Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 20:2

Ποιον ονομάζει Κύριο; Τον Δεσπότη των πάντων Θεό Πατέρα ή το Άγιο Πνεύμα; Διότι τον μεν Χριστό τον έχει ήδη συμπεριλάβει. Εάν μεν προτάξεις τον Πατέρα, το Πνεύμα είναι Θεός· εάν δε ομολογήσεις πρώτα το Πνεύμα, τότε τυγχάνει Κύριος· και εάν είναι Κύριος, υπάρχει και ως Θεός, διότι έχει γραφεί: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου». Αναζήτησε και θα βρεις παντού γραμμένο ότι το Άγιο Πνεύμα μετέχει στην ίδια ενέργεια και δεν είναι αποχωρισμένο από τη δόξα του Πατέρα και του Υιού. Ο Άρειος είπε: Γιατί λοιπόν η Γραφή δεν αναφέρει πουθενά ότι το Πνεύμα τιμάται μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό; Ο Αθανάσιος είπε: Οι Άγιες Γραφές ομιλούν για τα πάντα με σαφήνεια· ως προς το θέμα όμως που εξετάζουμε επί του παρόντος, όλες οι άγιες δυνάμεις στους ουρανούς τιμούν ακατάπαυστα το Άγιο Πνεύμα, όπως λέει ο Ησαΐας, μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό. Ο Άρειος είπε: Πουθενά δεν έχει γραφεί ότι το Άγιο Πνεύμα τιμάται μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό.

Εάν, λοιπόν, κάποιος θεωρεί τον Θεό σύνθετο, όπως το συμβεβηκός που ενυπάρχει στην ουσία, ή ότι έχει κάποια εξωτερική περιβολή και καλύπτεται, ή ότι υπάρχουν γύρω από αυτόν κάποια στοιχεία που συμπληρώνουν την ουσία του, ώστε όταν εμείς λέμε Θεό ή τον ονομάζουμε Πατέρα να μην εννοούμε την ίδια την αόρατη και ακατάληπτη ουσία του, αλλά κάτι από όσα υπάρχουν γύρω από αυτόν, τότε ας κατηγορήσουν μεν τη σύνοδο που έγραψε ότι ο Υιός προέρχεται από την ουσία του Θεού, ας κατανοήσουν όμως ότι, σκεπτόμενοι με αυτόν τον τρόπο, βλασφημούν σε δύο σημεία. Διότι αφενός εισάγουν την ιδέα ενός σωματικού Θεού, και αφετέρου ισχυρίζονται ψευδώς ότι ο Κύριος δεν είναι Υιός αυτού του ίδιου του Πατέρα, αλλά αυτών των στοιχείων που βρίσκονται γύρω από αυτόν. Εάν όμως ο Θεός είναι κάτι το απλό, όπως ακριβώς και είναι, καθίσταται προφανές ότι λέγοντας Θεό και ονομάζοντας τον Πατέρα, δεν ονομάζουμε κάτι που βρίσκεται γύρω από αυτόν, αλλά εννοούμε την ίδια την ουσία του. Διότι, ακόμη κι αν δεν είναι δυνατόν να συλλάβουμε τι ακριβώς είναι η ουσία του Θεού, εντούτοις, εφόσον αντιλαμβανόμαστε μόνο ότι υπάρχει ο Θεός και η Γραφή με αυτούς τους όρους Αυτόν υποδηλώνει, έτσι και εμείς, μη επιθυμώντας να υποδηλώσουμε κάποιον άλλον παρά μόνο Αυτόν, λέμε Θεό και Πατέρα και Κύριο. Όταν, λοιπόν, λέει: «Εγώ ειμί ο ων», και το «Εγώ ειμί Κύριος ο Θεός», και οπουδήποτε αναφέρει η Γραφή «ο Θεός», εμείς διαβάζοντας δεν νοούμε ότι υποδηλώνεται τίποτε άλλο παρά η ίδια η ακατάληπτη ουσία του και ότι υπάρχει Αυτός για τον οποίον ομιλούν.

