Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 16:4

Αλλά όταν ο νόμος του Θεού μάς μιλάει νοερά, και βλέπουμε πλέον ως πικρή τη δουλεία σε αυτά, τότε ακριβώς, έχοντας διψάσει την απομάκρυνση από κάθε φαυλότητα, ερχόμαστε στον ίδιο τον Χριστό σαν σε αρχή και θύρα της ελευθερίας, και εφοδιαζόμενοι πλέον με την ασφάλεια και τη χάρη διά του τιμίου αίματος, αφήνοντας τις σαρκικές περιστάσεις αυτού του βίου σαν κάποια ταραχώδη και συγχυσμένη θάλασσα, και βρισκόμενοι έξω από κάθε κοσμικό θόρυβο, προχωρούμε πλέον προς την πιο άυλη και καθαρή κατάσταση, σαν να καταλύουμε σε έρημο τόπο. Επειδή όμως δεν είναι αγύμναστος στην αρετή εκείνος που παιδαγωγείται προς αυτήν μέσω του νόμου, όταν πλέον βρεθούμε σε αυτή την κατάσταση, τότε, περιπίπτοντας σε πειρασμούς που μας δοκιμάζουν, κάποιες φορές κατατρυχόμαστε από την ανάμνηση των σαρκικών επιθυμιών. Έπειτα, καθώς η επιθυμία μάς καταφλέγει πάρα πολύ, πολλές φορές διαμαρτυρόμαστε έντονα εξαιτίας της ακηδίας, παρόλο που ο θείος νόμος μάς έχει καλέσει προς την ελευθερία, και βρισκόμενοι σαν σε λιμό από τις παλαιότερες και συνηθισμένες σε εμάς ηδονές, και έχοντας πλέον ολιγωρήσει απέναντι στους κόπους της εγκράτειας, δεν βλέπουμε πια ως φαύλη τη δουλεία στον κόσμο. Διότι, πράγματι, το σαρκικό θέλημα είναι ικανό να παρασύρει τον νου σε κάθε ολιγοψυχία απέναντι στα αγαθά. «Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Ιδού, εγώ βρέχω για εσάς άρτους από τον ουρανό».

Σε αυτό, λοιπόν, απαντούμε ότι σε εκείνους που είναι τέλειοι ως προς την πνευματική κατάσταση αρμόζει το να ζητούν μέσω της προσευχής· αλλά κάπως θα ισομοιραστεί με αυτήν και ο γογγυσμός των πιο αδύναμων, ο οποίος προέρχεται από ακηδία ή όπως αλλιώς μπορεί να προκύψει· και ο Σωτήρας των πάντων, επειδή είναι φιλάνθρωπος, δεν οργίζεται εξ ολοκλήρου. Διότι, όπως ακριβώς για τα εντελώς μικρά νήπια το κλάμα μερικές φορές χρησιμεύει για να ζητήσουν τα αναγκαία για αυτά, και μέσω αυτού η μητέρα συχνά καλείται να αναζητήσει όσα ευχαριστούν το βρέφος, έτσι και για εκείνους που είναι ακόμα νήπια και δεν έχουν προχωρήσει στην πνευματική σύνεση, το κλάμα που προέρχεται από την ακηδία, ας το πω έτσι, έχει τη δύναμη της ικεσίας προς τον Θεό. Δεν τους τιμωρεί, όμως, στην αρχή, παρόλο που τους βλέπει να νικιούνται από τις γήινες επιθυμίες, αλλά μόνο όταν ήδη έχουν περάσει στα μέσα του χρόνου, για την εξής αιτία, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται. Επειδή όσοι είχαν πρόσφατα αναχωρήσει από τους Αιγυπτίους δεν είχαν λάβει ακόμα το μάννα, ούτε είχαν τον άρτο από τον ουρανό που στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου, πέφτουν εύλογα σε σαρκικές επιθυμίες, και για τον λόγο αυτόν συγχωρούνται· εκείνοι, όμως, που έχουν ήδη εντρυφήσει στον Κύριο, όπως έχει γραφτεί, επειδή προτίμησαν τα σαρκικά από τα πνευματικά αγαθά, υφίστανται πλέον μια απόλυτα δίκαιη τιμωρία, και επιπλέον, με το να πάθουν, θα κληρονομήσουν μια διαρκή υπενθύμιση της συμφοράς. Γι' αυτό δόθηκε το όνομα Μνήματα Επιθυμίας στον τόπο της τιμωρίας. «Και θα εξέλθει ο λαός και θα συλλέξει το μερίδιο της κάθε ημέρας σε καθημερινή βάση».

