Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 17:12

Περιέχει δε αυτό το βιβλίο την παράβαση του λαού, όταν κατασκεύασε τον μόσχο κάτω από το όρος, και το πώς ηττήθηκε ο Αμαλήκ με την έκταση των χεριών του Μωυσή, καθώς και λοιπούς νόμους και διατάξεις, και πριν από αυτά τις εξής δέκα εντολές πάνω σε πλάκες: πρώτη, Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου· δεύτερη, Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανένα ομοίωμα· τρίτη, Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· τέταρτη, Να θυμάσαι την ημέρα του Σαββάτου· πέμπτη, Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου· έκτη, Δεν θα φονεύσεις· έβδομη, Δεν θα μοιχεύσεις· όγδοη, Δεν θα κλέψεις· ένατη, Δεν θα ψευδομαρτυρήσεις εναντίον του πλησίον σου με μαρτυρία ψευδή· δέκατη, Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου, ούτε τίποτε από όσα ανήκουν στον πλησίον σου. Η δε σκηνή, αφού ολοκληρώθηκε, στήθηκε κατά το δεύτερο έτος της εξόδου τους, την πρώτη ημέρα του πρώτου μήνα. Και με αυτά ολοκληρώνεται το βιβλίο της Εξόδου.

Όταν εκτείνετε τα χέρια, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς. Εκείνοι που προσεύχονται μόνο κατά το σχήμα εκτείνουν μεν τα χέρια, αλλά δεν έχουν τους θείους οφθαλμούς να επιβλέπουν την προσευχή τους. —Από την άλλη, αυτό το σχήμα προσευχής είναι σύνηθες στους Αγίους, όπως διδαχθήκαμε από τον Δαβίδ, ο οποίος λέει: «Άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου»· και «Η έπαρση των χεριών μου θυσία εσπερινή»· και από τον Μωυσή, ο οποίος, όταν ο Ισραήλ πολεμούνταν, κρατούσε τα χέρια του σε έκταση μέχρι τη δύση του ηλίου. Σε αυτά προστίθεται και το αποστολικό λόγιο, να προσεύχονται οι άνδρες σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια. —Ίσως όμως ο λόγος να υποδηλώνει και κάτι βαθύτερο: ότι εκείνος που εργάζεται τα μεγάλα, τα επουράνια και τα υψηλά, έχοντας τρόπον τινά ανυψωμένη την πρακτική του δύναμη, λέγεται ότι υψώνει τα χέρια του· ενώ εκείνος που ενεργεί τα ταπεινά, τα γήινα και τα υποκείμενα στη φθορά, έχει τα χέρια του με ροπή προς τα κάτω και καταβεβλημένα.

Επειδή και ο Μωυσής προσευχόταν μεν πάντοτε υπέρ του λαού, όπως είναι προφανές, όταν όμως διεξήγαγε τον αγώνα εναντίον του Αμαλήκ, δεν κατέβασε τα χέρια του από την αυγή μέχρι την εσπέρα, αλλά η έκταση των χεριών του αγίου ολοκληρώθηκε ταυτόχρονα με το τέλος της μάχης.

Επειδή τα χέρια του Μωυσή ήταν βαριά, πήραν έναν λίθο και τον έβαλαν κάτω από αυτόν, και κάθισε πάνω του, και ο Ααρών και ο Ωρ στήριζαν τα χέρια του, ένας από τη μία πλευρά και ένας από την άλλη· και τα χέρια του Μωυσή έμειναν στηριγμένα μέχρι τη δύση του ηλίου. Και ο Ιησούς κατατρόπωσε τον Αμαλήκ και όλο τον λαό του με σφαγή μαχαιριού. Είπε δε ο Κύριος στον Μωυσή: «Κατάγραψέ το αυτό για ενθύμηση σε βιβλίο, και ανάγγειλέ το στα αυτιά του Ιησού, ότι θα εξαλείψω εντελώς τη μνήμη του Αμαλήκ κάτω από τον ουρανό». Και ο Μωυσής έχτισε θυσιαστήριο στον Κύριο και το ονόμασε: Ο Κύριος είναι καταφυγή μου, επειδή με κρυφό χέρι πολεμά ο Κύριος τον Αμαλήκ από γενεά σε γενεά.» ΠΑΛΛ. Και ποιο μπορεί να είναι το νόημα αυτών που γράφτηκαν; Γιατί δεν τα κατανοώ και πολύ. ΚΥΡ. Και όμως, όπως νομίζω, δεν είναι καθόλου δύσκολο για όσους θέλουν να δουν. Διότι, όταν αναλογιστείς τον Ιησού να δέχεται προσταγές από τον Μωυσή, τι άλλο θα μπορούσε να υποθέσει κανείς, παρά βεβαίως εκείνο, ότι δηλαδή ο Λόγος, ο οποίος είναι Θεός, βρέθηκε υπό τον νόμο, τουλάχιστον ως προς το σχήμα της ανθρωπότητάς Του, και υποτάχθηκε κατά κάποιον τρόπο στις εντολές του Μωυσή με διάφορους τρόπους, υπομένοντας από τη μία πλευρά την κατά σάρκα περιτομή, και από την άλλη πληρώνοντας τα δίδραχμα, και συμπεριφερόμενος προς όσους ήταν υπό τον νόμο σαν να ήταν και ο ίδιος υπό τον νόμο, λέγοντας μάλιστα με σαφήνεια: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω».

Λέει δε ότι τα χέρια του Μωυσή ήταν βαριά, και μόλις που σηκώνονταν, και εκτείνονταν με μεγάλη οκνηρία, για να υποδείξουν το τίμιο σχήμα του σταυρού, δηλώνοντας με αυτό αινιγματικά, νομίζω, ότι ο Ισραήλ δεν ήταν πολύ έτοιμος να αποδεχθεί την πίστη, και ερχόταν με μεγάλη δυσκολία και απροθυμία στο να θελήσει να αναλάβει τον ονειδισμό του Χριστού· διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο θεσπέσιος Παύλος ονομάζει πολύ σωστά τον σταυρό σκάνδαλο για τους Ιουδαίους. «Και αφού πήραν», λέει, «έναν λίθο, τον έβαλαν κάτω από αυτόν, και καθόταν πάνω σε αυτόν, και ο Ααρών και ο Ωρ στήριζαν τα χέρια του, ο ένας από εδώ, και ο άλλος από εκεί». Αλλά λίθος τίμιος, εκλεκτός, ακρογωνιαίος, έντιμος είναι ο Χριστός, πάνω στον οποίο αναπαυόμενοι (διότι το κάθισμα δηλώνει την ανάπαυση) οι πιο επιεικείς και πιο ευμαθείς από τον Ισραήλ, το υπόλειμμα της χάριτος κατ' εκλογήν, απλώνουν τα χέρια τους, δηλαδή αποδέχονται τον σταυρό, ενώ τους στηρίζει κατά κάποιον τρόπο και τους συγκρατεί σε αυτό ο Χριστός, όπως σημαίνεται στα πρόσωπα του Ωρ και του Ααρών, νοούμενος ταυτόχρονα ως κριτής και αρχιερέας. Διότι ο μεν Ωρ ήταν αδέκαστος κριτής· ο δε Ααρών αρχιερέας, ο οποίος συγκρατεί το υπόλειμμα των Ισραηλιτών κατ' εκλογήν της χάριτος, προς τη σωτηρία δια της πίστεως.

