διασκέδαση εδώ σημαίνει την πορνεία, η οποία συγκαλύπτεται με ευφημισμό από τη θεία Γραφή με το όνομα του παιχνιδιού. Και ποιο κακό βρήκε εξαιτίας αυτού εκείνους που πόρνευσαν, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Ας μην πορνεύουμε, όπως πόρνευσαν κάποιοι από αυτούς, και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια». Και τι άλλο θλιβερό τούς συνέβη να πάθουν, όταν, θεωρώντας ως τίποτα την ουράνια τροφή του μάννα, θυμήθηκαν την τροφή της Αιγύπτου, λέγοντας: «Μακάρι να πεθαίναμε χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν δίπλα στα καζάνια με τα κρέατα και τρώγαμε μέχρι χορτασμού». Επομένως, νομίζω ότι και μέσα από αυτά σας έχει αποδειχθεί σαφώς το όφελος της νηστείας.

Διατρέχοντας εκείνη τη μεγάλη έρημο, και έχοντας περιέλθει σε έλλειψη τροφίμων, εξαιτίας της οποίας καταφέρονταν εναντίον του πάνσοφου Μωυσή, και επειδή δεν ήταν πλέον δυνατόν γι' αυτούς να σωθούν, καθώς επικρατούσε ο λιμός, προετοίμαζαν ήδη τον επικήδειο θρήνο τους. Και έχοντας χάσει εντελώς κάθε ελπίδα, έλεγαν: «Μακάρι να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν πάνω από τους λέβητες των κρεάτων και τρώγαμε άρτους μέχρι χορτασμού. Διότι μας βγάλατε σε τούτη την έρημο, για να σκοτώσετε όλη αυτή τη συναγωγή από την πείνα.» Επειδή δε ο πάνσοφος Μωυσής είχε βρεθεί σε αμηχανία, και δεν ήξερε καθόλου τι να πράξει ή τι να πει προς αυτά, αναθαρρώντας και προσβλέποντας στη μόνη ελπίδα που προέρχεται από τον Θεό, χωρίς καμία καθυστέρηση δόθηκε το αίσιο τέλος σε όσα προσδοκούσαν. Διότι είπε ο Κύριος σε αυτόν: «Ιδού, εγώ θα βρέξω για εσάς άρτους από τον ουρανό, και θα βγει ο λαός, και θα συλλέγουν το μερίδιο της κάθε ημέρας την ίδια ημέρα.» Ερμηνεύοντας δε στους Ισραηλίτες τη δύναμη του νόμου ο μακάριος Μωυσής, είπε πάλι: «Αυτός είναι ο άρτος που σας έδωσε ο Κύριος να φάτε. Αυτή είναι η προσταγή που διέταξε ο Κύριος: ας μαζέψει από αυτόν καθένας, ένα γομόρ ανά κεφαλή, ανάλογα με τον αριθμό των ψυχών σας. Ο καθένας ας συλλέξει για όσους βρίσκονται στις σκηνές του.» Έτσι έπραξαν, λέγει, οι υιοί του Ισραήλ και συνέλεξαν. Και σε εκείνον που μάζεψε το πολύ δεν περίσσεψε, και σε εκείνον που μάζεψε το λιγότερο δεν του έλειψε.

