Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 20:9

Διότι από τις μωσαϊκές διατάξεις έχουμε μάθει ότι ο Θεός κατέβηκε στο όρος Σινά, φανερώθηκε στους πατέρες η μορφή Του, και ακούστηκε, λέει, η φωνή Του· μίλησε σε όλη τη συναγωγή και πρόσταξε να τηρούν την ημέρα του Σαββάτου, δίνοντας σαφώς την εξής εντολή: «Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις· έξι ημέρες να εργάζεσαι και να κάνεις όλα τα έργα σου, την δε έβδομη ημέρα είναι άγιο Σάββατο αφιερωμένο στον Κύριο τον Θεό σου· δεν θα κάνεις σε αυτήν κανένα έργο.» Και δεν ακούσαμε, λέει, κάποιον άλλον να τα λέει αυτά, αλλά το πλήθος των πατέρων υπήρξε αυτήκοος μάρτυρας της θεϊκής φωνής, και μετά από εκείνους έφτασε σε εμάς ο λόγος του Θεού· ποιος όμως είναι αυτός;

Αφού λοιπόν φανέρωσε τον εαυτό Του και τρόπον τινά Τον κατέστησε ήδη προφανή, λέγοντας «Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σου», και αφού καλλιέργησε εκ των προτέρων σε αυτούς την πίστη μέσω της γνώσης, απαγορεύοντας εντελώς την κατασκευή ειδώλων και την προσκύνηση των ψευδώνυμων θεών, δείχνοντας ότι η παράβασή τους δεν μένει ατιμώρητη, φέρνει ενώπιόν τους την τιμωρία της αποστασίας, αναφωνώντας: «Δεν θα πάρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω», δηλαδή, δεν θα αποδώσεις σε μάταιο είδωλο το θείο και φρικωδέστατο όνομα, «διότι», λέει, «δεν θα αθωώσει ο Κύριος εκείνον που λαμβάνει το όνομά Του επί ματαίω». Αφού λοιπόν δήλωσε ότι θα είναι ένοχος για διόλου μικρό παράπτωμα εκείνος που θα ήθελε να προσκυνά άλλον και να ονομάζει θεό έναν ψευδώνυμο, και αφού απείλησε με μέτρο, επειδή ακριβώς οδηγούνταν στην πίστη στην αρχή και είχαν πιο ευαίσθητη διάνοια, θέτει στη συνέχεια, και διατυπώνει ως δεύτερο νόμο: «Να θυμάσαι», λέγοντας, «την ημέρα των Σαββάτων για να την αγιάζεις· έξι ημέρες θα εργάζεσαι και θα κάνεις όλα τα έργα σου, αλλά η έβδομη ημέρα είναι Σάββατο στον Κύριο τον Θεό σου· δεν θα κάνεις σε αυτήν κανένα έργο». Έπειτα, δείχνοντας ωφέλιμα και ποιον θα μιμούνται πράττοντας αυτό: «Διότι σε έξι ημέρες», λέει, «έκανε ο Κύριος τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, και αναπαύθηκε την έβδομη ημέρα· γι' αυτό ευλόγησε ο Κύριος την έβδομη ημέρα και την αγίασε».