Διατρέχοντας εκείνη τη μεγάλη έρημο, και έχοντας περιέλθει σε έλλειψη τροφίμων, εξαιτίας της οποίας καταφέρονταν εναντίον του πάνσοφου Μωυσή, και επειδή δεν ήταν πλέον δυνατόν γι' αυτούς να σωθούν, καθώς επικρατούσε ο λιμός, προετοίμαζαν ήδη τον επικήδειο θρήνο τους. Και έχοντας χάσει εντελώς κάθε ελπίδα, έλεγαν: «Μακάρι να είχαμε πεθάνει χτυπημένοι στη γη της Αιγύπτου, όταν καθόμασταν πάνω από τους λέβητες των κρεάτων και τρώγαμε άρτους μέχρι χορτασμού. Διότι μας βγάλατε σε τούτη την έρημο, για να σκοτώσετε όλη αυτή τη συναγωγή από την πείνα.» Επειδή δε ο πάνσοφος Μωυσής είχε βρεθεί σε αμηχανία, και δεν ήξερε καθόλου τι να πράξει ή τι να πει προς αυτά, αναθαρρώντας και προσβλέποντας στη μόνη ελπίδα που προέρχεται από τον Θεό, χωρίς καμία καθυστέρηση δόθηκε το αίσιο τέλος σε όσα προσδοκούσαν. Διότι είπε ο Κύριος σε αυτόν: «Ιδού, εγώ θα βρέξω για εσάς άρτους από τον ουρανό, και θα βγει ο λαός, και θα συλλέγουν το μερίδιο της κάθε ημέρας την ίδια ημέρα.» Ερμηνεύοντας δε στους Ισραηλίτες τη δύναμη του νόμου ο μακάριος Μωυσής, είπε πάλι: «Αυτός είναι ο άρτος που σας έδωσε ο Κύριος να φάτε. Αυτή είναι η προσταγή που διέταξε ο Κύριος: ας μαζέψει από αυτόν καθένας, ένα γομόρ ανά κεφαλή, ανάλογα με τον αριθμό των ψυχών σας. Ο καθένας ας συλλέξει για όσους βρίσκονται στις σκηνές του.» Έτσι έπραξαν, λέγει, οι υιοί του Ισραήλ και συνέλεξαν. Και σε εκείνον που μάζεψε το πολύ δεν περίσσεψε, και σε εκείνον που μάζεψε το λιγότερο δεν του έλειψε.

Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: «Ιδού, εγώ θα βρέξω για εσάς άρτους από τον ουρανό, και θα εξέλθει ο λαός, και θα συλλέγουν την αναγκαία ποσότητα της ημέρας κάθε μέρα, ώστε να τους δοκιμάσω εάν θα πορευθούν σύμφωνα με τον νόμο μου. Και την έκτη ημέρα, θα ετοιμάσουν αυτό που θα φέρουν μαζί τους, και θα είναι διπλάσιο από εκείνο που συλλέγουν καθημερινά.» Διότι τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων, όπως ήδη προαναφέραμε, είχαν εξολοθρευτεί· και οι Ισραηλίτες αποπέμπονταν από τη χώρα, χωρίς να τους επιτραπεί καν, τρόπον τινά, να πάρουν προμήθειες τροφής. Γι' αυτό πήραν μαζί τους το ζυμάρι προτού ζυμωθεί. Αφού λοιπόν εφοδιάστηκαν απλώς με ό,τι βρέθηκε, εξήλθαν βιαστικά, και ο φόβος ήταν ίσος και στους Αιγύπτιους που τους εκδίωκαν και σε αυτούς που υφίσταντο την εκδίωξη. Διότι οι μεν περίμεναν ότι πολύ σύντομα θα προστίθεντο σε αυτούς που ήδη είχαν χαθεί, εάν, υπακούοντας στα θεία προστάγματα, δεν εκδίωκαν τον Ισραήλ από τη χώρα· οι δε, εάν καταλαμβάνονταν ενώ επρόκειτο να αναχωρήσουν, πίστευαν οπωσδήποτε ότι θα έμπαιναν σε αγώνες μέχρις εσχάτων, και ότι θα κινδύνευαν ανελέητα.

