Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 2:12

Αυτό λοιπόν υποστηρίζω ότι σημαίνει το να κρύψει κανείς τον νεκρό Αιγύπτιο μέσα στην άμμο. Το ότι, εξάλλου, τα θεομίσητα και ακάθαρτα στίφη των δαιμόνων συνωθούνταν στον άδη από την άρρητη δύναμη του Σωτήρα μας, και καταδικάζονταν να κατοικούν στην άβυσσο, θα μπορούσε κανείς να το μάθει πολύ εύκολα από τα ευαγγελικά αναγνώσματα. «Διότι τον παρακαλούσαν», αναφέρει, «οι δαίμονες να μην τους διατάξει να απέλθουν στην άβυσσο». Επειδή δηλαδή είχε ήδη αποσταλεί προηγουμένως μεγάλο πλήθος, όσοι είχαν απομείνει πλησίαζαν και τον παρακαλούσαν να ανασταλεί προς το παρόν γι' αυτούς η καταδίκη μαζί με τους υπολοίπους.

Ότι δε βασανίζονταν, εκτίοντας ποινή για τη σκληρότητά τους απέναντί μας, θα μπορούσε κανείς να το διαπιστώσει, εάν το επιθυμούσε, και μάλιστα χωρίς κανέναν κόπο, ακούγοντάς τους να κραυγάζουν: «Άσε μας, τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε εσένα, Ιησού Ναζωραίε; Ήρθες εδώ πριν από την ώρα μας για να μας βασανίσεις;» Επομένως, επειδή ακριβώς ο Χριστός είδε τον Αιγύπτιο να καταπιέζει αφόρητα τους ανθρώπους πάνω στη γη, τον έκλεισε στον άδη.

Διότι τόλμησαν να πουν, καθιστώντας έγκλημα τη θαυματουργία: «Αυτός δεν εκβάλλει τα δαιμόνια, ει μη μόνο με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμονίων.» Πρόσεξε όμως ότι ο Μωυσής, αφού κοίταξε γύρω του, εδώ και εκεί, και δεν είδε κανέναν, έκρυψε τον νεκρό Αιγύπτιο μέσα στην άμμο. Έπειτα, προχωρώντας, συμβουλεύει την ειρήνη στους εξ αίματος αδελφούς. Διότι ο Κύριος πολεμά ενάντια στον Αμαλήκ, αλλά με κρυφό χέρι, καθώς είναι γραμμένο, και χωρίς να βλέπει κανείς από τους επιγείους, οικονομούνταν μέσω του Χριστού τα πιο μυστικά των πραγμάτων.

«Πήγε λοιπόν και το είπε στη μητέρα της, και γρήγορα ήρθε η ίδια η μητέρα μου και με πήρε στην αγκαλιά της. Και η θυγατέρα του βασιλιά τής είπε: "Γυναίκα, ανάθρεψε αυτό το παιδί, και εγώ θα σε αμείψω". Και του έδωσε το όνομα Μωυσής, εξαιτίας του ότι τον ανέσυρε από την υγρή όχθη του ποταμού». Μαζί με αυτά, μετά από άλλα, ο Εζεκιήλ προσθέτει στην τραγωδία του και τα εξής για τα γεγονότα αυτά, εισάγοντας τον Μωυσή να λέει: «Όταν πια παρήλθε για μένα η νηπιακή ηλικία, η μητέρα μου με οδήγησε στα ανάκτορα της βασιλοπούλας, αφού πρώτα μου τα διηγήθηκε όλα και μου φανέρωσε την πατρική μου καταγωγή και τα δώρα του Θεού. Όσο λοιπόν βρισκόμουν στην παιδική ηλικία, μου παρείχε τα πάντα, βασιλική τροφή και εκπαίδευση, σαν να είχα βγει από τα δικά της σπλάχνα. Όταν δε συμπληρώθηκε ο καιρός, βγήκα από τα βασιλικά ανάκτορα (διότι η καρδιά μου με παρακινούσε για έργα και για τα τεχνάσματα του βασιλιά). Τότε βλέπω πρώτα δύο άνδρες να συμπλέκονται, τον έναν Εβραίο και τον άλλο Αιγύπτιο στην καταγωγή. Και βλέποντας ότι υπήρχε ερημιά και κανείς δεν ήταν παρών, έσωσα τον αδελφό μου, και αφού σκότωσα τον άλλον, τον έκρυψα στην άμμο, ώστε να μη μας δει κανένας άλλος και αποκαλύψει τον φόνο. Την επομένη δε ημέρα, βλέποντας πάλι δύο άνδρες, και μάλιστα συγγενείς μεταξύ τους, να κακοποιεί ο ένας τον άλλον, λέω: "Γιατί χτυπάς κάποιον που είναι πιο αδύναμος από εσένα;" Κι εκείνος είπε: "Ποιος σε έστειλε σε εμάς ως κριτή ή ως επιστάτη εδώ; Μήπως θα σκοτώσεις κι εμένα, όπως ακριβώς τον χθεσινό άνδρα;" Και εγώ, επειδή φοβήθηκα, είπα [από μέσα μου]: "Πώς έγινε γνωστό αυτό το γεγονός;"»

