Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 21:16

Είπε: «Να μην εκδικείστε για τους εαυτούς σας· διότι σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέγει ο Κύριος.» Επειδή είναι δίκαιη «η βοήθειά μου από τον Κύριο», ο οποίος είπε: «Όποιος κακολογεί πατέρα ή μητέρα πρέπει να θανατώνεται». Αν λοιπόν αυτός που κακολογεί με λόγια δεχόταν ως τιμωρία για τον λόγο του τον θάνατο, αυτός που όχι μόνο κακολόγησε, αλλά και τράβηξε ξίφος εναντίον του πατέρα του, πόσων βασανιστηρίων και θανάτων είναι άξιος; Διότι φονεύει τον πατέρα, τον αρχηγό της ζωής του, διότι το στάχυ όξυνε τα αγκάθια του εναντίον του σπορέα, διότι το βλαστάρι γίνεται κώνειο και ελλέβορος για τον γεωργό. Άραγε δεν είναι δίκαιη η «βοήθειά μου από τον Θεό; Όταν τον επικαλέστηκα, με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου.» Δίκαιο πράγμα σκέφθηκε ο Δαβίδ, να μην πολεμήσει και να μη θανατώσει τον γιο του, τον Αβεσσαλώμ, συλλογιζόμενος το εξής: Αν τον εχθρό της ζωής μου και τον επίβουλο της ίδιας μου της αναπνοής, τον Σαούλ, ο οποίος πολλές φορές τράβηξε το ξίφος εναντίον μου, όταν τον έπιασα στα χέρια μου έδεσα τα χέρια μου με πραότητα, και έκρυψα τον θυμό στην καρδιά μου σαν βέλος μέσα στη φαρέτρα, και ενώ έδειχνα μακροθυμία, το Πνεύμα ως παιδαγωγός με πρόσταξε: «Μην τον καταστρέψεις εντελώς», πώς δεν είναι δίκαιο λοιπόν να υπομείνω τον γιο μου που επαναστατεί; Νοσεί στον νου από κενοδοξία, έχει πυρετό από φθόνο· θα τον γιατρέψω με τη μακροθυμία. Αν τον σκοτώσω, πώς θα καταφύγει σε εμένα κάποιος προσήλυτος;

Διότι, ενώ ο Θεός είχε δώσει την εντολή: «τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου» και «όποιος κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα του να θανατώνεται», εκείνοι θέσπιζαν αντίθετους νόμους, μετατρέποντας την τιμή σε ατιμία και ανταλλάσσοντας με αργύρια το καθήκον των τέκνων προς τους γονείς. Και ενώ διάβαζαν τις πράξεις του Δαβίδ, αντιτάσσονταν σε αυτές και κατηγορούσαν τους αναίτιους επειδή έκοβαν και έτριβαν στάχυα την ημέρα του Σαββάτου. Δεν ενδιαφέρονταν όμως ούτε για τους νόμους ούτε για το Σάββατο, διότι κατά την ημέρα αυτή περισσότερο παρανομούσαν· αλλά, επειδή ήταν πονηροί στον χαρακτήρα τους, φθονούσαν τους μαθητές που σώζονταν και το μόνο που επιθυμούσαν ήταν να επικρατεί η δική τους γνώμη. Αυτοί, επομένως, υφίστανται τα επίχειρα της δικής τους παρανομίας, έχοντας καταστεί ανίεροι και ονομαζόμενοι πλέον «άρχοντες των Σοδόμων και λαός της Γομόρρας».