Επειδή, αφού ο Θεός απάλλαξε τον Ισραήλ από τη δουλεία στην Αίγυπτο, τον καλούσε προς την άνωθεν και αρχαία ελευθερία μέσω του πάνσοφου Μωυσή, και, αφού τον πέρασε παραδόξως μέσα από τη θάλασσα κατά κάποιον τρόπο με στεγνά και άβρεχτα πόδια, τον πρόσταζε να σπεύσει προς τη γη της επαγγελίας, λοιπόν, εθίζοντάς τους αναγκαίως στο να εξαγνίζονται και να καθαρίζονται εκ των προτέρων, τους συγκάλεσε σε σύναξη στο όρος Σινά. Και αφού κατήλθε σε αυτό με μορφή πυρός, νομοθετούσε τα προς σωτηρίαν, λέγοντας: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, από οίκο δουλείας. Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. Δεν θα φτιάξεις για τον εαυτό σου είδωλο, ούτε κανένα ομοίωμα από όσα βρίσκονται ψηλά στον ουρανό και από όσα βρίσκονται κάτω στη γη και από όσα βρίσκονται στα ύδατα κάτω από τη γη. Δεν θα τα προσκυνήσεις και δεν θα τα λατρεύσεις, διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, Θεός ζηλωτής». Διότι έπρεπε, έπρεπε η νομοθεσία των ωφέλιμων πραγμάτων να ξεκινά από εδώ, και να μυσταγωγούνται εκ των προτέρων στα μαθήματα της θεογνωσίας εκείνοι που άπαξ παρέδωσαν τους εαυτούς τους στη δουλεία και την υπακοή προς τον Θεό. Επειδή ρίζα κάθε αρετής είναι η θεογνωσία, και θεμέλιο της ευσέβειας η πίστη.

Αφού λοιπόν φανέρωσε τον εαυτό Του και τρόπον τινά Τον κατέστησε ήδη προφανή, λέγοντας «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου», και αφού καλλιέργησε εκ των προτέρων σε αυτούς την πίστη μέσω της γνώσης, απαγορεύοντας εντελώς την κατασκευή ειδώλων και την προσκύνηση των ψευδώνυμων θεών, δείχνοντας ότι η παράβασή τους δεν μένει ατιμώρητη, φέρνει ενώπιόν τους την τιμωρία της αποστασίας, αναφωνώντας: «Δεν θα πάρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω», δηλαδή, δεν θα αποδώσεις σε μάταιο είδωλο το θείο και φρικωδέστατο όνομα, «διότι», λέει, «δεν θα αθωώσει ο Κύριος εκείνον που λαμβάνει το όνομά Του επί ματαίω». Αφού λοιπόν δήλωσε ότι θα είναι ένοχος για διόλου μικρό παράπτωμα εκείνος που θα ήθελε να προσκυνά άλλον και να ονομάζει θεό έναν ψευδώνυμο, και αφού απείλησε με μέτρο, επειδή ακριβώς οδηγούνταν στην πίστη στην αρχή και είχαν πιο ευαίσθητη διάνοια, θέτει στη συνέχεια, και διατυπώνει ως δεύτερο νόμο: «Να θυμάσαι», λέγοντας, «την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις· έξι ημέρες θα εργάζεσαι και θα κάνεις όλα τα έργα σου, αλλά η έβδομη ημέρα είναι Σάββατο στον Κύριο τον Θεό σου· δεν θα κάνεις σε αυτήν κανένα έργο». Έπειτα, δείχνοντας ωφέλιμα και ποιον θα μιμούνται πράττοντας αυτό: «Διότι σε έξι ημέρες», λέει, «έκανε ο Κύριος τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, και αναπαύθηκε την έβδομη ημέρα· γι' αυτό ευλόγησε ο Κύριος την έβδομη ημέρα και την αγίασε».

