Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 20:17

ΠΡΟΣ ΕΚΠΕΣΟΥΣΑ ΠΑΡΘΕΝΟ Τώρα είναι καιρός να αναφωνήσουμε εκείνο το προφητικό λόγιο και να πούμε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω τους τραυματισμένους της θυγατέρας του λαού μου;» Διότι, έστω κι αν αυτούς τους έχει περιβάλει βαθιά σιγή, και κείτονται έχοντας πια ναρκωθεί από το φοβερό κακό, και εξαιτίας του καίριου πλήγματος έχουν χάσει πλέον και την ίδια την αίσθηση του πάθους τους, εμείς τουλάχιστον δεν πρέπει να προσπεράσουμε χωρίς δάκρυα μια τόσο μεγάλη πτώση. Διότι, αν ο Ιερεμίας έκρινε άξιους για αμέτρητους θρήνους εκείνους που είχαν πληγεί στα σώματα κατά τον πόλεμο, τι θα μπορούσε να πει κανείς για μια τόσο μεγάλη συμφορά των ψυχών; «Οι τραυματίες σου», λέει, «δεν είναι τραυματίες από ρομφαία, και οι νεκροί σου δεν είναι νεκροί πολέμου.» Αλλά εγώ οδύρομαι για το κεντρί του πραγματικού θανάτου, τη βαριά αμαρτία, και για τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού, που κατέκαψαν βαρβαρικά τις ψυχές μαζί με τα σώματα. Πράγματι, βαθιά θα αναστέναζαν οι νόμοι του Θεού βλέποντας ένα τόσο μεγάλο μίασμα πάνω στη γη, αυτοί οι νόμοι που πάντοτε απαγορεύουν και βροντοφωνάζουν, κατά το παρελθόν μεν λέγοντας: «Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου», και μέσω των αγίων Ευαγγελίων: «Καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του», και τώρα βλέπουν την ίδια τη νύμφη του Δεσπότη να υφίσταται αδιάντροπα τη μοιχεία.

Διότι παρακινούσε να αρπάξουν και τα ενδύματα των Αιγυπτίων, και να του προσφέρονται θυσίες και όλα τα άλλα όσα ορίζει ο νόμος, και να φονεύεται εκείνος που διαπράττει φόνο, ώστε να μην αρκείται πλέον στον πρώτο φόνο, αλλά να διαπράττει και δεύτερον, με το πρόσχημα τάχα ότι εκδικείται τον πρώτο φόνο· και ότι εμφυτεύει επιθυμίες στις διάνοιες των ανθρώπων, κάνοντας λόγο για γυναίκες και για τα άλλα πράγματα. Συγκαλυμμένα δε, λέγει, προφήτευσε λίγα περί του Χριστού, ώστε μέσω αυτών των λίγων να γίνει πιστευτός, επιχειρηματολογώντας πειστικά». Και αυτά ήταν τα λόγια του θρασύτατου Μάνη, τα οποία ξεστομίζει αχαλίνωτα κατά του ίδιου του Δεσπότη. Εάν όμως κάποιος τα εξετάσει προσεκτικά, θα δει ότι δεν φανερώνουν τίποτε άλλο σε αυτόν παρά έργα ενός παραφρονούντος. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που πάσχει από φρενίτιδα οπλίζεται με μάχαιρα εναντίον του εαυτού του και, εξαιτίας της μανίας του, κατακόβοντας τις δικές του σάρκες νομίζει ότι αμύνεται εναντίον εχθρών και δεν το αντιλαμβάνεται, έτσι και αυτός εξοπλίζεται εναντίον του εαυτού του, μη κατανοώντας τα λόγια που επισύρει εναντίον του. Διότι, εάν η επιθυμία προέρχεται από αυτόν, και εάν ενεργεί επιθυμίες, πώς εκείνος που εμφυτεύει την επιθυμία γράφει διαρκώς κατά της επιθυμίας; Αυτός που λέγει: «Να μην επιθυμήσεις τα υπάρχοντα του πλησίον, ούτε το βόδι του ούτε το υποζύγιό του ούτε τη δούλη του ούτε τον αγρό του ούτε τη γυναίκα του ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου»· εάν λοιπόν αναιρεί την επιθυμία, δεν είναι ο ίδιος χορηγός της επιθυμίας. 71.

