Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 20:16

Περιέχει δε αυτό το βιβλίο την παράβαση του λαού, όταν κατασκεύασε τον μόσχο κάτω από το όρος, και το πώς ηττήθηκε ο Αμαλήκ με την έκταση των χεριών του Μωυσή, καθώς και λοιπούς νόμους και διατάξεις, και πριν από αυτά τις εξής δέκα εντολές πάνω σε πλάκες: πρώτη, Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου· δεύτερη, Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανένα ομοίωμα· τρίτη, Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· τέταρτη, Να θυμάσαι την ημέρα του Σαββάτου· πέμπτη, Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου· έκτη, Δεν θα φονεύσεις· έβδομη, Δεν θα μοιχεύσεις· όγδοη, Δεν θα κλέψεις· ένατη, Δεν θα ψευδομαρτυρήσεις εναντίον του πλησίον σου με μαρτυρία ψευδή· δέκατη, Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου, ούτε τίποτε από όσα ανήκουν στον πλησίον σου. Η δε σκηνή, αφού ολοκληρώθηκε, στήθηκε κατά το δεύτερο έτος της εξόδου τους, την πρώτη ημέρα του πρώτου μήνα. Και με αυτά ολοκληρώνεται το βιβλίο της Εξόδου.

Τώρα όμως, σαν να μας εισάγει σε κάτι μεγάλο και αξιοσπούδαστο, ο νόμος μάς αποτρέπει από κάθε εργασία· και δεν επιτρέπει να βγάζουμε κανένα βάρος από το σπίτι· αλλά ούτε και να απομακρυνόμαστε κάπου μακριά, περνώντας το κατώφλι της πύλης της Ιερουσαλήμ. Προστάζει να προσέρχεται κανείς στο δείπνο και στο τραπέζι χρησιμοποιώντας τροφές όχι από αυτές που βρέθηκαν εκείνη τη στιγμή, αλλά από αυτές που ετοιμάστηκαν εκ των προτέρων με προνοητικότητα, και τιμωρεί με θάνατο τον παραβάτη. Καίτοι κανένα από όσα έχουν παραγγελθεί, εάν γινόταν σε κάποια άλλη περίσταση, δεν θα προσήπτε την κατηγορία της αμαρτίας σε αυτόν που το έπραξε. Και βέβαια, δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος, εφόσον σκέφτεται σωστά, ότι και αυτά κατατάσσονται από τον νόμο στην κατηγορία των παραπτωμάτων, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα άλλα, από τα οποία διατάσσει σαφώς ότι πρέπει να απέχουμε παντελώς. Διότι το «Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ου κλέψεις, ου ψευδομαρτυρήσεις», και όσα είναι συναφή με αυτά αποβλέποντας στην ίδια κοινή κατεύθυνση, δεν πρέπει να τηρούνται μόνο κατά το Σάββατο από έναν άνθρωπο που δεν επιθυμεί να τιμωρηθεί, αλλά πρέπει να εφαρμόζονται διαρκώς σε κάθε χρόνο. Επομένως, πιστεύω πως θα γίνει απολύτως ξεκάθαρο στους ακροατές ότι τα όσα έχουν απαγορευτεί κατά το Σάββατο δεν είναι αμαρτίες, αλλά μάλλον αναδεικνύουν για εμάς μια εξαιρετικά ωραία εικόνα των πραγμάτων, την οποία, όσο βέβαια μπορώ, δεν θα διστάσω να εξηγήσω για τη δική σου ωφέλεια.

