Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 19:13

Φωνή Κυρίου επί των υδάτων. Είναι άξιο, προκειμένου να κατανοήσουμε τι είναι η φωνή του Κυρίου, να συγκεντρώσουμε κατά το δυνατόν από τη Θεία Γραφή τα όσα είναι γεγραμμένα περί της φωνής. Βρήκαμε λοιπόν στη Γένεση γραμμένο τον λόγο του Κυρίου προς τον Αβραάμ, ο οποίος λέει σε όραμα: «Μη φοβάσαι, Αβραάμ· εγώ σε υπερασπίζομαι, ο μισθός σου θα είναι πολύς»· και αποκρίθηκε ο Αβραάμ: «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; Εγώ όμως απέρχομαι άτεκνος». Και λίγο μετά: «Και αμέσως ακούστηκε φωνή προς αυτόν». Και πάλι στην Έξοδο λέει: «Ας είναι έτοιμοι για την τρίτη ημέρα». Και: «Όταν οι φωνές και οι σάλπιγγες και η νεφέλη απομακρυνθούν από το όρος, εκείνοι θα αναβούν στο όρος». Και μετά τον Δεκάλογο: «Και όλος ο λαός έβλεπε τη φωνή και τις αστραπές, και τη φωνή της σάλπιγγας». Και στον Ησαΐα έχει γραφτεί: «Φωνή αυτού που λέει: Βόησε».

«Όταν δε οι φωνές και οι σάλπιγγες και η νεφέλη απομακρυνθούν από το όρος, εκείνοι θα ανεβούν στο όρος.» Επειδή, πράγματι, οι Ισραηλίτες, όντας υπόδουλοι στην Αίγυπτο και έχοντας περιπέσει στις δικές τους ψευδολατρείες, προσκυνούσαν ανθρώπινες επινοήσεις και προσέφεραν τις λατρείες τους σε κατασκευάσματα από λίθο, ήγουν από άλλη ύλη, πάσχοντας από ελεεινή πλάνη, και, όπως λέει ο προφήτης, «λέγοντας στο ξύλο: Εσύ είσαι ο Θεός μου, και στον λίθο: Εσύ με γέννησες», γι' αυτό λοιπόν αναγκαστικά, επειδή ο Δημιουργός ήθελε να τους επαναφέρει από την αρχαία εκείνη και βέβηλη ψευδολατρεία στην επίγνωση της αλήθειας, προκειμένου να μη νομιστεί ότι, εξαπατημένοι από τα λόγια του Μωυσή, λατρεύουν έναν ανύπαρκτο Θεό, για τον λόγο αυτόν, πολύ ωφέλιμα, τους αξιώνει και της θεοπτίας μέσω τύπων.

Και λοιπόν λέμε, ακολουθώντας τις ιερές Γραφές, ότι ο Δεσπότης των όλων Θεός πρόσταξε τον Μωυσή να συνάξει τον λαό και να τους συγκεντρώσει κάτω από το όρος που ονομάζεται Σινά, απόλυτα καθαρούς και αγνισμένους· διότι διέταξε για τρεις ημέρες να πλύνουν τα ενδύματά τους και να αποδείξουν τους εαυτούς τους ανώτερους από τη σαρκική ηδονή με γυναίκες, φανερώνοντας μέσω των αισθητών και ορατών πραγμάτων τα νοητά. Διότι, στολισμένους με τα καυχήματα των αρετών σαν με λαμπρά ενδύματα, και διαπρέποντας με τη λαμπρότητα του νου, και απαλλαγμένους από κάθε φιλοσαρκία και από τους επίγειους μολυσμούς, έτσι πρέπει να προσερχόμαστε ενώπιον του Θεού, καθώς ο νόμος μας παιδαγωγεί προς αυτό, όπως ακριβώς βέβαια παιδαγώγησε και ο Μωυσής τους παλαιούς· διότι εκείνα αποτελούσαν τύπους των πιο αληθινών πραγμάτων.