Διότι αυτά είναι τα πρόχειρα επιχειρήματα της πανουργίας του Μάνη, ότι δηλαδή «καλός είναι ο Θεός του νόμου, ο οποίος λαφυραγώγησε τους Αιγυπτίους, εξεδίωξε τους Αμορραίους και τους Γεργεσαίους και τα άλλα έθνη, και έδωσε τη γη τους στους υιούς του Ισραήλ; Αυτός που λέει “μην επιθυμήσεις”, πώς τους έδωσε τα ξένα;». Και δεν γνωρίζει ο αδαής ότι πήραν πίσω τη δική τους γη που είχε αρπαγεί από αυτούς και ότι αποδόθηκε δικαιοσύνη για τα όσα έγιναν μεταξύ τους, με όριο αληθείας και με όρκο. Διότι ο Νώε, αφού σώθηκε από τον κατακλυσμό, και η σύζυγός του μαζί με τους τρεις υιούς του και τις τρεις νύφες, διαμοιράζοντας μόνος του ολόκληρο τον κόσμο στους τρεις υιούς του, τον Σημ, τον Χαμ και τον Ιάφεθ, τον χώρισε βάζοντας κλήρους στα Ρινοκόρουρα, όπως αναφέρει και η σειρά των γεγονότων, και τίποτα δεν είναι κενός λόγος ούτε παραποιημένο. Διότι τα Ρινοκόρουρα ερμηνεύονται Νεέλ, και έτσι φυσικά τα ονομάζουν οι ντόπιοι· από την εβραϊκή γλώσσα όμως ερμηνεύεται «κλήροι», επειδή ακριβώς ο Νώε έβαλε εκεί τους κλήρους για τους τρεις υιούς του. Και <στον μεν Χαμ> έπεσε ο κλήρος από τα Ρινοκόρουρα μέχρι τα Γάδειρα, περιλαμβάνοντας την Αίγυπτο, τη Μάρεια λίμνη και τον Άμμωνα, τη Λιβύη και τη Μαρμαρίδα, την Πεντάπολη, τη Μακάτη, τη Μακρόνη και τη Λεπτιμάγνη, τη Σύρτη, τη Μαυριτανία, μέχρι τις λεγόμενες Ηράκλειες στήλες και τα έσω των Γαδείρων. Αυτά είναι τα προς τον νότο.

Ποτέ να μην επικαλείσαι ματαίως τον μεγάλο Θεό. Να τηρείς όλα τα Σάββατα, τα υψηλά και τα σκιώδη. Μακάριος θα είσαι, εάν αποδίδεις στους γονείς σου την ευγνωμοσύνη που τους αρμόζει. Να αποφεύγεις το δολοφονικό μίασμα των χεριών, την ξένη κλίνη, την κακόβουλη κλοπή, την ψευδή μαρτυρία, καθώς και την επιθυμία για τα ξένα αγαθά, η οποία αποτελεί σπινθήρα του ολέθρου.

Εξαιτίας αυτού, ο εχθρός καταπατούσε με αλαζονεία τη ζωή· το «Ου φονεύσεις» χλευαζόταν, το «Ου μοιχεύσεις» περιγελιόταν, το «Ου κλέψεις» είχε καταργηθεί, το «Ου ψευδομαρτυρήσεις» θεωρούνταν ανοησία και μύθος, το «Ουκ επιθυμήσεις όσα τω πλησίον σου εστίν» αποτελούσε μια εντολή εχθρική προς τον τρόπο ζωής, και ο νόμος ήταν ξένος προς την κοινωνία.

Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα. «Δεν θα επιορκήσεις. Δεν θα επιθυμήσεις όσα ανήκουν στον πλησίον σου», και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Αν όμως προχωρήσεις και στα ευαγγελικά παραγγέλματα, πάλι το ίδιο θα βρεις: Διότι «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πράοι, οι ελεήμονες, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί», και όλα τα παρόμοια. Και αυτό που έχει λεχθεί περί αγαμίας και αγνείας, έχει λεχθεί και για τα δύο φύλα, έστω και αν έχει διατυπωθεί σε αρσενικό γένος, για λόγους ευπρέπειας του θείου λόγου και επειδή ο άνδρας είναι το ηγεμονικότερο ον. Διότι «όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Και τούτο είναι φανερό από το γεγονός ότι πολλές γυναίκες και το εχώρεσαν και το κατόρθωσαν.

Φοβηθείτε τον Θεό που βλέπει· ντραπείτε τους παρόντες αγγέλους· αναλογιστείτε ποιοι είστε· γνωρίστε τον νόμο που αναγινώσκετε, ο οποίος λέει: «Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου». Αφού είπε αυτά, κραύγασε, συγκαλώντας μάρτυρες για την παρεκτροπή τους· κραύγασαν δε και οι δύο πρεσβύτεροι· εισέδραμαν οι δούλοι και οι υπηρέτριες της Σουσάννας, και βλέπουν μαζί της τους δύο πρεσβυτέρους.

Δόθηκε λοιπόν νόμος από τον Θεό, διότι αυτός είναι Βασιλιάς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων. Ο νόμος είναι ένα κοινό παράγγελμα για όλους τους ανθρώπους: για άρχοντες και αρχομένους, για δούλους και κυρίους, για πλουσίους και φτωχούς. Ονομάζεται δε έτσι από το ρήμα «νέμειν» (επειδή απονέμει το δίκαιο). Διότι για όλους τους ανθρώπους έχει νομοθετηθεί το εξής: Δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, δεν θα επιθυμήσεις τον αγρό του πλησίον σου, τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. Το ίδιο επίσης ονομάζεται και εντολή, διότι ο Θεός σάς δίνει την εντολή να πράττετε το αγαθό και να απέχετε από το κακό. Ονομάζονται δε δικαιώματα και κρίματα, επειδή σύμφωνα με αυτά οι δίκαιοι που τηρούν τις εντολές δικαιώνονται ενώπιον του Θεού, ενώ οι αμαρτωλοί που τις παραβαίνουν κατακρίνονται. Ονομάζονται επίσης μαρτύρια, επειδή ο Θεός παραγγέλλει μετ' επιτάσεως (διαμαρτύρεται) μέσω των θείων Του Γραφών, να τηρούμε όλες τις εντολές Του. Διότι όσοι εργάζονται την ανομία δεν πορεύθηκαν στις οδούς Του. Αυτόν τον διαχωρισμό τον έχει κάνει και στον πρώτο ψαλμό. Διότι και εκεί, αφού μακάρισε αυτόν που μελετά τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα, και αφού κατέδειξε τον καρπό αυτής της μελέτης, πρόσθεσε: «Δεν είναι έτσι οι ασεβείς, δεν είναι έτσι».