Διότι τα χέρια που εκτείνονται στον αέρα διαγράφουν το σχήμα του σταυρού, και καθένας που φέρει τον σταυρό νικά. Όπως ακριβώς, από την άλλη πλευρά, καθένας που δεν φέρει τον σταυρό, αλλά έχει εγκαταλείψει την πίστη στον Χριστό, καταπολεμείται. Τα χέρια του Μωυσή, όμως, είναι βαριά και με δυσκολία υψώνονται προς τον προαναφερθέντα τύπο. Επειδή και οι τηρητές του νόμου με δυσκολία φθάνουν στο σημείο να φέρουν τον σταυρό του Χριστού.

Και παίρνοντας, λέει, έναν λίθο τον έβαλαν κάτω από αυτόν, και κάθισε πάνω του· και ο Ααρών και ο Ωρ στήριζαν τα χέρια του, ο ένας από τη μία πλευρά, και ο άλλος από την άλλη. Διότι ο Χριστός είναι λίθος πολύτιμος και εκλεκτός, πάνω στον οποίο στηρίζονται και αναπαύονται όσοι από τον Ισραήλ πιστεύουν. Ο ίδιος δε ο Χριστός νοείται και ως Ααρών και ως Ωρ, ως αρχιερέας και κριτής· διότι ο μεν Ααρών είναι αρχιερέας, ο δε Ωρ κριτής. Αυτός ο Χριστός, που νοείται και μέσω των δύο, υποβαστάζει τους πιστούς από τον Ισραήλ, προς την πίστη και τη νίκη δια του σταυρού, και δεν τους αφήνει να καταβαρύνονται και να καταπίπτουν.

Ο χρυσός δοκιμάζεται στο καμίνι της φωτιάς και ο μοναχός θα αναδειχθεί μέσα στο πλήθος των μοναχών. Τα χέρια του μοναχού ας είναι οσίως υψωμένα προς τον Θεό· διότι ο Μωυσής, προτυπώνοντας με τα χέρια του τον σταυρό, κατατρόπωσε τον Αμαλήκ. Αγαθή χάρη αναπαύεται στον μοναχό που είναι σταυρωμένος και πεθαίνει καθημερινά· διότι χαίρονται για αυτόν οι Άγγελοι, καθώς τον υποδέχονται στη βασιλεία των ουρανών. Χαλινάρι των παθών για τον μοναχό είναι η νηστεία, και αναίρεσή τους η προσευχή μαζί με την ελεημοσύνη. Καταστροφικό χαλάζι για το αμπέλι που μόλις αναπτύσσει τους βλαστούς του, είναι τα χέρια του μοναχού που ενεργούν κακώς μέσα σε ένα μοναστήρι το οποίο μόλις έχει συσταθεί.

Δεν είναι μέγα τούτο· διότι και εγώ, ο κλήρος του Χριστού, πολλές φορές αρκούσε μόνο να προφέρω το σεπτό όνομα, και ο δαίμονας έφευγε μακριά, τρίζοντας και οδυρόμενος, ανακράζοντας τη δύναμη του Υψίστου. Ή με το σημείο του μεγάλου σταυρού, το οποίο σχημάτιζα στον αέρα, και έστω και αν δεν παρέμενε σταθερό, το σχήμα του έστησε τρόπαιο, όπως ακριβώς άλλοτε με τα χέρια του ενδόξου Μωυσή.

Από τον ναό είναι μεγαλοπρεπέστερος ο ουρανός, και από την πανήγυρη, η χοροστασία των αγγέλων· και το ένα μέγα και μέγιστο και στους πολλούς απόκρυφο μυστήριο, είναι ο Θεός, προς τον οποίο αποβλέπουν και τα επίγεια μυστήρια. 6. »Πάψε λοιπόν να μας υπόσχεσαι τα μικρά και τα μηδαμινά. Διότι δεν πρόκειται να θεωρήσουμε τιμή μας τα άτιμα, ούτε θα θεωρήσουμε κέρδος τα επιζήμια· δεν πρόκειται να κάνουμε τόσο άθλιες συναλλαγές. Πάψε και να απειλείς, αλλιώς θα σε ανταπειλήσουμε, ότι θα αποδείξουμε την αδυναμία σου, και επιπροσθέτως τα δικά μας όργανα τιμωρίας· διότι έχουμε και εμείς πυρ, με το οποίο κολάζουμε τους διώκτες. Νομίζεις ότι ο αγώνας σου είναι απέναντι σε έθνη και πόλεις, και απέναντι στους πιο άνανδρους από τους βασιλείς, εκ των οποίων άλλοι θα επικρατήσουν και άλλοι ίσως θα ηττηθούν; Διότι ούτε ο κίνδυνος για αυτούς αφορά τόσο σπουδαία πράγματα. Εσύ παρατάσσεσαι εναντίον του νόμου του Θεού, εναντίον θεοχάρακτων πλακών, εναντίον πατροπαράδοτων θεσμών που έχουν τιμηθεί και από τον λόγο και από τον χρόνο, εναντίον επτά αδελφών που συνδέονται με μία ψυχή, οι οποίοι με επτά τρόπαια πρόκειται να σε στηλιτεύσουν· τους οποίους το να νικήσεις δεν είναι σπουδαίο, το να ηττηθείς όμως από αυτούς είναι πάρα πολύ αισχρό. Είμαστε απόγονοι και μαθητές εκείνων, τους οποίους οδηγούσε στύλος πυρός και νεφέλης, για χάρη των οποίων η θάλασσα χωριζόταν στα δύο, και ο ποταμός στεκόταν, και ο ήλιος αναχαιτιζόταν, και άρτος έπεφτε ως βροχή, και η έκταση των χεριών έτρεπε σε φυγή μυριάδες, βάλλοντας με τις προσευχές· από τους οποίους τα θηρία νικούνταν, και το πυρ δεν τους άγγιζε, και οι βασιλείς αποχωρούσαν θαυμάζοντας τη γενναιότητα. Ας πούμε κάτι και από τα όσα σου είναι γνωστά: Είμαστε μαθητές του Ελεάζαρου, του οποίου την ανδρεία έχεις γνωρίσει.»