Διότι ο καταραμένος Ιεροβοάμ, αφού έστησε για αυτούς τα δαμάλια, έλεγε: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου». Εκείνοι δε, αν και γνώριζαν ότι το γεγονός αυτό δεν ήταν κατόρθωμα κανενός άλλου παρά του Θεού, προσέφεραν τις ευχαριστίες τους σε χειροποίητα δαμάλια, και παρακινούσαν, δεν ξέρω πώς, ο ένας τον άλλον να αποδίδουν σε αυτά το μεγαλείο των θείων κατορθωμάτων. Επομένως, σαν να είναι μεθυσμένοι από το κρασί των Σοδόμων, σχεδόν τους κεντρίζει λέγοντας σαφώς ότι αυτός είναι εκείνος που τους έβγαλε «από τον οίκο της δουλείας» και που πρόσταξε μέσω του Μωυσή: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα», και ότι αυτός είναι ο μόνος που σώζει και που κατορθώνει αβίαστα ό,τι θέλει, αυτός που τους έθρεψε στην έρημο, και που σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη ανέβλυσε πηγές υδάτων, κατέβασε το μάννα και τους δώρισε άρτο αγγέλων από τον ουρανό, και τους έβοσκε σαν καλός ποιμένας για να ευφραίνονται, κατά τις βοσκές τους ή τις μετακινήσεις τους. Διότι οι Ισραηλίτες δεν είχαν έλλειψη από κανένα αγαθό στην έρημο, παρόλο που άλλαζαν συνεχώς τόπους και κατασκήνωναν σε γη τραχιά και άκαρπη.

Προσπερνώντας όλα αυτά, εκείνος που αναπέμπει την ωδή υπενθυμίζει τη νομοθεσία στο Σινά. Διότι εκεί άκουσε ο Ισραήλ γλώσσα την οποία δεν γνώριζε. Εκεί του δόθηκε η πρώτη προφητεία για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό. Και με ποιον τρόπο, θα σας το εξηγήσω. Διότι παραστάθηκαν κάτω από το όρος Σινά, όταν ο Θεός κατέβηκε σε αυτό με μορφή πυρός. Έπειτα, όπως είναι γραμμένο στην Έξοδο, ο Κύριος ελάλησε αυτούς τους λόγους: «Άκουε, Ισραήλ· Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας». Και λίγο πιο κάτω, λέει η ιερή Γραφή: «Και όλος ο λαός έβλεπε τη φωνή, και τις φλόγες της φωτιάς, και τη φωνή της σάλπιγγας, και το όρος να καπνίζει. Και φοβήθηκε όλος ο λαός, και στάθηκαν από μακριά. Και είπαν στον Μωυσή: Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, για να μην πεθάνουμε». Ακούς πώς δεν ανέχονται την ασυνήθιστη φωνή; Δεν αντέχουν να τους μιλάει ο Θεός; Και λίγο παρακάτω, γεμάτος θαυμασμό γι' αυτό, ο Ψαλμωδός λέει γι' αυτόν: «Κατά την έξοδό του από τη γη της Αιγύπτου», και τα εξής. Διότι άκουσε τον Θεό να νομοθετεί· επειδή όμως το πράγμα τους ήταν απόλυτα αφόρητο, ζητούσαν μεσίτη, λέγοντας στον μακάριο Μωυσή: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, για να μην πεθάνουμε». Έπειτα, τι ακολουθεί; Αντιλήφθηκε αμέσως ο Θεός και Πατέρας ότι έχουμε ανάγκη από κάποιον που θα μεσιτεύει.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. Ότι λοιπόν υπάρχει Θεός, έχει αποδειχθεί επαρκώς, καθώς και ότι η ουσία Του είναι ακατάληπτη. Το ότι δε ο Θεός είναι ένας και όχι πολλοί, για όσους πείθονται στη Θεία Γραφή, δεν αμφισβητείται. Διότι λέει ο Κύριος στην αρχή της νομοθεσίας: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου· δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα». Και πάλι: «Άκουε, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος». Και μέσω του προφήτη Ησαΐα, «Διότι εγώ», λέει, «είμαι ο πρώτος Θεός, εγώ είμαι και μετά από αυτά, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός· πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος Θεός, και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει». Και ο Κύριος στα ιερά Ευαγγέλια έτσι λέει προς τον Πατέρα: «Αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Προς εκείνους δε που δεν πείθονται στη Θεία Γραφή, θα διαλεχθούμε ως εξής. Το Θείο είναι τέλειο και ανελλιπές, τόσο κατά την αγαθότητα, όσο και κατά τη σοφία και κατά τη δύναμη· είναι άναρχο, ατελεύτητο, αΐδιο, απερίγραπτο· και, για να το πούμε απλά, κατά πάντα τέλειο. Αν λοιπόν πούμε ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, είναι ανάγκη να παρατηρείται κάποια διαφορά μεταξύ των πολλών. Διότι αν δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ τους, τότε είναι μάλλον ένας και όχι πολλοί.