Την βρήκαν δε μόνη, και όρμησαν εναντίον της· αυτή όμως δεν δείλιασε, ούτε την πτόησε η έφοδός τους, αλλά στεκόταν αμετακίνητη στη σωφροσύνη της. Αυτοί δε της είπαν: Σε επιθυμούμε, υποχώρησε σε εμάς· εμείς είμαστε οι πρεσβύτεροι του λαού (εκείνοι που νομίζουν ότι κυβερνούν τον λαό, ενώ οι ίδιοι καταποντίζουν τους εαυτούς τους)· σε εμάς υποτάσσεται ο νόμος (μάλλον όμως εσάς καταδίκασε ο νόμος λέγοντας, Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου)· εάν, όμως, δεν μας υπακούσεις, θα σε κατηγορήσουμε ότι ήταν μαζί σου κάποιος νεαρός. Αυτή δε, ακούγοντας τα λόγια, αναστέναξε λέγοντας: Στενάχωρα είναι τα πράγματα για μένα από παντού. Προτιμότερος είναι για μένα ο θάνατος υπέρ της σωφροσύνης, παρά μια παράνομη συνεύρεση. Αυτοί δε, αφού έχασαν το θήραμα, την κατηγορούσαν ενώπιον του λαού· αυτή όμως σιωπούσε, βλέποντας το κέρδος της υπομονής. Την καταδίκασαν εξαιτίας της σωφροσύνης της, άπλωσαν πάνω της τα χέρια τους, και εκείνη πορευόταν προς τον θάνατο. Είδε ο λαός την καταδίκη· ο Θεός όμως, που γνωρίζει τα πάντα εκ των προτέρων, εξήγειρε το Άγιο Πνεύμα στον Δανιήλ, και ήλεγξε τις κρυμμένες προθέσεις, των μεν πρεσβυτέρων την ακολασία, της δε Σωσάννας τη σωφροσύνη. Έτσι αυτοί κατροπιάζονταν, και αυτή δοξαζόταν· αυτοί περιέπεσαν σε ατιμία, και αυτή σε δόξα.

ΤΙΤΛ. ΙΘ΄. —Περί εγγυήσεως. ΤΙΤΛ. Κ΄. —Περί επιθυμίας· και ότι δεν πρέπει να ακολουθούμε τις πονηρές επιθυμίες. «Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου, ούτε την οικία του, ούτε τον αγρό του, ούτε τον δούλο του, ούτε τη δούλη του, ούτε το βόδι του, ούτε το υποζύγιό του, ούτε καθετί που ανήκει στον πλησίον σου.» «Κυριεύθηκε από επιθυμία ο Δαβίδ και είπε: Ποιος θα με ποτίσει νερό από το πηγάδι που βρίσκεται στη Βηθλεέμ;»

Και πήραν το νερό οι τρεις δυνατοί άνδρες και ήρθαν στον Δαβίδ· όμως εκείνος δεν θέλησε να το πιει, αλλά το προσέφερε ως σπονδή στον Κύριο, και είπε: «Ο Θεός να με φυλάξει, Κύριε, από το να κάνω κάτι τέτοιο· πώς να πιω το αίμα των ανθρώπων που πήγαν εκεί διακινδυνεύοντας την ίδια τους τη ζωή;». «Δέντρο ζωής είναι η αγαθή επιθυμία». «Μην πορεύεσαι οπίσω από τις επιθυμίες σου, και συγκρατήσου από τις ορέξεις σου». «Η σκοτοδίνη της επιθυμίας αλλοιώνει τον άκακο νου». «Όποιος κοιτάξει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». «Καθετί που υπάρχει στον κόσμο, δηλαδή η επιθυμία της σάρκας, η επιθυμία των ματιών και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά προέρχεται από τον κόσμο». «Σας παρακαλώ, ως πάροικους και παρεπίδημους, να απέχετε από τις σαρκικές επιθυμίες, οι οποίες μάχονται εναντίον της ψυχής». «Εγώ, ο Δημιουργός, ενέταξα στο πλάσμα μου την επιθυμία, και δεν κατακρίνω αυτή τη φυσική κίνηση. Διότι δεν λέω: Δεν θα επιθυμήσεις. Δεν ξεριζώνω τη ρίζα αυτού που έχει φυτευτεί καλά, αλλά κλαδεύω τα νόθα κλαδιά του φυτού που έχει πλέον φθαρεί. Δεν λέω λοιπόν να εξορίσεις την ίδια την επιθυμία από την ψυχή, αλλά αποκόπτω τις παραφυάδες του επιθετικού πάθους όσο αυτές ακόμη βλαστάνουν».