Ο Μωυσής, έχοντας λάβει θεϊκή καθοδήγηση, διέταξε τον λαό να πλύνει τα ενδύματά του, να απέχει από γυναίκα και έτσι να σταθεί ενώπιον του Θεού κάτω από το όρος Σινά. Διότι είναι αναγκαίο να αποπλύνει κανείς το αίσχος της κακίας και να ενδυθεί το κάλλος της αρετής, και να είναι καθαρός από σωματική ηδονή και μολυσμό. Διατάζοντας αυτά ο νόμος, του οποίου τύπος είναι ο Μωυσής, παρουσιάζει στον Χριστό τον Θεό όσους υπακούουν, παιδαγωγώντας και ρυθμίζοντάς τους, και οδηγώντας τους στην τελειότητα. Και ο Θεός κατέβηκε όχι προς τον λαό, αλλά προς το όρος. Διότι ο μεν λαός των Εβραίων είναι χαμερπής και γεώδης, ενώ ο λαός των Χριστιανών είναι υψηλόφρων, ανυψωμένος μέσω της θεωρίας και ευρισκόμενος υπεράνω των γήινων. Στους οποίους άλλωστε ο Θεός επιδήμησε σωματικά και συναναστράφηκε, έχοντας γίνει άνθρωπος.

ϟΒʹ. Και από πού οδηγήθηκα σε αυτό το δέος; Για να μη με θεωρείτε πιο δειλό από το πρέπον, αλλά αντιθέτως να με επαινείτε σφόδρα για την προνοητικότητά μου. Ακούω, βέβαια, για τον ίδιο τον Μωυσή, όταν του μιλούσε ο Θεός, ότι, παρότι είχαν προσκληθεί πολλοί στο όρος, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Ααρών μαζί με τους δύο ιερείς γιους του, και εβδομήντα πρεσβύτεροι από τη γερουσία, στους υπόλοιπους μεν δόθηκε η εντολή να προσκυνήσουν από μακριά, ενώ μόνο ο Μωυσής να πλησιάσει, και να μην ανεβεί μαζί του ο λαός, επειδή δεν είναι δυνατόν σε όλους να βρεθούν κοντά στον Θεό, παρά μόνο αν κάποιος, όπως ο Μωυσής, μπορεί να χωρέσει τη δόξα του Θεού. Και ακόμη, πριν από αυτά, στην αρχή της νομοθεσίας, τους μεν άλλους οι σάλπιγγες, οι αστραπές, οι βροντές, το σκοτάδι, όλο το βουνό που έβγαζε καπνούς, και οι φρικτές απειλές, ότι «αν και θηρίο ακόμη αγγίξει το όρος, θα λιθοβοληθεί», και άλλα τέτοια φοβερά σημεία τους κρατούσαν κάτω, και ήταν σπουδαίο γι' αυτούς έστω και μόνο να ακούσουν τη φωνή του Θεού, αφού είχαν προηγουμένως εξαγνιστεί πάρα πολύ καλά. Ο Μωυσής όμως και ανεβαίνει, και προχωρεί μέσα στη νεφέλη, και λαμβάνει τον νόμο, και δέχεται τις πλάκες· για τους πολλούς τις πλάκες του γράμματος, ενώ για όσους υψώνονται πάνω από τους πολλούς, τις πλάκες του πνεύματος.

Κάποιος βέβαια ζωγράφισε μια εικόνα από ένα αρχέτυπο, στήνοντάς το μπροστά του, και ο πίνακας αποτύπωσε τη μορφή· όποιος όμως αντικρίζει εσάς, θα ακολουθήσει την αντίθετη οδό. «Και αυτό είναι το μόνο όφελος από τη δική σας κακία». Τέτοια λοιπόν διακήρυξε ο βροντόφωνος κήρυκας. Εγώ όμως κυριεύτηκα από δέος με όσα άκουσα για τον ένδοξο Μωυσή, ο οποίος μόνος μέσα στη νεφέλη αντίκρισε τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, ενώ τους άλλους τους διέταξε να παραμείνουν κάτω στους πρόποδες, αγνότατοι μέσα σε καθαρά ενδύματα, και γεμάτοι τρόμο να ακούνε μόνο τη θεϊκή φωνή. Διότι δεν ήταν επιτρεπτό ούτε στα ίδια τα θηρία να πατήσουν το έδαφος του ουράνιου όρους, για να μη βρουν τον θάνατο συντριβόμενα από τους βράχους.

