Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 19:9

Ήταν δε και από άλλη άποψη από τα πιο παράλογα πράγματα, το ότι αυτοί, έχοντας ανατραφεί με τα έθιμα των Αιγυπτίων και γνωρίζοντας ότι τα τεμένη των ακάθαρτων δαιμόνων δεν ήταν προσβάσιμα σε όποιον το επιθυμούσε, αλλά επιτρεπόταν με δυσκολία μόνο στους εκλεκτούς, οι οποίοι είχαν δήθεν εξαγνιστεί σύμφωνα με τους δικούς τους νόμους, να εισέρχονται στα πιο εσωτερικά μέρη, να νομίζουν έπειτα ότι δεν ήταν τίποτα το να πλησιάσουν τον Θεό των όλων και να αντικρίσουν τους τόσο σεπτούς και ιερούς χώρους, στους οποίους φανερώθηκε η θεία και ανέκφραστη δόξα Του. Εξάλλου, διότι εγώ λέω ότι πρέπει να μας αρέσει να αναζητούμε με πολλούς τρόπους αυτό που αποβαίνει προς όφελος. Δεν έπρεπε να τιμώνται ισότιμα από τον Θεό οι λαοί και ο ηγέτης, αυτός που επρόκειτο να παιδαγωγήσει και αυτοί που ήταν υπό την εξουσία του, ο διάκονος του νόμου και εκείνοι για τους οποίους προορίζονταν οι νόμοι. Απεναντίας, το να λάβει αυτός μια εξαιρετική δόξα ήταν ασφαλώς καλύτερο και σοφό, και εξαιρετικά χρήσιμο για όσους θα υπόκειντο σε αυτόν. Και ότι είναι αληθινό αυτό που λέω, θα το καταλάβεις και από κάτι άλλο. Διότι ο Δεσπότης των όλων είπε προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Ιδού, εγώ έρχομαι προς εσένα μέσα σε στύλο νεφέλης, για να ακούσεις όταν σου μιλώ, και να σε πιστέψουν στον αιώνα.» Όλα λοιπόν γίνονταν με τάξη και σύμφωνα με τη θεία οικονομία.

Από την Έξοδο. — Ι'. Μετακινήθηκε λοιπόν ο άγγελος του Θεού, που προπορευόταν των υιών Ισραήλ, και πορεύθηκε πίσω τους· μετακινήθηκε επίσης και ο στύλος της νεφέλης από μπροστά τους και πορεύθηκε και στάθηκε πίσω τους, και εισήλθε ανάμεσα στο στρατόπεδο των Αιγυπτίων και στο στρατόπεδο των υιών Ισραήλ. Έπειτα, στα επόμενα, η θεία Γραφή διδάσκει τι ακριβώς ήταν η νεφέλη, λέγοντας: Είπε δε ο Κύριος στον Μωυσή: «Ιδού, εγώ έρχομαι προς εσένα μέσα σε στύλο νεφέλης, για να ακούσει ο λαός όταν εγώ σου μιλώ, και να σε πιστέψουν»· και πάλι: «Ο δε Θεός προηγούνταν αυτών την ημέρα μέσα σε στύλο νεφέλης, για να τους δείξει την οδό· τη δε νύχτα, μέσα σε στύλο πυρός για να τους φωτίζει»· και πάλι: «Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε στύλο νεφέλης».

Επομένως, από αυτά καθίσταται σαφές ότι άλλος ήταν ο άγγελος που προπορευόταν των υιών του Ισραήλ, και η νεφέλη ήταν κάτι διαφορετικό από τον ίδιο τον άγγελο, αλλά αποτελούσε τρόπον τινά ένα σωματικό όργανο του ίδιου του Κυρίου. Μέσω αυτού του οργάνου, μολονότι ο Ίδιος είναι κατά τη φύση Του ασώματος και επέκεινα κάθε αισθητής και υλικής ουσίας, αξίωνε τον θεράποντά Του να συνομιλεί μαζί Του με αισθητή φωνή. Και εξηγώντας ο ίδιος ο Κύριος τον λόγο για αυτή την οικονομία στον Μωυσή, λέει: «για να ακούσει ο λαός όταν εγώ θα μιλώ μαζί σου, και να πιστέψουν σε σένα». Αλλά, ενώ στην περίπτωση του λαού, επειδή ήταν περισσότερο προσηλωμένος στα σωματικά, μιλούσε μέσω αισθητής φωνής, στην περίπτωση των πατριαρχών, οι οποίοι δεν είχαν ανάγκη ούτε από νεφέλη ούτε από στύλο πυρός, ήταν διαφορετικός ο τρόπος τόσο της οπτασίας όσο και της συνομιλίας μαζί τους. Και το ότι βέβαια δεν ήταν κάποια αγγελική δύναμη εκείνη που ομιλούσε και έδινε αποκαλύψεις μέσα από τη νεφέλη, αλλά ο ίδιος ο Θεός, εκτός από όσα έχουν ήδη αποδειχθεί προηγουμένως, φανερώνεται και από το εξής χωρίο της Γραφής: «Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Πήγαινε και οδήγησε τον λαό στον τόπο που σου είπα· ιδού, ο άγγελός μου θα προπορευθεί ενώπιόν σου». Και πάλι: «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Πήγαινε και ανέβα από εδώ, εσύ και ο λαός, (και τα εξής)· και θα αποστείλω μαζί πριν από το πρόσωπό σου τον άγγελό μου». Διότι αυτά δεν αρμόζει καθόλου να τα λέει ένας άγγελος, παρά μόνο ο Θεός, και συγκεκριμένα ο Κύριος που φανερώνεται σε ολόκληρη την ιστορία μέσω του Τετραγράμματου.