Το να ξυρίζει κανείς το κεφάλι του, αυτά ακριβώς υποδηλώνει πάντως. Το να απαλλάσσεται δε από τα μακριά νύχια, υπονοεί την αποβολή του ρύπου και της ακαθαρσίας. Διότι μολύνονται υπερβολικά εκείνοι που έχουν αγαπήσει, δεν ξέρω πώς, να έχουν τα νύχια τους μακρύτερα από όσο χρειάζεται. Από αυτά έπρεπε να απομακρυνθεί ο Ισραήλ, ο οποίος αξιώθηκε την οικειότητα με τον Θεό, στοιχείο για το οποίο κανείς δεν θα αμφέβαλλε, αφού ο νόμος διακηρύσσει σαφώς: «Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ου ψευδομαρτυρήσεις κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή» και όσα συνάδουν με αυτά. Τα δε ιμάτια της αιχμαλωσίας, θα υποστήριζα εγώ, ότι περιγράφουν το σχήμα της δουλείας και τους τύπους της ζωής μέσα στην φαυλότητα. Διότι, έχοντας υποταχθεί στα θελήματα του διαβόλου, και σκύβοντας τον αυχένα στις δικές του πλεονεξίες, δεχόταν τη φιλοσαρκία σαν κάποιο ρούχο σκισμένο και ρυπαρό. Επειδή όμως λυτρώθηκε με τον νόμο και διαπαιδαγωγήθηκε στο να φρονεί και να πράττει τα βέλτιστα, απεκδύθηκε τα εγκλήματα της παλαιάς φαυλότητας και στο εξής διατελούσε τον βίο του έχοντας περιβάλει τον εαυτό του με τη διαπαιδαγώγηση του νόμου σαν έναν λαμπρό χιτώνα. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που πείθει και εμάς τους ίδιους να πράττουμε ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας τα εξής: «Απεκδυσάμενοι τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυσάμενοι τον νέο, που ανακαινίζεται κατ' εικόνα του Κτίστου του.»

Αυτά, λοιπόν, ας θεωρηθεί ότι έχουν εξεταστεί, κάνοντας κατά παραχώρηση δεκτή μια παράλογη αρχή. Διότι το να υποθέσουμε τα αντίθετα από τα όσα έχουν γραφεί, και να ισχυριστούμε ότι ο Ιησούς δεν υπήρξε διδάσκαλος σώφρονων λόγων, αλλά αδικίας, πλεονεξίας και κάθε ακολασίας, και ότι οι μαθητές του, έχοντας διδαχθεί τέτοια πράγματα από αυτόν, έγιναν ικανοί για κάθε κακό και οι πλέον παμπονήροι από όλους τους ανθρώπους που υπήρξαν ποτέ, μας παραχωρήθηκε ως υπόθεση, πράγμα που ήταν το πιο παράλογο από όλα· αυτό είναι παρόμοιο με το να έλεγε κάποιος, συκοφαντώντας και διαβάλλοντας τον Μωυσή —ο οποίος στους νόμους λέει: «δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις»— ότι τα έλεγε αυτά με ειρωνεία και προσποίηση· ότι, δηλαδή, επιθυμούσε οι υπήκοοί του και να φονεύουν και να μοιχεύουν και να πράττουν τα αντίθετα από αυτά που προσποιείται ότι νομοθετεί, και ότι υποκρινόταν και προσποιούνταν τον σεμνό βίο. Με αυτόν τον τρόπο, άλλωστε, θα μπορούσε κάποιος να διαβάλει και τις νουθεσίες των Ελλήνων φιλοσόφων και τον καρτερικό βίο τους και όλους τους λόγους τους, ισχυριζόμενος ότι η διάθεσή τους και ο βίος τους ήταν αντίθετα με τα γραφόμενα, και ότι προσποιήθηκαν υποκριτικά πως επέλεξαν τον φιλοσοφικό βίο. Έτσι, για να το πούμε απλά, θα μπορούσε κάποιος να διαβάλει όλες τις ιστορίες των παλαιών, αναιρώντας την αλήθεια που περιέχουν, και παρερμηνεύοντας προς το αντίθετο τα όσα δηλώνονται σε αυτές.

Ποτέ να μην επικαλείσαι ματαίως τον μεγάλο Θεό. Να τηρείς όλα τα Σάββατα, τα υψηλά και τα σκιώδη. Μακάριος θα είσαι, εάν αποδίδεις στους γονείς σου την ευγνωμοσύνη που τους αρμόζει. Να αποφεύγεις το δολοφονικό μίασμα των χεριών, την ξένη κλίνη, την κακόβουλη κλοπή, την ψευδή μαρτυρία, καθώς και την επιθυμία για τα ξένα αγαθά, η οποία αποτελεί σπινθήρα του ολέθρου.