ΚΘ΄. ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΟΜΟΙΩΣ «Ο Δημήτριος, σχετικά με τον φόνο του Αιγυπτίου και τη διαφορά με εκείνον που κατέδωσε τον νεκρό, τα εξιστόρησε παρόμοια με εκείνον που συνέγραψε το ιερό βιβλίο· ότι δηλαδή ο Μωυσής διέφυγε στη Μαδιάμ και συγκατοίκησε εκεί με την κόρη του Ιοθόρ, τη Σεπφώρα, η οποία ήταν, όσο μπορεί κανείς να εικάσει από τα ονόματα, από τους απογόνους της Χεττούρας, της γενιάς του Αβραάμ, και συγκεκριμένα από τον Ιεζάν, που γεννήθηκε στον Αβραάμ από τη Χεττούρα. Από τον Ιεζάν γεννήθηκε ο Δαδάν, από τον Δαδάν ο Ραγουήλ, από τον Ραγουήλ ο Ιοθόρ και ο Οβάβ, και από τον Ιοθόρ η Σεπφώρα, την οποία παντρεύτηκε ο Μωυσής. Και ότι οι γενεές συμφωνούν· διότι ο μεν Μωυσής είναι ο έβδομος απόγονος από τον Αβραάμ, ενώ η Σεπφώρα η έκτη. Διότι, ενώ ο Ισαάκ, από τον οποίο προέρχεται ο Μωυσής, ήταν ήδη έγγαμος, ο Αβραάμ παντρεύτηκε τη Χεττούρα σε ηλικία εκατόν σαράντα ετών και απέκτησε από αυτήν ως δεύτερο γιο τον Ισαάρ· ενώ ο Ισαάκ απέκτησε παιδί σε ηλικία εκατό ετών. Ώστε ο Ισαάρ, από τον οποίο γενεαλογείται η Σεπφώρα, γεννήθηκε σαράντα δύο χρόνια αργότερα. Συνεπώς, δεν υπάρχει καμία αντίφαση στο ότι ο Μωυσής και η Σεπφώρα γεννήθηκαν την ίδια εποχή. Και κατοικούσαν στην πόλη Μαδιάμ, η οποία πήρε το όνομά της από έναν από τους γιους του Αβραάμ. Διότι αναφέρει ότι ο Αβραάμ έστειλε τους γιους του προς ανατολάς για να εγκατασταθούν· και γι' αυτόν τον λόγο ο Ααρών και η Μαριάμ είπαν στην Ασηρώθ ότι ο Μωυσής παντρεύτηκε γυναίκα Αιθιοπίδα.»

Ας σταθούμε, λοιπόν, και εμείς και ας εξιλεωθούμε και ας κοπάσει η θραύση, κατά το γεγραμμένο, και ας μας λογαριαστεί αυτό ως δικαιοσύνη. Επαινέθηκε και ο Μωυσής, επειδή θανάτωσε τον Αιγύπτιο συμπονώντας βαθιά τον Ισραηλίτη· αλλά θαυμάστηκε περισσότερο, διότι θεράπευσε μέσω της προσευχής την αδελφή του Μαριάμ, η οποία είχε λεπρωθεί εξαιτίας του γογγυσμού της.

