Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 19:17

Όταν, λοιπόν, οι Ισραηλίτες έφυγαν από τη γη των Αιγυπτίων, αποτινάζοντας το βάρος της καταναγκαστικής εργασίας και συντρίβοντας τα ζυγά της δουλείας, και στρατοπέδευσαν γύρω από το όρος που ονομάζεται Σινά, και ο Θεός έκρινε σωστό να θεσπίσει πλέον νόμους που να καθορίζουν τα πρακτέα, τους διέταξε να συγκεντρωθούν στους πρόποδες του όρους, να πλύνουν τα ενδύματά τους και, έχοντας έτσι καθαρθεί, να προσέλθουν τότε στην ασυνήθιστη εκείνη θεοπτία. Και καθώς αυτό εκπληρωνόταν, σύμφωνα με όσα τους είχε προαναγγείλει ο Μωυσής, «κατέβηκε ο Κύριος εν είδει πυρός· και υπήρχαν καπνοί που ξετυλίγονταν και ανέβαιναν ψηλά, και νεφέλη σκοτεινή, και φλόγες πυρός που διέτρεχαν, και σκότος, και θύελλα, και όλα όσα προκαλούν άκρο τρόμο, και διαπεραστικός ήχος σαλπίγγων. Και ο Μωυσής οδήγησε τον λαό σε συνάντηση με τον Θεό στους πρόποδες του όρους.» Διότι έτσι έχει γραφτεί. Και νομίζω πως το γεγονός αυτό ήταν τύπος της μεσιτείας του Χριστού. Διότι ο ίδιος λέει ξεκάθαρα: «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα ει μη δι' εμού.» Διότι δεν προσερχόμαστε στον Θεό και Πατέρα με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο διά του Χριστού, εξαφανίζοντας κάθε παλαιό μώλωπα, αποβάλλοντας κάθε είδους μολυσμό, και ντύνοντας, σαν να λέμε, τον νου μας με την εν Χριστώ καθαρότητα. «Ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό,» μας λέει ο θείος λόγος. Γι' αυτόν τον λόγο και το πλύσιμο των ιματίων προτύπωνε τη δύναμη της εν πνεύματι καθαρότητας.

Εμπρός, λοιπόν, παίρνοντας θάρρος από την παροχή και τη χάρη του Σωτήρα, ας λεπτύνουμε την παχύτητα του νομικού γράμματος σε πνευματική θεωρία· διότι έτσι προπάντων θα φανεί αληθινό και αυτό που ειπώθηκε προς τους Φαρισαίους για τον Θεό: «Ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει». Το ότι, λοιπόν, ο λαός οδηγήθηκε έξω από τον Μωυσή για να συναντήσει τον Θεό, όπως είναι γραμμένο, θα μπορούσε να αποτελέσει σαφές σημείο και αινιγματικό λόγο, ότι δεν είναι δυνατόν να προσέλθουν κάποιοι στον Θεό χωρίς παιδαγωγία και καθοδήγηση, αλλά μάλλον χειραγωγούμενοι από τον νόμο προς την επίγνωση όσων ζητούν να μάθουν. Διότι ο Μωυσής θα εννοηθεί από εμάς ως ο νόμος, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από κάποιον: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες». Η δε παράταξή τους στους πρόποδες του όρους, ενώ ο Θεός είχε ήδη κατέβει και βρισκόταν σε αυτό, υποδηλώνει την ετοιμότητα του φρονήματος και την προθυμία για την υπακοή όσων καλούνται, οι οποίοι κατά κάποιον τρόπο δεν διστάζουν να αναλάβουν ακόμη και όσα υπερβαίνουν τη δύναμή τους και είναι υψηλότερα από τη φύση τους, εφόσον ο Θεός είναι συμπαραστάτης τους. Τέτοιοι είναι οπωσδήποτε οι μέτοχοι του Σωτήρα. Γι' αυτό ακριβώς, εξασκώντας υπεράνθρωπη ανδρεία, λένε: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;»

