Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 2:23

Όχι αυτά που αναγγέλλονται με τα λόγια, αλλά αυτά που γίνονται γνωστά με τα έργα. «Κατανόησε την κραυγή μου». Κραυγή δε του δικαίου δεν είναι η φωνή που πλήττει τον αέρα, αλλά η ουρανόφρων διαγωγή της ψυχής. «Πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου». Και λέγοντας φωνή, δεν εννοεί τον ήχο που μοιάζει με σάλπιγγα, αλλά τον βαθύτατο στεναγμό της καρδιάς· διότι έτσι έχει γραφτεί: «Και αναστέναξαν οι γιοι του Ισραήλ από τα έργα τους, και εισάκουσε ο Θεός τη φωνή του στεναγμού τους». Και η φωνή του στεναγμού ήταν στους ανθρώπους άδηλη, στον Θεό όμως ολοφάνερη. «Κατανόησε την κραυγή μου». Τι λες, προφήτη; Δίνεις παραγγέλματα στον Θεό;

Εφόσον όλα όσα έχουν γραφτεί από τους Προφήτες έχουν ειπωθεί εν Αγίω Πνεύματι, είναι προφανές ότι και η αναγραφή του χρόνου της προφητείας δεν έχει παρεμβληθεί μάταια. Διότι ποιο είναι το όφελος από το να μάθουμε ότι αυτός ο λόγος απευθύνθηκε προς τους αλλοφύλους κατά το έτος που πέθανε ο Άχαζ, ο βασιλιάς της Ιουδαίας; Αναλογιζόμαστε, λοιπόν, ότι όπως ακριβώς είναι γραμμένο στο βιβλίο της Εξόδου: «Πέθανε ο βασιλιάς της Αιγύπτου, και αναστέναξαν οι υιοί του Ισραήλ από τα έργα τους, και ανέβηκε η κραυγή τους και εισάκουσε ο Θεός τους στεναγμούς τους». Διότι, όσο ζούσε ο πονηρός βασιλιάς, δεν μπορούσαν να στενάξουν προς τον Θεό· καθώς τους καταπίεζε με σκληρά έργα, μην επιτρέποντάς τους να υψώσουν το βλέμμα τους προς τον Θεό. Όταν όμως ο πονηρός εξέλιπε, τότε άρμοζε να επικροτούν και να επιχαίρουν για την πτώση του εχθρού.

Αλλά δεν ήταν ικανοί να απομακρύνουν την τυραννία του Σατανά εναντίον μας, ούτε βέβαια να εκδιώξουν τα βέβηλα στίφη των δαιμόνων, τα οποία λεηλατούσαν με πολλούς τρόπους εμάς τους άθλιους, και σχεδόν μας έβαζαν στη θέση αιχμαλώτων πολέμου, και, φορτώνοντάς μας με τον ζυγό της δουλείας, μας εξανάγκαζαν να σκεφτόμαστε όσα φαίνονταν καλά σε αυτά και να ενεργούμε ανόσια. Ως φοβεροί και άτεγκτοι φοροεισπράκτορες, διέταζαν να τους προσφέρουμε τα της λατρείας και, σαν ένα χρέος που έπρεπε να αποπληρωθεί, απαιτούσαν να μολυνόμαστε με τις γήινες επιδιώξεις, και εξαιτίας αυτού να επιλέγουμε να σκεφτόμαστε μόνο τα σαρκικά. Ήταν λοιπόν λαμπρό κατόρθωμα της ανέκφραστης φύσης να συντρίψει την αλαζονική και βέβηλη πλεονεξία του διαβόλου, και αφενός να απαλλάξει τους ανθρώπους πάνω στη γη από αυτή την τόσο βλαβερή και βδελυρή δουλεία, αφετέρου δε να τους αναδείξει στη συνέχεια εργάτες της αρετής. Το ότι δε αυτό το τόσο μεγάλο και πολυπόθητο αγαθό έμελλε να υπάρξει με τον καιρό για τους ανθρώπους πάνω στη γη, όταν ο Μονογενής συγκατέβη στην κένωση και στην ανθρώπινη φύση, θα το πληροφορηθούμε εξίσου και μέσα από τις ιερές Γραφές. Λένε λοιπόν τα εξής: «Μετά από εκείνες τις πολλές ημέρες πέθανε ο βασιλιάς της Αιγύπτου, και αναστέναξαν βαθιά οι υιοί του Ισραήλ από τα έργα, και φώναξαν δυνατά, και ανέβηκε η φωνή τους προς τον Θεό εξαιτίας των έργων, και εισάκουσε ο Θεός τους στεναγμούς τους, και θυμήθηκε ο Θεός τη διαθήκη του προς τον Αβραάμ, και τον Ισαάκ, και τον Ιακώβ.»