Και λοιπόν, πλησίασαν κάποτε οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι τον Σωτήρα λέγοντας: «Γιατί οι μαθητές σου παραβαίνουν την παράδοση των πρεσβυτέρων; Διότι δεν πλένουν τα χέρια τους, όταν τρώνε ψωμί». Εκείνος δε τους απάντησε: «Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας; Διότι ο Θεός είπε, Τίμα τον πατέρα και τη μητέρα, και, όποιος κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα, ας τιμωρείται με θάνατο. Εσείς όμως λέτε, Όποιος πει στον πατέρα ή τη μητέρα, Είναι αφιέρωμα στον Θεό ό,τι θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα, τότε δεν θα τιμήσει τον πατέρα του ή τη μητέρα του· και έτσι ακυρώσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράβασής σας». Βλέπεις σε αυτά ξεκάθαρα τα εγκλήματα της ιουδαϊκής καπηλείας; Διότι, επειδή ήθελαν να ακολουθούν τις δικές τους παραδόσεις, καθιστούσαν άκυρους τους νόμους του Θεού. Υποκρινόμενοι μεν ότι τους ερμηνεύουν, εισάγοντας όμως παραδόσεις παρωχημένες και ψυχρές. Κατηγορεί δε τους άρχοντες, ότι πάσχουν βαριά από απειθαρχία, και υψώνουν τον αυχένα με αλαζονεία, έχοντας επιλέξει να απειθούν.

Επομένως, όσον αφορά το γεγονός ότι είχαν τον νόμο στα χείλη τους, νόμιζαν ότι βρίσκονταν κοντά στον Θεό, επειδή όμως δεν δέχονταν να τον εφαρμόσουν, ελέγχονταν ότι απομακρύνονταν και ότι βρίσκονταν εκτός αυτού. Διότι το ότι ήταν περισσότερο προσηλωμένοι στα προστάγματα των ανθρώπων, γίνεται φανερό και από το εξής: «Πλησίασαν κάποτε τον Σωτήρα οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι λέγοντας: Γιατί οι μαθητές σου παραβαίνουν την παράδοση των πρεσβυτέρων; Επειδή δεν πλένουν τα χέρια τους όταν τρώνε άρτο. Και απέναντι σε αυτό απάντησε ο Κύριος: Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού; Διότι ο Θεός είπε: Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου· και όποιος κακολογεί πατέρα ή μητέρα, ας τιμωρείται με θάνατο. Εσείς όμως λέτε: Όποιος πει στον πατέρα ή στη μητέρα, Δώρο προς τον Θεό είναι αυτό από το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα, τότε δεν έχει υποχρέωση να τιμήσει τον πατέρα του ή τη μητέρα του· και έτσι ακυρώσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας.» Πρόσθεσε δε σε αυτά το υπό εξέταση ρητό· διότι είπε: «Υποκριτές, καλά προφήτευσε για εσάς ο Ησαΐας λέγοντας: Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη του.» Επομένως, επειδή ατίμασαν τον παιδαγωγό και θεώρησαν ανάξιο οποιουδήποτε λόγου τον νόμο που δόθηκε από τον Θεό και στράφηκαν σε διδασκαλίες και εντολές ανθρώπων, για τον λόγο αυτόν σφραγίστηκε, και μάλιστα πολύ εύλογα, το βιβλίο της θεόπνευστης Γραφής.

