Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 17:9

Περιέχει δε αυτό το βιβλίο την παράβαση του λαού, όταν κατασκεύασε τον μόσχο κάτω από το όρος, και το πώς ηττήθηκε ο Αμαλήκ με την έκταση των χεριών του Μωυσή, καθώς και λοιπούς νόμους και διατάξεις, και πριν από αυτά τις εξής δέκα εντολές πάνω σε πλάκες: πρώτη, Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου· δεύτερη, Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανένα ομοίωμα· τρίτη, Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· τέταρτη, Να θυμάσαι την ημέρα του Σαββάτου· πέμπτη, Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου· έκτη, Δεν θα φονεύσεις· έβδομη, Δεν θα μοιχεύσεις· όγδοη, Δεν θα κλέψεις· ένατη, Δεν θα ψευδομαρτυρήσεις εναντίον του πλησίον σου με μαρτυρία ψευδή· δέκατη, Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου, ούτε τίποτε από όσα ανήκουν στον πλησίον σου. Η δε σκηνή, αφού ολοκληρώθηκε, στήθηκε κατά το δεύτερο έτος της εξόδου τους, την πρώτη ημέρα του πρώτου μήνα. Και με αυτά ολοκληρώνεται το βιβλίο της Εξόδου.

γʹ. Λέγω δε ότι πρέπει να ασκείται μαζί με τη νηστεία και η προσευχή. Διότι οι αρετές είναι σαν γειτονικές μεταξύ τους, και συνεισφέρουν αναγκαιότατα η μία στην άλλη. Το να λείπει όμως, νομίζω, η μία, καθιστά την άλλη λιγότερο αποτελεσματική ως προς την ωφέλεια, και κάνει τον τρόπο της αρετής σχεδόν να χωλαίνει. Διότι θα προσευχηθούμε με καθαρότητα όταν νηστεύουμε. Είναι δε πάρα πολύ μεγάλη η δύναμη της ικεσίας προς τον Θεό· και αυτό θα το γνωρίσουμε πάλι από την ίδια τη θεόπνευστη Γραφή. Διότι ο Ισραήλ στρατοπέδευε στην έρημο· επειδή όμως ο παράφρων Αμαλήκ (και το έθνος αυτό ήταν βάρβαρο), έχοντας τον νου του φλεγόμενο από ανόσιο φθόνο, εξοπλιζόταν σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου, διέταζε ο θεσπέσιος Μωυσής τον Ιησού λέγοντας: «Επίλεξε για τον εαυτό σου δυνατούς άνδρες και αφού βγεις, παρατάξου αύριο εναντίον του Αμαλήκ.» Και οι νέοι βρίσκονταν μεν στα όπλα, και ένα μεγάλο και γενναιότατο πλήθος από αυτούς που γνώριζαν την πολεμική τακτική αντιπαρατασσόταν στις φάλαγγες των εχθρών. Ο ίδιος όμως ο θεσπέσιος Μωυσής, στεκόμενος σε έναν γήλοφο, έκανε δεήσεις προς τον Θεό· και ποια ακριβώς ήταν από αυτό η ωφέλεια για τους πολεμιστές, θα το γνωρίσουμε από τα γραμμένα: «Και συνέβη, λοιπόν», λέει, «όταν σήκωνε ο Μωυσής τα χέρια του, επικρατούσε ο Ισραήλ· όταν όμως κατέβαζε τα χέρια του, επικρατούσε ο Αμαλήκ.» Δες, λοιπόν, πώς τα χέρια του Μωυσή γίνονταν ανώτερα και από τα όπλα και από την ιππική φάλαγγα· διότι, όσο μεν υψώνονταν για δεήσεις, ο Ισραήλ ήταν ακατανίκητος στους επιτιθέμενους· εάν όμως κατέβαιναν, υπερίσχυε ο Αμαλήκ.

Είναι γεγραμμένο ότι: «Ήλθε δε ο Αμαλήκ και πολεμούσε τον Ισραήλ στη Ραφιδείμ· είπε τότε ο Μωυσής στον Ιησού: Επίλεξε δυνατούς άνδρες και βγες αύριο να παραταχθείς εναντίον του Αμαλήκ. Και ιδού, εγώ θα σταθώ στην κορυφή του βουνού, έχοντας τη ράβδο του Θεού στο χέρι μου. Και έπραξε ο Ιησούς ακριβώς όπως του είπε ο Μωυσής· και αφού βγήκε, παρατάχθηκε εναντίον του Αμαλήκ».