Αυξήθηκε πνευματικά αρχικά, όταν θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού ανώτερο από το βασίλειο των Αιγυπτίων, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· αυξήθηκε πάλι όταν, καθώς ο Αιγύπτιος καταπονούσε τον Εβραίο, θανάτωσε τον αλλόφυλο αγωνιζόμενος υπέρ του Ισραηλίτη. Κατανοείς βέβαια μέσα από αυτά τον τρόπο της πνευματικής αύξησης, μετατρέποντας την ιστορική διήγηση σε τροπική και αλληγορική θεωρία. Πάλι έγινε ανώτερος του εαυτού του, διαφυλάσσοντας για πολύ χρόνο τη ζωή του απερίσπαστη από θορύβους μέσω της κατά Θεόν φιλοσοφίας στην έρημο. Έπειτα φωτίζεται από το πυρ που βρισκόταν πάνω στη βάτο. Μετά από αυτό, καταυγάζεται και η ακοή του από τις ακτίνες του φωτός μέσω του θείου λόγου. Επιπλέον, γυμνώνει τα πόδια του από το νεκρό περίβλημα, καταβροχθίζει με τη ράβδο τους αιγυπτιακούς δράκοντες, απελευθερώνει από την τυραννία του Φαραώ τους ομοφύλους του, οδηγείται μέσω της νεφέλης, χωρίζει το πέλαγος, καταποντίζει την τυραννία, γλυκαίνει τη Μερρά, χτυπά την πέτρα, χορταίνει από την τροφή των αγγέλων, ακούει τις σάλπιγγες, αποτολμά να προσεγγίσει το φλεγόμενο όρος, φθάνει στην ακρώρεια, εισέρχεται στη νεφέλη, βρίσκεται μέσα στον γνόφο όπου ήταν ο Θεός, δέχεται τη διαθήκη και γίνεται ήλιος, αστράφτοντας από το πρόσωπό του φως απροσπέλαστο για όσους τον πλησιάζουν. Και πώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει αναλυτικά με τον λόγο όλες τις αναβάσεις του και τις ποικίλες θεοφάνειες;

Εβραίος δε ήταν ο εξαγνισμένος και αμόλυντος λογισμός. Διότι εκείνος που, με το να νεκρώσει τα επίγεια μέλη, συμμαχεί με την ψυχή, μιμείται το κατόρθωμα του Μωυσή, το οποίο έπραξε εναντίον του Αιγυπτίου. Αρμόζει όμως να προσπεράσουμε τα περισσότερα μέρη της διήγησης, ώστε η επιθυμία να εκτεθούν τα πάντα με ακρίβεια —όσα δηλαδή διασώζει η εξιστόρηση για τον Μωυσή και σε ποια σημεία υπήρξε η ομοίωση του διδασκάλου με τον νομοθέτη— να μην προκαλέσει μεγάλο φόρτο στην ακοή.

Αυτοί θα μπορούσαν να είναι οι θεσμοί και τα έθιμα της Εκκλησίας, με τα οποία τρέφεται και κραταιώνεται η ψυχή, αντλώντας από εκεί τις αφορμές για την προς τα ύψη ανάβασή της. Είναι δε αληθινός ο λόγος ότι εκείνος που εξετάζει τα έξωθεν δόγματα και τα πάτρια θα βρεθεί ανάμεσα σε δύο εχθρούς. Διότι ο αλλόφυλος ως προς τη θρησκεία αντιστέκεται στον εβραϊκό λόγο, φιλονικώντας για να φανεί ισχυρότερος από τον ισραηλιτικό. Και μάλιστα σε πολλούς από τους πιο επιπόλαιους τέτοιος ακριβώς φάνηκε, οι οποίοι, εγκαταλείποντας την πατρική πίστη, συμμάχησαν με τον εχθρό και έγιναν παραβάτες της πατροπαράδοτης διδασκαλίας. Όμως, εκείνος που είναι μέγας και γενναίος στην ψυχή κατά το πρότυπο του Μωυσή, με το δικό του πλήγμα αφήνει νεκρό αυτόν που εγείρεται εναντίον του λόγου της ευσέβειας.

Και με άλλον τρόπο θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει μια τέτοια μάχη μέσα μας. Διότι ο άνθρωπος βρίσκεται στο μέσον σαν κάποιο έπαθλο αγώνα, εκτεθειμένος σε εκείνους που τον διεκδικούν από αντίθετες πλευρές· και με όποιον συνταχθεί, αυτόν τον καθιστά νικητή του αντιπάλου. Όπως για παράδειγμα η ειδωλολατρία και η θεοσέβεια, η ακολασία και η σωφροσύνη, η δικαιοσύνη και η αδικία, η αλαζονεία και η μετριοφροσύνη, και όλα όσα νοούνται ως αντίθετα μεταξύ τους, αποτελούν ακριβώς τη μάχη ενός Αιγυπτίου εναντίον ενός Εβραίου. Μας διδάσκει λοιπόν ο Μωυσής με το προσωπικό του παράδειγμα να συμπαραστεκόμαστε στην αρετή ως κάτι το ομόφυλο, και να εξοντώνουμε εκείνον που από την αντίθετη πλευρά επιτίθεται στην αρετή.

70. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΜΑΧΟ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Φρονώ ότι τα χαρίσματα δεν δίνονται απλώς, αλλά ανάλογα με την προετοιμασία της διανοίας εκείνων που τα δέχονται. Και, αν θέλετε, ας εξετάσουμε τα σχετικά με τον ιεροφάντη Μωυσή. Διότι εκείνος, επειδή αφενός τιμώρησε τον Αιγύπτιο που αδικούσε, και αφετέρου συμφιλίωσε τους ομοεθνείς του που συγκρούονταν, χειροτονήθηκε από τον Θεό τιμωρός μεν των Αιγυπτίων, νομοθέτης δε των ομοεθνών του.