Διότι έπειθαν τα πλήθη, όπως μόλις αποδείξαμε, να μην αποδέχονται τον λόγο του Σωτήρα μας, αλλά να απομακρύνονται από αυτόν, επειδή δήθεν δίδασκε αντίθετα προς τον νόμο, και να σπεύδουν να φύγουν όσο το δυνατόν πιο μακριά, και αντίθετα να προσκολλώνται σε όσα θεσπίστηκαν μέσω του Μωυσή. Και για ποια αιτία; Διότι ισχυρίζονταν ότι ο μέγας Μωυσής οδήγησε τους παλαιούς λαούς «σε συνάντηση του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και τους παρέστησε στο όρος Σινά, και τους έδειξε τον Θεό πάνω στο όρος, και τους προετοίμασε να ακούσουν τους λόγους Του, και τους διαβεβαίωσε πλήρως και πολύ σαφώς ότι ο Θεός υπαγόρευε τους νόμους· αυτός όμως δεν έδειξε απολύτως τίποτε από όλα αυτά. Ότι δε αυτός ο ισχυρισμός ήταν πολύ διαδεδομένος μεταξύ τους, θα το μάθεις από το εξής: Διότι θα τους δεις να λένε προς τον εκ γενετής τυφλό, τον οποίο ο Σωτήρας θεράπευσε με άρρητη δύναμη: «Εσύ είσαι μαθητής εκείνου, εμείς όμως είμαστε μαθητές του Μωυσή. Διότι εμείς γνωρίζουμε ότι στον Μωυσή έχει μιλήσει ο Θεός, τούτον όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι». Νόμιζαν, λοιπόν, όσοι συνηγορούσαν υπέρ των ιουδαϊκών δογμάτων ότι διατύπωναν πάνω σε αυτά τα ζητήματα ένα επιχείρημα που ήταν δύσκολο να αντιμετωπιστεί και όχι εύκολο να ανατραπεί από τους πολλούς, και, όπως ήταν φυσικό, προκαλούσαν ταραχή και υποσκέλιζαν με αυτόν τον τρόπο πολλούς.

Επιπλέον, διατάζει να αγνιστούν, να απέχουν από τις σχέσεις με τις γυναίκες και να διατηρήσουν την εγκράτειά τους μέχρι την τρίτη ημέρα. Πρόσταξε μάλιστα να πλύνουν και τα ίδια τους τα ενδύματα. Και όταν αυτό ολοκληρώθηκε, αναφέρει: «Συνέβη, την τρίτη ημέρα, τα ξημερώματα, να υπάρξουν βροντές και αστραπές, και σκοτεινά σύννεφα πάνω στο όρος Σινά. Ήχος σάλπιγγας αντηχούσε δυνατά. Και κατατρόμαξε όλος ο λαός που βρισκόταν στο στρατόπεδο. Ο Μωυσής έβγαλε τον λαό από το στρατόπεδο για να συναντήσει τον Θεό, και στάθηκαν στους πρόποδες του όρους. Το δε όρος Σινά καλυπτόταν ολόκληρο από καπνό, επειδή ο Θεός είχε κατέβει σε αυτό μέσα σε πυρ. Και ανέβαινε ο καπνός σαν καπνός καμινιού, και όλος ο λαός κυριεύθηκε από μεγάλο τρόμο. Οι δε ήχοι της σάλπιγγας ακούγονταν ολοένα και πιο δυνατοί».

Η δε μεγάλη σάλπιγγα είναι ο Χριστός, δηλαδή τα δικά του κηρύγματα, που αντηχούν σε όλη την υφήλιο. Διότι είπε: «Θα κηρυχθεί τούτο το Ευαγγέλιο σε όλη την οικουμένη, προς μαρτυρίαν σε όλα τα έθνη». Το ότι δε ο λόγος είναι αψευδής, το μαρτύρησε η ίδια η έκβαση των πραγμάτων. Διότι κανείς δεν απέμεινε που να μην έχει ακούσει για τη δόξα του Σωτήρος μας. «Και έβγαλε, λέγει, ο Μωυσής τον λαό από το στρατόπεδο προς συνάντηση του Θεού, και στάθηκαν στο όρος Σινά». Δες την παιδαγωγία του Μωυσή· οδηγεί προς τον Θεό.

Ο Μωυσής, έχοντας λάβει θεϊκή καθοδήγηση, διέταξε τον λαό να πλύνει τα ενδύματά του, να απέχει από γυναίκα και έτσι να σταθεί ενώπιον του Θεού κάτω από το όρος Σινά. Διότι είναι αναγκαίο να αποπλύνει κανείς το αίσχος της κακίας και να ενδυθεί το κάλλος της αρετής, και να είναι καθαρός από σωματική ηδονή και μολυσμό. Διατάζοντας αυτά ο νόμος, του οποίου τύπος είναι ο Μωυσής, παρουσιάζει στον Χριστό τον Θεό όσους υπακούουν, παιδαγωγώντας και ρυθμίζοντάς τους, και οδηγώντας τους στην τελειότητα. Και ο Θεός κατέβηκε όχι προς τον λαό, αλλά προς το όρος. Διότι ο μεν λαός των Εβραίων είναι χαμερπής και γεώδης, ενώ ο λαός των Χριστιανών είναι υψηλόφρων, ανυψωμένος μέσω της θεωρίας και ευρισκόμενος υπεράνω των γήινων. Στους οποίους άλλωστε ο Θεός επιδήμησε σωματικά και συναναστράφηκε, έχοντας γίνει άνθρωπος.

