Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 20:8

Διότι από τις μωσαϊκές διατάξεις έχουμε μάθει ότι ο Θεός κατέβηκε στο όρος Σινά, φανερώθηκε στους πατέρες η μορφή Του, και ακούστηκε, λέει, η φωνή Του· μίλησε σε όλη τη συναγωγή και πρόσταξε να τηρούν την ημέρα του Σαββάτου, δίνοντας σαφώς την εξής εντολή: «Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις· έξι ημέρες να εργάζεσαι και να κάνεις όλα τα έργα σου, την δε έβδομη ημέρα είναι άγιο Σάββατο αφιερωμένο στον Κύριο τον Θεό σου· δεν θα κάνεις σε αυτήν κανένα έργο.» Και δεν ακούσαμε, λέει, κάποιον άλλον να τα λέει αυτά, αλλά το πλήθος των πατέρων υπήρξε αυτήκοος μάρτυρας της θεϊκής φωνής, και μετά από εκείνους έφτασε σε εμάς ο λόγος του Θεού· ποιος όμως είναι αυτός;

Αφού λοιπόν φανέρωσε τον εαυτό Του και τρόπον τινά Τον κατέστησε ήδη προφανή, λέγοντας «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου», και αφού καλλιέργησε εκ των προτέρων σε αυτούς την πίστη μέσω της γνώσης, απαγορεύοντας εντελώς την κατασκευή ειδώλων και την προσκύνηση των ψευδώνυμων θεών, δείχνοντας ότι η παράβασή τους δεν μένει ατιμώρητη, φέρνει ενώπιόν τους την τιμωρία της αποστασίας, αναφωνώντας: «Δεν θα πάρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω», δηλαδή, δεν θα αποδώσεις σε μάταιο είδωλο το θείο και φρικωδέστατο όνομα, «διότι», λέει, «δεν θα αθωώσει ο Κύριος εκείνον που λαμβάνει το όνομά Του επί ματαίω». Αφού λοιπόν δήλωσε ότι θα είναι ένοχος για διόλου μικρό παράπτωμα εκείνος που θα ήθελε να προσκυνά άλλον και να ονομάζει θεό έναν ψευδώνυμο, και αφού απείλησε με μέτρο, επειδή ακριβώς οδηγούνταν στην πίστη στην αρχή και είχαν πιο ευαίσθητη διάνοια, θέτει στη συνέχεια, και διατυπώνει ως δεύτερο νόμο: «Να θυμάσαι», λέγοντας, «την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις· έξι ημέρες θα εργάζεσαι και θα κάνεις όλα τα έργα σου, αλλά η έβδομη ημέρα είναι Σάββατο στον Κύριο τον Θεό σου· δεν θα κάνεις σε αυτήν κανένα έργο». Έπειτα, δείχνοντας ωφέλιμα και ποιον θα μιμούνται πράττοντας αυτό: «Διότι σε έξι ημέρες», λέει, «έκανε ο Κύριος τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, και αναπαύθηκε την έβδομη ημέρα· γι' αυτό ευλόγησε ο Κύριος την έβδομη ημέρα και την αγίασε».

Είναι βέβαιο, λοιπόν, ότι θα καταπαύσουμε από κάθε έργο το Σάββατο, σύμφωνα με την άποψη του νομοθέτη. ΚΥΡ. Όχι από κάθε έργο απλώς, ω Παλλάδιε· διότι η υποχρέωση να φρονούμε και να πράττουμε αυτά με τα οποία θα ευαρεστούνταν ο Θεός, και τα οποία έχουν όχι μικρή ωφέλεια, δεν θα δεχόταν ως επαινετή την κατάπαυσή τους. Διότι δεν πρόσθεσε μάταια, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται, το Ιερό Γράμμα, ότι πρέπει να αγιάζεται από εμάς η ημέρα του Σαββάτου· «Διότι να θυμάσαι», λέει, «την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις». Και θα το εκπληρώσουμε αυτό με τον καλύτερο τρόπο, εάν φανεί ότι επιμελούμαστε άγια έργα, σαββατίζοντας νοητώς· και σαφής απεικόνιση αυτού του πράγματος θα ήταν το ότι το Σάββατο οι ιερείς βεβηλώνουν το Σάββατο μέσα στο ιερό, και εκτελούν άμεμπτα τα ιερά καθήκοντα, και προσφέρουν θυσίες, και σφάζουν πρόβατα, και πράττουν ακώλυτα όλα όσα συντελούν στη δόξα του Θεού. Ή μήπως δεν παρέθεσε ακριβώς αυτό ο Χριστός απαντώντας στις μομφές των Ιουδαίων, όταν τον κατηγορούσαν για κατάλυση του νόμου επειδή θεράπευσε τον παράλυτο το Σάββατο; ΠΑΛΛ. Το θυμάμαι. ΚΥΡ.

Διότι, αφού έδωσε νωρίτερα την εντολή και είπε, «Θα αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, και με όλη σου τη διάνοια, και με όλη σου τη δύναμη», και έπειτα, «Και δεν θα υπάρχουν για εσένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα», αμέσως συνέδεσε το μυστήριο του Χριστού, προσθέτοντας: «Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις». Διότι αυτή είναι μια καλή και αναγκαία πορεία, και οδός της πιο θεοπρεπούς τέχνης, η οποία προκαλεί την τελειότατη ωφέλεια σε εκείνους που μαθαίνουν όσα πρέπει να γνωρίζουν. Γι' αυτό λοιπόν και ο Σωτήρας είπε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Και αυτή είναι η αιώνια ζωή, να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Διότι αναγκαστικά συμπορεύεται με τον λόγο περί του Πατρός και ο λόγος περί του Υιού, και η γνώση και των δύο βρίσκεται σε πολύ στενή σχέση. Γι' αυτό, στους Ιουδαίους που είχαν αστοχήσει ως προς την αλήθεια, επειδή δεν αποδέχονταν τον Υιό, νομίζοντας όμως ότι έχουν γνωρίσει τον Θεό, τους επέπληττε λέγοντας: «Ούτε εμένα γνωρίζετε, ούτε τον Πατέρα μου· αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Διότι η γνώση του ενός συνεισάγεται με τη γνώση του άλλου.

Γι' αυτό και ο Θεός, παραδίδοντας τη νομοθεσία του Δεκαλόγου, έλεγε: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. —Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο. —Δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου μάταια. —Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων», δηλαδή της καταπαύσεως. —«Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. —Δεν θα φονεύσεις. —Δεν θα μοιχεύσεις. —Δεν θα κλέψεις. —Δεν θα καταθέσεις ψευδή μαρτυρία εναντίον του πλησίον σου. —Δεν θα επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου, ούτε τον αγρό του, ούτε τη γυναίκα του, ούτε τον δούλο του, ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Και αυτή μεν είναι η θεία νομοθεσία των δέκα εντολών.