Αυτοί ήταν που έκαναν τους ανθρώπους να αμαρτάνουν με τον λόγο τους· διότι, όπως είπα, απομακρύνοντας τους λαούς που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους από τον σεβασμό προς τον νόμο, τους προέτρεπαν να αμαρτάνουν, πείθοντάς τους να τηρούν τον δικό τους λόγο, δηλαδή τα δικά τους παραγγέλματα, και κάνοντάς τους να τα θεωρούν αυτά ως νόμο. Και το ακόμη πιο ανόσιο από αυτά, έκαναν εμπόδιο εκείνους που τους ήλεγχαν στις πύλες. Διότι οι μεν άγιοι προφήτες, μεταφέροντας τους άνωθεν λόγους από τον Θεό, ήλεγχαν κάποιες φορές τους Ισραηλίτες, και μάλιστα με παρρησία και όχι κρυφά, αλλά σαν να βρίσκονταν στις πύλες. Εκείνοι όμως, που έλαβαν τον ρόλο του καθοδηγητή στα ποίμνια που τους εμπιστεύθηκαν, και που όφειλαν να διαπαιδαγωγούν σε καθετί ωφέλιμο όσους εξέκλιναν από την ορθή και άμεμπτη οδό, μετέτρεπαν τους ωφέλιμους ελέγχους σε εμπόδιο, αποκαλώντας τους ίσως πλάνους και ψευδολόγους. Διότι σκοπός τους ήταν να διαστρέφουν πάντοτε τη δύναμη του δικαίου με άδικες πράξεις. Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το χωρίο «διέστρεψαν το δίκαιο με αδικίες», όπως για παράδειγμα, ενώ ο νόμος λέει «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου» και «Εκείνος που κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα να τιμωρείται με θάνατο», αυτοί δίδασκαν τα παιδιά να λένε στους γονείς τους: «Είναι αφιερωμένο ως δώρο καθετί με το οποίο θα μπορούσες να ωφεληθείς από εμένα». Και αν το πουν αυτό, δεν οφείλουν να τιμήσουν τον πατέρα τους ή τη μητέρα τους. Επιτρέπεται, λέει, να μην τιμούν τον πατέρα ή τη μητέρα.

Επομένως, ο νόμος, ορίζοντας ως έπαθλο και εξαιρετικό δώρο για τη ζωή την απόλαυση μακροζωίας για όσους θέλουν να τιμούν τους γονείς τους, ενώ επικρεμά τον θάνατο στους αλαζόνες και τους υβριστές, καθιστά τον φόβο ως έναν παιδαγωγό που καθοδηγεί προς το ορθό. Διότι αναφέρει πάλι: «Όποιος χτυπά τον πατέρα του ή τη μητέρα του, να θανατωθεί· και όποιος κακολογεί τον πατέρα του ή τη μητέρα του, θα πεθάνει με θάνατο». Παρατήρησε λοιπόν ότι τιμωρεί με ίσο μέτρο κάθε είδος αμαρτίας απέναντί τους, και είναι προφανές ότι τοποθετεί τα δικαιώματα των γονέων πολύ κοντά σε εκείνα που αφορούν τον Θεό. Διότι, όπως ακριβώς ως προς τον Θεό, το αμάρτημα της γλώσσας τιμωρείται με θάνατο και με την έσχατη οργή, το ίδιο ισχύει και για τους ίδιους τους γεννήτορες. Και όποιος αθετεί τη θεία εντολή και επιλέγει με τις παραβάσεις του να λυπήσει τον παιδαγωγό, πεθαίνει χωρίς οίκτο. Εάν πάλι κάποιος αδιαφορήσει για τις υποθήκες του πατέρα ή της μητέρας του, πεθαίνει με λιθοβολισμό, αφού ο θείος νόμος έχει προστάξει και αυτό.

Αποδιωγμένοι δε από την τιμή που αρμόζει στους ελεύθερους, θα ακούσουν και αυτοί: «Ιδού, εξαιτίας των ανομιών σας πουληθήκατε». Εάν δε, λέει, συλληφθεί να έχει κλέψει, αλλά χωρίς ακόμη να έχει σκοτώσει, δηλαδή εάν κάποιος από αυτούς που συνηθίζουν να ετεροδοξούν συλληφθεί να έχει ξεκινήσει την εξαπάτηση και την πλάνη προς τους άλλους, αλλά χωρίς να έχει ακόμη νικήσει και οδηγήσει στον όλεθρο τους ακροατές του, θα πληρώσει τα διπλάσια. Διότι ο κύριος του ποιμνίου θα αναλάβει πάλι το δικό του, και από τον απατεώνα θα ζητηθεί επιπλέον λόγος· αυτό δηλαδή θα σήμαινε το εις διπλούν· και θα υποστεί ζημία μέχρι θανάτου. Διότι αυτό που θέλησε να κάνει στους άλλους, αυτό θα πάθει ο ίδιος και πολύ δικαιολογημένα. ΠΑΛΛ. Πόσο ολέθριο και πραγματικά τρομερό πράγμα είναι οι απατεώνες, για τους οποίους νομίζω ότι και ο ίδιος ο Χριστός έχει προφητεύσει: «Προσέχετε από αυτούς που έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες». ΚΥΡ. Ορθώς λοιπόν ο νόμος καταδικάζει σε θάνατο κάθε τέτοιον άνθρωπο, σαν να πρόκειται για άγρια θηρία. Διότι είναι γραμμένο στην Έξοδο: «Εάν κάποιος κλέψει κάποιον από τους υιούς Ισραήλ και, αφού τον καταδυναστεύσει, τον πουλήσει, και βρεθεί στην κατοχή του, να θανατωθεί». Και στο Δευτερονόμιο: «Εάν δε συλληφθεί άνθρωπος να κλέβει ψυχή από τους αδελφούς του, από τους υιούς Ισραήλ, και, αφού τον καταδυναστεύσει, τον πουλήσει, ο κλέπτης εκείνος θα πεθάνει».

