Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 20:11

Αφού λοιπόν φανέρωσε τον εαυτό Του και τρόπον τινά Τον κατέστησε ήδη προφανή, λέγοντας «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου», και αφού καλλιέργησε εκ των προτέρων σε αυτούς την πίστη μέσω της γνώσης, απαγορεύοντας εντελώς την κατασκευή ειδώλων και την προσκύνηση των ψευδώνυμων θεών, δείχνοντας ότι η παράβασή τους δεν μένει ατιμώρητη, φέρνει ενώπιόν τους την τιμωρία της αποστασίας, αναφωνώντας: «Δεν θα πάρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω», δηλαδή, δεν θα αποδώσεις σε μάταιο είδωλο το θείο και φρικωδέστατο όνομα, «διότι», λέει, «δεν θα αθωώσει ο Κύριος εκείνον που λαμβάνει το όνομά Του επί ματαίω». Αφού λοιπόν δήλωσε ότι θα είναι ένοχος για διόλου μικρό παράπτωμα εκείνος που θα ήθελε να προσκυνά άλλον και να ονομάζει θεό έναν ψευδώνυμο, και αφού απείλησε με μέτρο, επειδή ακριβώς οδηγούνταν στην πίστη στην αρχή και είχαν πιο ευαίσθητη διάνοια, θέτει στη συνέχεια, και διατυπώνει ως δεύτερο νόμο: «Να θυμάσαι», λέγοντας, «την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις· έξι ημέρες θα εργάζεσαι και θα κάνεις όλα τα έργα σου, αλλά η έβδομη ημέρα είναι Σάββατο στον Κύριο τον Θεό σου· δεν θα κάνεις σε αυτήν κανένα έργο». Έπειτα, δείχνοντας ωφέλιμα και ποιον θα μιμούνται πράττοντας αυτό: «Διότι σε έξι ημέρες», λέει, «έκανε ο Κύριος τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, και αναπαύθηκε την έβδομη ημέρα· γι' αυτό ευλόγησε ο Κύριος την έβδομη ημέρα και την αγίασε».

Διότι σε έξι ημέρες δημιούργησε ο Κύριος τον ουρανό, και τη γη, και τη θάλασσα, και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, και αναπαύθηκε την έβδομη ημέρα. Γι' αυτό ο Κύριος ευλόγησε την έβδομη ημέρα και την αγίασε. ΠΑΛΛ. Και τι ακριβώς είναι αυτό; Διότι δεν το κατανοώ σαφώς. Με ποιον τρόπο θα μπορούσαμε να αγιάσουμε την ημέρα του Σαββάτου; ΚΥΡ. Θέλεις να πούμε μερικά πράγματα περί του Σαββάτου και της τιμώμενης αργίας κατά την ημέρα αυτή; Διότι έτσι θα γίνουν απολύτως σαφή όσα μας έχουν δοθεί από τον Θεό. ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Το Σάββατο, ω Παλλάδιε, όντας η τελευταία ημέρα της εβδομάδας, νομίζω πως θα μπορούσε να υποδηλώνει τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρος μας, ο οποίος φανερώθηκε μεν κατά τη συντέλεια και σχεδόν στη δύση του παρόντος αιώνα, αλλά έγινε για εμάς αρχή και θύρα και οδός για την αποκάθαρση της αμαρτίας, για ελευθερία και άφεση, για αφθαρσία και ζωή, και για τη μελλοντική ελπίδα. Με πολλούς τρόπους δε η μαρτυρία των Ιερών Γραμμάτων υποδηλώνει σε εμάς τον εν Χριστώ νοούμενο σαββατισμό, πότε υποδεικνύοντας την κατάπαυση σε αυτόν από τις αμαρτίες και καθορίζοντας την εξαιρετικά πικρή και σκληρή τιμωρία του παραβάτη, και πότε πάλι φανερώνοντας τυπικώς τη λύτρωση και την άφεση σε αυτόν προς ελευθερία, καθώς και την προετοιμασία για τον μέλλοντα αιώνα. ΠΑΛΛ. Εξήγησέ μου λοιπόν πώς γίνεται αυτό. Διότι με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση θα ήθελα να το μάθω. ΚΥΡ.