ΙΘ΄. Και τα υπόλοιπα, όσα ακολούθησαν αυτά: ο στύλος της νεφέλης που επισκίαζε την ημέρα, ο στύλος του πυρός που φώτιζε τη νύχτα, και οι δύο λειτουργώντας ως καθοδηγητές· ο άρτος που έπεφτε σαν βροχή στην έρημο, η τροφή που στελνόταν από τον ουρανό, το μεν ένα σύμμετρο με την ανάγκη, το δε άλλο ξεπερνώντας την ανάγκη· το νερό από την πέτρα, που άλλοτε ανέβλυζε και άλλοτε γινόταν γλυκό· ο Αμαλήκ που καταπολεμήθηκε με την προσευχή και με το άρρητο και μυστικό σχήμα των χεριών· ο ήλιος που σταμάτησε, η σελήνη που συγκρατήθηκε, και ο Ιορδάνης που ανακόπηκε· τα τείχη που κατακρημνίστηκαν με την κυκλική περιφορά των ιερέων, με τον ήχο των σαλπίγγων, και με έναν αριθμό που έκρυβε δύναμη· η γη και το δέρας, που εναλλάξ βρέχονταν και παρέμεναν άβροχα· η δύναμη στις τρίχες, που αντισταθμιζε ολόκληρη στρατιά· οι λίγοι επίλεκτοι που ήπιαν το νερό με τη γλώσσα τους, στους οποίους ανατέθηκε η νίκη, και οι οποίοι νίκησαν, σύμφωνα με τις ελπίδες, ο μικρός αυτός αριθμός τις πολλές χιλιάδες. Τι χρειάζεται να απαριθμώ ένα προς ένα όσα θαυματούργησε ο ίδιος ο Χριστός κατά τη σωτήρια παρουσία και σάρκωσή Του, και όσα μετά από Εκείνον και μέσω Αυτού θαυματούργησαν οι ιεροί Του απόστολοι και οι υπηρέτες του Λόγου; Πόσα βιβλία και μνήμες τα διασώζουν αυτά; Ώστε να γνωρίσει η επόμενη γενεά, και οι διαδοχικές γενιές, τα θαύματα της δυνάμεως του Θεού.

ΒΙΒΛΙΟ Βʹ. ΕΠΗ ΙΣΤΟΡΙΚΑ. ΤΜΗΜΑ Αʹ. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΤΟΥ. Αʹ. Περί των κατ' αυτόν. Βασιλεύ Χριστέ, που κάποτε με τις αγνές, υψωμένες σε σχήμα σταυρού παλάμες του Μωυσή, του θεράποντός σου, πάνω στο όρος, κατέβαλες την ολέθρια δύναμη του Αμαλήκ· εσύ που με τα απλωμένα χέρια του Δανιήλ μέσα στον λάκκο, έφραξες τα τρομερά στόματα των λεόντων και τα φρικτά αιχμηρά τους νύχια· χάρη στον οποίο ο Ιωνάς εξήλθε από το μεγάλο κήτος, προσευχόμενος και εκτείνοντας τα χέρια του μέσα στα σπλάχνα του· και μέσα στην ασσυριακή φλόγα, ένα δροσερό νέφος περιέβαλε τους τρεις θαρραλέους παίδες, όταν εκείνοι άπλωσαν τα χέρια τους. Εσύ που κάποτε, βαδίζοντας πεζός πάνω στην αφρισμένη θάλασσα, κατεύνασες τα κύματα και το μένος των ανέμων, για να διασώσεις τους μαθητές σου από το πέλαγος που ταραζόταν από τις θύελλες. Και σε πολλούς πάλι απάλλαξες τις ψυχές και τα μέλη του σώματος από τις ασθένειες, ως Θεός, και αφού ενσαρκώθηκες ως άνθρωπος, συναναστράφηκες με τους θνητούς· εκ των οποίων το πρώτο ήσουν ανέκαθεν, το δε δεύτερο φανερώθηκες σε εμάς στους έσχατους καιρούς, για να με κάνεις θεό, επειδή εσύ ο ίδιος έγινες θνητός. Έτσι, Μακάριε, έλα και σε εμένα που σε επικαλούμαι, ως ίλεως Θεός· έλα απλώνοντας το χέρι σου ως σπλαχνικός Θεός, για να με σώσεις, καθώς καταπονούμαι εν μέσω πολέμου, και θηρίων, και φλόγας, και ανέμων, και προσηλώνω το βλέμμα μου μόνο προς τον ουρανό.

ΙΖ΄. Μήπως, όσο καιρό είχαν ειρήνη και μεταξύ τους και με τον Θεό, ενώ πιέζονταν στην Αίγυπτο, στο σιδερένιο καμίνι, και ενώνονταν εξαιτίας της κοινής θλίψης (διότι μερικές φορές και η θλίψη είναι καλό φάρμακο για τη σωτηρία), δεν αποκαλούνταν λαός άγιος, και μερίδα του Κυρίου, και βασίλειο ιεράτευμα; Και δεν ήταν μόνο στα ονόματα έτσι, ενώ στα έργα διαφορετικά· αλλά και καθοδηγούνταν από στρατηγούς που κατευθύνονταν από τον Θεό, και οδηγούνταν από πύρινο στύλο και νεφέλη, νύχτα και μέρα. Όταν έφευγαν, η θάλασσα χωριζόταν στα δύο γι' αυτούς, όταν πεινούσαν, ο ουρανός τους χορηγούσε τροφή, όταν διψούσαν, η πέτρα ανέβλυζε νερό, και όταν πολεμούσαν, η έκταση των χεριών άξιζε όσο μυριάδες στρατού, εγείροντας τρόπαια μέσω της προσευχής και ανοίγοντας τον δρόμο μπροστά τους. Οι ποταμοί υποχωρούσαν, μιμούμενοι τη συγγενική τους θάλασσα, και τα στοιχεία της φύσης στέκονταν ακίνητα, και τα τείχη γκρεμίζονταν με τον ήχο της σάλπιγγας. Και τι χρειάζεται να αναφέρουμε τις πληγές των Αιγυπτίων που στάθηκαν ευεργετικές για εκείνους, και τις φωνές του Θεού που ακούγονταν από το όρος, και τη διπλή νομοθεσία, αυτή του γράμματος και αυτή του πνεύματος, και όλα τα άλλα με τα οποία τιμήθηκε παλαιότερα ο Ισραήλ, δυσανάλογα με τη δική του αξία;