Αυτές τις φανερώνει ο νόμος, μέσω του οποίου γνώρισε στον Μωυσή τις οδούς του, δηλαδή τις εντολές, και μέσω αυτού στους γιους του Ισραήλ τα θελήματά του. Διότι θέλημα του Θεού είναι το να μη μοιχεύουμε, να μη φονεύουμε, να μην κλέβουμε, να μην ψευδομαρτυρούμε· επειδή μέσω αυτών σωζόμαστε. «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος.» Επομένως, ούτε παντοτινά θα χρησιμοποιεί την οργή (διότι αυτό σημαίνει το «μέχρι τέλους»), ούτε θα χαρίζει το έλεος διαρκώς στους ανάξιους· επειδή πώς αλλιώς είναι ο Θεός κριτής, και δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος; Πώς θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του; Αναμειγνύει, λοιπόν, την οργή με το έλεος, και όταν μεν είναι καιρός ελέους, προβάλλει αυτό· όταν δε είναι καιρός οργής, την επιφέρει κατά την ημέρα της οργής και της δικαιοκρισίας, κατά την οποία, λέει ο Παύλος, θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Γι' αυτό, λέει, δεν θα οργίζεται στον αιώνα, δηλαδή στον παρόντα αιώνα· διότι για τον μέλλοντα φύλαξε την κρίση και την οργή. «Όπως οικτίρει ο πατέρας τους γιους του.» Διότι στο σκοτάδι και στα δεσμά βρίσκονται οι άνθρωποι που ζουν μέσα στις αμαρτίες· όταν όμως απαλλαγούν από τα παραπτώματα, προφανώς μετατίθενται και βρίσκονται στο φως· ώστε εύλογα ονόμασε την απαλλαγή από τα αμαρτήματα μετάβαση από τη δύση προς την ανατολή, θέλοντας συνάμα να διδάξει και εμάς ποια είναι η απόσταση ανάμεσα στην αμαρτία και στη δικαιοσύνη. «Διότι αυτός γνώρισε το πλάσμα μας.»

Εξαιτίας αυτού, ο εχθρός καταπατούσε με αλαζονεία τη ζωή· το «Ου φονεύσεις» χλευαζόταν, το «Ου μοιχεύσεις» περιγελιόταν, το «Ου κλέψεις» είχε καταργηθεί, το «Ου ψευδομαρτυρήσεις» θεωρούνταν ανοησία και μύθος, το «Ουκ επιθυμήσεις όσα τω πλησίον σου εστίν» αποτελούσε μια εντολή εχθρική προς τον τρόπο ζωής, και ο νόμος ήταν ξένος προς την κοινωνία.

ΙΓ'. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Γιατί ορισμένες διατάξεις του νόμου έχουν νομοθετηθεί κοινά και για τους άνδρες και για τις γυναίκες, ενώ άλλες ξεχωριστά; Οφείλεις να μελετάς τις Γραφές και να μην ερωτάς για τα πάντα. Διότι, εάν διάβαζες, θα εγνώριζες ότι για μεν τον άνδρα έχουν νομοθετηθεί ορισμένες ειδικές διατάξεις περί σπερματικής εκκρίσεως, για δε τη γυναίκα περί εμμήνου ρύσεως. Επίσης, για μεν τον άνδρα, να μην ανατρέπει τους φυσικούς θεσμούς επιθυμώντας παράφορα άρρενες και παραδιδόμενος σε άκαρπη μανία, για δε τη γυναίκα, περί του ύδατος του ελέγχου, εάν υπάρξει υποψία ότι έχει μοιχεύσει. Και τον μεν άνδρα που υπέστη ονείρωξη, καθώς και τη γυναίκα κατά την έμμηνο ρύση και μετά τη γέννα, τους ονομάζει ακάθαρτους και τους τοποθετεί έξω από τους ιερούς περιβόλους, μέχρι να καθαριστούν. Και κάποια άλλα έχουν νομοθετηθεί ειδικά, τα οποία δεν είναι αναγκαίο να αναφερθούν επί του παρόντος, καθώς μπορείς να κατανοήσεις από όσα ελέχθησαν ότι μόνο σε εκείνα, στα οποία δεν είναι δυνατόν η γυναίκα να πράξει τα του ανδρός, ούτε ο άνδρας τα της γυναικός, θεσπίστηκαν ξεχωριστοί νόμοι. Όλοι δε οι υπόλοιποι νόμοι είναι κοινοί και για τα δύο γένη· όπως το: «Να αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου·» και το: «Ου φονεύσεις. Ου μοιχεύσεις. Ου κλέψεις. Ου ψευδομαρτυρήσεις.»

