Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
22 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
εἱστήκει δὲ ὁ λαὸς μακρόθεν, Μωυσῆς δὲ εἰσῆλθεν εἰς τὸν γνόφον, οὗ ἦν ὁ Θεός.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–22 από 22
Διὰ δὲ τοῦ ὀνόματος τῆς νυκτὸς ἐνδείκνυται τῶν ἀοράτων τὴν θεωρίαν, καθ᾽ ὁμοιότητα Μωϋσέως, τοῦ ἐν τῷ γνόφῳ γεγονότος ἐν ᾧ ἦν ὁ Θεός.
Μέσω δε της ονομασίας της νύχτας υποδηλώνεται η θεωρία των αοράτων, κατά την ομοιότητα του Μωυσή, ο οποίος βρέθηκε στον γνόφο μέσα στον οποίο βρισκόταν ο Θεός.
Λεπτομέρειες
Ἤπου καὶ χρυσοῦ δυνατώτεροι διεδείκνυντο. Οὐ γὰρ ἐχώνευεν αὐτοὺς τὸ πῦρ, ἀλλ᾽ ἐφύλαττεν αὐτοὺς ἀκεραίους. Καίτοι οὐδὲν ἂν ἐκείνην τότε τὴν φλόγα ὑπέστη, ἣν νάφθα καὶ πίσσα καὶ κληματίδες ἔτρεφον, ὡς ἐπὶ τεσσαράκοντα ἐννέα πήχεις αὐτὴν διαχεῖσθαι, καὶ τὰ κύκλῳ αὐτῆς ἐπινεμομένην, πολλοὺς τῶν Χαλδαίων ἐξαναλῶσαι Ἐκείνην τοίνυν τὴν πυρκαϊὰν μετὰ νηστείας εἰσελθόντες, κατεπάτουν οἱ παῖδες, λεπτὸν ἀέρα καὶ ἔνδροσον ἐν οὕτω λάβρῳ τῷ πυρὶ ἀναπνέοντες. Οὐδὲ γὰρ τῶν τριχῶν τὸ πῦρ κατετόλμησε, διὰ τὸ ὑπὸ νηστείας αὐτὰς ἐκτραφῆναι. Δανιὴλ δὲ ὁ ἀνὴρ τῶν ἐπιθυμιῶν, ὁ τρεῖς ἑβδομάδας ἄρτον μὴ φαγὼν, καὶ ὕδωρ μὴ πιὼν, καὶ τοὺς λέοντας νηστεύειν ἐδίδαξεν, εἰσελθὼν εἰς τὸν λάκκον. Ὥσπερ γὰρ ἐκ λίθου, ἢ χαλκοῦ, ἢ ἄλλης τινὸς στεῤῥοτέρας ὕλης ἐμπεπηγότι, ἐμβαλεῖν οὐκ εἶχον τοὺς ὀδόντας οἱ λέοντες. Οὕτως οἱονεὶ βαφὴ σιδήρου τὸ σῶμα τοῦ ἀνδρὸς ἡ νηστεία στομώσασα, ἀδάμαστον ἐποίει τοῖς λέουσιν. Οὐκ ἂν κατετόλμησε Μωϋσῆς καπνιζομένης τῆς κορυφῆς προσβαλεῖν τῷ ὄρει, οὐδ᾽ ἂν ἐθάῤῥησεν εἰσελθεῖν εἰς τὸν γνόφον, εἰ μὴ νηστείᾳ καθώπλιστο.
Αποδείχθηκαν, μάλιστα, ισχυρότεροι και από τον χρυσό. Διότι δεν τους έλιωνε το πυρ, αλλά τους φύλαττε ακέραιους. Αν και τίποτα δεν θα μπορούσε τότε να αντέξει εκείνη τη φλόγα, την οποία έτρεφαν νάφθα, πίσσα και κληματίδες, με αποτέλεσμα να εξαπλώνεται σε απόσταση σαράντα εννέα πήχεων και, καταφλέγοντας τα πέριξ, να κατακάψει πολλούς από τους Χαλδαίους. Εκείνη, λοιπόν, την πυρκαγιά, αφού εισήλθαν με νηστεία, την καταπατούσαν οι παίδες, αναπνέοντας ελαφρύ και δροσερό αέρα μέσα σε τόσο ορμητικό πυρ. Διότι το πυρ δεν τόλμησε να αγγίξει ούτε καν τις τρίχες τους, επειδή είχαν ανατραφεί με τη νηστεία. Ο δε Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, ο οποίος επί τρεις εβδομάδες δεν έφαγε άρτο και δεν ήπιε ύδωρ, όταν εισήλθε στον λάκκο, δίδαξε και τους λέοντες να νηστεύουν. Διότι, σαν να ήταν φτιαγμένος από λίθο, ή χαλκό, ή κάποια άλλη σκληρότερη ύλη, οι λέοντες δεν μπορούσαν να του μπήξουν τα δόντια. Έτσι, η νηστεία, αφού σκλήρυνε το σώμα του ανδρός σαν να ήταν βαφή σιδήρου, το κατέστησε αδάμαστο στους λέοντες. Ούτε ο Μωυσής θα είχε τολμήσει να πλησιάσει το όρος, ενώ η κορυφή του κάπνιζε, ούτε θα είχε το θάρρος να εισέλθει στον γνόφο, εάν δεν είχε εξοπλιστεί με τη νηστεία.
Λεπτομέρειες
ᾤοντο μὲν γὰρ ἀνοήτως δὴ σφόδρα καὶ τοῦτο φρονοῦντες οἱ Ἰουδαῖοι, διὰ τὸ εἰσελθεῖν “εἰς τὸν γνόφον” αὐτὸν, τεθεᾶσθαι τὴν ἄῤῥητον τοῦ Θεοῦ φύσιν, καὶ τοῖς τοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς κατιδεῖν, ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν τὸ ἀκήρατον κάλλος. ἀλλ᾽ ἵνα μή τι γυμνότερον λέγων ἐπὶ τῷ πανσόφῳ Μωυσεῖ, δοκῇ πως αὐτοὺς ἐπὶ τὸ σύνηθες παροτρύνειν θράσος, ἀδιορίστως τε ἅμα κατὰ πάντων καὶ ὡς ἐπ᾽ ἐκείνῳ φησίν Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα ἑώρακέ τις. μὴ γὰρ δὴ τὰ ὑπὲρ τὴν φύσιν ἀπαιτεῖτε, φησὶ, μηδὲ εἰς τὸ πᾶσι τοῖς γεγονόσιν ἀνέμβατον παραλόγοις φέρεσθε ταῖς ὁρμαῖς. ἀπέδρα τε γὰρ καὶ διαλέληθεν ἡ θεία καὶ ἀπερινόητος φύσις, οὐχ ὅπως τοὺς ἐν ἡμῖν ὀφθαλμοὺς ὄντας μόνους, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τοὺς ἁπάσης τῆς κτίσεως· ἐν γὰρ τῷ Οὐδεὶς, τὰ πάντα περισχοινίζεται, ἑαυτὸν δὲ καὶ μόνον εἶναί τε ἐκ Θεοῦ καὶ τεθεᾶσθαι τὸν Πατέρα διοριζόμενος, ἔξω τίθησι δηλονότι τῶν πάντων, καθ᾽ ὧν ἂν νοοῖτο τό Οὐδεὶς ἀποφαντικῶς· ἐπειδὴ δὲ ἔξω πάντων ἐστὶ, καὶ οὐδενὸς ὁρῶντος τὸν Πατέρα, μόνος αὐτὸς τοῦ βλέπειν οὐχ ἁμαρτάνει, πῶς οὐκ ἂν νοοῖτο λοιπὸν οὐκ ἐν τοῖς πᾶσιν ὑπάρχων, ὡς εἷς ἐξ αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἔξω τῶν πάντων, ὡς ὑπὲρ πάντα;
Διότι οι Ιουδαίοι νόμιζαν πολύ ανόητα, έχοντας αυτό το φρόνημα, ότι επειδή εκείνος εισήλθε «στον γνόφο», είχε δει την άρρητη φύση του Θεού, και ότι είδε με τα μάτια του σώματος εκείνο που είναι εκ φύσεως το άφθαρτο κάλλος. Αλλά για να μη φανεί πως, λέγοντας κάτι πιο φανερό για τον πάνσοφο Μωυσή, τους παρακινεί με κάποιον τρόπο στο συνηθισμένο τους θράσος, λέει ταυτόχρονα και αόριστα για όλους, όπως και για εκείνον: «Όχι ότι έχει δει κάποιος τον Πατέρα». Διότι μη ζητάτε, λέει, τα υπέρ φύσιν, και μην αφήνεστε με παράλογες ορμές σε ό,τι είναι απρόσιτο σε όλα τα δημιουργήματα. Διότι η θεία και ακατάληπτη φύση διέφυγε και παρέμεινε αθέατη, όχι μόνο από τα δικά μας μάτια, αλλά και από αυτά ολόκληρης της κτίσης. Επειδή με τη λέξη «Κανείς», περικλείονται τα πάντα, ενώ όταν ορίζει ότι μόνο αυτός είναι από τον Θεό και έχει δει τον Πατέρα, θέτει φυσικά τον εαυτό του έξω από τα πάντα, για τα οποία νοείται το «Κανείς» αποφατικά. Και επειδή είναι έξω από τα πάντα, και ενώ κανείς δεν βλέπει τον Πατέρα, μόνο αυτός δεν αποτυγχάνει να τον βλέπει, πώς να μη θεωρηθεί λοιπόν ότι δεν υπάρχει μέσα σε όλα, ως ένας από αυτά, αλλά έξω από τα πάντα, ως ανώτερος από όλα;
Λεπτομέρειες
Τοσοῦτον γὰρ ἡμῖν ἐκ τούτου προσέσται τὸ κέρδος, ὅσον εἰκὸς ἐξ ἐκείνου προσέσται τὸ βλάβος, εἰ λάβοι τὸ τῶν ἀμεινόνων ὑπερτερεῖν. δʹ. Ἀργείτω τοίνυν ἐν ἡμῖν τὸ κακὸν, καὶ πᾶσα μὲν βρωμάτων οἰχέσθω τρυφὴ, ἡ δὲ σώφρων ἡμῖν εἰσίτω νηστεία, ἡ πάσης ἁμαρτίας ἐχθρά· ἧς τὸ κάλλος ἐξ ἀρχαίων ὑποδειγμάτων, καίπερ εἰδόσιν ὑμῖν, ἐπιδεῖξαι δεῖν ᾠήθην, ἀγαπητοί. Τί γὰρ, εἰπέ μοι, τὸν μακάριον Βαπτιστὴν, ἄνδρα τοσοῦτον καὶ τηλικοῦτον ἀπέφηνε; Πόθεν δὲ τὴν ἀρίστην ἐκείνην ψῆφον ἐκέρδανε, λέγοντος περὶ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ· «Οὐκ ἐγήγερται ἐν γεννητοῖς γυναικῶν μείζων Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ;» Τί δὲ τὸν ἱεροφάντην Μωσέα εἰς τὸν γνόφον εἰσελθεῖν, καὶ παραστῆναι Θεῷ παρεσκεύασεν; Οὐχὶ νηστεία, πάσης. ἡμῖν ἀρετῆς ἰδέαν ἀποτίκτουσα; Νηστεία, τῆς ἰσαγγέλου πολιτείας τὸ μίμημα, σωφροσύνης πηγὴ, ἐγκρατείας ἀρχὴ, λαγνείας ἀναίρεσις. Διὰ ταύτης καὶ οἱ τρεῖς νεανίαι φοβεροὶ καὶ ἀκαταμάχητοι τοῖς Βαβυλωνίοις εὑρίσκοντο, οἳ, μετέχειν ἐξὸν τραπέζης βασιλικῆς καὶ λαμπρῶν ἑστιάσεων, ἀπὸ τῶν σπερμάτων τῆς γῆς οὐ τρέφεσθαι παρεκάλουν· πολυσαρκίαν μὲν, καὶ σαρκὸς ἐπιθυμίαν Βαβυλωνίοις ἔχειν παραχωρήσαντες, καὶ τὸ κρατεῖν αὐτοῖς ἐπιτρέψαντες, ἐν ᾧ τὸ νικᾶσθαι καλὸν, ψιλὴν καὶ ἀπέριττον ἀγαπήσαντες τροφήν. Ἀλλ᾽ ὅρα μοι τὸν ἐκ τούτου καρπόν.