Ο άλλος όμως είναι συνυφασμένος με την αδικία, αυτός που έχει τεθεί για την άμυνα και την ανταπόδοση απέναντι σε εκείνους που αδίκησαν πρώτοι, ο οποίος προστάζει να βγάζουν μάτι αντί για μάτι και δόντι αντί για δόντι, και να εκδικούνται τον φόνο με φόνο. Διότι εξίσου αδικεί και εκείνος που αδικεί δεύτερος, διαφέροντας μόνο ως προς τη χρονική σειρά, ενώ πράττει το ίδιο ακριβώς έργο. Αυτό το πρόσταγμα βεβαίως ήταν και είναι δίκαιο με διαφορετικό τρόπο, έχοντας τεθεί εξαιτίας της αδυναμίας εκείνων για τους οποίους νομοθετήθηκε ως παρέκκλιση από τον καθαρό νόμο, είναι όμως ανοίκειο προς τη φύση και την αγαθότητα του Πατέρα των όλων. Ίσως βέβαια αυτό να ήταν κατάλληλο, ή μάλλον αναγκαίο. Διότι Εκείνος που δεν ήθελε να γίνει ούτε ένας φόνος όταν έλεγε «ου φονεύσεις», αφού στη συνέχεια πρόσταξε να θανατώνεται σε αντίποινα ο φονιάς, θεσπίζοντας δεύτερο νόμο και επικυρώνοντας δύο φόνους ενώ είχε απαγορεύσει τον έναν, παρασύρθηκε από την ανάγκη χωρίς να το αντιληφθεί. Γι' αυτό ακριβώς, ο Υιός που προήλθε από Εκείνον κατήργησε αυτό το μέρος του νόμου, μολονότι ομολόγησε ότι και αυτό προέρχεται από τον Θεό, όπως και στα άλλα συγκαταλέγεται στην παλαιά παράδοση και σε εκείνα όπου ανέφερε: «Ο Θεός είπε: όποιος κακολογεί τον πατέρα του ή τη μητέρα του, να θανατώνεται». Υπάρχει δε και το τυπικό μέρος του νόμου, το οποίο έχει τεθεί ως εικόνα των πνευματικών και ανώτερων πραγμάτων, εννοώ αυτά που έχουν νομοθετηθεί σχετικά με τις προσφορές, την περιτομή, το Σάββατο, τη νηστεία, το Πάσχα, τα άζυμα και τα παρόμοια.