Τι θα συμβεί, λοιπόν, λέγει, εάν παραβλέψω τα δικά μου, επιδιώκοντας τα συμφέροντα των άλλων; Δεν είναι δυνατόν αυτός που επιδιώκει το συμφέρον των άλλων να παραβλέψει το δικό του. Διότι αυτός που επιδιώκει τα των άλλων, κανέναν δεν λυπεί, αλλά τους ελεεί όλους και τους ωφελεί ανάλογα με τη δύναμή του· κανέναν δεν θα ληστέψει, κανέναν δεν θα αδικήσει, δεν θα κλέψει, δεν θα ψευδομαρτυρήσει· θα απέχει από κάθε κακία, θα επιδοθεί σε κάθε αρετή, και θα προσεύχεται υπέρ των εχθρών του, και θα ευεργετεί αυτούς που τον επιβουλεύονται· και ούτε θα χλευάσει κανέναν, ούτε θα κακολογήσει, ακόμη κι αν ακούσει μύρια κακά εναντίον του, αλλά θα λέει τα αποστολικά λόγια: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;». Αντιθέτως, όταν φροντίζουμε μόνο τα δικά μας, δεν συνεπάγεται οπωσδήποτε ότι ακολουθούν και τα συμφέροντα των άλλων. Έχοντας πειστεί από όλα αυτά, ότι δεν είναι δυνατόν να σωθεί εκείνος που δεν αποσκοπεί στο κοινό συμφέρον, και έχοντας υπόψη εκείνον που διχοτομήθηκε, καθώς και εκείνον που έθαψε το τάλαντο, ας επιλέξουμε αυτή την οδό, ώστε να αξιωθούμε και την αιώνια ζωή· την οποία είθε να επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Δόθηκε λοιπόν νόμος από τον Θεό, διότι αυτός είναι Βασιλιάς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων. Ο νόμος είναι ένα κοινό παράγγελμα για όλους τους ανθρώπους: για άρχοντες και αρχομένους, για δούλους και κυρίους, για πλουσίους και φτωχούς. Ονομάζεται δε έτσι από το ρήμα «νέμειν» (επειδή απονέμει το δίκαιο). Διότι για όλους τους ανθρώπους έχει νομοθετηθεί το εξής: Δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, δεν θα επιθυμήσεις τον αγρό του πλησίον σου, τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. Το ίδιο επίσης ονομάζεται και εντολή, διότι ο Θεός σάς δίνει την εντολή να πράττετε το αγαθό και να απέχετε από το κακό. Ονομάζονται δε δικαιώματα και κρίματα, επειδή σύμφωνα με αυτά οι δίκαιοι που τηρούν τις εντολές δικαιώνονται ενώπιον του Θεού, ενώ οι αμαρτωλοί που τις παραβαίνουν κατακρίνονται. Ονομάζονται επίσης μαρτύρια, επειδή ο Θεός παραγγέλλει μετ' επιτάσεως (διαμαρτύρεται) μέσω των θείων Του Γραφών, να τηρούμε όλες τις εντολές Του. Διότι όσοι εργάζονται την ανομία δεν πορεύθηκαν στις οδούς Του. Αυτόν τον διαχωρισμό τον έχει κάνει και στον πρώτο ψαλμό. Διότι και εκεί, αφού μακάρισε αυτόν που μελετά τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα, και αφού κατέδειξε τον καρπό αυτής της μελέτης, πρόσθεσε: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι».

