Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 17:13

Περιέχει δε αυτό το βιβλίο την παράβαση του λαού, όταν κατασκεύασε τον μόσχο κάτω από το όρος, και το πώς ηττήθηκε ο Αμαλήκ με την έκταση των χεριών του Μωυσή, καθώς και λοιπούς νόμους και διατάξεις, και πριν από αυτά τις εξής δέκα εντολές πάνω σε πλάκες: πρώτη, Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου· δεύτερη, Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανένα ομοίωμα· τρίτη, Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· τέταρτη, Να θυμάσαι την ημέρα του Σαββάτου· πέμπτη, Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου· έκτη, Δεν θα φονεύσεις· έβδομη, Δεν θα μοιχεύσεις· όγδοη, Δεν θα κλέψεις· ένατη, Δεν θα ψευδομαρτυρήσεις εναντίον του πλησίον σου με μαρτυρία ψευδή· δέκατη, Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου, ούτε τίποτε από όσα ανήκουν στον πλησίον σου. Η δε σκηνή, αφού ολοκληρώθηκε, στήθηκε κατά το δεύτερο έτος της εξόδου τους, την πρώτη ημέρα του πρώτου μήνα. Και με αυτά ολοκληρώνεται το βιβλίο της Εξόδου.

Επειδή τα χέρια του Μωυσή ήταν βαριά, πήραν έναν λίθο και τον έβαλαν κάτω από αυτόν, και κάθισε πάνω του, και ο Ααρών και ο Ωρ στήριζαν τα χέρια του, ένας από τη μία πλευρά και ένας από την άλλη· και τα χέρια του Μωυσή έμειναν στηριγμένα μέχρι τη δύση του ηλίου. Και ο Ιησούς κατατρόπωσε τον Αμαλήκ και όλο τον λαό του με σφαγή μαχαιριού. Είπε δε ο Κύριος στον Μωυσή: «Κατάγραψέ το αυτό για ενθύμηση σε βιβλίο, και ανάγγειλέ το στα αυτιά του Ιησού, ότι θα εξαλείψω εντελώς τη μνήμη του Αμαλήκ κάτω από τον ουρανό». Και ο Μωυσής έχτισε θυσιαστήριο στον Κύριο και το ονόμασε: Ο Κύριος είναι καταφυγή μου, επειδή με κρυφό χέρι πολεμά ο Κύριος τον Αμαλήκ από γενεά σε γενεά.» ΠΑΛΛ. Και ποιο μπορεί να είναι το νόημα αυτών που γράφτηκαν; Γιατί δεν τα κατανοώ και πολύ. ΚΥΡ. Και όμως, όπως νομίζω, δεν είναι καθόλου δύσκολο για όσους θέλουν να δουν. Διότι, όταν αναλογιστείς τον Ιησού να δέχεται προσταγές από τον Μωυσή, τι άλλο θα μπορούσε να υποθέσει κανείς, παρά βεβαίως εκείνο, ότι δηλαδή ο Λόγος, ο οποίος είναι Θεός, βρέθηκε υπό τον νόμο, τουλάχιστον ως προς το σχήμα της ανθρωπότητάς Του, και υποτάχθηκε κατά κάποιον τρόπο στις εντολές του Μωυσή με διάφορους τρόπους, υπομένοντας από τη μία πλευρά την κατά σάρκα περιτομή, και από την άλλη πληρώνοντας τα δίδραχμα, και συμπεριφερόμενος προς όσους ήταν υπό τον νόμο σαν να ήταν και ο ίδιος υπό τον νόμο, λέγοντας μάλιστα με σαφήνεια: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω».

Ο χρυσός δοκιμάζεται στο καμίνι της φωτιάς και ο μοναχός θα αναδειχθεί μέσα στο πλήθος των μοναχών. Τα χέρια του μοναχού ας είναι οσίως υψωμένα προς τον Θεό· διότι ο Μωυσής, προτυπώνοντας με τα χέρια του τον σταυρό, κατατρόπωσε τον Αμαλήκ. Αγαθή χάρη αναπαύεται στον μοναχό που είναι σταυρωμένος και πεθαίνει καθημερινά· διότι χαίρονται για αυτόν οι Άγγελοι, καθώς τον υποδέχονται στη βασιλεία των ουρανών. Χαλινάρι των παθών για τον μοναχό είναι η νηστεία, και αναίρεσή τους η προσευχή μαζί με την ελεημοσύνη. Καταστροφικό χαλάζι για το αμπέλι που μόλις αναπτύσσει τους βλαστούς του, είναι τα χέρια του μοναχού που ενεργούν κακώς μέσα σε ένα μοναστήρι το οποίο μόλις έχει συσταθεί.