Διότι δεν θα επικρατήσουμε διαφορετικά παρά μόνο με αυτόν ακριβώς τον τρόπο. ΠΑΛΛ.: Σκέψου λοιπόν με ποια παραδείγματα θα μας το αποδείξεις και αυτό· διότι ασφαλώς δεν θα στερηθείς παραδειγμάτων. ΚΥΡ.: Είναι πολύ εύκολο να το καταδείξω με πάρα πολλά, αλλά ξεκινώντας πρώτα από το αμέσως κοντινότερο, και από όσα ο ίδιος ο Μωυσής έχει γράψει· διότι εκείνοι που είχαν δειλιάσει μόνο και μόνο στη θέα των Αιγυπτίων, επειδή διέβησαν την Ερυθρά θάλασσα και εκπλήρωσαν τον τύπο του αγίου βαπτίσματος (διότι βαπτίστηκαν στον Μωυσή, λέει, όπως γράφει και ο σοφός Παύλος, μέσα στη νεφέλη και μέσα στη θάλασσα), αναδείχθηκαν πλέον μαχητικοί και ικανοί να αντισταθούν στους εχθρούς, αλλά μέσω του Χριστού. Και έχει γραφτεί ως εξής: «Ήλθε δε ο Αμαλήκ και πολεμούσε τον Ισραήλ στη Ραφιδίν. Και είπε ο Μωυσής στον Ιησού: Επίλεξε δυνατούς άνδρες, και βγες να παραταχθείς αύριο εναντίον του Αμαλήκ· και ιδού, εγώ θα σταθώ στην κορυφή του βουνού, και η ράβδος του Θεού θα είναι στο χέρι μου. Και έκανε ο Ιησούς όπως του είπε ο Μωυσής, και βγήκε και παρατάχθηκε εναντίον του Αμαλήκ· και ο Μωυσής, και ο Ααρών, και ο Ωρ ανέβηκαν στην κορυφή του βουνού. Και συνέβαινε, όταν ο Μωυσής σήκωνε τα χέρια του υπερίσχυε ο Ισραήλ, ενώ όταν κατέβαζε τα χέρια του, υπερίσχυε ο Αμαλήκ.»

Αλλά αν και βρέθηκε υπό τον νόμο λόγω της ανθρώπινης φύσης, εντούτοις ήταν και πάλι Θεός, Σωτήρας και Λυτρωτής όλου του λαού. Διότι, αφού επέλεξε από όλο τον λαό του Ισραήλ και από κάθε έθνος άνδρες δυνατούς, εννοώ βέβαια πάλι τους αγίους αποστόλους και εκείνους που έχουν κληθεί μέσω της πίστεως, στους οποίους θα μπορούσε δικαίως να λεχθεί: «Εσείς δε είστε γένος εκλεκτό, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός που αποκτήθηκε από τον Θεό». Παρατάχθηκε μαζί με αυτούς απέναντι στον άρχοντα τούτου του αιώνος, για τον οποίο λέει ο Δεσπότης των πάντων, αυτός που νικά τα πάντα: «Τώρα είναι η κρίση αυτού του κόσμου, τώρα ο άρχοντας αυτού του κόσμου θα εκβληθεί έξω». Στεφανώνει δε με λαμπρή απόφαση και εκείνους που νίκησαν μαζί του και δι' αυτού ο θεσπέσιος Ιωάννης, λέγοντας: «Σας γράφω, νέοι, επειδή είστε ισχυροί, και έχετε νικήσει τον Πονηρό». Ή δεν είναι αλήθεια αυτό που λέω; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Και ο Μωυσής είπε ότι η μάχη έπρεπε να γίνει την επόμενη ημέρα, διότι τα κατορθώματα του Χριστού δεν φανερώθηκαν κατά την εποχή του, αλλά έγιναν μάλλον στον επόμενο και γειτονικό χρόνο, δηλαδή, μετά τον Μωυσή και τον νόμο. Έπειτα ο Μωυσής ανεβαίνει σε κάποιο βουνό και στην κορυφή ενός λόφου, για να μπορέσει να παρατηρήσει τη μάχη και τα μέσα σε αυτήν κατορθώματα του Ιησού των πάντων. Διότι και η μυσταγωγία σύμφωνα με τον νόμο εξυψώνει αναλόγως, ώστε να μπορεί κανείς τρόπον τινά από μακριά να καθορά τα στρατηγήματα του Χριστού.

