Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 20:10

Διότι από τις μωσαϊκές διατάξεις έχουμε μάθει ότι ο Θεός κατέβηκε στο όρος Σινά, φανερώθηκε στους πατέρες η μορφή Του, και ακούστηκε, λέει, η φωνή Του· μίλησε σε όλη τη συναγωγή και πρόσταξε να τηρούν την ημέρα του Σαββάτου, δίνοντας σαφώς την εξής εντολή: «Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις· έξι ημέρες να εργάζεσαι και να κάνεις όλα τα έργα σου, την δε έβδομη ημέρα είναι άγιο Σάββατο αφιερωμένο στον Κύριο τον Θεό σου· δεν θα κάνεις σε αυτήν κανένα έργο.» Και δεν ακούσαμε, λέει, κάποιον άλλον να τα λέει αυτά, αλλά το πλήθος των πατέρων υπήρξε αυτήκοος μάρτυρας της θεϊκής φωνής, και μετά από εκείνους έφτασε σε εμάς ο λόγος του Θεού· ποιος όμως είναι αυτός;

Αφού λοιπόν φανέρωσε τον εαυτό Του και τρόπον τινά Τον κατέστησε ήδη προφανή, λέγοντας «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου», και αφού καλλιέργησε εκ των προτέρων σε αυτούς την πίστη μέσω της γνώσης, απαγορεύοντας εντελώς την κατασκευή ειδώλων και την προσκύνηση των ψευδώνυμων θεών, δείχνοντας ότι η παράβασή τους δεν μένει ατιμώρητη, φέρνει ενώπιόν τους την τιμωρία της αποστασίας, αναφωνώντας: «Δεν θα πάρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω», δηλαδή, δεν θα αποδώσεις σε μάταιο είδωλο το θείο και φρικωδέστατο όνομα, «διότι», λέει, «δεν θα αθωώσει ο Κύριος εκείνον που λαμβάνει το όνομά Του επί ματαίω». Αφού λοιπόν δήλωσε ότι θα είναι ένοχος για διόλου μικρό παράπτωμα εκείνος που θα ήθελε να προσκυνά άλλον και να ονομάζει θεό έναν ψευδώνυμο, και αφού απείλησε με μέτρο, επειδή ακριβώς οδηγούνταν στην πίστη στην αρχή και είχαν πιο ευαίσθητη διάνοια, θέτει στη συνέχεια, και διατυπώνει ως δεύτερο νόμο: «Να θυμάσαι», λέγοντας, «την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις· έξι ημέρες θα εργάζεσαι και θα κάνεις όλα τα έργα σου, αλλά η έβδομη ημέρα είναι Σάββατο στον Κύριο τον Θεό σου· δεν θα κάνεις σε αυτήν κανένα έργο». Έπειτα, δείχνοντας ωφέλιμα και ποιον θα μιμούνται πράττοντας αυτό: «Διότι σε έξι ημέρες», λέει, «έκανε ο Κύριος τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, και αναπαύθηκε την έβδομη ημέρα· γι' αυτό ευλόγησε ο Κύριος την έβδομη ημέρα και την αγίασε».

Αφού, λοιπόν, απαγόρευσε το να προσκυνούν άλλους θεούς, και την κατασκευή κάθε είδους ειδώλου, ομοιώματος και απεικόνισης, και το να αποτολμούν να αποδίδουν το όνομα της θεότητας στις τέχνες των αγαλματοποιών, απειλώντας με τις έσχατες τιμωρίες («Διότι δεν θα προφέρεις», λέει, «το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω, επειδή ο Κύριος δεν θα αφήσει ατιμώρητο εκείνον που προφέρει το όνομά του επί ματαίω»), ρυθμίζει πλέον τα ανθρώπινα ζητήματα και καθορίζει τον νόμο σαν έναν κανόνα ευθύτητας για τον βίο όλων. Μας απομακρύνει από κάθε αμαρτία, προσημαίνοντας τον καιρό της εν Χριστώ δικαιοσύνης και, προπάντων, τον καιρό κατά τον οποίο θα επέλθει η τελειότατη λύτρωση και η εξάλειψη της φαυλότητας, καθώς και η αναμόρφωση στην αρχική κατάσταση και η ανακαίνιση της ζωής μέσα σε αγιότητα και φιλοθεΐα. Γι' αυτό ακριβώς λέει: «Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις· έξι ημέρες θα εργάζεσαι και θα κάνεις όλα τα έργα σου, την δε έβδομη ημέρα είναι Σάββατο, ανάπαυση αφιερωμένη στον Κύριο τον Θεό σου· δεν θα κάνεις σε αυτήν κανένα έργο, ούτε εσύ, ούτε ο γιος σου, ούτε η κόρη σου, ούτε ο δούλος σου, ούτε η δούλη σου, ούτε το βόδι σου, ούτε το υποζύγιό σου, ούτε κανένα από τα ζώα σου, ούτε ο ξένος που κατοικεί μαζί σου».