Διότι τόσο μεγάλο κέρδος θα προκύψει σε εμάς από αυτό, όσο μεγάλη βλάβη είναι φυσικό να προκύψει από εκείνο, εάν καταφέρει να υπερισχύσει των καλύτερων. Δ'. Ας αδρανήσει, λοιπόν, μέσα μας το κακό, και ας φύγει κάθε τρυφή φαγητών, και ας εισέλθει σε εμάς η σώφρων νηστεία, η εχθρός κάθε αμαρτίας· της οποίας την ομορφιά θεώρησα σωστό να σας υποδείξω από αρχαία παραδείγματα, αν και τα γνωρίζετε, αγαπητοί. Διότι, πες μου, τι ανέδειξε τον μακάριο Βαπτιστή σε τόσο σπουδαίο και τόσο μεγάλο άνδρα; Και από πού κέρδισε εκείνη την άριστη μαρτυρία, όταν ο Σωτήρας μας Χριστός έλεγε γι' αυτόν: «Δεν έχει εγερθεί μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες μεγαλύτερος από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή;» Και τι προετοίμασε τον ιεροφάντη Μωυσή να εισέλθει στον γνόφο και να σταθεί μπροστά στον Θεό; Όχι η νηστεία, που γεννά μέσα μας την ιδέα κάθε αρετής; Η νηστεία, το μίμημα της ισάγγελης πολιτείας, η πηγή της σωφροσύνης, η αρχή της εγκράτειας, η αναίρεση της λαγνείας. Μέσω αυτής και οι τρεις νέοι αποδείχθηκαν φοβεροί και ακαταμάχητοι στους Βαβυλώνιους, οι οποίοι, ενώ μπορούσαν να συμμετέχουν στη βασιλική τράπεζα και στα λαμπρά συμπόσια, ζήτησαν να τρέφονται από τους σπόρους της γης· παραχωρώντας την πολυσαρκία και την επιθυμία της σάρκας στους Βαβυλώνιους, και επιτρέποντάς τους να επικρατούν σε εκείνα στα οποία η ήττα είναι καλό, αγάπησαν τη λιτή και απέριττη τροφή. Αλλά δες, σε παρακαλώ, τον καρπό που προήλθε από αυτό.
Λεπτομέρειες
Ὁ ἐξ Αἰγύπτου τῆς ἁμαρτίας ἐξερχόμενος νοῦς, ἐπὰν μικρὸν ἀπολειφθῇ τῆς λογικῆς διακρίσεως, ὡς πάλαι τοῦ Μωσέως ὁ Ἰσραὴλ, εἰδωλολατρεῖ. Ῥίψας γὰρ εἰς τὸ πῦρ τῶν παθῶν ὡς μὲν ἐνώτια τοὺς περὶ θεολογίας λόγους· ὡς δὲ περιτραχήλιον κόσμου, τὰ ὀρθὰ κατὰ τὴν φυσικὴν θεωρίαν δόγματα, ὡς δὲ ψέλλια χειρῶν, τὴν ἐνέργειαν τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς, ἀποτελεῖ φαντασίαν εἴδωλον ἁμαρτίας, εἶτα λατρεύει τούτῳ διὰ τῆς πράξεως. Ὁ Μωσῆς ἔξω τῆς παρεμβολῆς πηξάμενος τὴν ἑαυτοῦ σκηνὴν, τοῦτ᾽ ἔστιν, ἔξω τῶν ὁρωμένων ἱδρυσάμενος τὴν ἑαυτοῦ γνώμην καὶ διάνοιαν, προσκυνεῖν ἄρχεται τὸν Θεὸν, καὶ εἰς τὸν γνόφον ἐλθὼν, τὸν ἀειδῆ καὶ ἄϋλον τῆς γνώσεως τόπον, ἐκεῖ τελεῖται τὰς ἱερωτάτας μυήσεις.
Ο νους που εξέρχεται από την Αίγυπτο της αμαρτίας, όταν απομακρυνθεί έστω και λίγο από τη λογική διάκριση, όπως ακριβώς παλαιότερα ο Ισραήλ από τον Μωυσή, ειδωλολατρεί. Διότι, ρίχνοντας στη φωτιά των παθών τους θεολογικούς λόγους σαν σκουλαρίκια, τα ορθά δόγματα της φυσικής θεωρίας σαν περιδέραια και την ενέργεια της πρακτικής αρετής σαν βραχιόλια των χεριών, δημιουργεί μέσω της φαντασίας ένα είδωλο αμαρτίας, και έπειτα το λατρεύει μέσω της πράξης. Ο Μωυσής, στήνοντας τη σκηνή του έξω από το στρατόπεδο, δηλαδή εγκαθιδρύοντας τη θέληση και τη διάνοιά του έξω από τα ορατά πράγματα, αρχίζει να προσκυνά τον Θεό, και αφού εισέλθει στον γνόφο, τον αόρατο και άυλο τόπο της γνώσης, εκεί δέχεται τις ιερότατες μυήσεις.
Λεπτομέρειες
διὰ δὲ τοῦ ὀνόματος τῆς νυκτὸς ἐνδείκνυται τῶν ἀοράτων τὴν θεωρίαν καθ᾽ ὁμοιότητα Μωϋσέως τοῦ ἐν τῷ γνόφῳ γεγονότος ἐν ᾧ ἦν ὁ θεός, ὃς Ἔθετο, καθώς φησιν ὁ προφήτης, σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ κύκλῳ αὐτοῦ. ἐν ᾧ καταστᾶσα τότε διδάσκεται ὅτι τοσοῦτον ἀπέσχε τοῦ ἐπιβῆναι τῆς τελειότητος ὅσον οἱ μηδὲ τὴν ἀρχὴν ἐγχειρήσαντες· ἤδη γάρ φησιν ὡς τῶν τελείων ἀξιωθεῖσα καθάπερ ἐπὶ κοίτης τινὸς τῆς τῶν ἐγνωσμένων καταλήψεως ἐμαυτὴν ἀναπαύουσα ὅτε τῶν ἀοράτων ἐντὸς ἐγενόμην καταλιποῦσα τὰ αἰσθητήρια, ὅτε περιεσχέθην τῇ θείᾳ νυκτὶ τὸν ἐν τῷ γνόφῳ κεκρυμμένον ἀναζητοῦσα, τότε τὴν μὲν ἀγάπην πρὸς τὸν ποθούμενον εἶχον, αὐτὸ δὲ τὸ ἀγαπώμενον διέπτη τῶν λογισμῶν τὴν λαβήν· ἐζήτουν γὰρ αὐτὸν ἐπὶ τὴν κοίτην μου ἐν ταῖς νυξίν, ὥστε γνῶναι τίς ἡ οὐσία, πόθεν ἄρχεται, εἰς τί καταλήγει, ἐν τίνι τὸ εἶναι ἔχει· ἀλλ᾽ οὐχ εὗρον αὐτόν. ἐκάλουν αὐτὸν ἐξ ὀνόματος ὡς ἦν μοι δυνατὸν ἐξευρεῖν ἐπὶ τοῦ ἀκατονομάστου ὀνόματα, ἀλλ᾽ οὐκ ἦν ὀνόματος ἔμφασις ἡ καθικνουμένη τοῦ ζητουμένου. πῶς γὰρ ἂν ὁ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα ὢν διὰ τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐξευρεθείη; οὗ χάριν φησὶν ὅτι Ἐκάλεσα αὐτὸν καὶ οὐχ ὑπήκουσέ μου. τότε ἔγνων ὅτι τῆς μεγαλοπρεπείας, τῆς δόξης, τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέρας.