Αλλά και όταν τους προστάζει να εξαγνιστούν για να δουν τη δόξα του Κυρίου, δεν αναφέρεται απλώς ότι τους εμφανίστηκε ο Θεός, όπως στην περίπτωση του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, αλλά αυτά τα γεγονότα έχουν καταγραφεί με πολλή κατάπληξη και μεγαλοπρέπεια: «Και κατά την τρίτη ημέρα, καθώς πλησίαζε ο όρθρος, έγιναν βροντές και αστραπές και σκοτεινή νεφέλη πάνω στο όρος, και ο ήχος της σάλπιγγας αντηχούσε δυνατά, και τρόμαξε όλος ο λαός στο στρατόπεδο· και ο Μωυσής οδήγησε τον λαό έξω από το στρατόπεδο σε συνάντηση με τον Θεό, και στάθηκαν στους πρόποδες του όρους. Ολόκληρο το όρος Σινά έβγαζε καπνούς, επειδή είχε κατέβει πάνω σε αυτό ο Θεός μέσα σε φωτιά· και ανέβαινε ο καπνός του σαν καπνός καμινιού· και ολόκληρος ο λαός κυριεύθηκε από μεγάλο τρόμο· και οι ήχοι της σάλπιγγας αυξάνονταν και γίνονταν πάρα πολύ ισχυρότεροι. Ο Μωυσής μιλούσε, και ο Θεός του απαντούσε με φωνή, και κατέβηκε ο Κύριος στο όρος Σινά, στην κορυφή του όρους· και κάλεσε ο Κύριος τον Μωυσή», και τα εξής. Ότι λοιπόν κατέβηκε ο Κύριος, μαρτυρείται μέσα από αυτά τα λόγια· ότι όμως και εμφανίστηκε οπτικά, δεν αναφέρεται πλέον, πράγμα το οποίο έχει διατηρηθεί αποκλειστικά για τους πατριάρχες.

ϟΒʹ. Και από πού οδηγήθηκα σε αυτό το δέος; Για να μη με θεωρείτε πιο δειλό από το πρέπον, αλλά αντιθέτως να με επαινείτε σφόδρα για την προνοητικότητά μου. Ακούω, βέβαια, για τον ίδιο τον Μωυσή, όταν του μιλούσε ο Θεός, ότι, παρότι είχαν προσκληθεί πολλοί στο όρος, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Ααρών μαζί με τους δύο ιερείς γιους του, και εβδομήντα πρεσβύτεροι από τη γερουσία, στους υπόλοιπους μεν δόθηκε η εντολή να προσκυνήσουν από μακριά, ενώ μόνο ο Μωυσής να πλησιάσει, και να μην ανεβεί μαζί του ο λαός, επειδή δεν είναι δυνατόν σε όλους να βρεθούν κοντά στον Θεό, παρά μόνο αν κάποιος, όπως ο Μωυσής, μπορεί να χωρέσει τη δόξα του Θεού. Και ακόμη, πριν από αυτά, στην αρχή της νομοθεσίας, τους μεν άλλους οι σάλπιγγες, οι αστραπές, οι βροντές, το σκοτάδι, όλο το βουνό που έβγαζε καπνούς, και οι φρικτές απειλές, ότι «αν και θηρίο ακόμη αγγίξει το όρος, θα λιθοβοληθεί», και άλλα τέτοια φοβερά σημεία τους κρατούσαν κάτω, και ήταν σπουδαίο γι' αυτούς έστω και μόνο να ακούσουν τη φωνή του Θεού, αφού είχαν προηγουμένως εξαγνιστεί πάρα πολύ καλά. Ο Μωυσής όμως και ανεβαίνει, και προχωρεί μέσα στη νεφέλη, και λαμβάνει τον νόμο, και δέχεται τις πλάκες· για τους πολλούς τις πλάκες του γράμματος, ενώ για όσους υψώνονται πάνω από τους πολλούς, τις πλάκες του πνεύματος.