Περί του μάννα και της ορτυγομήτρας. 1. Θαυματουργεί και πάλι ο Θεός των όλων και μεταβαίνει από δύναμη σε δύναμη, κατά το γεγραμμένο· και για τα αδιέξοδα βρίσκει διεξόδους, προνοώντας παντού για τη δική Του δόξα, και αποδεικνύοντας με πολλούς τρόπους ότι μόνο σε Αυτόν ανήκει η ικανότητα να κατορθώνει χωρίς κόπο ακόμη και τα υπερβαίνοντα τη λογική, και τα οποία δικαιολογημένα θα έπρεπε να προκαλούν τον θαυμασμό μας, ώστε μέσα από όλα να αναγνωρίζεται ο Θεός, όχι ως κάποιος από τους θεούς που είναι κατασκευάσματα της ανθρώπινης τέχνης ή που έχουν επινοηθεί με τρόπο ανίερο, αλλά ως Θεός κατά φύση και αληθινός. Διότι από τα όσα ενδόξως επιτελούνται θα μπορούσε κανείς εύκολα να διακρίνει την άφθαρτη φύση Του· στην οποία προσιδιάζει, ως οικείο αγαθό, το παντοδύναμο και ακαταμάχητο για οτιδήποτε επιλέξει να πράξει. Μαζί όμως με αυτό συνυπάρχει και η ανεξικακία. Θα μπορούσε δε κανείς να διαπιστώσει πολύ καθαρά αυτό που λέω, και στα όσα βρίσκονται τώρα ενώπιόν μας. Διότι έχει γραφεί ότι «Τη δέκατη πέμπτη ημέρα, τον δεύτερο μήνα μετά την έξοδό τους από τη γη της Αιγύπτου, γόγγυζε ολόκληρη η συναγωγή των υιών του Ισραήλ εναντίον του Μωυσή και του Ααρών, και τους είπαν οι υιοί του Ισραήλ: Είθε να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν δίπλα στα καζάνια με τα κρέατα και τρώγαμε άρτους μέχρι χορτασμού! Διότι μας βγάλατε σε τούτη την έρημο, για να θανατώσετε από την πείνα ολόκληρη αυτή τη συναγωγή;»

Διότι, ενώ λυτρώθηκαν από την Αίγυπτο και ελευθερώθηκαν από την πικρή δουλεία, ενώ κλήθηκαν από τον Θεό στην άνωθεν και πατροπαράδοτη ελευθερία τους, εντούτοις θυμούνταν τα της Αιγύπτου· και έκλαιγαν λέγοντας: «Μακάρι να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου. Και επιτίθεντο στον Μωυσή λέγοντας: Γιατί μας έβγαλες σε τούτη την έρημο;» Ότι λοιπόν είναι αναπόφευκτο, εκείνοι που απαλλάσσονται από την καταραμένη φιλοσαρκία και από την κοσμική ζωή, στην αρχή να δυσκολεύονται να αποσπαστούν, και ορισμένες φορές να επιζητούν τα του κόσμου, μας το υποδηλώνει εμμέσως ο νομοθέτης λέγοντας: «Θα κλάψει τον πατέρα και τη μητέρα (της) για διάστημα ενός μηνός». Και βεβαίως δεν λέμε ότι τους πρόσταξε να κλαίνε· αλλά μάλλον το παραχωρεί, και ανέχεται όσους ασθενούν. Και είπε ότι πρέπει να συγχωρούνται τα παραπτώματα σε αυτούς που το έπαθαν, ακριβώς επειδή δεν είχαν αποκτήσει ακόμη την ικανότητα της καρτερίας. Γι' αυτό και συγχώρεσε το πάθος στη Συναγωγή των Ιουδαίων μέσα στην έρημο, και δεν εξολόθρευσε ολοκληρωτικά αυτούς που είχαν αμαρτήσει, αν και αγανακτούσε παιδαγωγικά. Ότι, δηλαδή, δεν επέτρεψε να είμαστε διαρκώς πνευματικά ασθενείς, και να δεχόμαστε μέσα μας αναμνήσεις της παλαιάς οικειότητας, εννοώ της οικειότητας με τον κόσμο, το απέδειξε ολοφάνερα, ορίζοντας όχι μακρύ χρόνο για το κλάμα· αλλά (μόνο) τις ημέρες ενός μηνός, δηλαδή κάποια βραχεία και περιορισμένη χρονική περίοδο.