Επειδή δε ενυπάρχει στην ανθρώπινη φύση το φιλελεύθερο, ορισμένες φορές δεν επαινούμε τα πάθη· απεναντίας τα αποστρεφόμαστε με βδελυγμία πολλές φορές, όταν συνέλθουμε έστω και για λίγο και αντιληφθούμε το δυσάρεστο των σαρκικών ηδονών, διψούμε για την άνωθεν βοήθεια του Θεού, και κραυγάζουμε δυνατά ενάντια στην αθέλητη δουλεία. Αυτό, νομίζω, σημαίνει ο αναστεναγμός των υιών του Ισραήλ προς τον Θεό. Και επειδή Εκείνος είναι αγαθός, απέστειλε από τον ουρανό τον Υιό ως Σωτήρα και Λυτρωτή μας, ο οποίος έγινε σαν εμάς, δηλαδή άνθρωπος. Και το γεγονός αυτό μας το προαναγγέλλει πάλι αινιγματωδώς η Ιερή Γραφή. Διότι αναφέρει τα εξής: «Και ο Μωυσής ποίμαινε τα πρόβατα του Ιοθόρ, του πεθερού του, του ιερέα της Μαδιάμ· και οδήγησε τα πρόβατα στην έρημο, και ήλθε στο όρος του Θεού, το Χωρήβ. Και του εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς από τη βάτο. Και βλέπει ότι η βάτος καιγόταν από τη φωτιά, αλλά η βάτος δεν κατακαιγόταν. Είπε δε ο Μωυσής: Ας πλησιάσω να δω αυτό το μεγάλο θέαμα, γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος. Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο λέγοντας: Μωυσή, Μωυσή. Και εκείνος είπε: Τι είναι; Και Εκείνος είπε: Μην πλησιάζεις εδώ. Βγάλε το υπόδημα από τα πόδια σου, διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία».

Ύστερα από εκείνες τις πολλές ημέρες, πέθανε ο βασιλιάς της Αιγύπτου. Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή στη Μαδιάμ: «Πήγαινε, αναχώρησε για την Αίγυπτο. Διότι έχουν πεθάνει όλοι εκείνοι που ζητούσαν τη ζωή σου». Παίρνοντας, λοιπόν, ο Μωυσής τη γυναίκα και τα παιδιά του, τα ανέβασε στα υποζύγια και επέστρεψε στην Αίγυπτο. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Και τι σημαίνουν αυτά; Διότι δεν μπορώ να κατανοήσω και να πω, για ποιο λόγο θα μπορούσε κανείς ευλόγως να κατηγορήσει τη ζωή σύμφωνα με τον Νόμο. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Κι όμως, θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι το ζήτημα είναι γεμάτο από πάρα πολλή μομφή, ω Παλλάδιε, αν προσεγγίσει τα νοήματα των προκειμένων εδαφίων με μεγαλύτερη οξύνοια. Διότι, αν και ο θεσπέσιος Μωυσής έχει οριστεί για αποστολή, δεν κατευθύνεται ευθέως προς αυτήν έχοντας εγκαταλείψει τα του κόσμου, αλλά η προσοχή του μερίζεται και στη σαρκική φροντίδα, και ανακοινώνει εκ των προτέρων την αναχώρησή του στους συγγενείς του.