Και εκείνοι που δεν κατανοούν ακόμη τίποτα από τα αναγκαία, είναι ανάγκη να αδρανούν, αφού δεν γνωρίζουν πώς να ενεργούν σωστά. Ή μήπως δεν θεωρείς ότι είναι αναγκαία για την προκοπή μας η περίσκεψη για κάθε τι που πρέπει να πράξουμε, εάν θεωρούμε σπουδαίο το να πράττουμε ορθά, αυτά που είναι αναγκαίο να αγαπάμε; ΠΑΛΛ. Το βεβαιώνω. ΚΥΡ. Επομένως, τροφός της συνέσεως είναι η πίστη. Και η σύνεση υποβάλλει σε έλεγχο αυτά που πρέπει να πράξουμε. Γι' αυτό άλλωστε, όταν ο Θεός των όλων έθεσε στους Ισραηλίτες τον νόμο μέσω του Μωυσή σαν κάποιον παιδαγωγό και σοφό καθοδηγητή, έθεσε προκαταβολικά ως θεμέλιο και ακλόνητη αρχή, τη γνώση της μίας και αληθινής Θεότητας· διότι δεν πίστευε ότι θα είχαν τη δύναμη να φτάσουν στην άμεμπτη και αγνή ζωή, δηλαδή να ρυθμίζουν τη ζωή τους σύμφωνα με τον νόμο που εισηγείται τα άριστα και να υπακούουν στις εντολές, εάν δεν έβαζαν προηγουμένως στον νου τους την πίστη στον Θεό σαν κάποιο προστατευτικό τείχος, ώστε να αντιπαρατάσσονται γενναία απέναντι στις ηδονές που τους εξωθούν στη ραθυμία. Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε οι παλαιοί να αποβάλουν προηγουμένως την πολυθεϊστική πλάνη, σαν κάποια ψυχική αρρώστια, και να στηριχθούν σταθερά στην πίστη προς τον έναν κατά φύση και αληθινό Θεό· γι' αυτό ακριβώς ανέλαμψε σε αυτούς ως πρώτος νόμος: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου, από οίκο δουλείας. Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα».

Και σχετικά με τους Ιουδαίους λέει: «Αφήστε τους, είναι τυφλοί, οδηγοί τυφλών». Απευθύνθηκε δε και πάλι προς αυτούς που τον γνώρισαν λέγοντας: «Μακάρια είναι τα δικά σας μάτια, επειδή βλέπουν, και τα αυτιά σας, επειδή ακούν». Όταν λοιπόν ο Θεός των όλων ολοκλήρωσε τους λόγους του για αυτά τα ζητήματα, άρχισε να νομοθετεί και να ορίζει νόμους για όλα τα άριστα πράγματα. Και λέει ως εξής: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας· δεν θα έχεις άλλους θεούς εκτός από εμένα». Έκανε δε την πρέπουσα αρχή στους νόμους, λέγοντας ότι ο ίδιος είναι αυτός που θαυματούργησε στην Αίγυπτο· αυτός που, ας το πούμε έτσι, εξήγειρε ολόκληρη την κτίση ενάντια στη μανία των καταπιεστών· αυτός που εξόπλισε τη βροχή και το χαλάζι, που επέδειξε τις μεταβολές των στοιχείων της φύσης, που επέφερε τον οικτρό θάνατο στα πρωτότοκα, και που άπλωσε πάνω τους το τριήμερο σκοτάδι· αυτός που χαρίζει σε όποιους θέλει το να περνούν μέσα από τα κύματα, και συντρίβει χωρίς κόπο αυτούς που αντιστέκονται. Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί που εισέρχονται κάτω από τον ζυγό της θείας εντολής να μην αγνοούν πόσο μεγάλη είναι η δύναμη του νομοθέτη, και ότι δεν είναι ασφαλές γι' αυτούς να εναντιώνονται σε εκείνον που έχει την ισχύ να κατορθώνει τα πάντα με ευκολία. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πόσο καλά και θεοπρεπώς φρόντισε για εμάς ο νομοθέτης! Διότι ο φόβος κατά κάποιον τρόπο πάντα εξαναγκάζει σε υπακοή, και κάνει τον σκληρό και απείθαρχο άνθρωπο σαν ένα υπάκουο πουλάρι. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Πολύ σωστά μίλησες.