Και μετά από άλλα πάλι: «Και συνέβη, λέει, τον πρώτο μήνα, το δεύτερο έτος μετά την έξοδό τους από την Αίγυπτο, κατά τη νεομηνία, στήθηκε η σκηνή, και έστησε ο Μωυσής τη σκηνή.» Στήθηκε λοιπόν, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, η αρχαία σκηνή της νοούμενης εν Χριστώ Εκκλησίας, φανερώνοντας πολύ καλά πάνω της τους τύπους. Ας εξετάσουμε, αν συμφωνείς, τις αιτίες για τις οποίες στήθηκε μάλλον μέσω του Μωυσή, ενώ ο Ιησούς του Ναυή προς το παρόν αποσιωπάται, αν και παρίστατο πάντοτε στον πανάριστο Μωυσή, και ανέβαινε μαζί του στο όρος Σινά, και πολεμούσε και παρατασσόταν εναντίον του Αμαλήκ με προσταγή του Μωυσή. Διότι του είπε κάπου: «Διάλεξε για τον εαυτό σου δυνατούς άνδρες, και βγες να παραταχθείς εναντίον του Αμαλήκ αύριο». Και παρατάχθηκε, και νίκησε. Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος γι' αυτό, δεν αξίζει να τον ερευνήσουμε; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Επομένως, εάν κάποιος θελήσει να εξακριβώσει όσο είναι δυνατόν τον λόγο του μυστηρίου σε καθένα από τα τελούμενα, εκπληττόμενος θα αναφωνήσει: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού!» Παρατήρησε δηλαδή πόσο λεπτό και αναγκαίο είναι το νόημα σε κάθε λεπτομέρεια: διότι καθώς ο θεσπέσιος Μωυσής ανεβαίνει στο όρος, συνανεβαίνει και ο Ιησούς· διότι ο Πατέρας δεν είναι προσιτός με άλλον τρόπο, παρά μόνο διά του Υιού.

Δίνοντας εντολή ο Μωυσής στον Ιησού του Ναυή να επιλέξει δυνατούς άνδρες και να εξέλθει για να παραταχθεί εναντίον του Αμαλήκ, υποδήλωνε ότι ο Ιησούς Χριστός θα υποτασσόταν στις εντολές του Μωσαϊκού νόμου. «Διότι δεν ήρθα», λέει, «για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω». Και αφού επιλέξει από όλο τον Ισραήλ και από κάθε έθνος δυνατούς άνδρες, εννοώ δηλαδή τους ιερούς αποστόλους και τους διαδόχους τους, θα παραταχθεί εναντίον του διαβόλου, του βασιλιά της κακίας και της αμαρτίας, και θα τον καταπολεμήσει. Όρισε δε να γίνει η παράταξη την επόμενη ημέρα, υποδηλώνοντας τον μετέπειτα καιρό της ενανθρώπησης, μετά το πλήρωμα του χρόνου του νόμου. Ανεβαίνει λοιπόν ο Μωυσής στην κορυφή του βουνού, για να μπορεί να παρακολουθεί τη μάχη. Διότι και η μυσταγωγία σύμφωνα με τον νόμο ανεβάζει σε ένα ανάλογο ύψος γνώσης, από όπου οι Ιουδαίοι θα μπορούσαν να δουν καθαρά τα στρατηγήματα του Χριστού· και όταν ο Μωυσής ύψωνε τα χέρια του, υπερίσχυε ο Ισραήλ, ενώ όταν τα κατέβαζε, υπερίσχυε ο Αμαλήκ.

Ραφακά (Αριθμ. 33, 12). Σταθμός των υιών Ισραήλ στην έρημο. Ραφιδίμ (Αριθμ. 33, 14). Τόπος της ερήμου κοντά στο όρος Χωρήβ, στον οποίο έρρευσαν τα ύδατα από «την πέτρα» που βρισκόταν στο όρος Χωρήβ. Και ο τόπος ονομάστηκε πειρασμός. Εκεί όπου και πολεμά ο Ιησούς τον Αμαλήκ, κοντά στη Φαράν.

Ρωμαλέος είναι ο τρόπος των αθλοφόρων· παρατάχθηκαν εναντίον των αντιθέων, όπως ακριβώς παρατάχθηκε ο Μωυσής εναντίον του Αμαλήκ, ατενίζοντας προς τον Κύριο, υψώνοντας στα ύψη τον νου και την καρδιά μαζί με τα χέρια και κάθε αίσθηση. Και αυτός μόλις τώρα, με παρόμοιο τρόπο, φάνηκε να υψώνει τα χέρια μαζί με την καρδιά και να ατενίζει προς τον Ύψιστο· εκείνον τον υποστήριζαν ο Ααρών και ο Ωρ, όπως έχει γραφτεί, ενώ τούτον τον υποστήριξε η πίστη και η ελπίδα, όπως γνωρίσαμε. Ο Μωυσής αναδείχθηκε νικητής, διδάσκοντας τους πάντες να ατενίζουν στον Θεό· και ο τρόπος των πιστών αναδείχθηκε νικητής μέσω της προσευχής, καθώς έλαβε δόξα από τους ουρανούς και πλήθος στεφάνων.