Ακόμη η τροφή ήταν στον λάρυγγα και το ψέμα στο στόμα. Και προς εκείνους που αποστάτησαν μαζί με τον Αβεσσαλώμ έλεγε ο Δαβίδ: Γιατί παρασυρθήκατε μαζί με το απείθαρχο παιδί; Γιατί εξωθείτε τον Υιό εναντίον του πατέρα; Γιατί ακολουθήσατε τη μάταιη συμβουλή του Αχιτόφελ; Εάν εκείνος που κακολογεί πατέρα ή μητέρα είναι άξιος θανάτου, ο γιος που ακονίζει ξίφος εναντίον του πατέρα του πόσες φορές είναι άξιος να πεθάνει;

Αλλά δες και κατά λέξη, αν θέλεις, την καταδίκη εναντίον όσων παραβαίνουν κάτι από όσα έχουν ειπωθεί: «Με παρόργισαν», λέει, «με κάποιον που δεν είναι Θεός, κι εγώ θα τους κάνω να ζηλέψουν με κάποιον που δεν είναι έθνος»· και πάλι, «Είμαι Θεός ζηλωτής, που ανταποδίδω τις αμαρτίες των πατέρων στα παιδιά, και στα παιδιά των παιδιών έως την τρίτη και τέταρτη γενιά σε όσους με μισούν», και «επικατάρατος όποιος ατιμάζει τον πατέρα του ή τη μητέρα του· και όλος ο λαός θα πει, γένοιτο, γένοιτο»· και «όποιος κακολογεί πατέρα ή μητέρα ας τιμωρηθεί με θάνατο, καθώς και ο γιος που αντιδικεί με τον πατέρα του»· και «εάν κάποιος έχει γιο απειθή, που δεν υπακούει στη φωνή του πατέρα ή της μητέρας, αφού τον συλλάβουν θα τον οδηγήσουν στη γερουσία και θα πουν, αυτός ο γιος μας απειθεί και προκαλεί, και μη υπακούοντας στη φωνή μας, κάνει φαγοπότια και μεθύσια. Και θα τον λιθοβολήσουν οι άνδρες της πόλης με πέτρες, και θα εξαλείψετε τον πονηρό από ανάμεσά σας».

εʹ. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας μην διαπομπεύουμε τα σφάλματα των πλησίον μας, και όταν τα μαθαίνουμε από άλλους, ας μην βιαζόμαστε να δούμε τη γύμνια τους. Απεναντίας, όπως ακριβώς αυτά τα ευγνώμονα τέκνα, ας τα συγκαλύπτουμε, ας τα σκεπάζουμε, και με την παραίνεση και τις συμβουλές ας φροντίζουμε να ανορθώσουμε την καταπεσμένη ψυχή, διδάσκοντας το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Θεού, την υπέρμετρη αγαθότητά Του και το άμετρο της ευσπλαχνίας Του. Έτσι, θα απολαύσουμε μεγαλύτερη ευλογία από ό,τι αυτοί, από τον Θεό των όλων, ο Οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και ο Οποίος δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. «Και τη γύμνια», λέγει, «του πατέρα τους δεν είδαν». Πρόσεξε πώς, αυτά που νομοθετήθηκαν άνωθεν και εξαρχής στον γραπτό νόμο για τη διδασκαλία του ανθρωπίνου γένους, εκείνοι, προλαβαίνοντας, τα εκπλήρωσαν με βάση τον νόμο που είναι εγγεγραμμένος στη φύση. Και αυτό που έλεγε ο νόμος: «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ευημερήσεις»· και, «Όποιος κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα του, ας θανατώνεται»· αυτό ήδη εκπληρωνόταν μέσω των έργων τους. Είδες πώς η φύση, η οποία προηγήθηκε, παρείχε επαρκή διδασκαλία;