Όταν δε ο ιδρώτας καταπονεί και οι κόποι επικρέμανται, αυτός που υπόσχεται απαλλαγή θα μπορούσε εύκολα να πείσει κάποιον να περιφρονήσει ακόμη και τα πιο ευχάριστα πράγματα. Νομίζω δε ότι και ο Θεός, ο οποίος έχει τη γνώση κάθε αγαθού, τότε ακριβώς επέτρεψε να γίνει δυσβάσταχτη και πολύ οδυνηρή για τους Ισραηλίτες η καταπίεση των Αιγυπτίων, ενεργώντας με άκρα θεία οικονομία, ώστε να είναι πρόθυμοι για αναχώρηση και, χωρίς να παραμένουν δεσμευμένοι στις συνήθεις απολαύσεις, να μην γίνουν σκληροί και εντελώς απείθαρχοι, και, περιφρονώντας τη χάρη Εκείνου που τους καλούσε στην ελευθερία, να επιλέξουν εκούσια τη δουλεία στην Αίγυπτο, προτιμώντας την πρόσκαιρη απόλαυση από τους λίγους κόπους. Ή μάλλον, θεωρώντας αυτά ανώτερα από τις δωρεές του Θεού· και έτσι, ενώ είχαν ξεφύγει με μεγάλη χαρά από την καταπίεση των παλαιών τους τυράννων και είχαν κατασκηνώσει στην έρημο, τρεφόμενοι με όσα τους δίνονταν άνωθεν και από τον ουρανό, εννοώ τη χορηγία του μάννα, θυμούνταν την καλοπέραση της Αιγύπτου χύνοντας δάκρυα. Επιμένοντας μάλιστα και φωνάζοντας παιδαριωδώς ότι θα ήταν, όπως έλεγαν, πολύ καλύτερο και προτιμότερο για αυτούς να είχαν πεθάνει απολαμβάνοντας τα τραπέζια της Αιγύπτου: «Μακάρι να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι από τον Κύριο στην Αίγυπτο, όταν καθόμασταν δίπλα στους λέβητες των κρεάτων και τρώγαμε ψωμί μέχρι χορτασμού!» ΠΑΛΛ. Σωστά μιλάς. ΚΥΡ. Επομένως, ο Μωυσής γνώριζε καλά ότι η θαυματουργία θα τους ήταν απολύτως αναγκαία για να υπακούσουν.

Και έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό μέσα στις καρδιές τους, ζητώντας τροφή για τις ψυχές τους. Και καταλάλησαν κατά του Θεού. Το πώς καταλάλησαν κατά του Θεού, το διδάσκει και ο Μωυσής λέγοντας: Και γόγγυζε όλη η συναγωγή των υιών Ισραήλ εναντίον του Μωυσή και του Ααρών, και τους είπαν: Μακάρι να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν γύρω από τα καζάνια και τρώγαμε ψωμί μέχρι χορτασμού! Διότι μας βγάλατε από εκεί για να σκοτώσετε όλη αυτή τη συναγωγή από την πείνα. Και μετά από αυτά, είπε ο Μωυσής προς τον λαό: Εμείς όμως τι είμαστε; Διότι ο γογγυσμός σας δεν είναι εναντίον μας, αλλά εναντίον του Θεού. Προσέλθετε ενώπιον του Θεού, διότι εισάκουσε τον γογγυσμό σας. Και μετά από αυτά: Μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή λέγοντας: Εγώ άκουσα τον γογγυσμό των υιών Ισραήλ, και τα εξής. Έχοντας, λοιπόν, αυτά κατά νου και ο παρών λόγος, είπε: Και έθεσαν σε δοκιμασία τον Θεό μέσα στις καρδιές τους, ζητώντας τροφή για τις ψυχές τους. Και καταλάλησαν κατά του Θεού και είπαν: Μήπως θα μπορέσει ο Θεός να ετοιμάσει τραπέζι μέσα στην έρημο; Επειδή χτύπησε πέτρα και έτρεξαν νερά, και ξεχύθηκαν χείμαρροι· μήπως μπορεί να δώσει και ψωμί, ή να ετοιμάσει τραπέζι για τον λαό του; Βέβαια, στην ιστορία δεν αναφέρονται αυτά· εδώ όμως έχουν διασωθεί, δείχνοντας ότι αυτά ακριβώς συλλογίστηκαν: Διότι έθεσαν σε δοκιμασία, λέει, τον Θεό στις καρδιές τους, και, Καταλάλησαν κατά του Θεού.