ΙΣΤ΄. Και ο Μωυσής βέβαια μόλις και μετά βίας είδε τα οπίσθια του Θεού μέσα από την πέτρα (όποια και αν είναι αυτά, και όποια και αν είναι η πέτρα), και αυτό αφού παρακάλεσε πολύ και έλαβε σχετική υπόσχεση· με τη διαφορά ότι δεν είδε όσα πόθησε, αλλά εκείνο που του διέφυγε ήταν περισσότερο από εκείνο που μπόρεσε να αντιληφθεί· ο Μωυσής, που έγινε Θεός για τον Φαραώ, που οδήγησε έναν τόσο μεγάλο λαό, που επέδειξε τόσο μεγάλη δύναμη θαυμάτων. Εσύ όμως, ποιους έθρεψες από τον ουρανό; Ποιο νερό έδωσες να πιουν από την πέτρα; Ποια θάλασσα έσχισες με το ραβδί σου; Ποιον λαό πέρασες μέσα από το υγρό στοιχείο σαν να ήταν ξηρά; Ποιους εχθρούς καταπόντισες; Ποιους οδήγησες με στύλο φωτιάς και νεφέλης; Ποιον Αμαλήκ καταπολέμησες με την προσευχή και με την έκταση των χεριών, με τον σταυρό που προτυπωνόταν μυστικά από τα παλιά, ώστε να θεωρείς συμφορά το να μην κατανοήσεις τελείως τον Θεό, και εξαιτίας αυτού να κλονίζονται τα πάντα και να έρχονται άνω κάτω; Επειδή όμως θυμήθηκα τον Μωυσή, δεν διδάχθηκες από αυτά την ακολουθία του χαρίσματος και τον νόμο της τάξεως; Αν βέβαια είσαι ο Μωυσής, προχώρησε και εσύ μέσα στη νεφέλη, και μίλησε στον Θεό, και άκουσε τη φωνή Του, και δέξου τον νόμο, και γίνε νομοθέτης.

Η προσευχή, για μεν τον Ιωνά κατέστησε το κήτος κατοικία, τον δε Εζεκία επανέφερε από τις πύλες του θανάτου στη ζωή, για δε τους τρεις νέους μετέτρεψε τη φλόγα σε δροσερή πνοή, στους Ισραηλίτες ανήγειρε τρόπαιο εναντίον των Αμαληκιτών, και τις εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων τις εξολόθρευσε μέσα σε μία νύχτα με αόρατη ρομφαία.

Βλέπεις πώς Εκείνος που βαστάζει τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς Του, ο Ίδιος σηκώνει και το φορτίο των δικών μας ξύλων και υψώνεται επάνω στο ξύλο, βαστάζοντας ως Θεός και βασταζόμενος ως αμνός, καθώς το Άγιο Πνεύμα επιμέρισε τυπικώς το μέγα μυστήριο και στους δύο, και στον αγαπημένο υιό και στο πρόβατο που υποδείχθηκε μαζί του, ώστε να φανερωθεί στο μεν πρόβατο το μυστήριο του θανάτου, στον δε μονογενή η ζωή που δεν διακόπτεται από τον θάνατο. Εάν δε θέλεις να θεωρήσεις και τον ίδιο τον Μωυσή, ο οποίος με την έκταση των χεριών του προδιέγραφε τον σταυρό και με το σχήμα αυτό κατέστρεφε τον Αμαλήκ, σου είναι δυνατόν να δεις τον τύπο να πραγματώνεται στην αλήθεια και τον Αμαλήκ να υποτάσσεται στον σταυρό. Έχεις και τον Ησαΐα, ο οποίος συνεισφέρει όχι λίγα στην παρούσα χάρη· διότι από αυτόν διδάχθηκες εκ των προτέρων για την ανύμφευτη μητέρα, την απάτορα σάρκα, τον ανώδυνο τοκετό, την αμόλυντη γέννηση, καθώς ο προφήτης είπε τα εξής: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ», το οποίο σημαίνει «Μαζί μας είναι ο Θεός». Ότι δε η ωδίνα υπήρξε ανώδυνη, ας σε διδάξει πρώτα το λογικά αναμενόμενο· διότι, επειδή κάθε ηδονή έχει συνδεδεμένο μαζί της τον πόνο, είναι απόλυτη ανάγκη, σε όσα θεωρούνται αλληλένδετα, όταν απουσιάζει το ένα, να μην υπάρχει ούτε το άλλο. Εκεί, λοιπόν, όπου δεν προηγήθηκε η ηδονή του τόκου, κατ' ανάγκην δεν επακολούθησε ούτε ο πόνος.

Τότε πληροφορούμαστε από την ιστορία για ένα τέτοιο θαύμα ανάμεσα σε όσα συνέβαιναν: εάν μεν ο Μωυσής ύψωνε τα χέρια προς τον ουρανό, ο λαός ενδυναμωνόταν εναντίον των εχθρών· εάν όμως τα κατέβαζε, υποχωρούσε και ο στρατός στην ορμή των αλλοφύλων. Αντιλαμβανόμενοι αυτό όσοι βρίσκονταν δίπλα του, και επειδή τα χέρια του Μωυσή είχαν καταστεί βαριά και δυσκίνητα από κάποια κρυφή αιτία, στάθηκαν από κάτω και από τις δύο πλευρές και τα υποβάσταζαν. Επειδή όμως ήταν πολύ αδύναμοι για να τον συγκρατούν σε όρθια στάση, στήριξαν το κάθισμά του σε έναν λίθο, και με αυτόν τον τρόπο έκαναν, με τη δική τους συνδρομή, τον Μωυσή να υψώνει τα χέρια του στον ουρανό. Όταν συνέβη αυτό, το αλλόφυλο έθνος ηττάται κατά κράτος από τους Ισραηλίτες.