Δεν μοιχεύουν, δεν πορνεύουν, δεν ψευδομαρτυρούν, δεν επιθυμούν τα ξένα, τιμούν τον πατέρα και τη μητέρα και αγαπούν τον πλησίον τους, κρίνουν δίκαια, όσα δεν θέλουν να συμβούν στους ίδιους δεν τα κάνουν σε άλλον, παρακαλούν εκείνους που τους αδικούν και τους κάνουν φίλους τους, σπεύδουν να ευεργετούν τους εχθρούς τους, είναι πράοι και επιεικείς, εγκρατεύονται από κάθε άνομη συνουσία και από κάθε ακαθαρσία, δεν περιφρονούν τη χήρα, δεν θλίβουν το ορφανό· όποιος έχει, χορηγεί με αφθονία σε εκείνον που δεν έχει· εάν δουν ξένο, τον περιμαζεύουν κάτω από τη στέγη τους και χαίρονται για αυτόν σαν να είναι αληθινός αδελφός· διότι δεν αποκαλούν ο ένας τον άλλον αδελφό κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα. Είναι έτοιμοι να προσφέρουν τις ψυχές τους υπέρ του Χριστού· διότι τηρούν πιστά τα προστάγματά του, ζώντας με οσιότητα και δικαιοσύνη, όπως τους πρόσταξε ο Κύριος και Θεός, ευχαριστώντας τον κάθε ώρα για κάθε τροφή και ποτό και για τα λοιπά αγαθά. Όντως, λοιπόν, αυτή είναι η οδός της αληθείας, η οποία καθοδηγεί όσους την πορεύονται στην αιώνια βασιλεία, η οποία έχει επαγγελθεί από τον Χριστό στη μέλλουσα ζωή.

Νομίζω ότι θα αναστέναζαν βαθιά οι νόμοι του Θεού, βλέποντας πάνω στη γη ένα τέτοιο ανοσιούργημα, αυτοί που πάντοτε απαγορεύουν και βροντοφωνάζουν, παλαιότερα μεν «δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου», και μέσα από τα άγια Ευαγγέλια ότι «καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη μοιχεύσει μαζί της μέσα στην καρδιά του», ενώ τώρα βλέπουν να μοιχεύεται ανερυθρίαστα εκείνη που κάποτε ήταν νύφη του επουράνιου Δεσπότη, της οποίας κεφαλή είναι ο Χριστός.

Γι' αυτό και ο Θεός, παραδίδοντας τη νομοθεσία του Δεκαλόγου, έλεγε: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. —Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο. —Δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου μάταια. —Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων», δηλαδή της καταπαύσεως. —«Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. —Δεν θα φονεύσεις. —Δεν θα μοιχεύσεις. —Δεν θα κλέψεις. —Δεν θα καταθέσεις ψευδή μαρτυρία εναντίον του πλησίον σου. —Δεν θα επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου, ούτε τον αγρό του, ούτε τη γυναίκα του, ούτε τον δούλο του, ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Και αυτή μεν είναι η θεία νομοθεσία των δέκα εντολών.

Διότι, αν δεν ήταν έμφυτη η επιθυμία που διεγείρει τη φύση στο να επιθυμεί τον Θεό και τη ζωή, πώς θα επιθυμούσε ποτέ κανείς την ενάρετη πολιτεία και τον χριστομίμητο βίο και την ουράνια πολιτεία επί της γης και την αγγελική συμβίωση και την τρυφή του παραδείσου και την αθάνατη ζωή και τη βασιλεία των ουρανών και τη σωτήρια πρώτη και δεύτερη παρουσία του Χριστού; «Πολλοί», λέει, «προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν» και «με μεγάλη επιθυμία», λέει, «επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας» και «είναι πιο επιθυμητά από τον χρυσό» και τον άργυρο τα λόγια του Κυρίου, «δεν θα επιθυμήσεις όμως τη γυναίκα του πλησίον σου ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Δόθηκε λοιπόν η επιθυμία στη φύση, για να επιθυμούμε τον ζωντανό Θεό και την αθάνατη ζωή και την αιώνια βασιλεία και την τρυφή του παραδείσου. Ναι, λέει, αλλά ιδού, υπάρχει και επιθυμία πονηρή και ακόλαστη. Ναι, το γνωρίζω και εγώ αυτό, αλλά γνωρίζω πάλι και τούτο, ότι γι' αυτό έχεις πλαστεί λογικός όν, ώστε με τον ορθό λόγο να αποτρέπεις τις πονηρές και ακόλαστες και παράλογες και παράνομες επιθυμίες ως λογικός, ενώ να αποκτάς και να οικειώνεσαι τις εύλογες και έννομες και αγαθές. Διότι επιθυμεί και ο ταύρος και το άλογο και ο όνος και κάθε άλογη φύση, αλλά παράλογα ως άλογη και άνομα, επειδή ακριβώς ως άλογη είναι και άνομη.