Διότι εκεί υπήρχαν οι χύτρες των κρεάτων, τις οποίες αναπολούν οι Ιουδαίοι· εκεί επικρατούσε η μεγάλη τυραννία της κοιλιάς. Εντούτοις, επειδή το θέλησαν, μεταστράφηκαν, και αφού δέχθηκαν το πυρ του Χριστού, μεθορμίστηκαν μαζικά προς τον ουρανό· και μολονότι ήταν πιο θερμόαιμοι από τους άλλους, και πιο επιρρεπείς προς την οργή και τις σωματικές ηδονές, μιμούνται τις ασώματες δυνάμεις με την επιείκεια και τη λοιπή απάθεια της φιλοσοφίας. Και αν κάποιος έχει βρεθεί σε εκείνη τη χώρα, γνωρίζει αυτά που λέω.

Επειδή όμως είναι διεφθαρμένοι και στα λόγια και στα έργα, χάσκουν μόνο για τα παρόντα, προσηλωμένοι στη σάρκα και υποδουλωμένοι στην κοιλιά, και θεός τους είναι η κοιλιά, και τα εγκόσμια, και όσα χωρούν στο λαιμό και την κοιλιά, τα μετρούν ως την ύψιστη ευδαιμονία. Σε κανένα καλύτερο δεν στηρίζουν τις ελπίδες τους, χωρίς να βλέπουν σε κανένα από τα υψηλότερα ή τα πιο ωφέλιμα. Είναι φτωχοί από θεϊκές κρίσεις, και πιέζονται από πολλή απορία, κυρίως όταν τους έχουν λείψει τα βασιλικά σιτηρέσια, από τα οποία, μαζί με τα όπλα, τους παρεχόταν και ό,τι χρειαζόταν για να ζήσουν. Έτσι, μετρώντας τα αναγκαία και τα τρόφιμα με μέτρα και σταθμά, οι άφρονες κρίνουν την πίστη τους σύμφωνα με τη θεραπεία της κοιλιάς, ζυγίζοντάς την με την αφθονία των τροφών ή με την ορθότητα των δογμάτων. Είναι ικανοποιημένοι όταν έχουν χορτάσει από τα αναγκαία και τα ευχάριστα, αλλά αγανακτούν και κατηγορούν τη δική μας ευσέβεια, όταν κάποιο από αυτά τους λείπει. Γιατί αυτοί και όσοι κυριαρχούνται από την ίδια απιστία, ομόγνωμοι και ομοιότροποι, αναγνωρίζονται σε αυτούς που κάποτε δραπέτευσαν από την αιγυπτιακή δουλεία, έχοντας αποκτήσει γλώσσα και φρόνημα εφάμιλλα και ισόφυά τους. Και φέροντας σαφώς τα τεκμήρια της θρησκείας εκείνων, εξοργίζονται και πονάνε για παρόμοια ατυχήματα, αν τυχόν τους συμβούν. Και όπως εκείνοι επαναστατούσαν ενάντια στους νομοθέτες και τους άρχοντες, αναπολώντας την καθέδρα δίπλα στα κρέατα και τους λέβητες, και την αφθονία των άρτων, έτσι και αυτοί, αναιδέστατοι, και καταβοώντας εναντίον των κηρύκων της αλήθειας και όσων διακονούν τον λόγο του Κυρίου, λένε ανοσιότατα τα ίδια σχεδόν που έλεγαν κι εκείνοι, αντιτασσόμενοι σε κάποιον από τους θείους προφήτες: «Ο λόγος που μας μίλησες στο όνομα του Κυρίου, δεν θα σας ακούσουμε. αλλά κάνοντας θα κάνουμε όλο τον λόγο που θα βγει από το στόμα μας, να θυμιάσουμε στη βασίλισσα του ουρανού και να της προσφέρουμε σπονδές, όπως κάναμε εμείς και οι πατέρες μας, και οι βασιλείς μας, και οι άρχοντές μας στις πόλεις του Ιούδα και έξω από την Ιερουσαλήμ. και χορτάσαμε άρτους, και γίναμε καλοί, και δεν είδαμε κακά. και όταν σταματήσαμε να θυμιάζουμε στη βασίλισσα του ουρανού, λιγοστέψαμε όλοι, και χαθήκαμε με ρομφαία και με λιμό. Έτι πλέον δεν θα καθίσουμε σε αυτή τη γη για να μην ακούσουμε τη φωνή του Κυρίου, γιατί θα μπούμε στη γη της Αιγύπτου, και δεν θα δούμε πόλεμο, και δεν θα ακούσουμε φωνή σάλπιγγας, και δεν θα πεινάσουμε σε άρτους και εκεί θα κατοικήσουμε».