Και φαίνεται μεν να επιπλήττει αυτούς που παρουσιάστηκαν, καταφέρεται όμως εναντίον εκείνων που τα νομοθέτησαν αυτά· χωρίς να μνημονεύει πουθενά τους πρεσβυτέρους, αλλά μέσω της κατηγορίας προς αυτούς καταρρίπτει και εκείνους, αποδεικνύοντας ότι το αμάρτημα είναι διπλό, επειδή και στον Θεό δεν υπακούουν και το πράττουν αυτό εξαιτίας ανθρώπων. Είναι σαν να έλεγε: Διότι αυτό σας οδήγησε στην απώλεια, το να υπακούτε στα πάντα στους πρεσβυτέρους. Αλλά δεν εκφράζεται έτσι, ωστόσο αυτό ακριβώς αφήνει να εννοηθεί, δίνοντάς τους την εξής απόκριση: «Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας; Διότι ο Θεός ενετείλατο: Τίμα τον πατέρα και τη μητέρα· και, Όποιος κακολογεί πατέρα ή μητέρα, να τιμωρείται με θάνατο. Εσείς όμως λέτε: Όποιος πει στον πατέρα ή στη μητέρα, "Είναι αφιερωμένο στον Θεό ως δώρο οτιδήποτε από εμένα θα μπορούσε να σε ωφελήσει", τότε δεν έχει υποχρέωση να τιμήσει τον πατέρα και τη μητέρα του. Και ακυρώσατε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παράδοσής σας».

β΄. Και δεν είπε, «Των πρεσβυτέρων», αλλά, «Τη δική σας»· και, «Εσείς λέτε», και δεν είπε, «Οι πρεσβύτεροι», ώστε να καταστήσει τον λόγο του λιγότερο βαρύ. Επειδή δηλαδή θέλησαν να παρουσιάσουν τους μαθητές ως παραβάτες του νόμου, αποδεικνύει ότι εκείνοι πράττουν την παρανομία, ενώ τους μαθητές τους απαλλάσσει από την κατηγορία. Διότι βέβαια δεν αποτελεί νόμο αυτό που διατάχθηκε από ανθρώπους (γι' αυτό και το ονομάζει παράδοση), και μάλιστα από ανθρώπους παράνομους. Και επειδή το να προστάζουν το πλύσιμο των χεριών δεν ήταν αντίθετο στον νόμο, φέρνει στο προσκήνιο μια άλλη παράδοση, η οποία αντιτίθεται στον νόμο. Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Εκπαίδευσαν τους νέους με το πρόσχημα της ευσέβειας να καταφρονούν τους πατέρες τους. Πώς και με ποιον τρόπο; Αν κάποιος από τους γονείς έλεγε στο παιδί του: «Δώσε μου αυτό το πρόβατο που έχεις, ή το μοσχάρι, ή οτιδήποτε άλλο παρόμοιο», εκείνοι απαντούσαν: «Είναι δώρο αφιερωμένο στον Θεό αυτό από το οποίο επιθυμείς να ωφεληθείς από εμένα, και δεν μπορείς να το λάβεις». Και από αυτό προέκυπτε διπλό κακό. Διότι ούτε στον Θεό το προσέφεραν, και τους γονείς τους στερούσαν στο όνομα της προσφοράς, υβρίζοντας και τους γονείς εξαιτίας του Θεού, και τον Θεό εξαιτίας των γονέων. Αλλά δεν το λέει αυτό αμέσως, παρά πρώτα αναγινώσκει τον νόμο, μέσω του οποίου αποδεικνύει ότι επιθυμεί σφόδρα να τιμώνται οι γονείς. Διότι λέει: «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη»· και πάλι: «Όποιος κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα του, ας τιμωρείται με θάνατο».