Μέσω του ονόματος της νύκτας υποδηλώνεται η θεωρία των αοράτων, καθ' ομοιότητα του Μωυσή, ο οποίος εισήλθε στον γνόφο μέσα στον οποίο βρισκόταν ο Θεός, ο οποίος έθεσε, όπως λέει ο προφήτης, το σκοτάδι ως κρυψώνα γύρω Του. Φτάνοντας σε αυτήν την κατάσταση, διδάσκεται τότε ότι απείχε από το να φτάσει στην τελειότητα τόσο πολύ, όσο και εκείνοι που δεν είχαν καν ξεκινήσει την προσπάθεια· διότι, λέει, ενώ είχα ήδη αξιωθεί των τελείων, αναπαύοντας τον εαυτό μου σαν σε κάποια κλίνη, δηλαδή στην κατάληψη όσων είχα γνωρίσει, όταν βρέθηκα εντός των αοράτων εγκαταλείποντας τις αισθήσεις, όταν περιβλήθηκα από τη θεία νύκτα αναζητώντας Εκείνον που είναι κρυμμένος στον γνόφο, τότε ένιωθα μεν την αγάπη προς τον Ποθούμενο, αλλά το ίδιο το Αγαπώμενο πρόσωπο διέφυγε από τη σύλληψη των λογισμών μου. Διότι τον αναζητούσα στην κλίνη μου μέσα στις νύκτες, ώστε να γνωρίσω ποια είναι η ουσία Του, από πού αρχίζει, πού καταλήγει, και σε τι συνίσταται η ύπαρξή Του· αλλά δεν τον βρήκα. Τον καλούσα με το όνομά Του, στο μέτρο που μου ήταν δυνατό να επινοήσω ονόματα για τον Ακατονόμαστο, αλλά δεν υπήρχε καμία έκφραση ονόματος που να μπορούσε να προσεγγίσει τον Ζητούμενο. Διότι πώς θα μπορούσε Εκείνος που είναι υπεράνω κάθε ονόματος να ανακαλυφθεί μέσω της ονομαστικής επίκλησης; Γι’ αυτόν τον λόγο λέει: «Τον κάλεσα και δεν με εισάκουσε». Τότε γνώρισα ότι η μεγαλοπρέπεια, η δόξα και η αγιοσύνη Του δεν έχουν τέλος.
Λεπτομέρειες
Εἶτα ἡσυχίαν ταῖς ἀκοαῖς ἐνδοῦσα ἀκούει τοῦ διὰ τῆς φωνῆς προσηχήσαντος λόγου. ὁ δὲ λόγος τοιοῦτός ἐστιν· Ἄνοιξόν μοι, ἀδελφή μου, ἡ πλησίον μου, περιστερά μου, τελεία μου, ὅτι ἡ κεφαλή μου ἐπλήσθη δρόσου καὶ οἱ βόστρυχοί μου ψεκάδων νυκτός. τούτου δὲ τὴν διάνοιαν οὕτως ἄν τις καταλάβοι τῇ θεωρίᾳ· τῷ μεγάλῳ Μωϋσῇ διὰ φωτὸς ἤρξατο ἡ τοῦ θεοῦ ἐπιφάνεια, μετὰ ταῦτα διὰ νεφέλης αὐτῷ ὁ θεὸς διαλέγεται, εἶτα ὑψηλότερος καὶ τελειότερος ἤδη γενόμενος ἐν γνόφῳ τὸν θεὸν βλέπει. ὃ δὲ διὰ τούτου μανθάνομεν τοιοῦτόν ἐστιν· ἡ πρώτη ἀπὸ τῶν ψευδῶν καὶ πεπλανημένων περὶ θεοῦ ὑπολήψεων ἀναχώρησις ἡ ἀπὸ τοῦ σκότους εἰς φῶς ἐστι μετάστασις, ἡ δὲ προσεχεστέρα τῶν κρυπτῶν κατανόησις ἡ διὰ τῶν φαινομένων χειραγωγοῦσα τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἀόρατον φύσιν οἷόν τις νεφέλη γίνεται τὸ φαινόμενον μὲν ἅπαν ἐπισκιάζουσα πρὸς δὲ τὸ κρύφιον βλέπειν τὴν ψυχὴν χειραγωγοῦσα καὶ συνεθίζουσα, ἡ δὲ διὰ τούτων ὁδεύουσα πρὸς τὰ ἄνω ψυχή, ὅσον ἐφικτόν ἐστι τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει καταλιποῦσα, ἐντὸς τῶν ἀδύτων τῆς θεογνωσίας γίνεται τῷ θείῳ γνόφῳ πανταχόθεν διαληφθεῖσα, ἐν ᾧ τοῦ φαινομένου τε καὶ καταλαμβανομένου παντὸς ἔξω καταλειφθέντος μόνον ὑπολείπεται τῇ θεωρίᾳ τῆς ψυχῆς τὸ ἀόρατόν τε καὶ ἀκατάληπτον, ἐν ᾧ ἐστιν ὁ θεός, καθώς φησι περὶ τοῦ νομοθέτου ὁ λόγος ὅτι Εἰσῆλθε δὲ Μωϋσῆς εἰς τὸν γνόφον οὗ ἦν ὁ θεός.
Έπειτα, αφού ησύχασε την ακοή της, ακούει τον λόγο που ήχησε διαμέσου της φωνής. Και ο λόγος είναι ο εξής: Άνοιξέ μου, αδελφή μου, πλησίον μου, περιστερά μου, τέλειά μου, διότι η κεφαλή μου γέμισε δροσιά και οι βόστρυχοί μου από τις σταγόνες της νύχτας. Το νόημα αυτού θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει μέσω της θεωρίας ως εξής: Στον μέγα Μωυσή, η επιφάνεια του Θεού ξεκίνησε διαμέσου του φωτός, έπειτα ο Θεός συνδιαλέγεται μαζί του διαμέσου της νεφέλης, και κατόπιν, έχοντας πλέον γίνει υψηλότερος και τελειότερος, βλέπει τον Θεό μέσα στον γνόφο. Εκείνο δε που μαθαίνουμε μέσα από αυτό είναι το εξής: η πρώτη απομάκρυνση από τις ψευδείς και πεπλανημένες αντιλήψεις περί Θεού είναι η μετάσταση από το σκοτάδι στο φως, ενώ η πιο βαθιά κατανόηση των κρυπτών, η οποία καθοδηγεί την ψυχή μέσω των φαινομένων προς την αόρατη φύση, γίνεται σαν μια νεφέλη, που επισκιάζει μεν κάθε τι φαινόμενο, αλλά καθοδηγεί και συνηθίζει την ψυχή να βλέπει το αθέατο. Η δε ψυχή, οδεύοντας μέσω αυτών προς τα άνω, εγκαταλείποντας, όσο είναι εφικτό στην ανθρώπινη φύση, τα αισθητά, εισέρχεται στα άδυτα της θεογνωσίας, περιβαλλόμενη πανταχόθεν από τον θείο γνόφο, μέσα στον οποίο, αφού έχει αφεθεί έξω καθετί το φαινόμενο και κατανοητό, απομένει στη θεωρία της ψυχής μόνο το αόρατο και ακατάληπτο, μέσα στο οποίο βρίσκεται ο Θεός, όπως ακριβώς λέει η Γραφή για τον νομοθέτη ότι «Εισήλθε δε ο Μωυσής στον γνόφο, όπου βρισκόταν ο Θεός».
Λεπτομέρειες
ηὐξήθη κατ᾽ ἀρχὰς ὅτε τῆς τῶν Αἰγυπτίων βασιλείας ὑψηλότερον τὸν ὀνειδισμὸν τοῦ Χριστοῦ ἐποιήσατο Μᾶλλον ἑλόμενος συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ θεοῦ ἢ πρόσκαιρον ἔχειν ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν· ηὐξήθη πάλιν ὅτε καταπονοῦντος τὸν Ἑβραῖον τοῦ Αἰγυπτίου θανατοῖ τὸν ἀλλόφυλον ὑπὲρ τοῦ Ἰσραηλίτου ἀγωνιζόμενος. νοεῖς δὲ πάντως ἐν τούτοις τὸν τῆς αὐξήσεως τρόπον μεταβαλὼν τὴν ἱστορίαν εἰς τροπικὴν θεωρίαν. πάλιν ἑαυτοῦ μείζων ἐγένετο ἀπεριήχητον τὴν ζωὴν φυλάσσων διὰ τῆς ἐν τῇ ἐρήμῳ φιλοσοφίας ἐν χρόνῳ πολλῷ. εἶτα τῷ πυρὶ τῷ ἐπὶ τῆς βάτου φωτίζεται. μετὰ τοῦτο καὶ τὴν ἀκοὴν ταῖς τοῦ φωτὸς ἀκτῖσι διὰ τοῦ λόγου περιαυγάζεται. γυμνοῖ πρὸς τούτοις τῆς νεκρᾶς περιβολῆς τὰς ἑαυτοῦ βάσεις, ἀναλίσκει τῇ ῥάβδῳ τοὺς Αἰγυπτίους δράκοντας, ἐξαιρεῖται τῆς τυραννίδος τοῦ Φαραὼ τὸ ὁμόφυλον, ὁδηγεῖται διὰ νεφέλης, διαιρεῖ τὸ πέλαγος, ὑποβρύχιον ποιεῖ τὴν τυραννίδα, γλυκαίνει τὴν Μερράν, παίει τὴν πέτραν, ἐμφορεῖται τῆς τῶν ἀγγέλων τροφῆς, τῶν σαλπίγγων ἀκούει, τοῦ καιομένου ὄρους κατατολμᾷ, τῆς ἀκρωρείας ἅπτεται, τὴν νεφέλην ὑπέρχεται, ἐντὸς τοῦ γνόφου γίνεται ἐν ᾧ ἦν ὁ θεός, τὴν διαθήκην δέχεται, ἥλιος γίνεται ἀπροσπέλαστον τοῖς προσεγγίζουσιν ἐκ τοῦ προσώπου τὸ φῶς ἀπαστράπτων. καὶ πῶς ἄν τις πάσας αὐτοῦ τὰς ἀναβάσεις καὶ τὰς ποικίλας θεοφανείας διεξέλθοι τῷ λόγῳ;
