Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 2:11

Ακόμη περί του Μωυσέως. ΣΤ΄. Εξετάζοντας λεπτομερώς τη γέννηση του Μωυσή, καταδεικνύαμε, στο μέτρο του δυνατού, το μυστήριο του Χριστού, καθώς η λεπτότητα των νοημάτων τον περιέγραφε οικονομικώς στο πρόσωπο ενός νεογέννητου νηπίου, λόγω της ακακίας της θεότητας, του παντελώς απαλλαγμένου από κακία χαρακτήρα του και της απόλυτης απλότητάς του, δηλαδή επειδή εμφανίστηκε ως νέα κτίση. Αλλά ας έλθουμε πάλι να παρατηρήσουμε σε αυτόν, και με άλλον τρόπο, τον Εμμανουήλ να μορφοποιείται. Διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός. «Συνέβη λοιπόν», αναφέρει, «εκείνες τις πολλές ημέρες, όταν ο Μωυσής είχε πλέον μεγαλώσει, να βγει προς τους αδελφούς του, τους υιούς του Ισραήλ· και βλέποντας τον κόπο τους, είδε έναν Αιγύπτιο να χτυπά έναν Εβραίο από τους αδελφούς του· και αφού πάταξε τον Αιγύπτιο, τον έκρυψε στην άμμο. Όταν βγήκε τη δεύτερη ημέρα, είδε δύο άνδρες Εβραίους να διαπληκτίζονται, και είπε σε αυτόν που αδικούσε: Γιατί χτυπάς τον πλησίον σου; Εκείνος δε του απάντησε: Ποιος σε κατέστησε άρχοντα και δικαστή πάνω μας; Μήπως θέλεις να με σκοτώσεις, με τον τρόπο που σκότωσες χθες τον Αιγύπτιο; Τότε ο Μωυσής φοβήθηκε και είπε: Ώστε λοιπόν έγινε φανερό αυτό το γεγονός; Το άκουσε όμως και ο Φαραώ αυτό το γεγονός και ζητούσε να σκοτώσει τον Μωυσή. Ο Μωυσής τότε αναχώρησε μακριά από τον Φαραώ και κατοίκησε στη γη Μαδιάμ. Φτάνοντας στη γη Μαδιάμ, κάθισε κοντά σε ένα πηγάδι. Ο ιερέας της Μαδιάμ είχε επτά θυγατέρες, οι οποίες ποίμαιναν τα πρόβατα του πατέρα τους, του Ιοθόρ».

Ζ'. Πληροφορήθηκες δε ότι, όταν μεγάλωσε ο Μωυσής, εξήλθε προς τους αδελφούς του. Διότι είναι αληθής ο θεσπέσιος Παύλος όταν γράφει: «Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο.» Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να νοηθεί ευλόγως ως ο τρόπος της αποστολής που δηλώνεται εδώ, ή τι θα πούμε ότι σημαίνει το ότι εξήλθε, είναι αναγκαίο να το εξετάσουμε. Διότι, μήπως δεν θα παραδεχθούμε ότι ο προερχόμενος από τον Θεό Πατέρα Λόγος, αφού έγινε όμοιος με εμάς, δηλαδή άνθρωπος, σχεδόν εξήλθε, και δεν θα πούμε ότι βγήκε έξω από τη θεοπρεπή του εύκλεια, εφόσον είναι αληθές ότι, ενώ ήταν πλούσιος, πτώχευσε και υπέβαλε τον εαυτό του σε κένωση; Γι' αυτό, όταν πλέον είχε ολοκληρωθεί η οικονομία, όταν επρόκειτο να αναβεί προς τον Πατέρα για να συγκαθίσει μαζί Του και να ανέλθει στους υπέρτατους θρόνους, λέει: «Πατέρα, δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος». Ο δε Κύριος του ουρανού και της γης, ο οποίος ως Θεός κατέχει ουσιωδώς την εξουσία των πάντων, δεν θα μπορούσε με κανέναν τρόπο να απομακρυνθεί από τη φύση Του έχοντας λάβει μορφή δούλου. Εκείνος όμως, στον οποίο ζούμε, κινούμαστε και υπάρχουμε, εάν εμφανιζόταν ανάμεσά μας γυμνός και μέσα σε μνήματα, έστω και αν αναστήθηκε πάλι ως ζωή, δεν θα φαινόταν ότι βγήκε για λίγο έξω από τα όσα του ταιριάζουν απόλυτα; Τότε, πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφιβάλλει; Εξήλθε, λοιπόν, προς τους αδελφούς του, δηλαδή τους υιούς του Ισραήλ.