Γι' αυτό, αναλογιζόμενος αυτά την κατάλληλη στιγμή, εκπλήσσεται βαθύτατα από το βάθος της σοφίας του Θεού, και λέει: «Θεέ, μέσα στο άγιο είναι η οδός σου· ποιος θεός είναι μεγάλος όπως ο Θεός μας; Εσύ είσαι ο Θεός που επιτελεί θαυμάσια». Το ποια είναι αυτά τα θαυμάσια τα ερμηνεύει στη συνέχεια λέγοντας: «Έκανες γνωστή στους λαούς τη δύναμή σου»· αντί του οποίου ο Σύμμαχος απέδωσε: «Γνωστή έκανες στα έθνη την ισχύ σου». Διότι, όπως ακριβώς λύτρωσες άλλοτε με τον βραχίονά σου τον λαό σου, τους γιους του Ιακώβ και του Ιωσήφ, όταν τους ελευθέρωσες από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας, με τον ίδιο τρόπο και τώρα, που έχει γίνει αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου, έκανες γνωστή στους λαούς τη δύναμή σου, και στα έθνη την ισχύ σου.

Το ότι αυτά τα λόγια δεν θα μπορούσαν να προέρχονται μόνο από άγγελο, αλλά από τον Θεό, είναι στον καθένα προφανές. Και ποιου Θεού, αν όχι εκείνου που εμφανίστηκε στους προπάτορες, τον οποίο ο Ιακώβ ονόμασε σαφώς άγγελο του Θεού; Αυτός δε ήταν για εμάς ο Λόγος του Θεού, εφόσον έχει ονομαστεί και Υιός του Θεού και ο ίδιος Θεός και Κύριος. [Της ιδίας]. «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε εξήγαγα από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας. Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί πλην εμού», και στη συνέχεια: «διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, Θεός ζηλωτής», και προσθέτει: «Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω· διότι ο Κύριος δεν θα θεωρήσει αθώο εκείνον που προφέρει το όνομά του επί ματαίω».

Και εδώ ο ίδιος ο Κύριος διδάσκει τα προκείμενα περί άλλου Κυρίου· λέγοντας λοιπόν «εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου», προσθέτει: «δεν θα λάβεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου», μυσταγωγώντας δηλαδή τον θεράποντα ο δεύτερος Κύριος για τον Πατέρα και Θεό των όλων. Θα μπορούσες δε να βρεις και αναρίθμητα άλλα σε όλη την Αγία Γραφή διατυπωμένα παρόμοια με αυτά, μέσω των οποίων ο Θεός, σαν να επρόκειτο για άλλον Θεό, και ο ίδιος ο Κύριος, σαν να επρόκειτο για άλλον Κύριο, εξέφερε τους χρησμούς. <Της ιδίας>. «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Και αυτόν τον λόγο που είπες, θα τον κάνω. Διότι βρήκες χάρη ενώπιόν μου, και σε γνωρίζω περισσότερο από όλους. Και είπε ο Μωυσής: Δείξε μου τη δόξα σου. Και είπε: Εγώ θα προπορευθώ μπροστά σου με τη δόξα μου, και θα καλέσω στο όνομά μου τον Κύριο ενώπιόν σου, και θα ελεήσω όποιον ελεώ, και θα σπλαχνιστώ όποιον σπλαχνίζομαι.» Και μετά από άλλα, προσθέτει λέγοντας: «Και κατέβηκε ο Κύριος μέσα σε νεφέλη και στάθηκε δίπλα του εκεί, και κάλεσε στο όνομα του Κυρίου. Και πέρασε ο Κύριος στο όνομά του, και κάλεσε: Κύριε, Κύριε, ο Θεός ο οικτίρμων και ελεήμων, ο μακρόθυμος και πολυέλεος, και αληθινός και αυτός που διατηρεί τη δικαιοσύνη, που δείχνει έλεος σε χιλιάδες, που συγχωρεί ανομίες και αδικίες και αμαρτίες, και δεν θα αθωώσει τελείως τον ένοχο, επιφέροντας τις αμαρτίες των πατέρων στα τέκνα και στα τέκνα των τέκνων, έως την τρίτη και τέταρτη γενεά. Και ο Μωυσής έσπευσε, έσκυψε στη γη και προσκύνησε.»