Περί Προνοίας και Ειμαρμένης. Λόγος Β΄. «Εκείνος που κακολογεί πατέρα ή μητέρα ας θανατώνεται», λέει. Αυτός ο νόμος ίσχυε στην Παλαιά Διαθήκη, όταν δεν υπήρχε πολλή ακρίβεια ως προς τον άριστο τρόπο ζωής, όταν γινόταν η εισαγωγή στα θεία, όταν τα παραγγέλματα ήταν παιδικά, όταν προσφερόταν το γάλα, όταν υπήρχε ο παιδαγωγός, όταν υπήρχε ο λύχνος, όταν υπήρχε ο τύπος και η σκιά. Τι θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε για εκείνους που σήμερα, στην εποχή της χάριτος, της αλήθειας των πραγμάτων και μέσα σε τόσο μεγάλη γνώση, δεν κακολογούν τον πατέρα και τη μητέρα, αλλά τον ίδιο τον Θεό του σύμπαντος; Ποια τιμωρία θα υποδεχθεί τέτοιους ανθρώπους; Ποια κόλαση θα επαρκέσει για το μέτρο της κακίας τους; Ποιος πύρινος ποταμός, ποιο ατελεύτητο σκουλήκι, ποιο εξώτερο σκοτάδι, ποια δεσμά, ποιος βρυγμός, ποιος κλαυθμός; Όλα τα βασανιστήρια είναι λίγα, και τα παρόντα και τα μελλοντικά, για μια ψυχή που έχει τέτοια διάθεση, η οποία έχει κατακρημνιστεί σε τέτοιο βάθος κακίας.

Το να υπακούει κανείς στους γονείς είναι θεάρεστο. ΤΙΤΛΟΣ ΚΓʹ. —Περί εκείνων που χτυπούν τον πατέρα και τη μητέρα τους, και για όλα τα κακά που θα ακολουθήσουν αυτούς οι οποίοι ατιμάζουν και απειθούν στους ίδιους τους τους γονείς. «Όποιος χτυπά τον πατέρα του ή τη μητέρα του, με θάνατο να θανατώνεται. Εκείνος που κακολογεί τον πατέρα του ή τη μητέρα του, να θανατώνεται». «Ο άνθρωπος ο οποίος θα κακοποιήσει τον πατέρα του ή τη μητέρα του, με θάνατο να θανατώνεται. Έχοντας μιλήσει άσχημα για τον πατέρα του και τη μητέρα του, είναι ένοχος». «Εάν κάποιος έχει γιο απειθή και προκλητικό, που δεν υπακούει στη φωνή της μητέρας του, και τον παιδαγωγήσουν, και πάλι δεν τους εισακούσει, τότε, αφού τον συλλάβουν ο πατέρας του και η μητέρα του, θα τον οδηγήσουν ενώπιον των γερόντων της πόλης τους, λέγοντας: Αυτός ο γιος μας είναι απειθής και προκλητικός και δεν ακούει τη φωνή μας. Και θα τον λιθοβολήσουν οι άνδρες της πόλης του με πέτρες, και θα πεθάνει». «Καταραμένος να είναι εκείνος που ατιμάζει τον πατέρα του· και όλος ο λαός θα πει: Γένοιτο, γένοιτο». «Ο ανυπάκουος γιος θα οδηγηθεί στην απώλεια». «Εκείνος που ατιμάζει τον πατέρα του και αποδιώχνει τη μητέρα του, θα ντροπιαστεί και θα γίνει αξιοκαταφρόνητος». «Σε εκείνον που κακολογεί πατέρα και μητέρα, θα σβήσει το λυχνάρι του, και οι κόρες των ματιών του θα αντικρίσουν σκοτάδι». «Το μάτι που περιγελά τον πατέρα και ατιμάζει τα γηρατειά της μητέρας, είθε να το εξορύξουν τα κοράκια των φαραγγιών, και να το καταβροχθίσουν οι νεοσσοί των αετών».

Βλέποντας, λοιπόν, τους μαθητές να περιφρονούν αυτήν την παράδοση, νόμισαν ότι εξευτελίζουν τους πρεσβυτέρους. Τι κάνει, λοιπόν, ο Σωτήρας; Δεν απολογείται καθόλου για αυτό, αλλά αντιστρέφει την κατηγορία εναντίον τους: «Εκείνος δε αποκρίθηκε και τους είπε: Γιατί και εσείς παραβαίνετε την εντολή του Θεού εξαιτίας της παραδόσεώς σας; Διότι ο Θεός έδωσε εντολή λέγοντας: Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου· και όποιος κακολογεί πατέρα ή μητέρα, ας θανατώνεται. Εσείς όμως λέτε:»