«Πήγε λοιπόν και το είπε στη μητέρα της, και γρήγορα ήρθε η ίδια η μητέρα μου και με πήρε στην αγκαλιά της. Και η θυγατέρα του βασιλιά τής είπε: "Γυναίκα, ανάθρεψε αυτό το παιδί, και εγώ θα σε αμείψω". Και του έδωσε το όνομα Μωυσής, εξαιτίας του ότι τον ανέσυρε από την υγρή όχθη του ποταμού». Μαζί με αυτά, μετά από άλλα, ο Εζεκιήλ προσθέτει στην τραγωδία του και τα εξής για τα γεγονότα αυτά, εισάγοντας τον Μωυσή να λέει: «Όταν πια παρήλθε για μένα η νηπιακή ηλικία, η μητέρα μου με οδήγησε στα ανάκτορα της βασιλοπούλας, αφού πρώτα μου τα διηγήθηκε όλα και μου φανέρωσε την πατρική μου καταγωγή και τα δώρα του Θεού. Όσο λοιπόν βρισκόμουν στην παιδική ηλικία, μου παρείχε τα πάντα, βασιλική τροφή και εκπαίδευση, σαν να είχα βγει από τα δικά της σπλάχνα. Όταν δε συμπληρώθηκε ο καιρός, βγήκα από τα βασιλικά ανάκτορα (διότι η καρδιά μου με παρακινούσε για έργα και για τα τεχνάσματα του βασιλιά). Τότε βλέπω πρώτα δύο άνδρες να συμπλέκονται, τον έναν Εβραίο και τον άλλο Αιγύπτιο στην καταγωγή. Και βλέποντας ότι υπήρχε ερημιά και κανείς δεν ήταν παρών, έσωσα τον αδελφό μου, και αφού σκότωσα τον άλλον, τον έκρυψα στην άμμο, ώστε να μη μας δει κανένας άλλος και αποκαλύψει τον φόνο. Την επομένη δε ημέρα, βλέποντας πάλι δύο άνδρες, και μάλιστα συγγενείς μεταξύ τους, να κακοποιεί ο ένας τον άλλον, λέω: "Γιατί χτυπάς κάποιον που είναι πιο αδύναμος από εσένα;" Κι εκείνος είπε: "Ποιος σε έστειλε σε εμάς ως κριτή ή ως επιστάτη εδώ; Μήπως θα σκοτώσεις κι εμένα, όπως ακριβώς τον χθεσινό άνδρα;" Και εγώ, επειδή φοβήθηκα, είπα [από μέσα μου]: "Πώς έγινε γνωστό αυτό το γεγονός;"»