Πρόσεχε, λοιπόν, εσύ που τα λέγεις αυτά· διότι ο ίδιος ο Ιωσήφ από δική του εσωτερική διάθεση περιβλήθηκε την πατρική ευλάβεια, και η μνήμη του Ιωσήφ αποτελεί παρουσία φωτός. Διότι ο Δεσπότης του φωτός, ο Χριστός, τον ελευθέρωσε από το σκοτάδι της φυλακής. Γι' αυτό περιττολογείς, άνθρωπε, και δεν κρίνεις ορθά, εσύ που λέγεις ότι ο Ιωσήφ ήταν ευλαβής και ανεξίκακος από ανάγκη. Διότι σε τέτοιο βαθμό, πριν ακόμη δοθεί ο νόμος, ο Ιωσήφ ήταν φιλόθεος και τηρητής του νόμου, ώστε, ακόμη και όταν κολακευόταν από τη δέσποινά του, αποστρεφόταν την πράξη της μοιχείας. Μήπως είχε δοθεί τότε νόμος, ο οποίος να προστάζει: «Μην μοιχεύσεις, μην κλέψεις, μην ψευδομαρτυρήσεις»; Δεν έγινε ο ίδιος νόμος για τον εαυτό του, και, προσκολλημένος στο φυσικό κριτήριο, δεν ξέφυγε γυμνός από αυτήν, για να μη μολύνει τη συζυγική κλίνη του κυρίου του; Δεν τον παρακαλούσε η δέσποινά του ξεδιάντροπα, και δεν του υποσχόταν ότι θα του παραχωρήσει έγγραφα ελευθερίας, και ότι θα τον καταστήσει κύριο όλων των υπαρχόντων της, εάν συγκατατεθεί στις επιδιώξεις της; Δεν συνέβαινε ότι, όσο εκείνη ορμούσε προς τα εμπρός, τόσο αυτός απομακρυνόταν, έχοντας ευνουχίσει τον εαυτό του σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου, όχι με ξίφος, αλλά με την πίστη; Δεν έλεγε αυτά τα λόγια προς αυτήν ο δίκαιος: «Εάν ο κύριός μου, δέσποινα, δεν ασχολείται με τίποτε από όσα συμβαίνουν στον οίκο του, αλλά τα εμπιστεύθηκε όλα στα χέρια μου, και τίποτε δεν έχει κρατήσει για τον εαυτό του αποκλείοντάς το από εμένα, παρά μόνο εσένα, επειδή είσαι γυναίκα του, πώς λοιπόν θα διαπράξω αυτήν την πονηρή αμαρτία ενώπιον του Θεού;»

ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί ψεύδους και συκοφαντίας. «Κάλεσε η γυναίκα εκείνους που βρίσκονταν στο σπίτι της και τους μίλησε, λέγοντας: Μας έφερε έναν Εβραίο δούλο για να μας εμπαίξει. Διότι ήρθε σε εμένα λέγοντας: Κοιμήσου μαζί μου. Και εγώ φώναξα δυνατά· και όταν άκουσε ότι ύψωσα τη φωνή μου και φώναξα, άφησε τα ενδύματά του σε εμένα και βγήκε έξω». «Δεν θα πείτε ψέματα, ούτε θα συκοφαντήσει κανείς τον πλησίον του». «Δεν θα ψευδομαρτυρήσεις εναντίον του πλησίον σου με ψευδή μαρτυρία». «Εάν παρουσιαστεί άδικος μάρτυρας εναντίον κάποιου ανθρώπου, καταλογίζοντάς του ασέβεια, και σταθούν οι δύο άνθρωποι, μεταξύ των οποίων υπάρχει η αντιδικία, ενώπιον του Κυρίου, και ενώπιον των ιερέων, και ενώπιον των κριτών που θα υπάρχουν εκείνες τις ημέρες· και οι κριτές εξετάσουν το ζήτημα με ακρίβεια, και ιδού, διαπιστωθεί ότι ο άδικος μάρτυρας μαρτύρησε άδικα και στράφηκε εναντίον του αδελφού του, τότε θα του κάνετε με τον ίδιο τρόπο που σκέφτηκε πονηρά να κάνει στον αδελφό του, και θα εξαλείψετε το πονηρό από ανάμεσά σας· και οι υπόλοιποι, όταν το ακούσουν, θα φοβηθούν». «Παρήγγειλαν νηστεία, και έβαλαν τον Ναβουθαί να καθίσει επικεφαλής του λαού, και εισήλθαν δύο άνδρες, γιοι παρανόμων, και κατέθεσαν μαρτυρία εναντίον του ενώπιον του λαού λέγοντας: Ευλόγησε τον Θεό και τον βασιλιά».

Διότι ο μεν νόμος του Μωυσή, που δόθηκε παλαιά στους Ισραηλίτες, λέει: «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις». Ο Χριστός όμως λέει ότι «Καθένας που οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση· και όποιος τον πει "Μωρέ", θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός»· και ότι «Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε εκεί το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου»· και ότι «Καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του», αποκαλώντας έτσι μοιχεία τον μολυσμό της ψυχής και τη συγκατάθεση στο πάθος. Αλλά, και ενώ ο νόμος απαγόρευε την επιορκία, ο Χριστός έδωσε εντολή να μην ορκιζόμαστε καθόλου, παρά μόνο με το «Ναι» και το «Όχι».