Διότι, βεβαίως, το πράγμα αυτό συμφωνεί με τους ιερούς νόμους, είναι ευάρεστο στον Θεό και από τα πλέον δοκιμασμένα. Πρόσταξε λοιπόν να σταματούν κάθε εργασία το Σάββατο, και δεν επέτρεπε σε κανέναν να κάνει απολύτως καμία εργασία, λέγοντας τα εξής στην Έξοδο: «Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων, για να την αγιάζεις. Έξι ημέρες θα εργάζεσαι και θα κάνεις όλα τα έργα σου. Η έβδομη ημέρα όμως, το Σάββατο, είναι ανάπαυση αφιερωμένη στον Κύριο τον Θεό σου, δεν θα κάνεις σε αυτήν καμία εργασία». Δηλαδή, ο τύπος υποδηλώνει τον εν πνεύματι σαββατισμό, όταν δια του ίδιου του Χριστού κληθήκαμε στην κατάπαυση και αναστολή κάθε σαρκικού έργου και των πονηρών επιδιώξεων, αποτινάζοντας το βάρος της αμαρτίας, και αγαπώντας την απομάκρυνση από τη φαυλότητα και την αποχή από όσα είναι έξω από τον νόμο. Διότι τέτοιου είδους σαββατισμός έλειπε από τους απογόνους του Ισραήλ. Επειδή με κανέναν τρόπο δεν εισήλθαν στην κατάπαυση του Χριστού, σύμφωνα με τη φωνή του μακάριου Παύλου. Εμάς όμως μας ανέπαυσε ο Χριστός και μας έπεισε να σαββατίζουμε νοητώς, αφιερώνοντας τον εαυτό μας στην αρετή και επιδιώκοντας την καλή αποχή από τα αμαρτήματα. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μίλησες. ΚΥΡ. Αλλά ο Θεός από παλιά βέβαια νομοθετούσε ότι όλοι πρέπει να απέχουν από την εργασία το Σάββατο.

ΙΓ΄. Περί της τηρήσεως του Σαββάτου. Το Σάββατο τους δόθηκε για να καταπαύσει τη φιλοχρήματη επιθυμία τους. Διότι, καθώς ο λαός ήταν φτωχός όταν εξήλθε από την Αίγυπτο και δεν είχε τίποτα, εκτός από όσα δανείστηκαν από τους Αιγυπτίους, ο καθένας φρόντιζε με αδιάκοπο κόπο να αποκτήσει πλούτο για τον εαυτό του. Γι' αυτό λέει: «Έξι ημέρες θα εργάζεσαι· την δε έβδομη ημέρα δεν θα κάνεις κανένα έργο κατ' αυτήν». Και παραθέτει την αιτία: για να αναπαυθείς εσύ, και η γυναίκα σου, και ο υιός σου, και η θυγατέρα σου, και ο δούλος σου, το βόδι σου, και το υποζύγιό σου.

Γι' αυτό και ο Θεός, παραδίδοντας τη νομοθεσία του Δεκαλόγου, έλεγε: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. —Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο. —Δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου μάταια. —Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων», δηλαδή της καταπαύσεως. —«Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. —Δεν θα φονεύσεις. —Δεν θα μοιχεύσεις. —Δεν θα κλέψεις. —Δεν θα καταθέσεις ψευδή μαρτυρία εναντίον του πλησίον σου. —Δεν θα επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου, ούτε τον αγρό του, ούτε τη γυναίκα του, ούτε τον δούλο του, ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Και αυτή μεν είναι η θεία νομοθεσία των δέκα εντολών.

Περί της Δ΄ Εντολής. «Δ΄. Να θυμάσαι την ημέρα του Σαββάτου για να την αγιάζεις· έξι ημέρες να εργάζεσαι και να κάνεις όλα τα έργα σου· την δε έβδομη ημέρα, είναι Σάββατο για τον Κύριο τον Θεό σου». Ως προς αυτήν σφάλλουν όσοι δεν πηγαίνουν στην Εκκλησία την Κυριακή, στην οποία μετέφερε ο Κύριος το παλαιό Σάββατο· και διότι Αυτός είναι ο Κύριος του Σαββάτου και δεν υπόκειται σε καμία υποταγή· και διότι κατ' αυτήν την ημέρα έγινε η ανάστασή Του και η ανακαίνιση όλου του κόσμου· καθώς και στις άλλες Δεσποτικές, Θεομητορικές και των Αγίων εορτές, για να ακούσουν τα θεία λόγια. Ή πηγαίνουν μεν στις Εκκλησίες, αλλά μόνο από συνήθεια, για να περάσουν την ώρα τους, μη προσέχοντας στην Ακολουθία, αλλά φλυαρούν και συνομιλούν για τις κοσμικές τους υποθέσεις. Επίσης, όσοι από άμετρη επιθυμία για πλούτο εργάζονται κατά τις εορτές ή βάζουν άλλους να εργάζονται.