ΚΘ΄. ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΟΜΟΙΩΣ «Ο Δημήτριος, σχετικά με τον φόνο του Αιγυπτίου και τη διαφορά με εκείνον που κατέδωσε τον νεκρό, τα εξιστόρησε παρόμοια με εκείνον που συνέγραψε το ιερό βιβλίο· ότι δηλαδή ο Μωυσής διέφυγε στη Μαδιάμ και συγκατοίκησε εκεί με την κόρη του Ιοθόρ, τη Σεπφώρα, η οποία ήταν, όσο μπορεί κανείς να εικάσει από τα ονόματα, από τους απογόνους της Χεττούρας, της γενιάς του Αβραάμ, και συγκεκριμένα από τον Ιεζάν, που γεννήθηκε στον Αβραάμ από τη Χεττούρα. Από τον Ιεζάν γεννήθηκε ο Δαδάν, από τον Δαδάν ο Ραγουήλ, από τον Ραγουήλ ο Ιοθόρ και ο Οβάβ, και από τον Ιοθόρ η Σεπφώρα, την οποία παντρεύτηκε ο Μωυσής. Και ότι οι γενεές συμφωνούν· διότι ο μεν Μωυσής είναι ο έβδομος απόγονος από τον Αβραάμ, ενώ η Σεπφώρα η έκτη. Διότι, ενώ ο Ισαάκ, από τον οποίο προέρχεται ο Μωυσής, ήταν ήδη έγγαμος, ο Αβραάμ παντρεύτηκε τη Χεττούρα σε ηλικία εκατόν σαράντα ετών και απέκτησε από αυτήν ως δεύτερο γιο τον Ισαάρ· ενώ ο Ισαάκ απέκτησε παιδί σε ηλικία εκατό ετών. Ώστε ο Ισαάρ, από τον οποίο γενεαλογείται η Σεπφώρα, γεννήθηκε σαράντα δύο χρόνια αργότερα. Συνεπώς, δεν υπάρχει καμία αντίφαση στο ότι ο Μωυσής και η Σεπφώρα γεννήθηκαν την ίδια εποχή. Και κατοικούσαν στην πόλη Μαδιάμ, η οποία πήρε το όνομά της από έναν από τους γιους του Αβραάμ. Διότι αναφέρει ότι ο Αβραάμ έστειλε τους γιους του προς ανατολάς για να εγκατασταθούν· και γι' αυτόν τον λόγο ο Ααρών και η Μαριάμ είπαν στην Ασηρώθ ότι ο Μωυσής παντρεύτηκε γυναίκα Αιθιοπίδα.»

Ας σταθούμε, λοιπόν, και εμείς και ας εξιλεωθούμε και ας κοπάσει η θραύση, κατά το γεγραμμένο, και ας μας λογαριαστεί αυτό ως δικαιοσύνη. Επαινέθηκε και ο Μωυσής, επειδή θανάτωσε τον Αιγύπτιο συμπονώντας βαθιά τον Ισραηλίτη· αλλά θαυμάστηκε περισσότερο, διότι θεράπευσε μέσω της προσευχής την αδελφή του Μαριάμ, η οποία είχε λεπρωθεί εξαιτίας του γογγυσμού της.

Αυξήθηκε πνευματικά αρχικά, όταν θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού ανώτερο από το βασίλειο των Αιγυπτίων, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· αυξήθηκε πάλι όταν, καθώς ο Αιγύπτιος καταπονούσε τον Εβραίο, θανάτωσε τον αλλόφυλο αγωνιζόμενος υπέρ του Ισραηλίτη. Κατανοείς βέβαια μέσα από αυτά τον τρόπο της πνευματικής αύξησης, μετατρέποντας την ιστορική διήγηση σε τροπική και αλληγορική θεωρία. Πάλι έγινε ανώτερος του εαυτού του, διαφυλάσσοντας για πολύ χρόνο τη ζωή του απερίσπαστη από θορύβους μέσω της κατά Θεόν φιλοσοφίας στην έρημο. Έπειτα φωτίζεται από το πυρ που βρισκόταν πάνω στη βάτο. Μετά από αυτό, καταυγάζεται και η ακοή του από τις ακτίνες του φωτός μέσω του θείου λόγου. Επιπλέον, γυμνώνει τα πόδια του από το νεκρό περίβλημα, καταβροχθίζει με τη ράβδο τους αιγυπτιακούς δράκοντες, απελευθερώνει από την τυραννία του Φαραώ τους ομοφύλους του, οδηγείται μέσω της νεφέλης, χωρίζει το πέλαγος, καταποντίζει την τυραννία, γλυκαίνει τη Μερρά, χτυπά την πέτρα, χορταίνει από την τροφή των αγγέλων, ακούει τις σάλπιγγες, αποτολμά να προσεγγίσει το φλεγόμενο όρος, φθάνει στην ακρώρεια, εισέρχεται στη νεφέλη, βρίσκεται μέσα στον γνόφο όπου ήταν ο Θεός, δέχεται τη διαθήκη και γίνεται ήλιος, αστράφτοντας από το πρόσωπό του φως απροσπέλαστο για όσους τον πλησιάζουν. Και πώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει αναλυτικά με τον λόγο όλες τις αναβάσεις του και τις ποικίλες θεοφάνειες;