Διότι δεν παρουσιάζει μόνο πριν από τον νόμο περί των αζύμων τον Ραγουήλ να λέγει στις θυγατέρες του γι' αυτόν: «καλέστε τον για να φάγει άρτο»· αλλά και μετά τον νόμο, τους υιούς του Ισραήλ να λέγουν προς αυτόν και τον Ααρών: «είθε να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι από τον Κύριο στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν δίπλα στους λέβητες των κρεάτων και τρώγαμε άρτους μέχρι χορτασμού». Και πάλι: «Προσήλθαν δε και ο Ααρών και όλοι οι πρεσβύτεροι του Ισραήλ για να συνφάγουν άρτο με τον πεθερό του Μωυσή». Και «θα ευλογήσω», λέγει ο Θεός, «τον άρτο σου και το ύδωρ σου». Και «θα τοποθετείς πάνω στην τράπεζα άρτους της προθέσεως ενώπιόν μου διαπαντός». «Και ήταν ο Μωυσής στο όρος ενώπιον του Κυρίου σαράντα ημέρες και σαράντα νύκτες, άρτο δεν έφαγε και ύδωρ δεν ήπιε».

Επειδή, λοιπόν, έχουμε λυτρωθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι ανάγκη τώρα να διανύσουμε καλά την έρημο του βίου, όντας πειθαρχικοί και πρόθυμοι στο να ακούμε, υπομονετικοί και μακρόθυμοι, φίλοι της αγνείας και των εντολών. Να μην είμαστε σαν τον παλαιό λαό γογγυστές και ανυπάκουοι, φιλόσαρκοι και φιλήδονοι, αυθάδεις και αντιρρησίες, και αντάρτες εναντίον του ίδιου του νομοθέτη, αναπολώντας κατά κάποιον τρόπο τα κρέατα και τα καζάνια, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα της Αιγύπτου, τα οποία είναι όσα με τη δύναμη του Θεού απομακρύναμε και απαρνηθήκαμε. Σε καμία περίπτωση, λοιπόν, παρακαλώ, να μην είμαστε έτσι, αλλά να γίνουμε ως άγιος λαός του Θεού, χωρίς να Τον πικραίνουμε, ευήκοοι, εύκολα καθοδηγούμενοι, όπου και όποτε και την ώρα και από όπου Εκείνος θέλει, οδηγούμενοι και κατευθυνόμενοι και προστατευόμενοι μέσω των εντολών Του που εκδηλώνονται και φανερώνονται, υπομένοντας τα λυπηρά της οδού. Ακόμη και αν υπάρξει έλλειψη φαγητού, ακόμη και αν υπάρξει στέρηση ποτού, ακόμη και αν λείψει κάτι άλλο από τα συνηθισμένα, και εάν έχουμε τέτοια εμπιστοσύνη, άγγελος του Θεού θα προπορεύεται από εμάς, και ο Κύριος θα πολεμήσει υπέρ ημών τα πάθη σαν να είναι αλλόφυλα έθνη. Και θα εισέλθουμε όχι στη γη των Αμορραίων και των Χαναναίων και των Φερεζαίων και των Ευαίων, αλλά σε εκείνη τη γη των πράων και των δικαίων, και σε γη που ρέει μέλι και γάλα, αθάνατη και αστείρευτη, και θα κληρονομήσουμε όλα τα αγαθά των επαγγελιών, συμβασιλεύοντας με τον Δεσπότη Χριστό.