Αν πάλι είσαι ο Ααρών, ανέβα μαζί του, αλλά στάσου κοντά, έξω από τη νεφέλη. Αν πάλι είσαι κάποιος Ιθάμαρ ή Ελεάζαρ, και είσαι τρίτος μετά τον Μωυσή, ή κάποιος από τη γερουσία και τους Εβδομήκοντα, στάσου ακόμη πιο μακριά, λαμβάνοντας την τρίτη θέση στη σειρά. Αν όμως είσαι ένας από τον λαό και το πλήθος, το όρος δεν σε δέχεται, το οποίο αν αγγίξει έστω και θηρίο, θα λιθοβοληθεί. Μείνε κάτω, και άκουγε μόνο τη φωνή, και αυτό αφού προηγουμένως εξαγνίσεις και καθαρίσεις τον εαυτό σου, όπως ακριβώς έχεις διαταχθεί.

Θα επαναλάβω, λοιπόν, πάλι τον λόγο που ανέφερα στα προοίμια· ας μην παρασύρει κανένας εμπαθής και σαρκικός, που αναδίδει ακόμη τη νεκρική δυσωδία του παλαιού ανθρώπου, τις εμφάσεις των θεόπνευστων νοημάτων και ρημάτων προς τις κτηνώδεις αλογίες. Αντίθετα, αφού ο καθένας βγει από τον ίδιο του τον εαυτό και βρεθεί έξω από τον υλικό κόσμο, και αφού επανέλθει κατά κάποιον τρόπο μέσω της απάθειας στον παράδεισο και μέσω της καθαρότητας ομοιωθεί με τον Θεό, έτσι ας προχωρήσει στο άδυτο των μυστηρίων που φανερώνονται σε εμάς μέσω αυτού του βιβλίου. Αν όμως η ψυχή κάποιων είναι απροετοίμαστη για μια τέτοια ακρόαση, ας ακούσουν τον Μωυσή που νομοθετεί να μην αποτολμήσουν την ανάβαση στο πνευματικό όρος, προτού πλύνουμε τα ιμάτια των καρδιών μας και εξαγνίσουμε τις ψυχές μας με τα προσήκοντα ραντίσματα των λογισμών. Ώστε τώρα, κατά τον χρόνο που παραμένουμε προσηλωμένοι σε αυτή τη θεωρία, να λησμονήσουμε τα γαμικά νοήματα σύμφωνα με το παράγγελμα του Μωυσή, ο οποίος νομοθέτησε να παραμένουν καθαροί από τους γάμους όσοι μυσταγωγούνται. Και γενικά νομίζω ότι οφείλουμε να αναλάβουμε την τήρηση των προσταγμάτων του νομοθέτη εμείς που πρόκειται να ανεβούμε στο πνευματικό όρος της θεογνωσίας, στο οποίο το θήλυ γένος των λογισμών, μαζί με την υλική αποσκευή, εγκαταλείπεται στον κάτω βίο. Και κάθε άλογο νόημα, αν τυχόν φανεί γύρω από το όρος αυτό, καταφονεύεται με τους πιο σταθερούς λογισμούς σαν με πέτρες.

Σε αυτό το σημείο, ο Μωυσής τους καθοδηγούσε και σε κάποια πιο απόρρητη μύηση, καθώς η ίδια η θεία δύναμη, μέσω των υπέρλογων θαυμάτων, μυσταγωγούσε και ολόκληρο τον λαό και τον ίδιο τον καθοδηγητή. Η μυσταγωγία αυτή τελούνταν με τον ακόλουθο τρόπο: Είχε προειπωθεί στον λαό να μείνει μακριά από όλους τους άλλους μολυσμούς, όσους παρατηρούνται στο σώμα και στην ψυχή, να εξαγνιστεί με κάποιους καθαρτικούς ραντισμούς και να παραμείνει αγνός ακόμη και από τον ίδιο τον γάμο για έναν ορισμένο αριθμό ημερών, ώστε, αφού αποπλυθεί από κάθε εμπαθή και σωματική διάθεση, να ανεβεί στο όρος καθαρός από πάθος προκειμένου να μυηθεί (το δε όνομα του όρους ήταν Σινά), η ανάβαση στο οποίο είχε επιτραπεί, τον καιρό εκείνο, μόνο στα λογικά όντα, και από αυτά μόνο στους άνδρες, και πάλι από αυτούς μόνο σε όσους είχαν εξαγνιστεί από κάθε μίασμα. Υπήρχε δε απόλυτη προφύλαξη και πρόνοια ώστε κανένα από τα άλογα ζώα να μην πατήσει στο όρος, και εάν τυχόν συνέβαινε αυτό, να λιθοβοληθεί από τον λαό οτιδήποτε ανήκε στην άλογη φύση και εμφανιζόταν στο όρος.

Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, είχαν λάβει την εντολή να στέκονται πάνω από τους πρόποδες του όρους, όταν θα παρουσιάζονταν στον Θεό, να φορούν λευκά ενδύματα και να μην πλησιάσουν γυναίκα. Εσύ όμως, αντί για τα ενδύματα, καθάρισε την ψυχή σου και πλησίασε με σωφροσύνη και επιείκεια, όντας εντελώς απερίσπαστος, και ξεκίνησε την πορεία σου προς τον Βασιλέα, εάν θέλεις να επιτύχεις τον σκοπό σου όπως πρέπει. Δεν απαιτεί πολλά έξοδα αυτή η πορεία· πάρε ως εφόδιο την αρετή. Και πού διαμένει αυτός ο Βασιλεύς; Κοντά στους συντετριμμένους τη καρδία. Αυτόν τον δρόμο να βαδίσεις. Διότι κοντά, λέει η Γραφή, είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται εν αληθεία.

πβʹ. Το ζητούμενο από τον Λόγο για τους Ναζηραίους δεν είναι η άνοδος στο όρος Σινά, μέσω της πρακτικής, ούτε το να καθαρισθούν πριν από την άνοδο, και να πλύνουν τα ενδύματά τους, και να μην συνευρεθούν με γυναίκα, αλλά και το να δουν, όχι τα οπίσθια του Θεού, αλλά τον ίδιο τον Θεό μέσα στη δόξα Του, να ευδοκεί σε αυτούς και να τους δίδει τις πλάκες της γνώσεως, και να τους αποστέλλει για την οικοδομή του λαού Του.

ΙΔ΄. Επειδή δε παραπέμπει τον καθοδηγητή προς τον εν ουρανοίς Δεσπότη, καθιστά τον εαυτό του στη θέση και τον τρόπο εκείνου, και ασπάζεται την ησυχία με τρόπο έννομο και θεσμικό· όχι όπως οι πολλοί από τους σημερινούς που προσέρχονται σε αυτήν εσφαλμένα, και προτού υποτάξουν τη σάρκα στο πνεύμα, αποθρασύνονται να μονομαχήσουν με τα πνεύματα της πονηρίας, και την ώρα της νίκης μελετούν πώς να παλέψουν, οπότε νομίζουν αβέβαιη τη νίκη που κατορθώνεται με τη βοήθεια του Θεού. Διότι, όποιος δεν εκπαιδεύτηκε προηγουμένως στην υποταγή, πώς θα υποτάξει τα εχθρικά πάθη; Και όποιος δεν διαφύλαξε αγνή την ευπείθεια, πώς θα ανεβεί στο όρος της ησυχίας; Ή είναι προφανές ότι, όποιος καταπιαστεί με αυτήν άκαιρα, θα λιθοβοληθεί με πέτρες ή θα κατατοξευθεί με βέλη, και θα καταλήξει στον ψυχικό θάνατο, όπως αναφέρει κάπου η Αγία Γραφή; Όμως δεν πράττει έτσι αυτός για τον οποίο γίνεται ο λόγος· διότι, αφού υποτάχθηκε θεάρεστα στον λόγο και στον τρόπο, προσέρχεται στην ησυχία εύλογα και με τα κατάλληλα εφόδια, και καθαίρει τον νου του πλησιάζοντας τον Θεό, και γλυκαίνεται με τις περί Αυτού θεωρίες πορευόμενος στα ύψη με τον νου· επειδή δεν υπάρχει τίποτε πιο γλυκό από το να θεωρεί κανείς τον Θεό, ο Οποίος είναι γλυκασμός και όλος επιθυμία για εκείνους που γεύονται την ακόρεστη αγάπη Του, σε σημείο που να λησμονούν σχεδόν ακόμη και αυτήν την επιθυμητή υλική τροφή.