Αυξήθηκε πνευματικά αρχικά, όταν θεώρησε τον ονειδισμό του Χριστού ανώτερο από το βασίλειο των Αιγυπτίων, προτιμώντας μάλλον να κακουχείται μαζί με τον λαό του Θεού παρά να έχει πρόσκαιρη απόλαυση της αμαρτίας· αυξήθηκε πάλι όταν, καθώς ο Αιγύπτιος καταπονούσε τον Εβραίο, θανάτωσε τον αλλόφυλο αγωνιζόμενος υπέρ του Ισραηλίτη. Κατανοείς βέβαια μέσα από αυτά τον τρόπο της πνευματικής αύξησης, μετατρέποντας την ιστορική διήγηση σε τροπική και αλληγορική θεωρία. Πάλι έγινε ανώτερος του εαυτού του, διαφυλάσσοντας για πολύ χρόνο τη ζωή του απερίσπαστη από θορύβους μέσω της κατά Θεόν φιλοσοφίας στην έρημο. Έπειτα φωτίζεται από το πυρ που βρισκόταν πάνω στη βάτο. Μετά από αυτό, καταυγάζεται και η ακοή του από τις ακτίνες του φωτός μέσω του θείου λόγου. Επιπλέον, γυμνώνει τα πόδια του από το νεκρό περίβλημα, καταβροχθίζει με τη ράβδο τους αιγυπτιακούς δράκοντες, απελευθερώνει από την τυραννία του Φαραώ τους ομοφύλους του, οδηγείται μέσω της νεφέλης, χωρίζει το πέλαγος, καταποντίζει την τυραννία, γλυκαίνει τη Μερρά, χτυπά την πέτρα, χορταίνει από την τροφή των αγγέλων, ακούει τις σάλπιγγες, αποτολμά να προσεγγίσει το φλεγόμενο όρος, φθάνει στην ακρώρεια, εισέρχεται στη νεφέλη, βρίσκεται μέσα στον γνόφο όπου ήταν ο Θεός, δέχεται τη διαθήκη και γίνεται ήλιος, αστράφτοντας από το πρόσωπό του φως απροσπέλαστο για όσους τον πλησιάζουν. Και πώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει αναλυτικά με τον λόγο όλες τις αναβάσεις του και τις ποικίλες θεοφάνειες;
Λεπτομέρειες
Τί χρὴ λέγειν ὅπως δι᾽ ἀκριβείας τὴν ἱερατικὴν στολὴν αὐτός τε περιετίθετο καὶ κατεκόσμει τοὺς ἄλλους τῷ καθ᾽ ἑαυτὸν ὑποδείγματι, ἀεὶ φέρων τὸν ἐπὶ τοῦ στήθους κόσμον, ᾧ ὄνομα λογεῖον τε καὶ δήλωσις καὶ ἀλήθεια; ἃ πάντα παρίημι τοῖς φιλοπονωτέροις κατὰ τὴν τροπικὴν σημασίαν ἐφαρμόζειν τῷ διδασκάλῳ· δι᾽ ὧν αὐτός τε τοιοῦτος ἦν καὶ τοῖς ἄλλοις ἐκοινώνει τοῦ κόσμου. πολλάκις ἔγνωμεν αὐτὸν καὶ ἐντὸς τοῦ γνόφου γενόμενον, οὗ ἦν ὁ Θεός. τὸ γὰρ τοῖς ἄλλοις ἀθεώρητον, ἐκείνῳ ληπτὸν ἐποίει ἡ μυσταγωγία τοῦ Πνεύματος, ὡς δοκεῖν ἐντὸς τῆς περιοχῆς εἶναι τοῦ γνόφου ᾧ ὁ περὶ τοῦ Θεοῦ λόγος ἐναποκρύπτεται. πολλάκις ἀντέστησεν ἑαυτὸν τοῖς Ἀμαληκίταις ὅπλῳ χρησάμενος τῇ προσευχῇ. οὗ τὰς χεῖρας ἐπαίροντος ὁ ἀληθινὸς Ἰησοῦς κατηγωνίζετο τὸν πολέμιον. πολλῶν κατὰ τὸν Βαλαὰμ ἐκεῖνον γοήτων τὰς μαγγανείας διέλυσεν· οἳ οὐχὶ τοῦ ἀληθινοῦ λόγου ἀκούοντες, ἀλλὰ τῇ ὀνώδει διδασκαλίᾳ τῶν δαιμόνων πειθόμενοι ἀνενέργητον εἶχον εἰς κακίαν τὸ στόμα τῆς τοῦ διδασκάλου εὐχῆς εἰς εὐλογίαν τὴν κατάραν μετατιθείσης.
Τι πρέπει να πει κανείς για το πώς με ακρίβεια και ο ίδιος ενδυόταν την ιερατική στολή και στόλιζε τους άλλους με το προσωπικό του παράδειγμα, φέροντας πάντοτε στο στήθος το στολίδι που ονομάζεται λογείο, δήλωση και αλήθεια; Όλα αυτά τα αφήνω στους πιο φιλόπονους μελετητές, για να τα προσαρμόσουν στον δάσκαλο σύμφωνα με την αλληγορική τους σημασία· μέσω αυτών και ο ίδιος αναδεικνυόταν τέτοιος, αλλά και στους άλλους μετέδιδε αυτό το στολίδι. Πολλές φορές διαπιστώσαμε ότι βρέθηκε και μέσα στον γνόφο, όπου ήταν ο Θεός. Διότι αυτό που για τους άλλους ήταν αθέατο, σε εκείνον το καθιστούσε αντιληπτό η μυσταγωγία του Πνεύματος, ώστε να δίνει την εντύπωση ότι βρίσκεται μέσα στην περιοχή του γνόφου, στον οποίο αποκρύπτεται ο λόγος περί του Θεού. Πολλές φορές αντιστάθηκε στους Αμαληκίτες, χρησιμοποιώντας ως όπλο την προσευχή· και όταν αυτός ύψωνε τα χέρια του, ο αληθινός Ιησούς κατατρόπωνε τον εχθρό. Διέλυσε τις μαγγανείες πολλών μάγων που έμοιαζαν με εκείνον τον Βαλαάμ· αυτοί, μη ακούγοντας τον αληθινό λόγο αλλά πειθόμενοι στην άλογη διδασκαλία των δαιμόνων, είχαν το στόμα τους ανίκανο για κακία, καθώς η προσευχή του δασκάλου μετέτρεπε την κατάρα σε ευλογία.
Λεπτομέρειες
Πάλιν ἡμῖν δι᾽ ἀκολούθου τινὸς ἀναβάσεως πρὸς τὰ ὑψηλότερα τῆς ἀρετῆς ὁ λόγος χειραγωγεῖ τὴν διάνοιαν. Ὁ γὰρ καὶ διὰ τῆς τροφῆς δυναμωθεὶς καὶ τῇ πρὸς τοὺς ἐναντίους συμπλοκῇ τὴν δύναμιν δείξας καὶ νικητὴς τῶν ἀντιτεταγμένων γενόμενος, τότε προσάγεται τῇ ἀπορρήτῳ ἐκείνῃ θεογνωσίᾳ, διδάσκοντος ἡμᾶς διὰ τούτων τοῦ λόγου οἷα καὶ ὅσα προσήκει προκατορθῶσαι κατὰ τὸν βίον, ἵνα τολμήσῃ ποτὲ τῇ διανοίᾳ προσβῆναι τῷ τῆς θεογνωσίας ὄρει καὶ ὑποδέξασθαι τὴν τῶν σαλπίγγων φωνὴν καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὸν γνόφον οὗ ἔστιν ὁ Θεὸς καὶ ἐγγράψαι ταῖς πλαξὶ τὰ θεῖα χαράγματα, κἂν συντριβῶσιν αὗται διὰ πλημμελείας τινός, πάλιν τὰς χειροτμήτους ὑποθεῖναι τῷ Θεῷ πλάκας καὶ ἀναχαράξαι τῷ θείῳ δακτύλῳ τὰ ἐν ταῖς πρώταις ἀχρειωθέντα γράμματα.
Και πάλι ο λόγος καθοδηγεί τη διάνοιά μας προς τα υψηλότερα της αρετής μέσω μιας διαδοχικής ανάβασης. Διότι εκείνος που και ενδυναμώθηκε μέσω της τροφής, και απέδειξε τη δύναμή του στη συμπλοκή με τους αντιπάλους, και αναδείχθηκε νικητής αυτών που παρατάχθηκαν εναντίον του, τότε προσάγεται σε εκείνη την απόρρητη θεογνωσία, καθώς ο λόγος μάς διδάσκει μέσα από αυτά ποια και πόσα πρέπει να κατορθώσουμε εκ των προτέρων στον βίο μας, ώστε να τολμήσει κάποτε με τη διάνοιά του να αναβεί στο όρος της θεογνωσίας, και να δεχθεί τον ήχο των σαλπίγγων, και να εισέλθει στον γνόφο όπου βρίσκεται ο Θεός, και να εγγράψει στις πλάκες τα θεία χαράγματα, και, εάν αυτές συντριβούν εξαιτίας κάποιου σφάλματος, να υποβάλει και πάλι στον Θεό πλάκες χειρότμητες και να αναχαράξει με τον θείο δάκτυλο τα γράμματα που καταστράφηκαν στις πρώτες.
Λεπτομέρειες
Ὅτε οὖν μείζων ἐγένετο κατὰ τὴν γνῶσιν ὁ Μωϋσῆς, τότε ὁμολογεῖ τὸν Θεὸν ἐν γνόφῳ ἰδεῖν, τουτέστι τότε γνῶναι ὅτι ἐκεῖνό ἐστι τῇ φύσει τὸ Θεῖον ὃ πάσης γνώσεώς τε καὶ καταλήψεώς ἐστιν ἀνώτερον. Εἰσῆλθε γάρ, φησί, Μωϋσῆς εἰς τὸν γνόφον, οὗ ἦν ὁ Θεός. Τίς ὁ Θεός; Ὃς ἔθετο σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, καθώς φησι Δαβίδ, ὁ ἐν τῷ αὐτῷ ἀδύτῳ μυηθεὶς τὰ ἀπόρρητα.
Όταν, λοιπόν, ο Μωυσής προόδευσε περισσότερο στη γνώση, τότε ομολογεί ότι είδε τον Θεό μέσα στον γνόφο, δηλαδή τότε γνώρισε ότι το Θείον είναι από τη φύση του εκείνο που υπερβαίνει κάθε γνώση και κατάληψη. Διότι εισήλθε, λέει η Γραφή, ο Μωυσής στον γνόφο, όπου βρισκόταν ο Θεός. Ποιος είναι ο Θεός; Αυτός που έθεσε το σκότος ως αποκρυφή του, καθώς λέει ο Δαβίδ, ο οποίος μυήθηκε στα απόρρητα μέσα στο ίδιο άδυτο.