Θα ήταν καλύτερο να προσαρμόσουμε το νόημα στην αναγωγή ακολουθώντας τη σειρά της ιστορίας. Διότι, όταν εκείνος που αποβλέπει στον Μωυσή και στη νεφέλη, μέσω των οποίων αμφοτέρων παρέχεται η καθοδήγηση σε όσους προοδεύουν στην αρετή (και σε αυτό το σημείο ο μεν Μωυσής θα μπορούσε να συμβολίζει τα παραγγέλματα του Νόμου, η δε νεφέλη την καθοδήγηση που προηγείται του Νόμου), αφού με καθαρμένη διάνοια νεκρώσει και αποβάλει από τον εαυτό του το αλλόφυλο στοιχείο κατά τη διάβαση του ύδατος, γευθεί τη Μερρά, δηλαδή τον βίο που είναι απαλλαγμένος από τις ηδονές, ο οποίος, αν και αρχικά φαίνεται πικρός και δυσάρεστος σε όσους τον γεύονται, προσφέρει γλυκιά αίσθηση σε εκείνους που έχουν αποδεχθεί το ξύλο· έπειτα, αφού εντρυφήσει στα κάλλη των ευαγγελικών φοινίκων και των πηγών και γεμίσει από το ζών ύδωρ, το οποίο είναι η πέτρα, και αφού λάβει μέσα του τον ουράνιο άρτο και επιδείξει ανδρεία εναντίον των αλλοφύλων –όπου αιτία της νίκης του γίνεται η έκταση των χεριών του νομοθέτη, η οποία προτυπώνει το μυστήριο του σταυρού–, τότε πλέον οδηγείται στη θεωρία της υπερκείμενης φύσης.

Απελευθερώνεται το συγγενές και ομόφυλο γένος. Βλέπει τον εχθρό να καταποντίζεται, βυθιζόμενος κάτω από τα κύματα. Στρατοπεδεύει κάτω από τη νεφέλη. Με τον βράχο θεραπεύει τη δίψα. Από τον ουρανό πορίζεται τον άρτο. Έπειτα, με την έκταση των χεριών κατατροπώνει το αλλόφυλο έθνος. Ακούει τη σάλπιγγα.

Και τι να πούμε πάλι για τον Μωυσή, που πρώτος έλαβε τον νόμο από τον Θεό και τον μετέδωσε στους άλλους; Δεν σώθηκε και αυτός πριν από τον νόμο με ξύλο και νερό, όταν εκτέθηκε στα ρεύματα του Νείλου, αφημένος μέσα σε ένα καλάθι; Με ξύλο και νερό δεν έσωσε και τον ισραηλιτικό λαό, προεικονίζοντας με το ξύλο τον Σταυρό και με το νερό το θείο βάπτισμα, όπως ακριβώς λέει φανερά και ο Παύλος, ο επόπτης των μυστηρίων, ότι «όλοι βαπτίστηκαν στο όνομα του Μωυσή μέσα στη νεφέλη»; Ο Παύλος δίνει μαρτυρία γι' αυτόν, πριν ακόμη από το γεγονός της θάλασσας και της ράβδου, ότι υπέμεινε εκούσια τον Σταυρό του Χριστού, λέγοντας: «Θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού ανώτερο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ονειδισμός δε του Χριστού από τους άφρονες θεωρείται ο Σταυρός, όπως πάλι ο ίδιος ο Παύλος λέει για τον Χριστό, ότι υπέμεινε τον Σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή. Προχωρώντας δε ο Μωυσής, προέβαλε σαφέστατα και τον ίδιο τον τύπο και το σχήμα του Σταυρού και τη σωτηρία μέσω αυτού του τύπου. Διότι, στήνοντας όρθια τη ράβδο, άπλωσε τα χέρια του πάνω της, και δίνοντας έτσι στον εαυτό του το σχήμα του σταυρού πάνω στη ράβδο, κατατρόπωνε ολοκληρωτικά τον Αμαλήκ, καθώς τον έβλεπαν έτσι. Αλλά και όταν τοποθέτησε το χάλκινο φίδι οριζόντια πάνω σε ένα κοντάρι, αναστηλώνοντας έτσι φανερά τον τύπο του Σταυρού, πρόσταζε τους Ιουδαίους που είχαν δαγκωθεί από τα φίδια να το κοιτούν ως κάτι σωτήριο, και έτσι θεράπευε τα δαγκώματα των φιδιών.

Διότι εκείνοι που ακούν τα εγκώμια του Παύλου, πρέπει προηγουμένως να είναι ζηλωτές της αρετής του Παύλου και άξιοι μιας τέτοιας ακρόασης. Επειδή λοιπόν δεν παρίσταται ανάμεσά μας ο πατέρας, εμπρός, αντλώντας θάρρος από τις δικές του προσευχές, ας καταπιαστούμε με τη διδασκαλία προς εσάς. Διότι και ο Μωυσής, μολονότι δεν ήταν σωματικά παρών ανάμεσα σε εκείνους που πολεμούσαν, δεν συνέβαλε σε εκείνη τη μάχη καθόλου λιγότερο από τους πολεμιστές, αλλά πολύ περισσότερο, καθώς με την έκταση των χεριών του ανύψωνε το φρόνημα των δικών του και τους καθιστούσε φοβερούς στους αντιπάλους.

Βʹ. Βλέπεις ρητά ότι και το όνομα και ο τρόπος του Ευαγγελίου βρίσκονται καταγεγραμμένα στην Παλαιά Διαθήκη; Διότι δεν το εξαγγέλλουμε, λέγει, μόνο με λόγια, αλλά και με γεγονότα· διότι δεν ήταν ανθρώπινο, αλλά και θείο και άρρητο και ξεπερνούσε κάθε φύση. Επειδή δε κατηγορούσαν το γεγονός ως καινοτομία, αποδεικνύει ότι αυτό είναι παλαιότερο των Ελλήνων και ότι έχει προδιαγραφεί από τους προφήτες. Και αν δεν το έδωσε εξ αρχής, αυτό οφείλεται σε εκείνους που δεν ήθελαν να το δεχθούν· πάντως όσοι ήθελαν, το άκουσαν. «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας», λέγει, «αγαλλίασε για να δει τη δική μου ημέρα· και την είδε και χάρηκε». Πώς λοιπόν λέγει ότι «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν»; Δεν τα είδαν έτσι, λέγει, όπως εσείς τα βλέπετε και τα ακούτε, δηλαδή την ίδια τη σάρκα και τα ίδια τα θαύματα μπροστά στα μάτια σας. Εσύ όμως πρόσεξέ μου, πριν από πόσα χρόνια προκηρύσσονταν αυτά· διότι, όταν ο Θεός πρόκειται να προετοιμάσει μεγάλα γεγονότα, τα προαναγγέλλει πριν από πολλά χρόνια, προγυμνάζοντας την ακοή για την υποδοχή της ελεύσεώς τους. «Στις άγιες Γραφές». Διότι οι προφήτες δεν τα έλεγαν μόνο, αλλά και έγραφαν αυτά που έλεγαν· και δεν τα έγραφαν μόνο, αλλά και τα προτύπωναν με πράξεις, όπως ο Αβραάμ όταν οδηγούσε τον Ισαάκ στη θυσία, και ο Μωυσής όταν ύψωνε το φίδι, και όταν άπλωνε τα χέρια του εναντίον του Αμαλήκ, και όταν θυσίαζε τον αμνό του Πάσχα. «Περί του Υιού του, ο οποίος προήλθε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα». Τι κάνεις, ω Παύλε;