Λένε, λοιπόν, ότι η μεν βάτος υποδηλώνει την άγρια, σκληρή και ανήμερη μοχθηρία των Αιγυπτίων, το δε πυρ την τιμωρό και κολαστική δύναμη που τους κατέλαβε. 〈〈Της αυτής〉.〉 «Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: ιδού εγώ έρχομαι προς εσένα μέσα σε στύλο νεφέλης, ώστε να ακούσει ο λαός όταν εγώ σου μιλώ, και να σε πιστέψουν», και στη συνέχεια: «ο δε Θεός προπορευόταν αυτών στον δρόμο, την μεν ημέρα μέσα σε στύλο νεφέλης, την δε νύχτα μέσα σε στύλο πυρός για να τους φωτίζει», και πάλι: «κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε στύλο νεφέλης», και ξανά: «όταν δε εισερχόταν ο Μωυσής στη σκηνή, κατέβαινε ο στύλος της νεφέλης και στεκόταν στις θύρες της σκηνής, και μιλούσε στον Μωυσή· και έβλεπε όλος ο λαός τον στύλο της νεφέλης να στέκεται στις θύρες της σκηνής· και στεκόταν όλος ο λαός και προσκυνούσαν, ο καθένας από τη θύρα της δικής του σκηνής».

Ενώ ο πατέρας μας Παχώμιος κήρυττε συχνά τον λόγο του Θεού στους αδελφούς, μερικοί που τον αγαπούσαν υπερβολικά κατέγραψαν από αυτόν πολλά νοήματα τα οποία εκείνος συνήγαγε από τις θείες Γραφές. Αν κάποτε έβλεπε όραμα ή οπτασία, επειδή το ήθελε ο Κύριος, το έλεγε ιδιαιτέρως στους γεροντότερους για την ενίσχυση της πίστης όσων τα άκουγαν. Διότι ο Θεός πάντοτε δοξάζει τους δικούς Του δούλους, όπως έλεγε στον Μωυσή: «για να σε πιστεύουν στον αιώνα». Εμείς, λοιπόν, κατανοώντας τις περιστάσεις, ότι δεν είναι εύκολο σε όλους να πιστεύουν σε τέτοια πράγματα, και μάλιστα για έναν μοναχό, καίτοι αυτός βάδιζε την οδό των αγίων (διότι η οδός είναι ανεμπόδιστη για όλους, καθώς είναι γραμμένο: «Γίνεσθε μιμητές μου»), τα συγκεράσαμε γράφοντάς τα έτσι ώστε να μπορούν οι ακροατές να αποκομίζουν αζημίως την ωφέλεια από τα λεγόμενα. Διότι, αν και γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι και τώρα ο Θεός δοξάζει όσους Τον δοξάζουν, εντούτοις γνωρίζουμε και το εξής: ότι και ένας ψαλμός αρκεί στους συνετούς αντί για πολλούς· και ο ίδιος ο Κύριος που λέει «Εγώ θα σας αναπαύσω» θα είναι για εμάς αντί για όλα τα συγγράμματα και πάνω από όλα. Συγχρόνως, και τώρα μέσα στην Εκκλησία υπάρχουν πολλές τάξεις πατέρων: πρώτα οι επίσκοποι, έπειτα οι πρεσβύτεροι, στη συνέχεια οι διάκονοι και κάποιοι άλλοι, και έπειτα οι μοναχοί. Και μακάριοι είναι όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο. Και όμως, ο βίος του καθενός από τους τέλειους σε αυτά, εάν δεν καταγραφεί από ανθρώπους, μάλλον έχει καταγραφεί ενώπιον του Κυρίου.

Και του λένε: «Είναι άνθρωποι που φέρουν το όνομα του Χριστού, του μονογενούς Υιού του Θεού, και κάνουν κάθε καλό σε όλους, ελπίζοντας σε Αυτόν που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, καθώς και εμάς τους ανθρώπους.» 22. Διότι ο Θεός πάντοτε δοξάζει τους δικούς Του δούλους, και κυρίως εκείνους που προΐστανται του λαού με ταπεινοφροσύνη. Εκείνος λέει και στον Μωυσή: «Και εσένα θα πιστεύουν εις τους αιώνες.» Και έτσι δόξασε το πρόσωπό του, ώστε να μην μπορεί ο λαός να τον ατενίσει. Επειδή μάθαμε στην κατάλληλη ώρα ότι η πίστη αφορά τους πάντες, αλλά κυρίως τους μοναχούς, γι' αυτό τα συγκεράσαμε γράφοντάς τα, ώστε να μπορέσουμε να αποκομίσουμε αζημίως το κέρδος των όσων λέγονται.