Διότι τέτοια είναι η ανθρώπινη φύση· πολλές φορές, ενώ κατορθώνει τα μεγάλα, στα μικρότερα αποδεικνύεται αδύναμη. Όπως ακριβώς έπαθε ο Ηλίας με την Ιεζάβελ· όπως ο Μωυσής με τον Αιγύπτιο· όπως ο Δαβίδ με τη Βηρσαβεέ. Έτσι λοιπόν και αυτός· ενώ ακόμη ο φόβος βρισκόταν στην ακμή του, πήρε το θάρρος να βαδίσει πάνω στα ύδατα, αλλά απέναντι στην ορμή του ανέμου δεν μπόρεσε πια να σταθεί, και μάλιστα παρότι βρισκόταν κοντά στον Χριστό. Επομένως, δεν ωφελεί σε τίποτε να βρίσκεται κανείς σωματικά κοντά στον Χριστό, εάν δεν είναι κοντά Του με την πίστη. Αυτό μάλιστα φανέρωνε και την απόσταση μεταξύ του Διδασκάλου και του μαθητή, και παρηγορούσε τους άλλους. Διότι, εάν αγανάκτησαν για τους δύο αδελφούς, πολύ περισσότερο θα αγανακτούσαν εδώ· επειδή δεν είχαν ακόμη αξιωθεί να λάβουν το Πνεύμα. Μετά από αυτά όμως, δεν ήταν πλέον τέτοιοι.

Όταν κατέβηκε η κόρη του Φαραώ και πήρε το παιδί, το έδωσε για να ανατραφεί. Όταν, λοιπόν, μεγάλωσε ο Μωυσής, εξήλθε προς τους υιούς του Ισραήλ. Και αφού παρατήρησε τα βάσανά τους, βλέπει έναν Αιγύπτιο να χτυπά κάποιον Εβραίο. Κοιτάζοντας από εδώ και από εκεί και μη βλέποντας κανέναν, χτύπησε τον Αιγύπτιο και τον έκρυψε στην άμμο.

Αν αυτό είναι τεκμήριο αληθινής αγνείας, το να μένει κανείς ακίνητος κατά τις φαντασιώσεις του ύπνου, αποτελεί πάντως γνώρισμα λαγνείας το να παθαίνει κανείς ρεύση ενώ είναι ξύπνιος εξαιτίας των λογισμών. Εκείνος που πολεμά αυτόν τον αντίδικο με ιδρώτα και μόχθους, μοιάζει με αυτόν που έδεσε τον εχθρό του με βούρλο. Εκείνος που τον πολεμά με εγκράτεια και αγρυπνία, μοιάζει με αυτόν που του πέρασε δεσμά στο λαιμό. Ενώ εκείνος που τον πολεμά με την ταπεινοφροσύνη, την αοργησία και τη δίψα, μοιάζει με αυτόν που σκότωσε τον εχθρό και τον έκρυψε στην άμμο. Ως άμμο να εννοήσεις την ταπείνωση, διότι δεν παρέχει βοσκή για την τροφή των παθών, αλλά είναι γη και στάχτη. Διαφορετικός είναι εκείνος που νικά από τους αγώνες, και διαφορετικός από την ταπείνωση, και άλλος εκείνος που, μέσω θείας αποκαλύψεως, κρατά δεμένο τον τύραννο. Ο πρώτος μοιάζει με τον αυγερινό, ο δεύτερος με την ολόγιομη σελήνη και ο τρίτος με τον λαμπρό ήλιο. Όλοι όμως έχουν το πολίτευμά τους στους ουρανούς. Από την αυγή προέρχεται το φως, και από το φως ανέτειλε ο ήλιος, όπως μπορεί κανείς να κατανοήσει και να διαπιστώσει και στα όσα προαναφέρθηκαν. Η αλεπού υποκρίνεται ότι κοιμάται, και ο δαίμονας υποκρίνεται τη σωφροσύνη, αλλά η πρώτη το κάνει για να εξαπατήσει την όρνιθα, ενώ ο δεύτερος για να καταστρέψει την ψυχή. Μην εμπιστεύεσαι τον πηλό σε όλη σου τη ζωή, και μην επαναπαύεσαι σε αυτόν μέχρι να συναντήσεις τον Χριστό. Μην παίρνεις θάρρος ότι χάρη στην εγκράτεια δεν πρόκειται να πέσεις, διότι κάποιος γκρεμίστηκε από τον ουρανό αν και δεν έτρωγε καθόλου.