Εβραίος δε ήταν ο εξαγνισμένος και αμόλυντος λογισμός. Διότι εκείνος που, με το να νεκρώσει τα επίγεια μέλη, συμμαχεί με την ψυχή, μιμείται το κατόρθωμα του Μωυσή, το οποίο έπραξε εναντίον του Αιγυπτίου. Αρμόζει όμως να προσπεράσουμε τα περισσότερα μέρη της διήγησης, ώστε η επιθυμία να εκτεθούν τα πάντα με ακρίβεια —όσα δηλαδή διασώζει η εξιστόρηση για τον Μωυσή και σε ποια σημεία υπήρξε η ομοίωση του διδασκάλου με τον νομοθέτη— να μην προκαλέσει μεγάλο φόρτο στην ακοή.

Αυτοί θα μπορούσαν να είναι οι θεσμοί και τα έθιμα της Εκκλησίας, με τα οποία τρέφεται και κραταιώνεται η ψυχή, αντλώντας από εκεί τις αφορμές για την προς τα ύψη ανάβασή της. Είναι δε αληθινός ο λόγος ότι εκείνος που εξετάζει τα έξωθεν δόγματα και τα πάτρια θα βρεθεί ανάμεσα σε δύο εχθρούς. Διότι ο αλλόφυλος ως προς τη θρησκεία αντιστέκεται στον εβραϊκό λόγο, φιλονικώντας για να φανεί ισχυρότερος από τον ισραηλιτικό. Και μάλιστα σε πολλούς από τους πιο επιπόλαιους τέτοιος ακριβώς φάνηκε, οι οποίοι, εγκαταλείποντας την πατρική πίστη, συμμάχησαν με τον εχθρό και έγιναν παραβάτες της πατροπαράδοτης διδασκαλίας. Όμως, εκείνος που είναι μέγας και γενναίος στην ψυχή κατά το πρότυπο του Μωυσή, με το δικό του πλήγμα αφήνει νεκρό αυτόν που εγείρεται εναντίον του λόγου της ευσέβειας.

Και με άλλον τρόπο θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει μια τέτοια μάχη μέσα μας. Διότι ο άνθρωπος βρίσκεται στο μέσον σαν κάποιο έπαθλο αγώνα, εκτεθειμένος σε εκείνους που τον διεκδικούν από αντίθετες πλευρές· και με όποιον συνταχθεί, αυτόν τον καθιστά νικητή του αντιπάλου. Όπως για παράδειγμα η ειδωλολατρία και η θεοσέβεια, η ακολασία και η σωφροσύνη, η δικαιοσύνη και η αδικία, η αλαζονεία και η μετριοφροσύνη, και όλα όσα νοούνται ως αντίθετα μεταξύ τους, αποτελούν ακριβώς τη μάχη ενός Αιγυπτίου εναντίον ενός Εβραίου. Μας διδάσκει λοιπόν ο Μωυσής με το προσωπικό του παράδειγμα να συμπαραστεκόμαστε στην αρετή ως κάτι το ομόφυλο, και να εξοντώνουμε εκείνον που από την αντίθετη πλευρά επιτίθεται στην αρετή.

70. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΜΑΧΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Φρονώ ότι τα χαρίσματα δεν δίνονται απλώς, αλλά ανάλογα με την προετοιμασία της διανοίας εκείνων που τα δέχονται. Και, αν θέλετε, ας εξετάσουμε τα σχετικά με τον ιεροφάντη Μωυσή. Διότι εκείνος, επειδή αφενός τιμώρησε τον Αιγύπτιο που αδικούσε, και αφετέρου συμφιλίωσε τους ομοεθνείς του που συγκρούονταν, χειροτονήθηκε από τον Θεό τιμωρός μεν των Αιγυπτίων, νομοθέτης δε των ομοεθνών του.

Διότι τέτοια είναι η ανθρώπινη φύση· πολλές φορές, ενώ κατορθώνει τα μεγάλα, στα μικρότερα αποδεικνύεται αδύναμη. Όπως ακριβώς έπαθε ο Ηλίας με την Ιεζάβελ· όπως ο Μωυσής με τον Αιγύπτιο· όπως ο Δαβίδ με τη Βηρσαβεέ. Έτσι λοιπόν και αυτός· ενώ ακόμη ο φόβος βρισκόταν στην ακμή του, πήρε το θάρρος να βαδίσει πάνω στα ύδατα, αλλά απέναντι στην ορμή του ανέμου δεν μπόρεσε πια να σταθεί, και μάλιστα παρότι βρισκόταν κοντά στον Χριστό. Επομένως, δεν ωφελεί σε τίποτε να βρίσκεται κανείς σωματικά κοντά στον Χριστό, εάν δεν είναι κοντά Του με την πίστη. Αυτό μάλιστα φανέρωνε και την απόσταση μεταξύ του Διδασκάλου και του μαθητή, και παρηγορούσε τους άλλους. Διότι, εάν αγανάκτησαν για τους δύο αδελφούς, πολύ περισσότερο θα αγανακτούσαν εδώ· επειδή δεν είχαν ακόμη αξιωθεί να λάβουν το Πνεύμα. Μετά από αυτά όμως, δεν ήταν πλέον τέτοιοι.

Όταν κατέβηκε η κόρη του Φαραώ και πήρε το παιδί, το έδωσε για να ανατραφεί. Όταν, λοιπόν, μεγάλωσε ο Μωυσής, εξήλθε προς τους υιούς του Ισραήλ. Και αφού παρατήρησε τα βάσανά τους, βλέπει έναν Αιγύπτιο να χτυπά κάποιον Εβραίο. Κοιτάζοντας από εδώ και από εκεί και μη βλέποντας κανέναν, χτύπησε τον Αιγύπτιο και τον έκρυψε στην άμμο.

Και ο εκλεκτός σου υιός, που αγαπάς, θα πέσει από μάχαιρα, και οι δυνατοί μας θα πέσουν από μάχαιρα, και θα εγκαταλειφθείς μόνη, και θα ριχτείς στο έδαφος.» «Ο Αλέξανδρος ο χαλκουργός μού έκανε πολλά κακά. Θα του ανταποδώσει ο Κύριος σύμφωνα με τα έργα του.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΖʹ. — Περί των αδικουμένων: ότι πρέπει να τους βοηθούμε. «Εκείνες τις ημέρες, αφού μεγάλωσε ο Μωυσής, βγήκε προς τους αδελφούς του, τους υιούς Ισραήλ· και βλέποντας τον κόπο τους, αντικρίζει έναν Αιγύπτιο να χτυπάει κάποιον Εβραίο από τους δικούς του αδελφούς, τους υιούς Ισραήλ. Αφού κοίταξε γύρω, εδώ κι εκεί, δεν βλέπει κανέναν· και αφού χτύπησε τον Αιγύπτιο, τον έκρυψε στην άμμο. Βγαίνοντας και τη δεύτερη ημέρα, βλέπει δύο άνδρες να διαπληκτίζονται, και λέει σε εκείνον που αδικούσε: Γιατί χτυπάς τον πλησίον σου;»