Αυτόν τον τίμιο σταυρό προτύπωσε το δέντρο της ζωής που φυτεύτηκε από τον Θεό στον παράδεισο (διότι, καθώς μέσω του ξύλου προήλθε ο θάνατος, έπρεπε μέσω του ξύλου να δωρηθεί η ζωή και η ανάσταση), ο Ιακώβ όταν προσκύνησε το άκρο της ράβδου του και με σταυρωμένα τα χέρια ευλόγησε τους γιους του Ιωσήφ σχηματίζοντας ολοκάθαρα το σημείο του σταυρού, η Μωσαϊκή ράβδος που χτύπησε σταυροειδώς τη θάλασσα και από τη μια έσωσε τον Ισραήλ, ενώ από την άλλη καταβύθισε τον Φαραώ, τα χέρια που εκτάθηκαν σταυροειδώς και κατατρόπωσαν τον Αμαλήκ, το πικρό νερό που γλύκανε με το ξύλο και η πέτρα που σχίστηκε και ανέβλυσε νάματα, η ράβδος που κατοχύρωσε το αξίωμα της αρχιερωσύνης για τον Ααρών, το φίδι που υψώθηκε θριαμβευτικά πάνω στο ξύλο (εφόσον νεκρώθηκε ο εχθρός, και το ξύλο διασώζει εκείνους που πιστεύουν βλέποντας τον εχθρό νεκρό, όπως ακριβώς ο Χριστός προσηλώθηκε με σάρκα αμαρτίας η οποία δεν γνώρισε αμαρτία), ο μέγας Μωυσής που φώναζε: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη πάνω σε ξύλο απέναντι από τα μάτια σας», και ο Ησαΐας: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιδραστικό». Είθε εμείς, που τον προσκυνούμε, να αξιωθούμε τη μερίδα του εσταυρωμένου Χριστού. Αμήν.

Και εκείνοι είπαν: Έγινε αποδεκτό από εμάς. Άκουσε λοιπόν, λέω, αυτό που ακολουθεί. Διότι ο Μωυσής πρώτος φανέρωσε αυτή τη φαινομενική κατάρα του μέσω των σημείων που έκανε. Για ποια από αυτά, είπε, μιλάς; Όταν ο λαός, λέω, πολεμούσε με τον Αμαλήκ και ο υιός του Ναυή, που ονομάστηκε με το όνομα του Ιησού, οδηγούσε τη μάχη, ο ίδιος ο Μωυσής προσευχόταν στον Θεό έχοντας απλώσει τα χέρια του προς τις δύο πλευρές, ενώ ο Ωρ και ο Ααρών τα υποβάσταζαν όλη την ημέρα, ώστε να μην πέσουν όταν αυτός θα κουραζόταν. Διότι, εάν υποχωρούσε καθόλου από αυτό το σχήμα που μιμούνταν τον σταυρό, όπως είναι γραμμένο στις γραφές του Μωυσή, ο λαός νικούνταν. Εάν όμως παρέμενε σε αυτή τη στάση, ο Αμαλήκ νικούνταν, και αυτός που επικρατούσε, επικρατούσε μέσω του σταυρού. Διότι, δεν γινόταν ο λαός ισχυρότερος επειδή προσευχόταν έτσι ο Μωυσής, αλλά επειδή, ενώ στην αρχηγία της μάχης βρισκόταν το όνομα του Ιησού, ο ίδιος έκανε το σημείο του σταυρού. Διότι ποιος από εσάς δεν γνωρίζει ότι προπαντός η προσευχή με συντριβή και δάκρυα, και εκείνη που γίνεται με πρηνή κατάκλιση και γονυκλισία, εξευμενίζει τον Θεό; Με αυτόν όμως τον τρόπο, καθήμενος πάνω σε λίθο, ούτε ο ίδιος προσευχήθηκε ποτέ, ούτε άλλος κανείς αργότερα. Έχει δε και ο λίθος συμβολική αναφορά, όπως απέδειξα, στον Χριστό.

Διότι, αφού κερατίσθηκαν, δηλαδή κατανύχθηκαν, οι προερχόμενοι από όλα τα έθνη στράφηκαν μέσω αυτού του μυστηρίου στη θεοσέβεια, εγκαταλείποντας τα μάταια είδωλα και τους δαίμονες. Αντιθέτως, για τους απίστους το ίδιο αυτό σχήμα φανερώνεται ως καταστροφή και καταδίκη. Με τον ίδιο τρόπο, στον λαό που εξήλθε από την Αίγυπτο, μέσω του τύπου της εκτάσεως των χειρών του Μωυσή και της επικλήσεως του ονόματος του Ιησού από τον γιο του Ναυή, ο μεν Αμαλήκ ηττάτο, ο δε Ισραήλ νικούσε. Επίσης, μέσω του τύπου και του σημείου ενάντια στα φίδια που δάγκωναν τον Ισραήλ, η ύψωση φαίνεται να έγινε για τη σωτηρία εκείνων που πίστευαν ότι, μέσω Εκείνου που επρόκειτο να σταυρωθεί, προκηρυσσόταν από τότε ο θάνατος για το φίδι, και η σωτηρία για όσους δαγκώνονται από αυτό και καταφεύγουν σε Εκείνον που έστειλε τον σταυρωμένο Υιό Του στον κόσμο. Διότι το προφητικό πνεύμα δεν μας δίδασκε μέσω του Μωυσή να πιστεύουμε σε ένα φίδι, αφού άλλωστε δηλώνει ότι αυτό καταράστηκε εξαρχής από τον Θεό, και μέσω του Ησαΐα προμηνύει ότι θα εξολοθρευτεί ως εχθρός από τη μεγάλη μάχαιρα, η οποία είναι ο Χριστός.