Δεν μοιχεύουν, δεν πορνεύουν, δεν ψευδομαρτυρούν, δεν επιθυμούν τα ξένα, τιμούν τον πατέρα και τη μητέρα και αγαπούν τον πλησίον τους, κρίνουν δίκαια, όσα δεν θέλουν να συμβούν στους ίδιους δεν τα κάνουν σε άλλον, παρακαλούν εκείνους που τους αδικούν και τους κάνουν φίλους τους, σπεύδουν να ευεργετούν τους εχθρούς τους, είναι πράοι και επιεικείς, εγκρατεύονται από κάθε άνομη συνουσία και από κάθε ακαθαρσία, δεν περιφρονούν τη χήρα, δεν θλίβουν το ορφανό· όποιος έχει, χορηγεί με αφθονία σε εκείνον που δεν έχει· εάν δουν ξένο, τον περιμαζεύουν κάτω από τη στέγη τους και χαίρονται για αυτόν σαν να είναι αληθινός αδελφός· διότι δεν αποκαλούν ο ένας τον άλλον αδελφό κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα. Είναι έτοιμοι να προσφέρουν τις ψυχές τους υπέρ του Χριστού· διότι τηρούν πιστά τα προστάγματά του, ζώντας με οσιότητα και δικαιοσύνη, όπως τους πρόσταξε ο Κύριος και Θεός, ευχαριστώντας τον κάθε ώρα για κάθε τροφή και ποτό και για τα λοιπά αγαθά. Όντως, λοιπόν, αυτή είναι η οδός της αληθείας, η οποία καθοδηγεί όσους την πορεύονται στην αιώνια βασιλεία, η οποία έχει επαγγελθεί από τον Χριστό στη μέλλουσα ζωή.

Γι' αυτό και ο Θεός, παραδίδοντας τη νομοθεσία του Δεκαλόγου, έλεγε: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. —Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο. —Δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου μάταια. —Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων», δηλαδή της καταπαύσεως. —«Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. —Δεν θα φονεύσεις. —Δεν θα μοιχεύσεις. —Δεν θα κλέψεις. —Δεν θα καταθέσεις ψευδή μαρτυρία εναντίον του πλησίον σου. —Δεν θα επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου, ούτε τον αγρό του, ούτε τη γυναίκα του, ούτε τον δούλο του, ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Και αυτή μεν είναι η θεία νομοθεσία των δέκα εντολών.

Περί της Θ' Εντολής. «Θ'. Ου ψευδομαρτυρήσεις κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή». Σε αυτήν σφάλλουν εκείνοι που μαρτυρούν ψευδώς και άδικα, για να ζημιώσουν ή να κακοποιήσουν τον αδελφό τους. Εκείνοι που τρέφουν υπόνοιες και υποψίες κατά του αδελφού τους. Εκείνοι που περιγελούν τα φυσικά ελαττώματα του νου, ή της φωνής, ή του προσώπου, ή των υπόλοιπων μελών του σώματος του πλησίον, επειδή αυτός δεν ευθύνεται για τα ελαττώματα αυτά. Και εκείνοι οι κριτές που, είτε από προσωποληψία, είτε λόγω δώρων, είτε επειδή δεν εξετάζουν καλά το ζήτημα, εκδίδουν άδικη κρίση.