Και πάλι, ο Μωυσής στην έρημο παρείχε τροφή στον λαό. Λέει, λοιπόν, η Γραφή: «Ιδού, εγώ σας δίνω άρτους από τον ουρανό», και λίγο πιο κάτω: «όταν σταμάτησε να πέφτει η δροσιά γύρω από το στρατόπεδο, ιδού, στην επιφάνεια της ερήμου υπήρχε κάτι λεπτό σαν λευκός σπόρος κόλιανδρου, σαν πάχνη πάνω στη γη». Και ο Σωτήρας και Κύριός μας, ομοίως, λέει προς τους μαθητές του: «Τι διαλογίζεστε μέσα σας, ολιγόπιστοι, για το ότι δεν πήρατε άρτους; Ακόμη δεν κατανοείτε, ούτε θυμάστε τους πέντε άρτους των πεντακισχιλίων και πόσα κοφίνια πήρατε; Ούτε τους επτά άρτους των τετρακισχιλίων και πόσες σπυρίδες πήρατε;» Πάλι, ο Μωυσής πέρασε μέσα από τη θάλασσα και οδήγησε τον λαό. Λέει, λοιπόν, η Γραφή: «άπλωσε ο Μωυσής το χέρι του πάνω στη θάλασσα, και ο Κύριος απέσυρε τη θάλασσα με βίαιο νότιο άνεμο όλη την ημέρα, και έκανε τη θάλασσα ξηρά, και σχίστηκε το νερό, και πέρασαν οι γιοι του Ισραήλ μέσα από τη θάλασσα βαδίζοντας στην ξηρά, και το νερό στάθηκε για αυτούς τείχος από τα δεξιά και τείχος από τα αριστερά». Ομοίως, αλλά και πιο θεοπρεπώς, ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, αφού περπάτησε πάνω στη θάλασσα, έκανε και τον Πέτρο να βαδίσει πάνω της. Είναι γραμμένο, λοιπόν: «Κατά την τέταρτη φυλακή της νύχτας, ήλθε ο Ιησούς προς αυτούς περπατώντας πάνω στη θάλασσα».

ΛΟΓΟΣ ΙΔʹ. Περί φιλοπτωχίας. Αʹ. Άνδρες αδελφοί και συμπένητες, διότι όλοι είμαστε φτωχοί και έχουμε ανάγκη από τη θεία χάρη, έστω κι αν κάποιος φαίνεται να υπερέχει από τον άλλον κρινόμενος με μικρά μέτρα, δεχθείτε τον λόγο περί φιλοπτωχίας, όχι φτωχικά, αλλά γενναιόδωρα, για να αποκτήσετε ως πλούτο τη βασιλεία· προσευχηθείτε δε μαζί μας να σας τον προσφέρουμε πλουσιοπάροχα, και να θρέψουμε με τον λόγο τις ψυχές σας, και να τεμαχίσουμε τον πνευματικό άρτο σε όσους πεινούν· είτε ρίχνοντας σαν βροχή τροφή από τον ουρανό, όπως εκείνος ο παλαιός Μωυσής, και χαρίζοντας άρτο αγγέλων· είτε τρέφοντας μέχρι χορτασμού ακόμη και μυριάδες με λίγους άρτους στην έρημο, όπως έκανε αργότερα ο Ιησούς, ο αληθινός άρτος και ο αίτιος της αληθινής ζωής. Δεν είναι βέβαια καθόλου εύκολο να βρει κανείς ποια από τις αρετές υπερέχει, και να αποδώσει σε αυτήν τα πρωτεία και τα βραβεία της νίκης· όπως ακριβώς σε ένα λιβάδι γεμάτο λουλούδια και ευωδιές, δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσεις το πιο όμορφο και το πιο μυρωδάτο από τα άνθη, καθώς πότε το ένα και πότε το άλλο προσελκύει πάνω του την όσφρηση και την όραση, και σε πείθει να το κόψεις πρώτο. Όσον αφορά εμένα, ωστόσο, πιστεύω πως πρέπει να αναλύσω το ζήτημα αυτό ως εξής.