Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 21:14

Δεν επιτρέπει όμως η φιλαλληλία να εκτρέπεται σε απρέπεια, να γίνεται αδικαιολόγητα μαλθακή σε ακατάλληλο χρόνο και για πράγματα που ελάχιστα χρειάζεται, καταπίπτοντας τρόπον τινά προς τη χαλαρότητα. Επειδή έτσι είπε: «Εάν όμως κάποιος επιτεθεί στον πλησίον του για να τον σκοτώσει με δόλο και διαφύγει, να τον πάρεις από το θυσιαστήριό μου για να θανατωθεί.» Εάν όμως η βλάβη εκείνου που υπέστη τη βία από αυτόν που τον χτύπησε φτάσει μόνο μέχρι του σημείου να τραυματιστεί, επιμετρά την ποινή, και προστάζει η ζημία να καλυφθεί χρηματικά. Επειδή είπε πάλι τα εξής: «Εάν δύο άνδρες λογομαχούν και κάποιος χτυπήσει τον πλησίον του με πέτρα ή με γροθιά και δεν πεθάνει, αλλά πέσει στο κρεβάτι, αν ο άνθρωπος σηκωθεί και περπατήσει έξω με ραβδί, αυτός που τον χτύπησε θα είναι αθώος, μόνο που θα αποζημιώσει τον χρόνο της αεργίας του και τα ιατρικά του έξοδα.» Και αυτά μεν ορίζει ο νόμος. Αλλά ο Σωτήρας, εισάγοντας το απολύτως αγαθό, λέει: «Σε εκείνον που σε χτυπά στη δεξιά σιαγόνα, γύρισέ του και την άλλη.» Για τους δούλους δε νομοθετεί τα εξής: «Εάν κάποιος χτυπήσει τον δούλο του ή τη δούλη του με ραβδί και πεθάνει στα χέρια του, θα τιμωρηθεί με δίκη. Εάν όμως επιζήσει μία ή δύο ημέρες, δεν θα τιμωρηθεί, διότι είναι ιδιοκτησία του.» Με θάνατο λοιπόν τιμωρεί την ολοκληρωτική οργή, διότι, μολονότι εξαιτίας της πλεονεξίας γίναμε δεσπότες, ο Θεός δεν μας επέτρεψε να στερούμε την ίδια τη ζωή από εκείνους που βρίσκονται υπό την εξουσία μας και τον ζυγό.

Εάν όμως πρέπει να αντιπαραβάλουμε προς αυτά και τους νόμους του Μωυσή, άκουσε τι διατάσσεται σχετικά με τους φόνους: «Εάν κάποιος χτυπήσει κάποιον και εκείνος πεθάνει, να τιμωρείται με θάνατο. Εκείνος όμως που δεν το έπραξε με τη θέλησή του, αλλά ο Θεός τον παρέδωσε στα χέρια του· εγώ θα σου ορίσω έναν τόπο όπου θα μπορεί να καταφύγει ο φονιάς. Εάν, όμως, κάποιος επιτεθεί στον πλησίον του για να τον σκοτώσει με δόλο και καταφύγει εκεί, θα τον απομακρύνεις από το θυσιαστήριό μου για να τον θανατώσεις. Όποιος χτυπά τον πατέρα του ή τη μητέρα του, να τιμωρείται με θάνατο. —Εάν φιλονικήσουν δύο άνδρες και χτυπήσει ο ένας τον πλησίον του με πέτρα ή με τη γροθιά του και εκείνος δεν πεθάνει, αλλά κατακλιθεί στο κρεβάτι, εάν ο άνθρωπος σηκωθεί και περπατήσει έξω στηριζόμενος στο ραβδί του, εκείνος που τον χτύπησε θα μείνει ατιμώρητος· θα καταβάλει αποζημίωση μόνο για τον χρόνο της αργίας του και θα πληρώσει τα ιατρικά έξοδα. Εάν κάποιος χτυπήσει τον δούλο του ή τη δούλη του με ραβδί και πεθάνει στα χέρια του, θα τιμωρηθεί δικαστικώς. Εάν όμως επιζήσει μία ή δύο ημέρες, δεν θα τιμωρηθεί, διότι αποτελεί περιουσία του. —Εάν κάποιος χτυπήσει τον οφθαλμό του δούλου του ή τον οφθαλμό της δούλης του και τον τυφλώσει, θα τους αφήσει ελεύθερους ως αντάλλαγμα για τον οφθαλμό τους». Αυτά ορίζουν, λοιπόν, και οι νόμοι του Μωυσή.

ΤΙΤΛΟΣ Λ΄. —Περί ασύλου και όσων καταφεύγουν σε ιερούς τόπους· και ότι πρέπει αφενός να βοηθούνται οι αθώοι, και αφετέρου να αποπέμπονται οι ένοχοι. «Εάν κάποιος επιτεθεί στον πλησίον του για να τον σκοτώσει με δόλο και αναζητήσει άσυλο, να τον πάρεις ακόμη και από το θυσιαστήριό μου για να θανατωθεί.» «Μην παραδώσεις δούλο στα χέρια του αφέντη του, μήπως σε καταραστεί και καταστραφείς.» Συνέβη μια επιφανής γυναίκα να μείνει χήρα, καθώς ο σύζυγός της είχε φύγει από τη ζωή όχι πολύ καιρό πριν. Ο πάρεδρος του δικαστή όμως την καταπίεζε, προσπαθώντας να την σύρει με τη βία σε γάμο παρά τη θέλησή της. Εκείνη, μην έχοντας πώς να ξεφύγει από την τυραννία, συλλαμβάνει μια σκέψη που ήταν περισσότερο συνετή παρά παράτολμη. Καταφεύγει στην Ιερή Τράπεζα και καθιστά τον Θεό προστάτη της ενάντια στην κακομεταχείριση. Τι έπρεπε λοιπόν να πράξει, όχι ο μέγας Βασίλειος –ο οποίος αποτελεί νομοθέτη για όλους στα ζητήματα αυτά– αλλά και οποιοσδήποτε άλλος πολύ κατώτερός του, ο οποίος όμως ήταν ιερέας, δεν θα έπρεπε άραγε να την υπερασπιστεί; Να μην της απλώσει χέρι βοηθείας, σεβόμενος τη φιλανθρωπία του Θεού και τον νόμο που τιμά τα θυσιαστήρια; Να μη θελήσει πρώτα να πράξει και να υποστεί τα πάντα, παρά να δεχθεί κάτι το απάνθρωπο εις βάρος της; Και να προσβάλει έτσι την Ιερή Τράπεζα, καθώς και την πίστη με την οποία εκείνη ικέτευε;