Ορισμοί περί αλογίας. Γι' αυτόν τον λόγο, εξάλλου, ο άνθρωπος λογίζεται από τον Θεό ως άλογος, επειδή διάκειται απέναντι στην πίστη με ασέβεια ή δυσσέβεια· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή αγνόησε τον εκ Θεού Θεό Λόγο που σαρκώθηκε· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή, ενώ βρισκόταν «σε τιμή» λογική, «δεν κατανόησε» ώστε να διαφυλάξει το λογικό του αξίωμα· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή «το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του», αυτός όμως «δεν κατανόησε» τον Δημιουργό του· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή, ακούγοντας Εκείνον που λέει «δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου», επιθυμεί παράνομα και παράλογα τα ξένα· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή έχει κοιλιά αχόρταγη και βίο ακάθαρτο· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή σαν άλογο θηλυμανές και μουλάρι ασύνετο ορέγεται άπληστα όλες τις γυναίκες· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή σαν άλογος λύκος αρπάζει τα ξένα, είτε κλεφτά είτε πλεονεκτικά· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή προκρίνει το χειρότερο αντί του καλύτερου· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή πράττει τα έργα του σκότους και, σαν άλογο ζώο, δεν ντρέπεται τον Θεό· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή επιδεικνύοντας κάθε σπουδή και επιμέλεια για τα γήινα, ξέχασε τα επουράνια· γι' αυτό είναι άλογος, επειδή περιποιούμενος με πολλούς τρόπους το σώμα, ξέχασε την ψυχή· γι' αυτό έχει γίνει άλογος και λογίζεται ως άλογος από τον Θεό ο άνθρωπος, επειδή έχοντας ξεχάσει τον Θεό, τη ζωή και τον θάνατο, ζει σαν να ήταν αθάνατος.

Μετάφερε το παράδειγμα στον Θεό και κρίνε από μόνος σου τα λεγόμενα, για το αν ο Θεός είναι ευάρεστος όταν αθετείται, ή όχι, και για το αν αγανακτεί όταν καταπατούνται οι εντολές του, ή όχι. Διότι, ιδού, απαγόρευσε τον φόνο και το μίσος και την οργή, και νομοθέτησε την αγάπη και την ομόνοια, και εσύ δεν το τηρείς αυτό. Απαγόρευσε τη μοιχεία και την πορνεία και κάθε παράνομη πράξη, και νομοθέτησε τον γάμο, ώστε να είναι οι «δύο μία σάρκα», και αυτοί γίνονται δέκα ή και είκοσι σάρκες. Απαγόρευσε την πλεονεξία και είπε, «δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου, ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου», και νομοθέτησε την ευποιία και την ελεημοσύνη, και ιδού, ο καθένας επιθυμεί απλήστως τα αγαθά του πλησίον, κλέβοντας ή πλεονεκτώντας όλα τα υπάρχοντά του, και αν μπορέσει, αρπάζει και τη γυναίκα του και τη χωρίζει από τον πλησίον του. Όσο για την παρθενία, επειδή είναι κάτι μεγάλο και δυσκατόρθωτο, δεν έδωσε νόμο, για να μην εκπέσουν κάποιοι σε παράνομες σαρκικές μίξεις αντί του νόμου της παρθενίας, στην προσπάθειά τους δήθεν να εκπληρώσουν τον νόμο.