Διότι ούτε το γεγονός ότι ο προφήτης Μωυσής παρέμεινε μέχρι το βράδυ σε αυτό το σχήμα, όταν ο Ωρ και ο Ααρών υποβάσταζαν τα χέρια του, συνέβη τυχαία. Διότι και ο Κύριος παρέμεινε σχεδόν μέχρι το βράδυ πάνω στο ξύλο, και προς το βράδυ τον έθαψαν· έπειτα αναστήθηκε την τρίτη ημέρα. Αυτό είχε προφητευθεί μέσω του Δαβίδ ως εξής: «Με τη φωνή μου έκραξα προς τον Κύριο, και με εισάκουσε από το άγιο όρος του. Εγώ κοιμήθηκα και αποκοιμήθηκα· εξυπνήθηκα, διότι ο Κύριος με αντιλήφθηκε». Και μέσω του Ησαΐα ομοίως ειπώθηκε για αυτό, σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο επρόκειτο να πεθάνει, ως εξής: «Άπλωσα τα χέρια μου σε λαό απειθή και αντιλέγοντα, σε αυτούς που πορεύονται σε οδό που δεν είναι καλή». Και για το ότι επρόκειτο να αναστηθεί, ο ίδιος ο Ησαΐας είπε: «Η ταφή του έχει αρθεί από το μέσο, και θα δώσω τους πλουσίους αντί του θανάτου του». Και πάλι με άλλα λόγια ο Δαβίδ για το πάθος και τον σταυρό, με μυστηριώδη παραβολή, είπε τα εξής στον εικοστό πρώτο ψαλμό: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, εξαρίθμησαν όλα τα οστά μου· αυτοί δε με παρατήρησαν και με περιεργάστηκαν. Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Διότι όταν τον σταύρωσαν, μπήγοντας τα καρφιά, τρύπησαν τα χέρια και τα πόδια του, και αυτοί που τον σταύρωσαν διαμοίρασαν τα ιμάτιά του μεταξύ τους, ρίχνοντας κλήρο ο καθένας, σύμφωνα με την πτώση του κλήρου, για το τι θα επέλεγε να πάρει.

Και ότι θα γίνονταν δύο παρουσίες αυτού του Χριστού, όπως προλέχθηκε συμβολικά και από τον Μωυσή, το προείπα μέσω του συμβόλου των τράγων που προσφέρονταν κατά τη νηστεία. Και πάλι σε όσα έπραξαν ο Μωυσής και ο Ιησούς, το ίδιο πράγμα προκηρυσσόταν και λεγόταν συμβολικά. Διότι ο μεν ένας από αυτούς, έχοντας εκτεταμένα τα χέρια του πάνω στο βουνό, παρέμενε έτσι μέχρι το βράδυ, με τα χέρια του να υποβαστάζονται, πράγμα που δεν φανερώνει τίποτε άλλο παρά τον τύπο του σταυρού, ενώ ο άλλος, που μετονομάστηκε με το όνομα Ιησούς, ήταν ο αρχηγός της μάχης, και ο Ισραήλ νικούσε. Ήταν δε δυνατόν να κατανοήσει κανείς ότι αυτό συνέβη και στους δύο εκείνους αγίους άνδρες και προφήτες του Θεού, επειδή κανένας από τους δύο δεν ήταν ικανός να βαστάξει και τα δύο μυστήρια, εννοώ δηλαδή τον τύπο του σταυρού και τον τύπο της επικλήσεως του ονόματος. Διότι ενός και μόνου είναι, ήταν και θα είναι αυτή η ισχύς, του οποίου και το όνομα τρέμει κάθε αρχή, υποφέροντας επειδή πρόκειται να καταλυθούν μέσω αυτού. Ο παθητός λοιπόν και σταυρωθείς Χριστός μας δεν καταράστηκε από τον νόμο, αλλά φανέρωνε ότι μόνος του θα σώσει αυτούς που δεν απομακρύνονται από την πίστη σε αυτόν. Και αυτούς που σώθηκαν στην Αίγυπτο, όταν καταστρέφονταν τα πρωτότοκα των Αιγυπτίων, τους έσωσε το αίμα του πάσχα, το οποίο χρίστηκε εκατέρωθεν των παραστατών και του ανωφλίου. Διότι το πάσχα ήταν ο Χριστός, ο οποίος θυσιάστηκε αργότερα, όπως είπε και ο Ησαΐας: Αυτός σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή.

Εσείς όμως, ερμηνεύοντας αυτά επιφανειακά, καταδικάζετε τον Θεό για πολλή αδυναμία, αν τα ακούτε τόσο στενά και δεν εξετάζετε τη δύναμη των λεγομένων. Διότι έτσι και ο Μωυσής θα κρινόταν παράνομος. Επειδή αυτός, ενώ παρήγγειλε να μη γίνει κανένα ομοίωμα, ούτε από αυτά που είναι στον ουρανό ούτε από αυτά που είναι στη γη ή στη θάλασσα, έπειτα ο ίδιος κατασκεύασε χάλκινο φίδι, και αφού το έστησε πάνω σε κάποιο σημείο, διέταξε αυτούς που είχαν δαγκωθεί να το κοιτάζουν. Και εκείνοι σώζονταν αποβλέποντας σε αυτό. Θα θεωρηθεί άραγε ότι το φίδι έσωσε τότε τον λαό, το οποίο, όπως προείπα, καταράστηκε ο Θεός στην αρχή, και θα εξολοθρεύσει με τη μεγάλη μάχαιρα, όπως βοά ο Ησαΐας; Και θα αποδεχθούμε τέτοια πράγματα τόσο άφρονα, όπως ισχυρίζονται οι δάσκαλοί σας, και όχι ως σύμβολα; Δεν θα αναγάγουμε το σημείο στην εικόνα του σταυρωθέντος Ιησού, εφόσον και ο Μωυσής, μέσω της εκτάσεως των χεριών του σε συνδυασμό με την επίκληση του ονόματος του Ιησού, έκαναν τον λαό σας να νικά; Διότι έτσι θα πάψουμε και να απορούμε για όσα έπραξε ο νομοθέτης. Επειδή δεν έπειθε τον λαό να εγκαταλείψει τον Θεό και να ελπίζει σε ένα θηρίο, μέσω του οποίου ξεκίνησε η παράβαση και η παρακοή. Αντιθέτως, αυτά έγιναν και λέχθηκαν μέσω του μακάριου προφήτη με βαθύ νόημα και μυστήριο. Και δεν υπάρχει τίποτα για το οποίο μπορεί κάποιος δικαίως να κατηγορήσει τα λεγόμενα ή τα πεπραγμένα από όλους ανεξαιρέτως τους προφήτες, εάν κατέχετε τη γνώση που εμπεριέχεται σε αυτά.