Πότε δε έθεσε στον λαό ως μαρτυρία τον νόμο περί των σαλπίγγων, αν όχι κατά τον χρόνο εκείνο, κατά τον οποίο τους εξήγαγε από τη γη της Αιγύπτου, όταν άκουσε γλώσσα την οποία δεν γνώριζε; Διότι, ενώ διέτριβαν στην έρημο, αξιώθηκαν να ακούσουν τη φωνή του Θεού, ο οποίος τους διακήρυττε μεγαλόφωνα τον Δεκάλογο. Και κατά τον καιρό εκείνο ελευθερώνονταν από τη δουλεία και την κακοπάθεια ανάμεσα στους Αιγυπτίους. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία· τα χέρια του δούλεψαν με το κοφίνι»· ενώ κατά τον Σύμμαχο: «Αφαίρεσα τον ώμο του από το βάρος, τα χέρια του απαλλάχθηκαν από το κοφίνι». Διότι, όταν δούλευαν στον Φαραώ, καταπονούνταν με τον πηλό και την πλινθοποιία, χτίζοντας γι' αυτόν τις πόλεις, και τότε ταλαιπωρούσαν τα μεν χέρια τους με τα κοφίνια, τους δε ώμους τους με τα φορτία. Εντούτοις, κατέστησαν ελεύθεροι από όλα αυτά, όταν έγινε σε αυτούς η επίσκεψη του Θεού. Γι' αυτό λέει: «Απάλλαξε την πλάτη του από τα φορτία». Και ποιος την απάλλαξε, παρά ο Θεός που τους ελευθέρωσε; Τους αξίωσε δε αυτών των πραγμάτων, επειδή ακριβώς τον επικαλούνταν μέσα στη θλίψη τους· και αυτό το αποδεικνύει η Γραφή του Μωυσή που λέει: «Και αναστέναξαν οι υιοί του Ισραήλ, και ανέκραξαν προς τον Κύριο, και ανέβηκε η κραυγή τους προς τον Θεό». Σε ακολουθία με αυτά, και το παρόν λόγιο αναφέρει: «Μέσα στη θλίψη με επικαλέστηκες, και σε λύτρωσα· σε εισάκουσα στον απόκρυφο τόπο της καταιγίδας, σε δοκίμασα στο ύδωρ της αντιλογίας».

Και πάταξε τα αμπέλια τους και τις συκιές τους, και συνέτριψε κάθε δέντρο στα όριά τους. Έδωσε προσταγή, και ήλθε ακρίδα και βρούχος, που δεν είχαν αριθμό, και κατέφαγαν κάθε χορτάρι στη γη τους, και κατέφαγαν όλο τον καρπό της γης τους. Και πάταξε κάθε πρωτότοκο στη γη τους, την απαρχή κάθε κόπου τους. Όπως ακριβώς επιτρέπει πρώτα στον Ιωσήφ να γίνει δούλος, και να ταπεινωθεί με δεσμά και σίδερα· έπειτα, αφού εκείνος έδωσε απόδειξη της δικής του αρετής, τον προάγει στη βασιλεία· έτσι και τώρα, θέλοντας να καταξιώσει τον λαό της δικής του επισκοπής, πρώτα τον παραδίδει σε δοκιμασίες, ώστε ύστερα να λεχθεί το εξής: «Και αναστέναξαν οι υιοί του Ισραήλ, και κραύγασαν προς τον Κύριο τον Θεό τους, και ανέβηκε η βοή τους προς τον Θεό εξαιτίας των έργων. Και εισάκουσε ο Θεός τον στεναγμό τους· και θυμήθηκε ο Θεός τη διαθήκη του προς τον Αβραάμ και τον Ισαάκ και τον Ιακώβ. Και επέβλεψε ο Θεός τους υιούς του Ισραήλ, και έγινε γνωστός σε αυτούς». Επειδή όμως έχει ειπωθεί ότι «μετέστρεψε την καρδιά τους», δηλαδή των Αιγυπτίων, «ώστε να μισήσουν τον λαό του», θα πεις ότι δικαίως έπραξε ο Θεός.

Και αφού είπα αυτά, πρόσθεσα: «Ανεχθείτε με να σας αποδείξω και από το βιβλίο της Εξόδου πώς αυτός ο ίδιος, που είναι και άγγελος και Θεός και Κύριος και άνδρας και άνθρωπος, ο οποίος φανερώθηκε στον Αβραάμ και τον Ισαάκ, φανερώθηκε μέσα σε φλόγα φωτιάς από τη βάτο και μίλησε στον Μωυσή». Και καθώς εκείνοι έλεγαν ότι με ακούνε ευχαρίστως, ακούραστα και πρόθυμα, συνέχισα: «Αυτά λοιπόν βρίσκονται στο βιβλίο που επιγράφεται Έξοδος: Μετά δε από εκείνες τις πολλές ημέρες πέθανε ο βασιλιάς της Αιγύπτου, και οι γιοι του Ισραήλ αναστέναξαν από τα έργα τους· και τα υπόλοιπα μέχρι το σημείο: Αφού πας, συγκέντρωσε τη γερουσία του Ισραήλ, και θα πεις προς αυτούς· Ο Κύριος, ο Θεός των πατέρων σας, μου εμφανίστηκε, ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ, λέγοντας· Με επισκοπή σας επισκέπτομαι και βλέπω όσα σας έχουν συμβεί στην Αίγυπτο».