Εκεί μεν: «Ου φονεύσεις»· εδώ δε: «Μην οργιστείς εναντίον του αδελφού σου» και «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτή, από το να θυσιάσει την ψυχή του για τον φίλο του». Και εκεί μεν: «Ου μοιχεύσεις»· εδώ δε: «Ούτε να κοιτάξεις με επιθυμία», προαναστέλλοντας έτσι τις αρχές των αμαρτημάτων ως αιτίες των πράξεων. Και παλαιά μεν: «Δεν θα επιθυμήσεις τον αγρό του πλησίον»· τώρα δε: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς». Και δεν σταματά μέχρις εδώ, αλλά προστάζει να σηκώσουμε τον σταυρό και να ακολουθούμε Εκείνον που δίνει την εντολή. Μπορεί δε, όποιος θέλει, να αναλογιστεί και άλλα παρόμοια με αυτά, για να μην μακρηγορούμε επεκτεινόμενοι σε πολλά. Εάν λοιπόν τα νέα υπερέχουν ασυγκρίτως των παλαιών και η διαφορά όσων νομοθετούνται είναι τόσο μεγάλη, πώς δεν είναι εντελώς ασύνετο και ανόητο να μας επιβάλλουν το «δεν θα φτιάξεις ομοίωμα κανενός πράγματος» και όσα σχετίζονται με αυτό; Σε εμάς, των οποίων η πίστη υπερβαίνει τους ουρανούς, και των οποίων η ελπίδα δεν περιορίζεται στα εγκόσμια, αλλά υπεραίρεται των ορωμένων και κατευθύνεται προς τα νοούμενα. Εκείνα ανήκουν στη νηπιότητα, αυτά στην τελειότητα· εκείνα απευθύνονταν προς τον κατά σάρκα Ισραήλ και σε όσους σέρνονταν γύρω από τη γη και τον κόσμο· αυτά απευθύνονται προς τον πνευματικό άνθρωπο και τον νου που βλέπει τον Θεό, ο οποίος έχει καταφρονήσει τόσο πολύ τα μάταια και τα εντελώς αποκρουστικά, που έφτασε σχεδόν στο σημείο να παραδώσει στη λήθη ακόμη και τα ονόματά τους.

Περί της Ι΄ εντολής. «Ι΄. Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου, δεν θα επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου, ούτε τον αγρό του, ούτε τον δούλο του, ούτε τη δούλη του, ούτε το βόδι του, ούτε το υποζύγιό του, ούτε κανένα από τα ζώα του, ούτε οτιδήποτε ανήκει στον πλησίον σου».

Οι πέντε προηγούμενες Εντολές, οι οποίες διδάσκουν τα καθήκοντα προς τον πλησίον, εμποδίζουν τον άνθρωπο μόνο από τα εξωτερικά λόγια και τις πράξεις της αμαρτίας. Η παρούσα όμως Εντολή τον εμποδίζει ακόμη και από αυτή την εσωτερική πονηρή επιθυμία της ψυχής. Δηλαδή, τον εμποδίζει από το να επιθυμεί καν την αμαρτία με την καρδιά του, επειδή η επιθυμία της αποτελεί την αιτία και τη ρίζα όλων των εξωτερικών λόγων και πράξεων. Ως προς αυτήν λοιπόν την Εντολή σφάλλουν όλοι εκείνοι, οι οποίοι, μολονότι εμπράκτως δεν παίρνουν το ξένο πράγμα, ωστόσο επιθυμούν με την ψυχή και την καρδιά τους να το είχαν, οποιοδήποτε και αν είναι αυτό, είτε γυναίκα, είτε ζώο, είτε κτήμα, είτε οτιδήποτε άλλο.