Ότι, λοιπόν, πρέπει να αγαπάμε και να λατρεύουμε ειλικρινά το θείο, και να αγαπάμε με στοργή τον συνάνθρωπο σαν τον εαυτό μας, η γνώση αυτή είναι κατά κάποιον τρόπο έμφυτη στους ανθρώπους. Η βούληση όμως, επειδή δεν συμπορεύεται με τη γνώση, κατέστησε αναγκαίο η κοινή αυτή πεποίθηση να καταγραφεί ως θέσπισμα και νόμος. Το ότι δε ο ειλικρινής έρωτας προς το θείο, η στοργή και η τέλεια αγάπη προς τον πλησίον εμπεριέχουν μέσα τους τις πράξεις των άλλων εντολών, δεν είναι δύσκολο να το κατανοήσει κανείς από μόνο του, αλλά το αποδεικνύει αυτό και ο δεσποτικός λόγος, όταν αναφέρει γι' αυτές: «σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζεται όλος ο νόμος και οι προφήτες». Διότι, αυτός που έχει ενστερνιστεί τον θείο έρωτα και αγαπά με στοργή τον πλησίον σαν τον εαυτό του, θα αγαπήσει εξαιρετικά τον πατέρα και τη μητέρα του και θα τους προσφέρει την ύψιστη τιμή μετά τον Θεό. Επίσης, θα διαφυλάξει καθαρά από αδελφοκτόνα αίματα και φόνους όχι μόνο τα χέρια του, αλλά και τη γλώσσα και τους λογισμούς του από κάθε τέτοια σκέψη. Βεβαίως ούτε θα κλέψει αυτός· διότι κανείς δεν πιάστηκε να κλέβει αυτόν που αγαπά και προστατεύει σαν τον εαυτό του· αλλά ούτε θα καταστρέψει ξένους γάμους· ούτε θα δώσει ψεύτικο όρκο· και βέβαια ούτε θα καταθέσει ψευδή μαρτυρία εναντίον του πλησίον. Και γενικά δεν θα σηκώσει ποτέ άδικα χέρι, επιχειρώντας να χτυπήσει ή να προπηλακίσει, ούτε θα γίνει τυραννικός σφετεριστής όσων ανήκουν στον πλησίον.

Έγινε στα μέρη μας σύνοδος, ω μακαριώτατε, πάνδημη, με τη συμμετοχή και των αρχόντων που βρίσκονται στην εξουσία. Και η σύνοδος αυτή έγινε για την αθέτηση του Ευαγγελίου του Χριστού, του οποίου εσύ έλαβες τα κλειδιά από Αυτόν, μέσω του προστάτη των αποστόλων και των διαδόχων του με τη σειρά μέχρι εκείνον που προηγήθηκε της ιερότατης κορυφής σου. Και για να ανεχθεί να μας ακούσει η θεομίμητη επιείκειά σου, ας αρχίσουμε από τον Νόμο και τους προφήτες. Λέει λοιπόν: δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω. Και ο Ιερεμίας λέει: άφρων και ασεβής είναι εκείνος που συζεί με μοιχαλίδα. Ο Μαλαχίας δε: τα χείλη του ιερέα πρέπει να διαφυλάξουν τη γνώση, και τον νόμο θα τον αναζητήσουν από το στόμα του, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορα. Ας περάσουμε στο Ευαγγέλιο: Εκείνος που χωρίζει, λέει, τη γυναίκα του και παντρεύεται άλλη, μοιχεύει. Και πάλι: εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει. Το πόση δε είναι η διαφορά μεταξύ νόμου και χάριτος, θα το μάθουμε από τα ίδια τα λόγια του Κυρίου που λέει: «και ιδού κάτι ανώτερο από τον ναό είναι εδώ». Έπειτα και από τα λόγια του αποστόλου που δηλώνει: «Όποιος αθέτησε τον νόμο του Μωυσή πεθαίνει χωρίς οίκτο με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων. Πόσο χειρότερη νομίζετε τιμωρία θα αξίζει εκείνος που καταπάτησε τον Υιό του Θεού, και θεώρησε κοινό το αίμα της διαθήκης, και εξύβρισε τη χάρη του Πνεύματος;»

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΓ΄ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΗΡΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΘΕΙΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΑΣ ΑΠΕΙΛΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΣΩΝ ΔΙΑΚΕΙΝΤΑΙ ΜΕ ΑΜΕΛΕΙΑ Αδελφοί και πατέρες, ο Θεός που μας έπλασε και μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, μας τοποθέτησε σε τούτο τον βίο σαν σε σχολείο, για να διδαχθούμε το ευαγγέλιο της βασιλείας Του. Γι' αυτό και αποστέλλοντας τους μαθητές στο κήρυγμα τους έδινε την παραγγελία λέγοντας: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Ποια είναι όμως αυτά που παρήγγειλε; Κατά μεν την Παλαιά Διαθήκη, για να αναφέρουμε ένα μέρος τους: το «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις»· κατά δε τη Νέα Διαθήκη, υπάρχουν εντολές ακόμη πιο υψηλές και πιο ακριβείς. «Διότι ειπώθηκε», λέγει, «στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις· όποιος όμως φονεύσει θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που οργίζεται αδικαιολόγητα εναντίον του αδελφού του θα είναι ένοχος στο δικαστήριο». Και πάλι, «ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του». Πάλι, «ειπώθηκε: Δεν θα επιορκήσεις.»