Σε αυτά προσθέτει, επιχειρηματολογώντας μέσω αυτών ότι ένας είναι ο Θεός και ότι δεν υπάρχει Υιός: το ότι δε η Θεία Γραφή γνωρίζει να ονομάζει τη μονάδα Κύριο και Θεό, έχει ήδη γίνει φανερό και από τα προλεχθέντα, μέσω των οποίων ο Θεός είπε προς τον θεράποντά του Μωυσή: «Και είπε πάλι ο Θεός προς τον Μωυσή: Έτσι θα πεις στους υιούς Ισραήλ: Ο Κύριος ο Θεός των πατέρων σας, ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ, με απέστειλε προς εσάς». Βλέπεις πώς, υποδεικνύοντάς μας εδώ ένα πρόσωπο, το προσαγορεύει ταυτόχρονα Κύριο και Θεό. Και πάλι ομοίως η Γραφή λέγει: «Και ελάλησε ο Κύριος όλους αυτούς τους λόγους λέγοντας: Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, από οίκο δουλείας. Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα». Ακούς πώς, μέσω της αντωνυμίας, αποφαίνεται ότι ο Θεός είναι μόνο ένας. Και πάλι λίγο αργότερα λέγει: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου», αποκαλώντας τον εαυτό του Κύριο και Θεό. Τι μαθαίνουμε δε και από άλλο χωρίο της Γραφής; «Και θα γνωρίσεις σήμερα», λέγει, «και δεν θα διαστραφείς στη διάνοια, ότι ο Κύριος ο Θεός σου, αυτός είναι ο Θεός στον ουρανό άνω και επί της γης κάτω, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από αυτόν». Και πάλι στο ίδιο το Δευτερονόμιο λέγει: «Άκουε, Ισραήλ: Ο Κύριος ο Θεός ημών είναι ένας Κύριος· και θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου εξ όλης της καρδίας σου και εξ όλης της ψυχής σου και εξ όλης της διανοίας σου».

Ότι αυτός είναι ο Ιησούς Χριστός, ο ίδιος ο απόστολος το κατέδειξε λέγοντας: «ένας είναι ο Θεός, ένας και ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός». Είτε, λοιπόν, από το δικό Του πρόσωπο ειπώθηκε στον Μωυσή το «εγώ ειμί ο Ων», είτε ο Πατέρας ήταν Αυτός που μέσω Εκείνου εξέφερε αυτήν τη φωνή, και στις δύο περιπτώσεις ο λόγος θα είναι αληθής. Ας μην απορεί λοιπόν ο Μάρκελλος, χρησιμοποιώντας έναν συλλογισμό, όπως νομίζει, αναπόδραστο, μέσω του οποίου λέει: Ποιον λοιπόν νομίζει ο Αστέριος ότι είναι αυτός που λέει το «εγώ ειμί ο Ων»; Τον Υιό ή τον Πατέρα; Έπειτα, συνάγοντας στη συνέχεια το συμπέρασμα ότι, αν μεν ο Πατέρας είναι ο Ων, ο Υιός δεν θα είναι πλέον Θεός· διότι σε αντιδιαστολή προς το μη ον, ο Ων δηλώνει ότι υπάρχει. Αν πάλι ισχυρίζεται ότι ο Υιός, όντας διακριτός κατά την υπόσταση, λέει το «εγώ ειμί ο Ων», θα θεωρηθεί ότι λέγεται πάλι το ίδιο και για τον Πατέρα· και το καθένα από αυτά είναι ασεβές. Λέγοντας όμως αυτά ο ίδιος, έχει περιπέσει και στα δύο άτοπα, ορίζοντας αφενός ότι ένας είναι ο Ων, και αρνούμενος αφετέρου τον άλλον. Και ποιος είναι αυτός, ο ίδιος μόνο θα το γνώριζε. Διότι, είτε δεχόμενος τον Πατέρα θα αρνηθεί τον Υιό, είτε αποδεχόμενος μόνο τον Υιό θα αθετήσει τον Πατέρα· μάλλον δε, θα αποδειχθεί ότι δεν γνωρίζει ούτε Πατέρα ούτε Υιό, δεχόμενος μόνο τον έναν και παραμερίζοντας τον άλλον. Και αν ακούει τον Θεό να λέει: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε εξήγαγε από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας».