Και κάποτε στα έρημα βουνά, θαύμα μέγιστο, κατέβηκε από τον ουρανό, μέσα στα βάθη αγνής νεφέλης, και συνδιαλεγόταν μόνος με τον αγνότατο θεράποντά του. Κρατώντας μακριά τον λαό με αστραπές, σάλπιγγες και σεισμούς, έδωσε τον νόμο. Τον χάραξε σε πλάκες και από τις δύο πλευρές, με νόημα κρυφό και φανερό, όσο μπορούσε να αντέξει ο σκληροτράχηλος λαός, ώστε να τον αποκόψει από τους νόμους των πλέον διεφθαρμένων εθνών. Και όπως ένας πατέρας που υποβαστάζει το παιδί του με ελαφρά χέρια, κατευθύνοντας το ασταθές πέλμα του απαλού του ποδιού, στην αρχή το σηκώνει ελαφρώς από το έδαφος, μιλώντας του τρυφερά και δίνοντάς του θάρρος με το βλέμμα, έπειτα το συγκρατεί και προσαρμόζοντας το δικό του βήμα δίπλα στο βήμα του παιδιού το οδηγεί μπροστά και προσέχει τον δρόμο και το βάδισμά του, έτσι και ο Χριστός ο Βασιλεύς, φροντίζοντας τον άφρονα θνητό, πρώτα απέβαλε μακριά τα είδωλα, και τις θυσίες βέβαια είχε σκοπό να καταργήσει, εντούτοις τις άφησε, θέτοντάς τες όμως μέσα στα όρια του νόμου, αμβλύνοντας την κακία τους. Στο τέλος, ούτε οι θυσίες παρέμειναν άλλο, αλλά υποχώρησαν, αφού πλέον ο λαός δαμάστηκε. Και εμένα ο νόμος, σαν κάποιος επίτροπος κληρονομιάς, με φύλαγε για το παιδί του μεγάλου Πατέρα· όταν όμως έφτασε ο καιρός της ωριμότητας του παιδιού, ο νόμος υποχώρησε εκούσια, και την κληρονομιά ανέλαβε ο άριστος Υιός. Έτσι ενεργεί ο Θεός· διότι συνηθίζει να πείθει, και όχι να επιβάλλεται με βία στους εφήμερους ανθρώπους· άλλωστε, η βία στερείται κάθε τιμής, κατά τη γνώμη μου. Διότι και κάθε ιατρός που αντιμετωπίζει τις ασθένειες, δεν επιβάλλει όλα τα οδυνηρά ταυτόχρονα στους πάσχοντες, αλλά ενεργώντας με φιλική διάθεση, χορηγεί άλλα σύμφωνα με την επιθυμία τους, και άλλα για την καταπολέμηση της νόσου, ώστε να διασώσει αυτόν που υποφέρει, συνδυάζοντας με τα ευχάριστα τα πλέον δραστικά φάρμακα της τέχνης του.

Καθώς ανεβαίνω πρόθυμα στο όρος, ή, για να πω το αληθέστερο, καθώς είμαι ταυτόχρονα πρόθυμος και γεμάτος αγωνία –το πρώτο εξαιτίας της ελπίδας, και το δεύτερο εξαιτίας της αδυναμίας μου–, ώστε να εισέλθω μέσα στο νέφος και να βρεθώ μαζί με τον Θεό (διότι αυτό προστάζει ο Θεός): αν κάποιος είναι Ααρών, ας ανεβεί μαζί μου και ας σταθεί πλησίον, έστω κι αν χρειαστεί να μείνει έξω από το νέφος, αποδεχόμενος το γεγονός αυτό. Αν όμως κάποιος είναι Ναδάβ ή Αβιούδ ή ανήκει στη γερουσία, ας ανεβεί μεν, αλλά ας σταθεί μακριά, ανάλογα με την αξία της κάθαρσής του. Αν πάλι κάποιος ανήκει στο πλήθος και είναι ανάξιος ενός τέτοιου ύψους και της θεωρίας, εάν μεν είναι εντελώς ακάθαρτος, ας μην πλησιάσει καν, διότι δεν είναι ασφαλές· εάν όμως είναι έστω και προσωρινά εξαγνισμένος, ας μείνει κάτω, και ας ακούει μόνο τη φωνή και τη σάλπιγγα, τα απλά λόγια της ευσέβειας· και ας βλέπει το όρος να καπνίζει και να αστράφτει, πράγμα που αποτελεί ταυτόχρονα απειλή και θαύμα για όσους δεν μπορούν να ανεβούν. Εάν όμως κάποιος είναι θηρίο πονηρό και ανήμερο και εντελώς ανεπίδεκτο των λόγων της θεωρίας και της θεολογίας, ας μην κρύβεται στις φωλιές των δασών με κακουργία και κακοήθεια, για να αρπάξει κάποιο δόγμα ή κάποια λέξη, πηδώντας ξαφνικά, και να κατασπαράξει τους υγιείς λόγους με τις επιθέσεις του, αλλά ας σταθεί ακόμη πιο μακριά, και ας αποχωρήσει από το όρος, διαφορετικά θα λιθοβοληθεί, και θα συντριβεί, και θα χαθεί κακήν κακώς· διότι οι αληθινοί και στερεοί λόγοι είναι λίθοι για όσους έχουν θηριώδη φύση. Και αν είναι λεοπάρδαλη, ας πεθάνει μαζί με τα στίγματά της.