Αν, λοιπόν, επιστήσουμε την προσοχή μας με καλή προαίρεση, θα διαπιστώσουμε ότι αυτός άλλοτε μεν αναφέρει τα παραγγέλματα στο δικό του πρόσωπο, όπως όταν λέει: «δεν θα εμφανισθείς ενώπιόν μου με κενά χέρια»· και «θα μου κατασκευάσετε θυσιαστήριο από χώμα»· και «θα έλθω προς εσένα και θα σε ευλογήσω»· άλλοτε πάλι να ομιλεί σαν να πρόκειται για κάποιον άλλον Κύριο, δηλαδή για τον Θεό και Πατέρα του, όπως στον Δεκάλογο, όταν αναφέρει: «Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω»· και «η έβδομη ημέρα είναι Σάββατο αφιερωμένο στον Κύριο τον Θεό σου»· «διότι σε έξι ημέρες δημιούργησε ο Κύριος τον ουρανό και τη γη· και ευλόγησε ο Κύριος την έβδομη ημέρα»· και πάλι: «τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ευτυχήσεις, και να μακροημερεύσεις επί της γης που σου δίνει ο Κύριος ο Θεός σου». Διότι, εφόσον είναι παραδεκτό ότι αυτά τα έχει πει στον Δεκάλογο όχι μέσω κάποιου αγγέλου, αλλά ο ίδιος ο Κύριος αυτοπροσώπως, πώς δεν θα καθίστατο ολοφάνερο ότι διδάσκει τον λαό τα σχετικά με την ευσέβεια προς τον ύψιστο Πατέρα του και Θεό των συμπάντων;

Πιο ξεκάθαρα και ωραιότερα κάποιος από τους προγόνους μας, ο Σολομών, είπε ότι αυτή υπήρχε πριν από τον ουρανό και τη γη· γεγονός που βεβαίως συμφωνεί με όσα προαναφέρθηκαν. Το δε ότι, όπως διασαφηνίζεται μέσω της νομοθεσίας, ο Θεός αναπαύθηκε κατ' αυτήν, δεν σημαίνει, όπως υποθέτουν ορισμένοι, ότι ο Θεός δεν δημιουργεί πλέον τίποτα, αλλά ότι, αφού κατέπαυσε, διευθέτησε την τάξη των δημιουργημάτων με αυτόν τον τρόπο για όλο τον χρόνο. Διότι αυτό σημαίνει πως σε έξι ημέρες δημιούργησε τον ουρανό και τη γη και όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτά, ώστε να καταδείξει τους χρόνους και να προαναγγείλει την τάξη, δηλαδή τι προηγείται τίνος. Επειδή, αφού τα έθεσε σε τάξη, με αυτόν τον τρόπο τα συγκρατεί και τα μεταποιεί. Μας έχει διασαφηνίσει δε ότι αυτή έχει τεθεί ως νόμος, ως σημείο του έβδομου λόγου που αφορά εμάς, μέσω του οποίου αποκτούμε τη γνώση των ανθρωπίνων και των θείων πραγμάτων. Άλλωστε, διαμέσου εβδομάδων ολοκληρώνει τον κύκλο του και όλος ο κόσμος όλων των ζωντανών οργανισμών και των φυτών· και η ονομασία της ως «σάββατο» ερμηνεύεται ως ανάπαυση. Το διασαφηνίζουν αυτό και ο Όμηρος και ο Ησίοδος, οι οποίοι παρέλαβαν από τα δικά μας βιβλία τη γνώση ότι είναι ιερή. Ο μεν Ησίοδος λέει τα εξής: «πρώτα η πρώτη, η τετάρτη και η έβδομη, ιερή ημέρα»· και πάλι λέει: «και έπειτα, την έβδομη, το λαμπρό φως του ήλιου».