Απόδειξη ότι ο Θεός είναι ένας και όχι πολλοί Το ότι μεν υπάρχει Θεός έχει αποδειχθεί επαρκώς, καθώς και το ότι η ουσία Του είναι ακατάληπτη. Το ότι δε είναι ένας και όχι πολλοί, από όσους πείθονται στη Θεία Γραφή δεν αμφισβητείται. Διότι λέει ο Κύριος στην αρχή της νομοθεσίας: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου. Δεν θα έχεις άλλους θεούς εκτός από εμένα», και πάλι: «Άκουε, Ισραήλ· ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος», και μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Διότι εγώ, λέει, είμαι ο πρώτος Θεός και εγώ είμαι και μετά από αυτά, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός».

Έπειτα, το γεγονός ότι τόσο τα προηγούμενα από αυτόν τον νόμο, όσο και τα επόμενα στο ίδιο κεφάλαιο, τα οποία προβάλλουν μπροστά τους σαν εμπόδια και σκάνδαλα, θεσπίζονται προς απαγόρευση των ειδώλων, προσπαθούν να το αποκρύψουν, είτε ακούσια από άγνοια και αμάθεια, είτε εκούσια από μοχθηρία και πανουργία. Διότι έχει προσταχθεί ως εξής: «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου, που σε έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου, από οίκο δουλείας. Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. Δεν θα φτιάξεις για τον εαυτό σου είδωλο». Στα οποία αμέσως μετά προστίθεται: «Ούτε ομοίωμα κανενός πράγματος, από όσα υπάρχουν στον ουρανό, και από όσα υπάρχουν κάτω στη γη, και από όσα υπάρχουν στα νερά κάτω από τη γη. Δεν θα τα προσκυνήσεις, ούτε θα τα λατρεύσεις». Ποια είναι όμως αυτά των οποίων η κατασκευή έχει αποκλειστεί και η λατρεία έχει απαγορευθεί;

Το πόσο τίμια και άγια είναι, ας το διδάξει ο Θεός των όλων, ο οποίος υπόσχεται ότι θα γίνει γνωστός από εκεί. Έτσι λοιπόν, επειδή είναι αθέμιτο να δίδεται η δόξα του Θεού σε άλλον, και εντελώς ασεβές να αποδίδονται οι θείες ιδιότητες στα είδωλα - διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει κανείς στα νέφη που να εξισωθεί με τον Κύριο, ή ανάμεσα στους υιούς του Θεού που να εξομοιωθεί με Αυτόν, όπως ακριβώς διδάσκουν τα προφητικά λόγια, επειδή η άρρητη και υπερούσια φύση είναι εντελώς υπερυψωμένη και ξεχωρισμένη από τα πάντα. Στους αρχαιότερους θεσπίζεται μέσω του Μωυσή: Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, που σε εξήγαγα από τη γη της Αιγύπτου, από τον οίκο της δουλείας.

Περί της Α' Εντολής. «Α'. Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, ο οποίος σε εξήγαγα από τη γη της Αιγύπτου και από τον οίκο της δουλείας· δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα». Ως προς αυτήν σφάλλουν οι άθεοι, οι πολύθεοι, αυτοί που αρνούνται την πρόνοια του Θεού και πιστεύουν στο τυχαίο και στην ειμαρμένη· όλοι οι μάγοι, οι μάντεις, οι δεισιδαίμονες και όσοι προστρέχουν σε αυτούς.