Εκεί ο Μωυσής, ιστάμενος στο μέσο, άπλωσε τα χέρια του, ο Ωρ δε και ο Ααρών τα υποβάσταζαν από τις δύο πλευρές, και καταβαλλόταν ο Αμαλήκ· εδώ είναι ο σταυρός και τα χέρια του μεσίτη Χριστού, ο οποίος ενώνει την κρίση και την ιεροσύνη, και η καθαίρεση του αντιπάλου με τη συνέργεια του Πατρός και του Πνεύματος, και δεν υπάρχει κανείς που θα μας εμποδίσει να εισέλθουμε στην αγαθή εκείνη γη που ελπίζουμε. Λίγα είναι όσα ειπώθηκαν, πλην όμως και από αυτά μπορούμε να κατανοήσουμε ποια χάρη λάβαμε αντί ποιας.

Με σχήμα σταυρού ο Μωυσής κατατρόπωσε τον Αμαλήκ, και εσύ δια του σταυρού συνέτριψες τον διάβολο. Γι' αυτό και το παιδί, που επρόκειτο ξαφνικά να θανατωθεί, το παρουσίασες ζωντανό με τις προσευχές σου, Νικόλαε, και το επέστρεψες στην πατρίδα του. Κατανοώντας το αυτό τα πλήθη, με πίστη και πόθο προσέρχονταν σε εσένα για να ευλογηθούν από εσένα, ικετεύοντας θερμά. Όμως, όπως χορήγησες σε αυτούς, δώσε και σε εμάς τη χάρη, εσύ, ο μέγας μύστης της χάριτος του Θεού.

Ρωμαλέος είναι ο τρόπος των αθλοφόρων· παρατάχθηκαν εναντίον των αντιθέων, όπως ακριβώς παρατάχθηκε ο Μωυσής εναντίον του Αμαλήκ, ατενίζοντας προς τον Κύριο, υψώνοντας στα ύψη τον νου και την καρδιά μαζί με τα χέρια και κάθε αίσθηση. Και αυτός μόλις τώρα, με παρόμοιο τρόπο, φάνηκε να υψώνει τα χέρια μαζί με την καρδιά και να ατενίζει προς τον Ύψιστο· εκείνον τον υποστήριζαν ο Ααρών και ο Ωρ, όπως έχει γραφτεί, ενώ τούτον τον υποστήριξε η πίστη και η ελπίδα, όπως γνωρίσαμε. Ο Μωυσής αναδείχθηκε νικητής, διδάσκοντας τους πάντες να ατενίζουν στον Θεό· και ο τρόπος των πιστών αναδείχθηκε νικητής μέσω της προσευχής, καθώς έλαβε δόξα από τους ουρανούς και πλήθος στεφάνων.

Επάνω στο όρος παλαιά σε προτύπωσε ο Μωυσής, υψώνοντας τα χέρια και κατατροπώνοντας τον Αμαλήκ, Σταυρέ πανσεβάσμιε, τον οποίο καθώς προσκυνούμε σήμερα, τρέπουμε σε φυγή τα αλλόφυλα στίφη των δαιμόνων, και με φόβο ψάλλουμε: Ιερείς, ευλογείτε.

Απλώνοντας τα χέρια του, τα οποία προτύπωναν τον σταυρό, ο Μωυσής έτρεψε σε φυγή τον Αμαλήκ. Σχηματίζοντας αυτόν τον τύπο, ας απλώσουμε κι εμείς τα χέρια μας, με νηστείες και δεήσεις, ώστε να τρέψουμε σε φυγή το στίφος των δαιμόνων που μας πολεμούν πάντοτε φθονερά. Με το θείο άροτρο του σταυρού καλλιεργήσατε τη γη, θείοι μαθητές, αναδεικνύοντάς την καρποφόρα, ώστε να βλασταίνει την ευσέβεια. Γι' αυτό σας ανευφημούμε με ικετευτικές φωνές, δοξάζοντας πάντοτε τον Χριστό.

Βλέπεις πόση δύναμη υπάρχει στον τύπο του σταυρού, ω άριστε; Αν λοιπόν σε αυτόν υπάρχει τόση, πόση άραγε θα υπάρχει στον τύπο του εσταυρωμένου Χριστού; Διότι είναι φανερό ότι, όσο πιο υπερέχοντα είναι τα πρωτότυπα, τόσο πιο σπουδαία είναι και τα παράγωγα. Και ποιος, λέει κάποιος, στα προειρημένα υποδηλώνει τον τύπο του Χριστού, ζητώ να καταλάβω. Αυτοί, λέω εγώ, που σχηματίζουν τον σταυρό. Διότι, όπως ακριβώς η έκταση των χεριών του Μωυσή σχημάτιζε τον σταυρό, έτσι και ο ίδιος ο Μωυσής τον εσταυρωμένο Χριστό, ο οποίος κατατροπώνει τον αόρατο Αμαλήκ, και το ίδιο πρέπει να δεχθούμε και στα άλλα παραδείγματα, καθώς ο ένας τύπος συνεκφαίνεται με τον άλλον. Αλλά εκεί, λέει, ο τύπος είναι έμψυχος. Και τι έχεις να πεις για τον άψυχο; Ότι και στην περίπτωση του σταυρικού τύπου, όταν αυτό που φαίνεται είναι άψυχο, στο οποίο και γύρω από το οποίο γίνεται το θαύμα, ωστόσο παρομοίως, όταν η σταυροειδής εικόνα φανερώνεται μαζί, τόσο στα έμψυχα όσο και στα άψυχα η εικόνα του Χριστού συνηθίζει να θαυματουργεί, επειδή φέρει μέσα της τη μορφή και το είδος του αρχετύπου, και ταυτίζεται τόσο πολύ ως προς την τιμή και την προσκύνηση, όσο και ως προς το όνομα, πράγμα που είναι σε όλους φανερό.