Λεπτομέρειες
Ὁ δὲ κεκαθαρμένος τε καὶ ὀξὺς τὴν ἀκοὴν τῆς καρδίας, τὴν ἠχὴν ταύτην δεξάμενος, λέγω δὴ τὴν ἐκ τῆς θεωρίας τῶν ὄντων γινομένην πρὸς τὴν τῆς θείας δυνάμεως γνῶσιν, ὁδηγεῖται δι᾽ αὐτῆς πρὸς τὸ ἐκεῖ διαδῦναι τῇ διανοίᾳ ὅπου ἐστὶν ὁ Θεός. Τοῦτο δὲ γνόφος ὑπὸ τῆς Γραφῆς ὀνομάζεται, ᾧ διερμηνεύεται, καθὼς εἴρηται, τὸ ἄγνωστόν τε καὶ ἀθεώρητον, ἐν ᾧ γενόμενος τὴν ἀχειροποίητον ἐκείνην σκηνὴν βλέπει, ἣν διὰ τῆς ὑλικῆς μιμήσεως τοῖς κάτω δείκνυσι.
Εκείνος δε που είναι κεκαθαρμένος και έχει οξεία την ακοή της καρδιάς, δεχόμενος αυτήν την ηχώ, εννοώ βεβαίως εκείνη που προκύπτει από τη θεωρία των όντων προς τη γνώση της θείας δυνάμεως, οδηγείται μέσω αυτής στο να διεισδύσει με τη διάνοιά του εκεί όπου βρίσκεται ο Θεός. Αυτό ονομάζεται γνόφος από τη Γραφή, με τον οποίο ερμηνεύεται, όπως έχει ειπωθεί, το άγνωστο και αθεώρητο, μέσα στον οποίο, όταν βρεθεί, βλέπει την αχειροποίητη εκείνη σκηνή, την οποία φανερώνει στους κάτω μέσω της υλικής μιμήσεως.
Λεπτομέρειες
Καὶ τί δεῖ λόγοις ἔτι διδάσκειν καὶ μὴ πράγματι δεικνύναι τὴν ἀσφαλῆ τῶν ὑφ’ ἡμῶν λεγομένων ἀλήθειαν; Ἆρα γὰρ ὁ Μωυσῆς, πάντων ἀπολυθεὶς τῶν τε ὁρωμένων καὶ τῶν ὁρώντων πραγμάτων τε καὶ νοημάτων καὶ τὴν θέαν ὑπερβὰς τοῦ τόπου καὶ εἰς τὸν γνόφον εἰσελθὼν ἐν αὐτῷ ἑώρακεν οὐδέν; Ἀλλὰ μὴν ἐκεῖ εἶδε τὴν ἄϋλον σκηνήν, «ἣν δι’ ὑλικῆς μιμήσεως τοῖς κάτω ὑπέδειξεν»· αὕτη δ’ ἂν εἴη, κατὰ τοὺς τῶν ἁγίων λόγους, «Χριστὸς ἡ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ» αὐθυπόστατος «σοφία», ἄϋλος μὲν οὖσα καὶ ἄκτιστος τῇ ἑαυτῆς φύσει, προδεικνῦσα δὲ διὰ τῆς Μωσαϊκῆς σκηνῆς ὅτι δέξεταί ποτε κατασκευὴν καὶ εἰς σχῆμα ἥξει καὶ οὐσίαν ὁ ὑπερούσιος καὶ ἀσχημάτιστος Λόγος, ἡ πάντα ὑπερέχουσα καὶ προέχουσα καὶ περιέχουσα σκηνή, ἐν ᾗ ἔκτισται καὶ συνέστηκεν ὅσα τε ὁρατὰ καὶ ὅσα ἀόρατα, καὶ σῶμα λαβὼν θύσει τοῦτο ὑπὲρ ἡμῶν, ἀρχιερεὺς μὲν ὢν αὐτὸς προαιώνιος, ὕστερον δὲ καὶ ὡς ἱερείῳ ἑαυτῷ χρώμενος ὑπὲρ ἡμῶν. Διὰ τοῦτο, ἐν τῷ θείῳ γνόφῳ γεγονὼς ὁ Μωυσῆς, οὐ τὴν ἄϋλον σκηνὴν εἶδε μόνον καὶ δι’ ὕλης ὑπέγραψεν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν τῆς θεαρχίας ἱεραρχίαν καὶ τὰ κατ’ αὐτήν, ἃ καὶ κατὰ τὴν νομικὴν ἱερωσύνην ὑλικῶς καὶ ποικίλως διεζωγράφησε.
Και τι χρειάζεται να διδάσκουμε ακόμη με λόγια και να μην αποδεικνύουμε με τα πράγματα την ασφαλή αλήθεια όσων λέμε; Άραγε ο Μωυσής, αφού αποδεσμεύτηκε από όλα τα ορώμενα και τα ορώντα πράγματα και νοήματα και αφού υπερέβη τη θέα του τόπου και εισήλθε στον γνόφο, δεν είδε τίποτα μέσα σε αυτόν; Όμως εκεί είδε την άυλη σκηνή, «την οποία υπέδειξε στους κάτω μέσω υλικής μίμησης». Αυτή θα ήταν, σύμφωνα με τους λόγους των αγίων, «ο Χριστός, η δύναμη του Θεού και η αυθυπόστατη σοφία του Θεού», η οποία αφενός είναι άυλη και άκτιστη ως προς τη φύση της, αφετέρου προδείκνυε μέσω της Μωσαϊκής σκηνής ότι κάποτε ο υπερούσιος και ασχημάτιστος Λόγος - η σκηνή που υπερέχει, προέχει και περιέχει τα πάντα - θα δεχθεί κατασκευή και θα λάβει σχήμα και ουσία, μέσα στην οποία κτίστηκαν και συστάθηκαν όλα τα ορατά και τα αόρατα, και αφού λάβει σώμα θα το θυσιάσει υπέρ ημών, όντας ο ίδιος προαιώνιος αρχιερέας, αλλά αργότερα χρησιμοποιώντας τον εαυτό του ως ιερατικό θύμα υπέρ ημών. Γι' αυτό, όταν ο Μωυσής βρέθηκε στον θείο γνόφο, δεν είδε μόνο την άυλη σκηνή και την περιέγραψε μέσω της ύλης, αλλά και την ίδια την ιεραρχία της θεαρχίας και όσα σχετίζονται με αυτήν, τα οποία και αποτύπωσε με υλικό και ποικίλο τρόπο μέσω της νομικής ιερωσύνης.
Λεπτομέρειες
Ὄντως γὰρ πλήρης θαύματος καὶ ἐκπλήξεως γέμουσα τῆς πανηγύρεως ἡ μνήμη· πῶς γὰρ οὐ θαύματος καὶ ἐκπλήξεως γέμει; Τὴν γὰρ ἐκ τοῦ γένους τοῦ προσκεκρουκότος ἀπαρχήν, τοῦ ἀπεστερημένου καὶ ἐκβεβλημένου τῆς ζωῆς, ἀναλαβὼν ὁ Δεσπότης Χριστὸς σήμερον ἀνήγαγε καὶ συνεκάθισεν εἰς τὸν θρόνον τὸν βασιλικόν, ἐπάνω τῶν οὐρανῶν, ἐν ᾧ τὰ χερουβὶμ παρίστανται τρόμῳ. Καὶ ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνεβιβάσθη ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἄκουε τοῦ μακαρίου Λουκᾶ λέγοντος· «βλεπόντων αὐτῶν ἐπήρθη», τουτέστι τῶν μαθητῶν. Ἰδοὺ σὺν τῷ Λουκᾷ καὶ ἄλλοι μάρτυρες· «καὶ νεφέλη ὑπέλαβεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν». Διατί νεφέλη φωτεινὴ ὑπέλαβεν αὐτόν; Ἵνα δείξῃ ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνῆλθεν, οὐχ ἅρματι πυρὸς ὡς ἐπὶ Ἠλιού, ἀλλὰ νεφέλη αὐτὸν ὑπέλαβεν, ὅτι οὐρανοῦ σύμβολον ἦν· καθώς φησιν ὁ Δαυῒδ «ὁ τιθεὶς νέφη τὴν ἐπίβασιν αὐτοῦ», διὰ τοῦτο λέγει νεφέλην. Καὶ μάρτυρας καὶ θεατὰς τοῦ θαύματος τοὺς μαθητὰς παρέστησεν, ἵνα σὺ πεισθεὶς ὅτι εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνῆλθεν ἐν τῷ συμβόλῳ τῆς θείας δυνάμεως· διὸ καὶ ὁ προφήτης ἐβόα λέγων «ὁ Θεὸς κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης». Καὶ ἐν τῷ ὄρει δὲ νεφέλη δι’ αὐτὸν ἦλθε καὶ «Μωσῆς εἰσῆλθεν εἰς τὸν γνόφον» ἐν τῇ νεφέλῃ, ἀλλ’ οὐ δι’ ἐκεῖνον ἦν ἡ νεφέλη.
Διότι, πράγματι, η ανάμνηση της πανηγύρεως είναι πλήρης θαύματος και γεμάτη από έκπληξη· πώς, άλλωστε, να μην είναι γεμάτη από θαύμα και έκπληξη; Διότι την απαρχή από το γένος που είχε προσκρούσει, το οποίο είχε στερηθεί και αποβληθεί από τη ζωή, αφού την ανέλαβε ο Δεσπότης Χριστός, σήμερα την ανέβασε και τη συγκάθισε στον βασιλικό θρόνο, επάνω από τους ουρανούς, στον οποίο τα χερουβίμ παρίστανται με τρόμο. Και για το ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ανέβηκε στον ουρανό, άκουσε τον μακάριο Λουκά που λέει: «ενώ εκείνοι έβλεπαν, υψώθηκε», δηλαδή οι μαθητές. Ιδού, μαζί με τον Λουκά υπάρχουν και άλλοι μάρτυρες: «και νεφέλη τον παρέλαβε από τα μάτια τους». Γιατί τον παρέλαβε φωτεινή νεφέλη; Για να δείξει ότι ανήλθε στον ουρανό, όχι με πύρινο άρμα όπως στην περίπτωση του Ηλία, αλλά τον παρέλαβε νεφέλη, επειδή αποτελούσε σύμβολο του ουρανού· όπως ακριβώς λέει ο Δαβίδ: «εκείνος που θέτει τα νέφη ως επίβασή του», γι' αυτό κάνει λόγο για νεφέλη. Και παρέστησε τους μαθητές ως μάρτυρες και θεατές του θαύματος, ώστε να πεισθείς εσύ ότι ανήλθε στον ουρανό με το σύμβολο της θείας δυνάμεως· γι' αυτό και ο προφήτης αναφωνούσε λέγοντας: «ο Θεός κάθεται πάνω σε ανάλαφρη νεφέλη». Και στο όρος, εξάλλου, η νεφέλη ήλθε εξαιτίας Του, και «ο Μωυσής εισήλθε στον γνόφο» μέσα στη νεφέλη, όμως η νεφέλη δεν υπήρχε εξαιτίας εκείνου.