Διότι και η διαθήκη ήταν εσωτερική και ο πόλεμος εσωτερικός, και γενικά όσα συνέβησαν σε εκείνους, γίνονταν τυπικώς· «γράφτηκαν δε για δική μας νουθεσία». Διότι στον Αβραάμ προείπε ο Θεός αυτό που επρόκειτο να συμβεί, ότι «το σπέρμα σου θα είναι πάροικο σε γη που δεν είναι δική του, και θα το κακουχήσουν και θα το υποδουλώσουν επί τετρακόσια χρόνια». Αυτό εκπλήρωνε την εικόνα της σκιάς. Διότι πάροικος έγινε ο λαός και υποδουλώθηκε από τους Αιγυπτίους και κακουχήθηκε με τον πηλό και την πλινθοποιία· διότι ο Φαραώ τους όρισε εργοεπιστάτες και εργοδηγούς, για να κάνουν τα έργα του αναγκαστικά, και όταν «αναστέναξαν οι υιοί Ισραήλ προς τον Θεό εξαιτίας των έργων», τότε τους επισκέφθηκε διά του Μωυσή. Και αφού πάταξε τους Αιγυπτίους με πολλές πληγές κατά τον μήνα των ανθέων, όταν πρωτοεμφανίζεται η πιο γλυκιά άνοιξη, καθώς παρέρχεται η κατήφεια του χειμώνα, τους εξάγει από την Αίγυπτο.

Σε εκείνους δόθηκε νόμος γραμμένος σε "πέτρινες πλάκες", ενώ σε εμάς δόθηκαν νόμοι πνευματικοί που εγγράφονται σε "καρδιές σάρκινες". Διότι λέει: "Θα δώσω τους νόμους μου στις καρδιές τους, και στις διάνοιές τους θα τους γράψω". Εκεί βέβαια όλα ήταν προσωρινά και καταργούνταν, ενώ τώρα όλα επιτελούνται αληθινά στον εσωτερικό άνθρωπο. Διότι και η διαθήκη είναι εσωτερική, και η ιερατεία εσωτερική, και οι επαγγελίες της αληθινής γης, και απλούστατα όσα συνέβαιναν εκεί, γίνονταν "τυπικώς". "Και γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, στους οποίους έφτασαν τα τέλη των αιώνων". Διότι στον Αβραάμ υποσχέθηκε ο Θεός και προείπε αυτό που επρόκειτο να συμβεί με δύο τρόπους, τυπικώς και αληθινά. Του είπε δηλαδή: "Το σπέρμα σου θα είναι πάροικο σε ξένη γη, και θα το κακουχήσουν και θα το υποδουλώσουν για τετρακόσια χρόνια. Και το έθνος, στο οποίο θα γίνουν δούλοι, θα το κρίνω εγώ", λέει ο Κύριος, και αυτό έγινε. Διότι ο λαός έγινε πάροικος και υποδουλώθηκε από τους Αιγυπτίους και κακουχήθηκε με τον πηλό και τους πλίνθους. Επειδή ο Φαραώ τούς έβαλε εργοεπιστάτες και εργοδιώκτες, για να κάνουν τα έργα του κατ' ανάγκην. Και όταν "στέναξαν από τα έργα οι υιοί του Ισραήλ" προς τον Θεό, τότε τους επισκέφθηκε μέσω του Μωυσή και, αφού χτύπησε με πολλές πληγές τους Αιγυπτίους τον μήνα των ανθέων, όταν πρωτοεμφανίζεται η γλυκιά άνοιξη και η σκυθρωπότητα του χειμώνα απέρχεται, εξάγει τον λαό από την Αίγυπτο.