Αν, λοιπόν, επιστήσουμε την προσοχή μας με καλή προαίρεση, θα διαπιστώσουμε ότι αυτός άλλοτε μεν αναφέρει τα παραγγέλματα στο δικό του πρόσωπο, όπως όταν λέει: «δεν θα εμφανισθείς ενώπιόν μου με κενά χέρια»· και «θα μου κατασκευάσετε θυσιαστήριο από χώμα»· και «θα έλθω προς εσένα και θα σε ευλογήσω»· άλλοτε πάλι να ομιλεί σαν να πρόκειται για κάποιον άλλον Κύριο, δηλαδή για τον Θεό και Πατέρα του, όπως στον Δεκάλογο, όταν αναφέρει: «Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω»· και «η έβδομη ημέρα είναι Σάββατο αφιερωμένο στον Κύριο τον Θεό σου»· «διότι σε έξι ημέρες δημιούργησε ο Κύριος τον ουρανό και τη γη· και ευλόγησε ο Κύριος την έβδομη ημέρα»· και πάλι: «τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ευτυχήσεις, και να μακροημερεύσεις επί της γης που σου δίνει ο Κύριος ο Θεός σου». Διότι, εφόσον είναι παραδεκτό ότι αυτά τα έχει πει στον Δεκάλογο όχι μέσω κάποιου αγγέλου, αλλά ο ίδιος ο Κύριος αυτοπροσώπως, πώς δεν θα καθίστατο ολοφάνερο ότι διδάσκει τον λαό τα σχετικά με την ευσέβεια προς τον ύψιστο Πατέρα του και Θεό των συμπάντων;

ΙΓ΄. Περί της τηρήσεως του Σαββάτου. Το Σάββατο τους δόθηκε για να καταπαύσει τη φιλοχρήματη επιθυμία τους. Διότι, καθώς ο λαός ήταν φτωχός όταν εξήλθε από την Αίγυπτο και δεν είχε τίποτα, εκτός από όσα δανείστηκαν από τους Αιγυπτίους, ο καθένας φρόντιζε με αδιάκοπο κόπο να αποκτήσει πλούτο για τον εαυτό του. Γι' αυτό λέει: «Έξι ημέρες θα εργάζεσαι· την δε έβδομη ημέρα δεν θα κάνεις κανένα έργο κατ' αυτήν». Και παραθέτει την αιτία: για να αναπαυθείς εσύ, και η γυναίκα σου, και ο υιός σου, και η θυγατέρα σου, και ο δούλος σου, το βόδι σου, και το υποζύγιό σου.

Γι' αυτό και ο Θεός, παραδίδοντας τη νομοθεσία του Δεκαλόγου, έλεγε: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. —Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο. —Δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου μάταια. —Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων», δηλαδή της καταπαύσεως. —«Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. —Δεν θα φονεύσεις. —Δεν θα μοιχεύσεις. —Δεν θα κλέψεις. —Δεν θα καταθέσεις ψευδή μαρτυρία εναντίον του πλησίον σου. —Δεν θα επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου, ούτε τον αγρό του, ούτε τη γυναίκα του, ούτε τον δούλο του, ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Και αυτή μεν είναι η θεία νομοθεσία των δέκα εντολών.