Λεπτομέρειες
Πῶς ἔτεκεν ἡ παρθένος; εἰπὲ πῶς τοῦ Ἀαρὼν ἡ ῥάβδος ἐβλάστησε; Πῶς ἔτεκεν ἡ παρθένος; εἰπὲ πῶς οὐρανόθεν τὸ μάννα; πῶς ἐπληθύνετο ἡ ὑδρία; πῶς ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ ἐβλάστησε τὸ ἄνθος; πῶς Ἐλισσαίου τὸ ἔλαιον ἔβρυσεν εἰς τοὺς κεράμους; Πῶς ἐγέννησεν ἡ παρθένος; εἰπὲ, πῶς ἐπὶ Γεδεὼν ὁ πόκος ἀπέλυσε δρόσον; εἰπὲ, πῶς ἐπὶ τοῦ Σαμψὼν τὸ ὀστέον ἔβρυσε τὸ ὕδωρ; εἰπὲ, πῶς ἐφύλαξεν ἡ κάμινος τοὺς παῖδας; εἰπὲ, πῶς ἐπὶ Μανωὲ ἀνήφθη ἡ πέτρα δίχα ὕλης; εἰπὲ, πῶς ἐκαίετο ἡ βάτος, καὶ οὐ κατεκαίετο; εἰπὲ, πῶς οὐ κατεφλέχθη Ἠλίας ἐν τῷ ἅρματι τῷ πυρίνῳ; εἰπὲ, πῶς ὁ Μωϋσῆς εἰσῆλθεν εἰς τὸν γνόφον, καὶ πάλιν ἐξῆλθε; Πῶς ἐγέννησεν ἡ παρθένος; πῶς Ἡσαΐας τὸν Κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου ἐθεάσατο; εἰπὲ, πῶς Δανιὴλ ἐφανέρωσε τὸ κεκρυμμένον ἐνύπνιον τῷ Ναβουχοδονόσωρ; πῶς Ἰεζεκιὴλ ἐφ᾽ ἅρματος Χερουβὶμ καθήμενον εἶδε τὸν ἀόρατον; Πῶς ἔτεκεν ἡ παρθένος; πῶς Ἱερεμίας ἐκ μήτρας ἡγιάσθη προφήτης; εἰπὲ, πῶς τὰ νεκρὰ τοῦ προφήτου ὀστᾶ τὸν νεκρὸν ἤγειραν τότε; εἰπὲ, πῶς ἡ Ἐρυθρὰ ἐπετρώθη ῥάβδῳ; εἰπὲ, πῶς ὁ Ἰορδάνης ἀνεπόδισε τὸ ῥεῦμα; εἰπὲ, πῶς τὰ δένδρα τοὺς καρποὺς ἐγκυμονοῦσιν; εἰπὲ, πῶς ἡ ἄμπελος φέρει τὸν βότρυν; εἰπὲ, πῶς ἐγέννησεν ἡ νὺξ τὴν ἡμέραν; Πῶς ἐγέννησεν ἡ παρθένος; εἰπὲ, πῶς ὁ φωστὴρ τοῦ ἡλίου θερμαίνει τὸν κόσμον, εἰπὲ, πῶς ὁ οὐρανὸς τοὺς ἀστέρας ἐκφαίνει;
Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς βλάστησε η ράβδος του Ααρών; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς δόθηκε από τον ουρανό το μάννα; Πώς πολλαπλασιάστηκε η υδρία; Πώς από τη ρίζα του Ιεσσαί βλάστησε το άνθος; Πώς το λάδι του Ελισσαίου ανέβλυσε στα πήλινα δοχεία; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς την εποχή του Γεδεών ο πόκος έσταξε δρόσο; Πες μου, πώς στην περίπτωση του Σαμψών το οστό ανέβλυσε νερό; Πες μου, πώς το καμίνι διαφύλαξε τους παίδες; Πες μου, πώς επί Μανωέ άναψε η πέτρα χωρίς καύσιμη ύλη; Πες μου, πώς καιγόταν η βάτος και δεν κατακαιγόταν; Πες μου, πώς δεν καταφλέχθηκε ο Ηλίας μέσα στο πύρινο άρμα; Πες μου, πώς ο Μωυσής εισήλθε στον γνόφο και πάλι εξήλθε; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πώς ο Ησαΐας είδε τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο; Πες μου, πώς ο Δανιήλ φανέρωσε το κρυμμένο ενύπνιο στον Ναβουχοδονόσορα; Πώς ο Ιεζεκιήλ είδε τον Αόρατο να κάθεται σε άρμα Χερουβίμ; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πώς ο Ιερεμίας αγιάστηκε ως προφήτης από τη μήτρα της μητέρας του; Πες μου, πώς τα νεκρά οστά του προφήτη ανέστησαν τότε τον νεκρό; Πες μου, πώς η Ερυθρά στερεοποιήθηκε με τη ράβδο; Πες μου, πώς ο Ιορδάνης γύρισε πίσω το ρεύμα του; Πες μου, πώς τα δέντρα κυοφορούν τους καρπούς; Πες μου, πώς η άμπελος φέρει το σταφύλι; Πες μου, πώς η νύχτα γέννησε την ημέρα; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς ο φωστήρας του ήλιου θερμαίνει τον κόσμο, πες μου, πώς ο ουρανός φανερώνει τα άστρα;
Λεπτομέρειες
Ὅπερ ἵνα μὴ γένηται, προσέχωμεν μετὰ ἀκριβείας τοῖς γεγραμμένοις, καὶ μάθωμεν πῶς μὲν ὁ παλαιὸς ἐδόθη νόμος, πῶς δὲ ἡ Καινὴ Διαθήκη. Πῶς οὖν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐδόθη τότε, καὶ πότε καὶ ποῦ; Μετὰ τὸν τῶν Αἰγυπτίων ὄλεθρον, ἐπὶ τῆς ἐρήμου, ἐν τῷ ὄρει Σινᾶ, καπνοῦ καὶ πυρὸς ἀνιόντος ἀπὸ τοῦ ὄρους, σάλπιγγος ἠχούσης, βροντῶν καὶ ἀστραπῶν γινομένων, τοῦ Μωϋσέως εἰς αὐτὸν εἰσιόντος τὸν γνόφον. Ἐν τῇ Καινῇ δὲ οὐχ οὕτως· οὔτε ἐν ἐρήμῳ, οὔτε ἐν ὄρει, οὔτε μετὰ καπνοῦ καὶ σκότους καὶ γνόφου καὶ θυέλλης· ἀλλ᾽ ἀρχομένης ἡμέρας, ἐν οἰκίᾳ, πάντων συγκαθημένων, μετὰ πολλῆς τῆς ἡμερότητος πάντα ἐγίνετο. Τοῖς μὲν γὰρ ἀλογωτέροις καὶ δυσηνίοις σωματικῆς ἔδει φαντασίας, οἷον ἐρημίας, ὄρους, καπνοῦ, σάλπιγγος ἠχῆς, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων· τοῖς δὲ ὑψηλοτέροις καὶ καταπειθέσι καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἔννοιαν ὑπεραναβεβηκόσιν, οὐδενὸς ἦν τούτων χρεία. Εἰ δὲ καὶ ἐπ᾽ αὐτῶν ἦχος ἐγένετο, οὐ διὰ τοὺς ἀποστόλους, ἀλλὰ διὰ τοὺς παρόντας Ἰουδαίους, δι᾽ οὓς καὶ αἱ τοῦ πυρὸς ὤφθησαν γλῶσσαι. Εἰ γὰρ καὶ μετὰ τοῦτο ἔλεγον, ὅτι Γλεύκους μεμεστωμένοι εἰσὶ, πολλῷ μᾶλλον, εἰ μηδὲν τούτων εἶδον, ταῦτα ἂν εἶπον. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς Παλαιᾶς, Μωϋσέως ἀναβάντος, οὕτως ὁ Θεὸς κατέβη· ἐνταῦθα δὲ τῆς φύσεως τῆς ἡμετέρας εἰς τὸν οὐρανὸν, μᾶλλον δὲ εἰς τὸν θρόνον τὸν βασιλικὸν ἀνενεχθείσης, οὕτω τὸ Πνεῦμα κάτεισιν.
Για να μη συμβεί αυτό, ας προσέξουμε με ακρίβεια τα όσα έχουν γραφεί, και ας μάθουμε πώς μεν δόθηκε ο παλαιός νόμος, πώς δε η Καινή Διαθήκη. Πώς λοιπόν δόθηκε τότε εκείνος ο νόμος, και πότε και πού; Μετά τον όλεθρο των Αιγυπτίων, στην έρημο, στο όρος Σινά, καθώς ανέβαινε καπνός και φωτιά από το βουνό, ενώ ηχούσε η σάλπιγγα, γίνονταν βροντές και αστραπές, και ο Μωυσής εισερχόταν μέσα στον ίδιο τον γνόφο. Στην Καινή Διαθήκη όμως δεν συνέβησαν έτσι τα πράγματα· ούτε σε έρημο, ούτε σε βουνό, ούτε με καπνό και σκοτάδι και γνόφο και θύελλα· αλλά, ενώ ξεκινούσε η ημέρα, μέσα σε ένα σπίτι, καθώς κάθονταν όλοι μαζί, όλα γίνονταν με πολλή γαλήνη. Διότι για τους πιο άλογους και ατίθασους χρειαζόταν κάποια αισθητή παράσταση, όπως η έρημος, το όρος, ο καπνός, ο ήχος της σάλπιγγας και τα άλλα παρόμοια· για τους πιο ανυψωμένους όμως πνευματικά και υπάκουους, οι οποίοι είχαν υπερβεί την υλική αντίληψη, δεν υπήρχε καμία ανάγκη για αυτά. Αν βέβαια και στην περίπτωσή τους ακούστηκε ήχος, δεν έγινε για τους αποστόλους, αλλά για τους Ιουδαίους που ήταν παρόντες, για χάρη των οποίων εμφανίστηκαν και οι πύρινες γλώσσες. Διότι, αν ακόμη και μετά από αυτό έλεγαν ότι «είναι γεμάτοι από γλυκό κρασί», πολύ περισσότερο θα τα έλεγαν αυτά αν δεν έβλεπαν τίποτα από όλα αυτά. Και στην Παλαιά Διαθήκη μεν, αφού ανέβηκε ο Μωυσής, κατέβηκε με αυτόν τον τρόπο ο Θεός· εδώ όμως, αφού η ανθρώπινη φύση μας αναλήφθηκε στον ουρανό, ή μάλλον στον βασιλικό θρόνο, έτσι κατεβαίνει το Άγιο Πνεύμα.