Η προσευχή, για μεν τον Ιωνά κατέστησε το κήτος κατοικία, τον δε Εζεκία επανέφερε από τις πύλες του θανάτου στη ζωή, για δε τους τρεις νέους μετέτρεψε τη φλόγα σε δροσερή πνοή, στους Ισραηλίτες ανήγειρε τρόπαιο εναντίον των Αμαληκιτών, και τις εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων τις εξολόθρευσε μέσα σε μία νύχτα με αόρατη ρομφαία.

Τότε πληροφορούμαστε από την ιστορία για ένα τέτοιο θαύμα ανάμεσα σε όσα συνέβαιναν: εάν μεν ο Μωυσής ύψωνε τα χέρια προς τον ουρανό, ο λαός ενδυναμωνόταν εναντίον των εχθρών· εάν όμως τα κατέβαζε, υποχωρούσε και ο στρατός στην ορμή των αλλοφύλων. Αντιλαμβανόμενοι αυτό όσοι βρίσκονταν δίπλα του, και επειδή τα χέρια του Μωυσή είχαν καταστεί βαριά και δυσκίνητα από κάποια κρυφή αιτία, στάθηκαν από κάτω και από τις δύο πλευρές και τα υποβάσταζαν. Επειδή όμως ήταν πολύ αδύναμοι για να τον συγκρατούν σε όρθια στάση, στήριξαν το κάθισμά του σε έναν λίθο, και με αυτόν τον τρόπο έκαναν, με τη δική τους συνδρομή, τον Μωυσή να υψώνει τα χέρια του στον ουρανό. Όταν συνέβη αυτό, το αλλόφυλο έθνος ηττάται κατά κράτος από τους Ισραηλίτες.

Και τι να πούμε πάλι για τον Μωυσή, που πρώτος έλαβε τον νόμο από τον Θεό και τον μετέδωσε στους άλλους; Δεν σώθηκε και αυτός πριν από τον νόμο με ξύλο και νερό, όταν εκτέθηκε στα ρεύματα του Νείλου, αφημένος μέσα σε ένα καλάθι; Με ξύλο και νερό δεν έσωσε και τον ισραηλιτικό λαό, προεικονίζοντας με το ξύλο τον Σταυρό και με το νερό το θείο βάπτισμα, όπως ακριβώς λέει φανερά και ο Παύλος, ο επόπτης των μυστηρίων, ότι «όλοι βαπτίστηκαν στο όνομα του Μωυσή μέσα στη νεφέλη»; Ο Παύλος δίνει μαρτυρία γι' αυτόν, πριν ακόμη από το γεγονός της θάλασσας και της ράβδου, ότι υπέμεινε εκούσια τον Σταυρό του Χριστού, λέγοντας: «Θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού ανώτερο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου». Ονειδισμός δε του Χριστού από τους άφρονες θεωρείται ο Σταυρός, όπως πάλι ο ίδιος ο Παύλος λέει για τον Χριστό, ότι υπέμεινε τον Σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή. Προχωρώντας δε ο Μωυσής, προέβαλε σαφέστατα και τον ίδιο τον τύπο και το σχήμα του Σταυρού και τη σωτηρία μέσω αυτού του τύπου. Διότι, στήνοντας όρθια τη ράβδο, άπλωσε τα χέρια του πάνω της, και δίνοντας έτσι στον εαυτό του το σχήμα του σταυρού πάνω στη ράβδο, κατατρόπωνε ολοκληρωτικά τον Αμαλήκ, καθώς τον έβλεπαν έτσι. Αλλά και όταν τοποθέτησε το χάλκινο φίδι οριζόντια πάνω σε ένα κοντάρι, αναστηλώνοντας έτσι φανερά τον τύπο του Σταυρού, πρόσταζε τους Ιουδαίους που είχαν δαγκωθεί από τα φίδια να το κοιτούν ως κάτι σωτήριο, και έτσι θεράπευε τα δαγκώματα των φιδιών.

