Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 21:19

Εκείνος δε που διέπραξε ακούσιο φόνο, εξέτισε επαρκώς την ποινή με τα έντεκα έτη. Διότι είναι φανερό ότι, στην περίπτωση αυτών που δέχθηκαν χτυπήματα, θα τηρήσουμε τις διατάξεις του Μωυσή, και αυτόν που έμεινε κλινήρης εξαιτίας των πληγών που έλαβε, αλλά περπάτησε πάλι στηριζόμενος στο ραβδί του, δεν θα θεωρήσουμε ότι έχει φονευθεί.

Δεν επιτρέπει όμως η φιλαλληλία να εκτρέπεται σε απρέπεια, να γίνεται αδικαιολόγητα μαλθακή σε ακατάλληλο χρόνο και για πράγματα που ελάχιστα χρειάζεται, καταπίπτοντας τρόπον τινά προς τη χαλαρότητα. Επειδή έτσι είπε: «Εάν όμως κάποιος επιτεθεί στον πλησίον του για να τον σκοτώσει με δόλο και διαφύγει, να τον πάρεις από το θυσιαστήριό μου για να θανατωθεί.» Εάν όμως η βλάβη εκείνου που υπέστη τη βία από αυτόν που τον χτύπησε φτάσει μόνο μέχρι του σημείου να τραυματιστεί, επιμετρά την ποινή, και προστάζει η ζημία να καλυφθεί χρηματικά. Επειδή είπε πάλι τα εξής: «Εάν δύο άνδρες λογομαχούν και κάποιος χτυπήσει τον πλησίον του με πέτρα ή με γροθιά και δεν πεθάνει, αλλά πέσει στο κρεβάτι, αν ο άνθρωπος σηκωθεί και περπατήσει έξω με ραβδί, αυτός που τον χτύπησε θα είναι αθώος, μόνο που θα αποζημιώσει τον χρόνο της αεργίας του και τα ιατρικά του έξοδα.» Και αυτά μεν ορίζει ο νόμος. Αλλά ο Σωτήρας, εισάγοντας το απολύτως αγαθό, λέει: «Σε εκείνον που σε χτυπά στη δεξιά σιαγόνα, γύρισέ του και την άλλη.» Για τους δούλους δε νομοθετεί τα εξής: «Εάν κάποιος χτυπήσει τον δούλο του ή τη δούλη του με ραβδί και πεθάνει στα χέρια του, θα τιμωρηθεί με δίκη. Εάν όμως επιζήσει μία ή δύο ημέρες, δεν θα τιμωρηθεί, διότι είναι ιδιοκτησία του.» Με θάνατο λοιπόν τιμωρεί την ολοκληρωτική οργή, διότι, μολονότι εξαιτίας της πλεονεξίας γίναμε δεσπότες, ο Θεός δεν μας επέτρεψε να στερούμε την ίδια τη ζωή από εκείνους που βρίσκονται υπό την εξουσία μας και τον ζυγό.

Εάν όμως πρέπει να αντιπαραβάλουμε προς αυτά και τους νόμους του Μωυσή, άκουσε τι διατάσσεται σχετικά με τους φόνους: «Εάν κάποιος χτυπήσει κάποιον και εκείνος πεθάνει, να τιμωρείται με θάνατο. Εκείνος όμως που δεν το έπραξε με τη θέλησή του, αλλά ο Θεός τον παρέδωσε στα χέρια του· εγώ θα σου ορίσω έναν τόπο όπου θα μπορεί να καταφύγει ο φονιάς. Εάν, όμως, κάποιος επιτεθεί στον πλησίον του για να τον σκοτώσει με δόλο και καταφύγει εκεί, θα τον απομακρύνεις από το θυσιαστήριό μου για να τον θανατώσεις. Όποιος χτυπά τον πατέρα του ή τη μητέρα του, να τιμωρείται με θάνατο. —Εάν φιλονικήσουν δύο άνδρες και χτυπήσει ο ένας τον πλησίον του με πέτρα ή με τη γροθιά του και εκείνος δεν πεθάνει, αλλά κατακλιθεί στο κρεβάτι, εάν ο άνθρωπος σηκωθεί και περπατήσει έξω στηριζόμενος στο ραβδί του, εκείνος που τον χτύπησε θα μείνει ατιμώρητος· θα καταβάλει αποζημίωση μόνο για τον χρόνο της αργίας του και θα πληρώσει τα ιατρικά έξοδα. Εάν κάποιος χτυπήσει τον δούλο του ή τη δούλη του με ραβδί και πεθάνει στα χέρια του, θα τιμωρηθεί δικαστικώς. Εάν όμως επιζήσει μία ή δύο ημέρες, δεν θα τιμωρηθεί, διότι αποτελεί περιουσία του. —Εάν κάποιος χτυπήσει τον οφθαλμό του δούλου του ή τον οφθαλμό της δούλης του και τον τυφλώσει, θα τους αφήσει ελεύθερους ως αντάλλαγμα για τον οφθαλμό τους». Αυτά ορίζουν, λοιπόν, και οι νόμοι του Μωυσή.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΙΑ΄ «Αυτός που διέπραξε ακούσιο φόνο, εξέτισε επαρκώς την ποινή μέσα σε έντεκα χρόνια. Διότι είναι προφανές ότι, ως προς εκείνους που έχουν δεχθεί χτυπήματα, πρέπει να τηρήσουμε τους νόμους του Μωυσή: εκείνον που κατέπεσε στο κρεβάτι από τα χτυπήματα που δέχθηκε, αλλά κατάφερε να περπατήσει ξανά στηριζόμενος στο ραβδί του, δεν θα θεωρήσουμε ότι έχει δολοφονηθεί. Εάν, όμως, δεν μπόρεσε να σηκωθεί μετά τα χτυπήματα, αλλά επειδή ο δράστης δεν είχε προαποφασίσει να τον θανατώσει, αυτός που τον χτύπησε είναι μεν φονέας, αλλά ακούσιος, εξαιτίας της πρόθεσής του».

Ερμηνεία. Κάποιος που διέπραξε φόνο χωρίς τη θέλησή του, πέρασε έντεκα χρόνια αφορισμένος ευρισκόμενος σε μετάνοια. Ερωτηθείς σχετικά με αυτό ο Άγιος, αποκρίθηκε διά του παρόντος ότι ο κανόνας του αυτός είναι αρκετός και πρέπει να απαλλαγεί από αυτόν. Προσθέτει δε ότι, αναφορικά με αυτούς που έχουν χτυπηθεί, πρέπει να εξετάζουμε και τις διατάξεις του Μωσαϊκού νόμου. Διότι εκείνος λέει ότι, αν κάποιος δαρθεί και από τον ξυλοδαρμό πέσει στο κρεβάτι, εάν μετά από αυτά σηκωθεί και περπατήσει με το ραβδί του, έχοντας ακόμη τα κατάλοιπα της ασθένειας, δεν λογίζεται ότι φονεύθηκε, σε περίπτωση που πεθάνει έπειτα από αυτά, και αυτός που τον έδειρε δεν λογίζεται ως φονιάς. Μαζί με αυτές τις μωσαϊκές διατάξεις προσθέτει ο Άγιος ότι, αν δεν σηκώθηκε αφότου δάρθηκε αλλά πέθανε, αυτός που τον έδειρε είναι μεν φονιάς, αλλά ακούσιος και όχι εκούσιος, καθότι δεν ήθελε να τον φονεύσει, αλλά μόνο να τον δείρει. Βλέπε και τον 66ο Αποστολικό Κανόνα.