Λεπτομέρειες
Καὶ μὴν τοῖς ἀσθενοῦσιν, οὐ βρωμάτων ποικιλίαν, ἀλλὰ ἀσιτίαν καὶ ἔνδειαν οἶδα τοὺς ἰατροὺς ἐπιτάσσοντας. Πῶς οὖν ταῦτα δυνάμενος, ἐκεῖνα προφασίζῃ μὴ δύνασθαι; τί εὐκοπώτερον τῇ γαστρὶ, λιτότητι διαίτης παρενεγκεῖν τὴν νύκτα, ἢ δαψιλείᾳ βρωμάτων βεβαρημένην κεῖσθαι· μᾶλλον δὲ μηδὲ κεῖσθαι, ἀλλὰ πυκνὰ μεταστρέφεσθαι διαῤῥηγνυμένην καὶ στένουσαν; Μωσέα διὰ νηστείας ἔγνωμεν προσβάλλοντα τῷ ὄρει· οὐ γὰρ ἂν κατετόλμησεν, καπνιζομένης τῆς κορυφῆς, οὐδ᾽ ἂν ἐθάῤῥησεν εἰσελθεῖν εἰς τὸν γνόφον, εἰ μὴ νηστείᾳ καθώπλιστο.
Και βέβαια, γνωρίζω ότι στους ασθενείς οι ιατροί δεν επιβάλλουν ποικιλία τροφών, αλλά ασιτία και στέρηση. Πώς λοιπόν, ενώ μπορείς να υποστείς τα πρώτα, προφασίζεσαι ότι αδυνατείς για τα δεύτερα; Τι είναι πιο εύκολο για το στομάχι, να περάσει τη νύχτα με λιτή διατροφή ή να κείτεται βεβαρημένο από την αφθονία των φαγητών; Ή μάλλον ούτε καν να αναπαύεται, αλλά να στριφογυρίζει διαρκώς, έτοιμο να διαρραγεί και στενάζοντας; Γνωρίζουμε ότι ο Μωυσής πλησίασε το όρος μέσω της νηστείας· διότι δεν θα το αποτολμούσε, την ώρα που η κορυφή έβγαζε καπνούς, ούτε θα είχε το θάρρος να εισέλθει μέσα στον γνόφο, εάν δεν είχε πρώτα οπλιστεί με τη νηστεία.
Λεπτομέρειες
Μὴ τοίνυν λυπούμενος νηστεύσῃς, ἵνα μὴ τὸν κάματον ἀπολέσῃς. Ὅσῳ γὰρ νηστεία ὑποστύφει τὸ σῶμα, τοσοῦτον ἐκ τῆς νηστείας ὠφελῇ. Ἀνάδραμε ἐπὶ τὰς τῶν δικαίων πολιτείας, καὶ εὑρήσεις αὐτοὺς τὸ πλέον διὰ νηστείας εὐδοκιμήσαντας. Πρῶτον Μωσῆς νηστεύσας ἐπὶ τὸν γνόφον εἰσελήλυθεν, καὶ συνόμιλος τῷ Θεῷ διὰ νηστείας γέγονεν, τεσσαράκοντα ἡμέρας τὴν νηστείαν ἐπισυνάψας. Νομοθέτης διὰ νηστείας ἐχρημάτισεν, καὶ οὔτε ἄρτον ἔφαγεν, οὔτε ὕδωρ ἔπιεν.
Μην νηστεύεις λοιπόν με λύπη, για να μην χάσεις τον κόπο σου. Διότι όσο η νηστεία καταπονεί το σώμα, τόσο ωφελείσαι από αυτήν. Ανάτρεξε στους βίους των δικαίων και θα διαπιστώσεις ότι κυρίως μέσω της νηστείας ευδοκίμησαν. Πρώτος ο Μωυσής, αφού νήστεψε, εισήλθε στον γνόφο και έγινε συνομιλητής του Θεού μέσω της νηστείας, τηρώντας νηστεία για σαράντα συνεχόμενες ημέρες. Αναδείχθηκε νομοθέτης μέσω της νηστείας, και ούτε άρτο έφαγε ούτε νερό ήπιε.
Λεπτομέρειες
Θεωρία τῆς εἰς τὸ ὄρος ἀναβάσεως τοῦ Μωσέως Οὕτω πάλιν τῷ καλοῦντι ἑπόμενος Θεῷ, ὑπερσχὼν πάντα τὰ τῇδε εἰς τὸν γνόφον εἰσῆλθεν, οὗ ἦν ὁ Θεός, τουτέστιν, εἰς τὴν ἀειδῆ καὶ ἀόρατον καὶ ἀσώματον διατριβήν, νῷ πάσης ἐλευθέρῳ τῆς πρὸς ὁτιοῦν πάρεξ Θεοῦ σχέσεως, ἐν ᾗ γενόμενος, ὡς ἐνῆν μάλιστα ἀνθρωπίνην ἀξιωθῆναι φύσιν, οἷον ἔπαθλον τῆς μακαρίας ἐκείνης ἀναβάσεως ἄξιον τὴν χρόνου καὶ φύσεως τὴν γένεσιν περιγράφουσαν κομίζεται γνῶσιν, καὶ τύπον καὶ παράδειγμα τῶν ἀρετῶν αὐτὸν ποιησάμενος τὸν Θεόν, πρὸς ὃν καθάπερ γραφὴν εὐφυῶς τοῦ ἀρχετύπου τὴν μίμησιν σώζουσαν ἑαυτὸν ἀποτυπώσας κάτεισι τοῦ ὄρους, ἧς μετείληφε δόξης κατὰ τὸ πρόσωπον ἐπισημαίνων τὴν χάριν καὶ τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις, ὥσπερ θεοειδοῦς τύπου τύπον ἑαυτὸν γενόμενον ἀφθόνως διδοὺς καὶ προτιθέμενος, καὶ δηλοῖ τοῦτο ποιῶν περὶ ὧν εἶδέ τε καὶ ἤκουσε τῷ λαῷ ἐξηγούμενος, καὶ γραφῇ τοῖς μετ’ αὐτὸν οἷόν τινα κλῆρον θεόσδοτον παραδιδοὺς τοῦ Θεοῦ τὰ μυστήρια.
Θεωρία της αναβάσεως του Μωυσή στο όρος Έτσι, πάλι, ακολουθώντας τον Θεό που τον καλούσε, αφού υπερέβη όλα τα γήινα, εισήλθε στον γνόφο όπου βρισκόταν ο Θεός, δηλαδή στην αειδή, αόρατη και ασώματη κατάσταση, με νου ελεύθερο από κάθε σχέση με οτιδήποτε άλλο εκτός από τον Θεό. Ευρισκόμενος σε αυτήν, στον μέγιστο βαθμό που ήταν δυνατόν να αξιωθεί η ανθρώπινη φύση, λαμβάνει ως άξιο έπαθλο εκείνης της μακάριας ανάβασης τη γνώση που περιγράφει τη δημιουργία του χρόνου και της φύσης. Αφού κατέστησε τύπο και παράδειγμα των αρετών τον ίδιο τον Θεό, προς τον οποίο διαμόρφωσε τον εαυτό του σαν μια εικόνα που διασώζει άριστα τη μίμηση του αρχετύπου, κατεβαίνει από το όρος. Φανερώνει και στους άλλους ανθρώπους στο πρόσωπό του τη χάρη της δόξας στην οποία συμμετείχε, προσφέροντας και προβάλλοντας απλόχερα τον εαυτό του, ο οποίος έγινε τύπος του θεοειδούς προτύπου. Και αυτό το καθιστά φανερό, εξηγώντας στον λαό τα όσα είδε και άκουσε, και παραδίδοντας γραπτώς στους μεταγενέστερους τα μυστήρια του Θεού ως μια θεόσδοτη κληρονομιά.
Λεπτομέρειες
οὐκ ἀσφαλὲς οὖν πρὶν ἔξω γενέσθαι τῶν πολλῶν ἐπιβάλλειν ταῖς περὶ Θεοῦ θεωρίαις· καὶ δηλοῖ τοῦτο Μωϋσῆς ἔξω τῆς παρεμβολῆς πηγνύμενος τὴν σκηνὴν τῆς διανοίας καὶ τότε προσομιλῶν τῷ Θεῷ. τὸ γὰρ μετὰ λόγου τοῦ κατὰ προφορὰν πειρᾶσθαι φάναι τὸν ἄρρητον ἐπικίνδυνον, ὅτι δυὰς καὶ πλέον ἐστὶν ὁ κατὰ προφορὰν λόγος. τὸ δὲ ἄνευ φωνῆς μόνῃ τῇ ψυχῇ τὸ ὂν θεωρεῖν ἰσχυρότατον, ὅτι κατὰ τὴν ἀδιαίρετον ἵσταται μονάδα καὶ οὐκ ἐν τοῖς πολλοῖς. ὁ γὰρ ἀρχιερεὺς ἅπαξ τοῦ ἔτους εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων ἔσω τοῦ καταπετάσματος εἰσιέναι μόλις προστεταγμένος διδάσκει μόνον δεῖν ἐκεῖνον τὸν τὴν αὐλὴν καὶ τὰ ἅγια διαβάντα καὶ εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων ἔσω γενόμενον, τουτέστι τὴν ἅπασαν τῶν αἰσθητῶν τε καὶ νοητῶν παρελθόντα φύσιν, καὶ πάσης τῆς κατὰ τὴν γένεσιν ἰδιότητος γενόμενον καθαρὸν ἀνείμονι καὶ γυμνῇ τῇ διανοίᾳ προσβάλλειν ταῖς περὶ Θεοῦ φαντασίαις. πδ. Μωϋσῆς ὁ μέγας ἔξω τῆς παρεμβολῆς πηξάμενος ἑαυτοῦ τὴν σκηνήν, τουτέστι τὴν γνώμην καὶ τὴν διάνοιαν ἱδρυσάμενος ἔξω τῶν ὁρωμένων, προσκυνεῖν τὸν Θεὸν ἄρχεται καὶ εἰς τὸν γνόφον εἰσελθών, τὸν ἀειδῆ καὶ ἄϋλον τῆς γνώσεως τόπον, ἐκεῖ μένει τελούμενος τὰς ἱερωτάτας τελετάς. πε.