Επειδή βάλατε το χέρι σας στο άροτρο και στραφήκατε προς τα πίσω. Από αγάπη προς εσάς τα λέω αυτά· μάρτυράς μου ο Κύριος, επειδή σας σπλαχνίζομαι, σας αγαπώ και πονώ για εσάς. Τι λέει στην Παλαιά Διαθήκη για τους Ισραηλίτες; Ότι στράφηκαν με την καρδιά τους προς την Αίγυπτο, επειδή θυμούνταν τα κρεμμύδια, τα κρέατα και τα καζάνια της Αιγύπτου, καθώς και την εκεί άθλια ζωή τους. Ίσως κι εμείς στραφήκαμε προς τον κόσμο και τα κοσμικά πράγματα, και όσα ενεργούσαμε εκεί, τα πράττουμε και εδώ. Αλίμονο, πώς, ενώ οφείλουμε να είμαστε ισάγγελοι, δεν φαινόμαστε ούτε καν σαν τους ευσεβείς λαϊκούς, φτάνοντας από τη σταδιακή αμέλεια ακόμη και στα πιο σοβαρά παραπτώματα.

Γιατί λοιπόν κινείστε εναντίον εμού του ταλαίπωρου και φλυαρείτε και μωρολογείτε; Αλλά, όπως φαίνεται, είστε κάποιοι Ισραηλίτες που λυτρώθηκαν από το χέρι του αόρατου Φαραώ και από την πικρή κατασκευή πλίνθων των παθών και από τη σκοτεινή Αίγυπτο της κοσμικής ματαιότητας, και έπειτα, κατά την πορεία της ασκητικής και γεμάτης θλίψεις διαγωγής, όταν επισυμβαίνουν κάποιες στενοχώριες, δεν ευχαριστείτε τον Θεό, δεν αποδίδετε αίνο δοξολογίας, ώστε μέσω αυτής της αγαθής σας διάθεσης να προσφερθούν τα αναγκαία από την Πρόνοια, αλλά γογγύζετε και σχεδόν λέτε «μακάρι να είχαμε πεθάνει στην Αίγυπτο», αναπολώντας τους λέβητες, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα, τα οποία μπορεί να εκλάβει ο καθένας όπως προτιμά, ανάλογα με τα όσα ζούσε μέσα στον κόσμο. Αλλά τι έπαθαν εκείνοι τότε, το κατανοείτε εσείς που διαβάζετε· διότι κανένας από αυτούς δεν αξιώθηκε να εισαχθεί στη γη της κληρονομίας, αλλά τα σώματά τους έπεσαν στην έρημο και χάθηκαν από τον ολοθρευτή, καθώς είναι γεγραμμένο. Φοβάμαι λοιπόν, ω τέκνα, μήπως πάθουμε και εμείς το ίδιο, πράττοντας τα ίδια. Και τότε μεν υπήρχε η νηπιότητα της σκιάς και του νόμου, τώρα όμως η τελειότητα της χάριτος και της αλήθειας του Χριστού. Και αυτό πάλι δεν αναφέρεται στους λαϊκούς, αλλά σε εμάς που έχουμε ανέλθει στο ύψος της αγγελικής πολιτείας. Πού ποτέ φάνηκε στους όσιους πατέρες μας τέτοιος γογγυσμός; Ή ποιον απώθησαν εκείνοι, ο οποίος επιθυμούσε να γίνει δεκτός;