Στον Θεό όμως συμβαίνει το αντίθετο: όταν δημιουργεί, δημιουργεί γρήγορα· όταν καταστρέφει, καταστρέφει αργά. Ο Θεός είναι γρήγορος όταν δημιουργεί, και αργός όταν καταστρέφει, επειδή και τα δύο αρμόζουν στον Θεό. Διότι το πρώτο είναι γνώρισμα της δύναμής Του, ενώ το δεύτερο της αγαθότητάς Του. Εξαιτίας της υπερβολικής Του δύναμης είναι γρήγορος, και εξαιτίας της πολλής Του αγαθότητας είναι αργός. Απόδειξη δε των λόγων αυτών αποτελεί η εμπειρία των γεγονότων. Μέσα σε έξι ημέρες δημιούργησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη, τους όγκους των ορέων, τις πεδιάδες, τα φαράγγια, τις κοιλάδες, τα δάση, τη βλάστηση, τις πηγές, τους ποταμούς, τον παράδεισο, όλη την ορατή ποικιλία, τούτη τη μεγάλη και ευρύχωρη θάλασσα, τα νησιά, τις παραθαλάσσιες και τις μεσόγειες χώρες. Όλον αυτόν τον ορατό κόσμο και την ομορφιά που υπάρχει σε αυτόν, μέσα σε έξι ημέρες τα εποίησε ο Θεός. Τα έλλογα και τα άλογα ζώα που βρίσκονται σε αυτόν, και όλο τον ορατό διάκοσμο, μέσα σε έξι ημέρες τα δημιουργεί. Αυτός, λοιπόν, που είναι τόσο γρήγορος στη δημιουργία, όταν αποφάσισε να καταστρέψει μία πόλη, αποδείχθηκε αργός εξαιτίας της αγαθότητάς Του. Θέλει να καταστρέψει την Ιεριχώ, και λέει προς τον Ισραήλ: «Κυκλώστε την επί επτά ημέρες· και την έβδομη ημέρα θα πέσει το τείχος». Ολόκληρο τον κόσμο τον κατασκευάζεις μέσα σε έξι ημέρες, και μία πόλη την κατακρημνίζεις σε επτά ημέρες; Διότι, τι εμποδίζει τη δύναμή Σου; Γιατί δεν την καταστρέφεις ακαριαία;

Στον αριθμό έξι νοείται η δημιουργική δύναμη της φύσεως, όχι μόνο διότι σε έξι ημέρες δημιούργησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη, αλλά και διότι αυτός ο αριθμός είναι ο μόνος από τους αριθμούς εντός της δεκάδος που είναι ο πλέον τέλειος και απαρτίζεται από τα ίδια του τα μέρη. Αναφέρει δε ο λόγος ότι οι υδρίες χωρούσαν δύο ή τρεις μετρητές, υποδηλώνοντας ότι η έμφυτη πρακτική δύναμη εμπεριέχει, σύμφωνα μεν με τη φυσική θεωρία, σαν δύο μετρητές, την πλήρη γνώση των δημιουργημάτων, τόσο των σωματικών φύσεων που συνίστανται από ύλη και είδος όσο και των νοητών ουσιών που συνίστανται από ουσία και συμβεβηκός, δηλαδή την περιεκτική γνώση των σωμάτων και των ασώματων, σύμφωνα δε με τη θεολογική μυσταγωγία που είναι εφικτή στη φύση, σαν τρεις μετρητές, τη γνώση και τη φωταγωγία περί της Αγίας Τριάδος, δηλαδή του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

Γι' αυτό και ο Θεός, παραδίδοντας τη νομοθεσία του Δεκαλόγου, έλεγε: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. —Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο. —Δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου μάταια. —Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων», δηλαδή της καταπαύσεως. —«Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. —Δεν θα φονεύσεις. —Δεν θα μοιχεύσεις. —Δεν θα κλέψεις. —Δεν θα καταθέσεις ψευδή μαρτυρία εναντίον του πλησίον σου. —Δεν θα επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου, ούτε τον αγρό του, ούτε τη γυναίκα του, ούτε τον δούλο του, ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Και αυτή μεν είναι η θεία νομοθεσία των δέκα εντολών.