Δεν είναι λοιπόν ασφαλές, πριν βγει κανείς έξω από τα πολλά, να καταπιάνεται με τις θεωρίες περί Θεού· και αυτό το φανερώνει ο Μωυσής, ο οποίος έστηνε τη σκηνή της διανοίας του έξω από την παρεμβολή και τότε συνομιλούσε με τον Θεό. Διότι το να προσπαθεί κανείς να εκφράσει τον Άρρητο με τον προφορικό λόγο είναι επικίνδυνο, επειδή ο προφορικός λόγος συνιστά δυάδα και πλέον. Αντιθέτως, το να θεωρεί κανείς το Ον χωρίς φωνή, μόνο με την ψυχή του, είναι το πλέον ασφαλές, επειδή εδράζεται στην αδιαίρετη μονάδα και όχι στα πολλά. Διότι ο αρχιερέας, ο οποίος έχει λάβει την προσταγή να εισέρχεται στα Άγια των αγίων, μέσα από το καταπέτασμα, μόλις μία φορά τον χρόνο, διδάσκει ότι πρέπει μόνο εκείνος που έχει διαβεί την αυλή και τα άγια και έχει βρεθεί μέσα στα Άγια των αγίων, δηλαδή εκείνος που έχει ξεπεράσει ολόκληρη τη φύση των αισθητών και των νοητών, και έχει καθαρθεί από κάθε ιδιότητα της γένεσης, να προσεγγίζει με ανένδυτη και γυμνή τη διάνοια τις ενοράσεις περί Θεού. πδ΄. Ο μέγας Μωυσής, στήνοντας τη σκηνή του έξω από την παρεμβολή, δηλαδή εγκαθιδρύοντας τη θέληση και τη διάνοιά του έξω από τα ορατά, αρχίζει να προσκυνά τον Θεό και, αφού εισέλθει στον γνόφο, τον αόρατο και άυλο τόπο της γνώσεως, παραμένει εκεί μυούμενος στις ιερότατες τελετές. πε΄.
Λεπτομέρειες
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ· ὁ δὲ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει. Οὐ περὶ σωματικῆς νόσου τοῦτο εἴρηται τῷ Ἀποστόλῳ— ἀεὶ γὰρ ἔχαιρεν ἐπὶ ταῖς τοῦ σώματος νόσοις—ἀλλὰ τῷ ἀσθενοῦντι κατὰ ψυχὴν λάχανα ἐσθίειν προστάσσει, τουτέστιν τὰ σχέδια καὶ λιτὰ καὶ εὐκατέργαστα καὶ μὴ λιπαίνοντα τὴν σάρκα. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ πρόχειρος νοῦς· κατὰ δὲ τὴν θεωρίαν, ἐκεῖνος ἀσθενεῖ καὶ λάχανα ἐσθίει, ὅστις ἀδυνάτως ἔχει πρὸς τὸ ὕψος τῆς γνώσεως ἀναβῆναι καὶ κατὰ Μωσέα αὐτῷ τῷ γνόφῳ οὗ ἐστιν ὁ θεὸς ἐμπελάσαι, ἀλλ᾽ ἀκμὴν εἴτε τῶν τοῦ λαοῦ εἷς εἴτε καὶ τῶν ὑψηλοτέρων τούτων τῶν ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρων τυγχάνων, τὴν φυσικὴν θεωρίαν δίκην λαχάνων τρέφεται.
Από τον ίδιο: «εκείνος δε που ασθενεί τρώει λάχανα». Αυτό δεν έχει λεχθεί από τον Απόστολο για σωματική ασθένεια —διότι πάντοτε χαιρόταν για τις ασθένειες του σώματος— αλλά σε εκείνον που ασθενεί κατά την ψυχή παραγγέλλει να τρώει λάχανα, δηλαδή τα πρόχειρα και λιτά και εύπεπτα και όσα δεν παχαίνουν τη σάρκα. Και αυτά μεν αφορούν την προφανή έννοια· κατά δε την πνευματική θεωρία, εκείνος ασθενεί και τρώει λάχανα, ο οποίος αδυνατεί να αναβεί στο ύψος της γνώσης και να πλησιάσει, όπως ο Μωυσής, στον ίδιο τον γνόφο όπου βρίσκεται ο Θεός, αλλά, όντας ακόμη είτε ένας από τον λαό είτε και από τους ανώτερους από αυτούς, τους εβδομήκοντα πρεσβυτέρους, τρέφεται με τη φυσική θεωρία δίκην λαχάνων.
Λεπτομέρειες
Δέον ἐπ’ αὐτῇ καὶ πάσας τὰς τῶν ὄντων τιθέναι καὶ καταφάσκειν θέσεις, ὡς πάντων αἰτίᾳ, καὶ πάσας αὐτὰς κυριώτερον ἀποφάσκειν, ὡς ὑπὲρ πάντα ὑπερούσῃ, καὶ μὴ οἴεσθαι τὰς ἀποφάσεις ἀντικειμένας εἶναι ταῖς καταφάσεσιν, ἀλλὰ πολὺ πρότερον αὐτὴν ὑπὲρ τὰς στερήσεις εἶναι τὴν ὑπὲρ πᾶσαν καὶ ἀφαίρεσιν καὶ θέσιν. <3> Οὕτω γοῦν ὁ θεῖος Βαρθολομαῖός φησι καὶ πολλὴν τὴν θεολογίαν εἶναι καὶ ἐλαχίστην καὶ τὸ Εὐαγγέλιον πλατὺ καὶ μέγα καὶ αὖθις συντετμημένον, ἐμοὶ δοκεῖν ἐκεῖνο ὑπερφυῶς ἐννοήσας, ὅτι καὶ πολύλογός ἐστιν ἡ ἀγαθὴ πάντων αἰτία καὶ βραχύλεκτος ἅμα καὶ ἄλογος, ὡς οὔτε λόγον οὔτε νόησιν ἔχουσα, διὰ τὸ πάντων αὐτὴν ὑπερουσίως ὑπερκειμένην εἶναι καὶ μόνοις ἀπερικαλύπτως καὶ ἀληθῶς ἐκφαινομένην τοῖς καὶ τὰ ἐναγῆ πάντα καὶ τὰ καθαρὰ διαβαίνουσι καὶ πᾶσαν πασῶν ἁγίων ἀκροτήτων ἀνάβασιν ὑπερβαίνουσι καὶ πάντα τὰ θεῖα φῶτα καὶ ἤχους καὶ λόγους οὐρανίους ἀπολιμπάνουσι καὶ «εἰς τὸν γνόφον» εἰσδυομένοις, «οὗ» ὄντως ἐστίν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, ὁ πάντων ἐπέκεινα. Καὶ γὰρ οὐχ ἁπλῶς ὁ θεῖος Μωϋσῆς ἀποκαθαρθῆναι πρῶτον αὐτὸς κελεύεται καὶ αὖθις τῶν μὴ τοιούτων ἀφορισθῆναι καὶ μετὰ πᾶσαν ἀποκάθαρσιν ἀκούει τῶν πολυφώνων σαλπίγγων καὶ ὁρᾷ φῶτα πολλὰ καθαρὰς ἀπαστράπτοντα καὶ πολυχύτους ἀκτῖνας· εἶτα τῶν πολλῶν ἀφορίζεται καὶ μετὰ τῶν ἐκκρίτων ἱερέων ἐπὶ τὴν ἀκρότητα τῶν θείων ἀναβάσεων φθάνει.
Είναι αναγκαίο ως προς αυτήν να θέτουμε και να καταφάσκουμε όλες τις θέσεις των όντων, επειδή αποτελεί την αιτία των πάντων, και όλες αυτές κυριότερα να τις αποφάσκουμε, επειδή υπέρκειται των πάντων υπερουσίως, και να μη θεωρούμε ότι οι αποφάσεις είναι αντίθετες προς τις καταφάσεις, αλλά πολύ περισσότερο ότι αυτή βρίσκεται πάνω από τις στερήσεις, ούσα πάνω από κάθε αφαίρεση και θέση. Έτσι, λοιπόν, ο θείος Βαρθολομαίος λέει ότι η θεολογία είναι και άφθονη και ελαχίστη, και το Ευαγγέλιο πλατύ και μέγα και συγχρόνως συνοπτικό, έχοντας κατά τη γνώμη μου εννοήσει υπερφυώς εκείνο, ότι δηλαδή η αγαθή αιτία των πάντων είναι και πολύλογη και ταυτόχρονα βραχύλογη και άλογη, καθόσον δεν έχει ούτε λόγο ούτε νόηση, εξαιτίας του ότι υπέρκειται των πάντων υπερουσίως και φανερώνεται ακάλυπτα και αληθινά μόνο σε εκείνους οι οποίοι διαβαίνουν πέρα από όλα τα μιαρά και τα καθαρά, και υπερβαίνουν κάθε ανάβαση όλων των αγίων ακροτήτων, και εγκαταλείπουν όλα τα θεία φώτα και τους ήχους και τους ουράνιους λόγους, και εισδύουν «στον γνόφο», «όπου» πραγματικά βρίσκεται, όπως λένε τα Λόγια της Γραφής, Αυτός που είναι επέκεινα των πάντων. Διότι, πράγματι, ο θείος Μωυσής δεν διατάσσεται απλώς να εξαγνιστεί πρώτα ο ίδιος και κατόπιν να αποχωριστεί από όσους δεν έχουν εξαγνιστεί, αλλά μετά από κάθε αποκάθαρση ακούει τις πολύφωνες σάλπιγγες και βλέπει πολλά φώτα να απαστράπτουν με καθαρές και διάχυτες ακτίνες· έπειτα αποχωρίζεται από το πλήθος και μαζί με τους εκλεκτούς ιερείς φθάνει στην ακρότητα των θείων αναβάσεων.
Λεπτομέρειες