Διότι, αφού κερατίσθηκαν, δηλαδή κατανύχθηκαν, οι προερχόμενοι από όλα τα έθνη στράφηκαν μέσω αυτού του μυστηρίου στη θεοσέβεια, εγκαταλείποντας τα μάταια είδωλα και τους δαίμονες. Αντιθέτως, για τους απίστους το ίδιο αυτό σχήμα φανερώνεται ως καταστροφή και καταδίκη. Με τον ίδιο τρόπο, στον λαό που εξήλθε από την Αίγυπτο, μέσω του τύπου της εκτάσεως των χειρών του Μωυσή και της επικλήσεως του ονόματος του Ιησού από τον γιο του Ναυή, ο μεν Αμαλήκ ηττάτο, ο δε Ισραήλ νικούσε. Επίσης, μέσω του τύπου και του σημείου ενάντια στα φίδια που δάγκωναν τον Ισραήλ, η ύψωση φαίνεται να έγινε για τη σωτηρία εκείνων που πίστευαν ότι, μέσω Εκείνου που επρόκειτο να σταυρωθεί, προκηρυσσόταν από τότε ο θάνατος για το φίδι, και η σωτηρία για όσους δαγκώνονται από αυτό και καταφεύγουν σε Εκείνον που έστειλε τον σταυρωμένο Υιό Του στον κόσμο. Διότι το προφητικό πνεύμα δεν μας δίδασκε μέσω του Μωυσή να πιστεύουμε σε ένα φίδι, αφού άλλωστε δηλώνει ότι αυτό καταράστηκε εξαρχής από τον Θεό, και μέσω του Ησαΐα προμηνύει ότι θα εξολοθρευτεί ως εχθρός από τη μεγάλη μάχαιρα, η οποία είναι ο Χριστός.

Εκεί ο Μωυσής, ιστάμενος στο μέσο, άπλωσε τα χέρια του, ο Ωρ δε και ο Ααρών τα υποβάσταζαν από τις δύο πλευρές, και καταβαλλόταν ο Αμαλήκ· εδώ είναι ο σταυρός και τα χέρια του μεσίτη Χριστού, ο οποίος ενώνει την κρίση και την ιεροσύνη, και η καθαίρεση του αντιπάλου με τη συνέργεια του Πατρός και του Πνεύματος, και δεν υπάρχει κανείς που θα μας εμποδίσει να εισέλθουμε στην αγαθή εκείνη γη που ελπίζουμε. Λίγα είναι όσα ειπώθηκαν, πλην όμως και από αυτά μπορούμε να κατανοήσουμε ποια χάρη λάβαμε αντί ποιας.

Βλέπεις πόση δύναμη υπάρχει στον τύπο του σταυρού, ω άριστε; Αν λοιπόν σε αυτόν υπάρχει τόση, πόση άραγε θα υπάρχει στον τύπο του εσταυρωμένου Χριστού; Διότι είναι φανερό ότι, όσο πιο υπερέχοντα είναι τα πρωτότυπα, τόσο πιο σπουδαία είναι και τα παράγωγα. Και ποιος, λέει κάποιος, στα προειρημένα υποδηλώνει τον τύπο του Χριστού, ζητώ να καταλάβω. Αυτοί, λέω εγώ, που σχηματίζουν τον σταυρό. Διότι, όπως ακριβώς η έκταση των χεριών του Μωυσή σχημάτιζε τον σταυρό, έτσι και ο ίδιος ο Μωυσής τον εσταυρωμένο Χριστό, ο οποίος κατατροπώνει τον αόρατο Αμαλήκ, και το ίδιο πρέπει να δεχθούμε και στα άλλα παραδείγματα, καθώς ο ένας τύπος συνεκφαίνεται με τον άλλον. Αλλά εκεί, λέει, ο τύπος είναι έμψυχος. Και τι έχεις να πεις για τον άψυχο; Ότι και στην περίπτωση του σταυρικού τύπου, όταν αυτό που φαίνεται είναι άψυχο, στο οποίο και γύρω από το οποίο γίνεται το θαύμα, ωστόσο παρομοίως, όταν η σταυροειδής εικόνα φανερώνεται μαζί, τόσο στα έμψυχα όσο και στα άψυχα η εικόνα του Χριστού συνηθίζει να θαυματουργεί, επειδή φέρει μέσα της τη μορφή και το είδος του αρχετύπου, και ταυτίζεται τόσο πολύ ως προς την τιμή και την προσκύνηση, όσο και ως προς το όνομα, πράγμα που είναι σε όλους φανερό.