Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 21:2

Έγινε δε γνώριμος, όπως είπα, τότε ακριβώς σε μικρούς και μεγάλους, όταν έφτασε και ο καιρός της αφέσεως. Διότι ο μεν νόμος έδινε εντολή στους παλαιότερους λέγοντας: «Κάθε επτά χρόνια θα κάνεις άφεση, και με αυτόν τον τρόπο θα την κάνεις. Χάρισε κάθε χρέος που σου οφείλει ο πλησίον». Και πάλι: «Εάν αποκτήσεις Εβραίο δούλο, έξι χρόνια θα σε δουλέψει· και το έβδομο έτος θα τον αφήσεις ελεύθερο από εσένα». Ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός, στα τέλη των αιώνων, και σχεδόν σαν μετά από επτά έτη, διέγραψε τα οφειλήματα, και απάλλαξε όσους είχαν αμαρτήσει, και παρότι ήταν χρεοφειλέτες, τους τα χάρισε, σύμφωνα με την ευαγγελική παραβολή, και ενώ ήταν δούλοι της αμαρτίας και υποδουλωμένοι στον Σατανά, τους ανέδειξε λαμπρούς και στολισμένους με το πνεύμα της ελευθερίας. Αναδείχθηκε δε ο καιρός της αφέσεως κατά τον καιρό της Σκηνοπηγίας, η οποία υποδηλώνει το μυστήριο της αναστάσεως, όταν το σκήνωμα καθενός από όσους κείτονται στη γη, δηλαδή το σώμα, συγκροτείται ξανά. Επειδή, αφού ο Χριστός ανέζησε εκ νεκρών, καταπατώντας τον θάνατο και σκυλεύοντας τον άδη, και έχοντας πει σε όσους βρίσκονταν στα δεσμά: «Εξέλθετε, και εσείς που βρίσκεστε στο σκοτάδι, φανερωθείτε», τότε, καλλωπίζοντας με το Άγιο Πνεύμα την ανθρώπινη φύση, ως απαρχή του γένους και εκείνων που αναδημιουργούνται προς αγιασμό, εμφύσησε στους αγίους αποστόλους λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Τότε ανοίχτηκαν και οι οφθαλμοί της διανοίας μας.

Έτσι λέω· με άλλον τρόπο όμως, θα μπορούσε να υποδείξει το μυστήριο του Χριστού, και μάλιστα πολύ καθαρά. ΠΑΛΛ. Τι ακριβώς εννοείς; ΚΥΡ. Είπε κάπου πάλι ο νόμος: «Εάν αποκτήσεις Εβραίο υπηρέτη, έξι χρόνια θα σε υπηρετήσει, και το έβδομο έτος θα αναχωρήσει ελεύθερος χωρίς αντάλλαγμα». Αυτά μεν βρίσκονται στην Έξοδο. Στο δε Δευτερονόμιο πάλι λέει τα εξής: «Εάν πουληθεί σε εσένα ο αδελφός σου ο Εβραίος ή η Εβραία, θα σε υπηρετήσει έξι έτη, και το έβδομο θα τον εξαποστείλεις ελεύθερο από εσένα· όταν δε τον εξαποστείλεις ελεύθερο από εσένα, δεν θα τον εξαποστείλεις με άδεια χέρια· θα τον εφοδιάσεις πλουσιοπάροχα από τα πρόβατά σου, και από το σιτάρι σου και από τον κλήρο σου· όπως σε ευλόγησε ο Κύριος ο Θεός σου, θα του δώσεις.» Διότι σε όλον τον προηγούμενο χρόνο, πριν από την έλευση του Σωτήρος μας, ο Ισραήλ ήταν δεσμευμένος με πνεύμα δουλείας, υποταγμένος στον νόμο που τιμωρεί.

Επειδή δε στους έσχατους καιρούς του αιώνος (και ως τύπος αυτού έχει τεθεί για εμάς το Σάββατο) ανέτειλε ο Εμμανουήλ, τότε ακριβώς αφαιρέθηκε το πνεύμα της δουλείας, και ενώ δεν προσφέραμε απολύτως τίποτα στον Δεσπότη για την απολύτρωσή μας, κληθήκαμε από φιλάνθρωπη χάρη στην ελευθερία και στη δόξα της υιοθεσίας. Διότι αυτοί που πίστεψαν δικαιώθηκαν όχι εξ έργων του νόμου, σύμφωνα με τις Γραφές, αλλά εκ πίστεως. Και αυτό ακριβώς λέω ότι σημαίνει το: «Θα αναχωρήσει ελεύθερος δωρεάν». Αλλά, «Όταν, λέει, τον αποστείλεις ελεύθερο από κοντά σου, δεν θα τον αποστείλεις με άδεια χέρια· θα τον εφοδιάσεις με εφόδια από τα πρόβατά σου, από το σιτάρι σου και από το πατητήρι σου». Βλέπεις ξεκάθαρα τη δύναμη του μυστηρίου του Χριστού να διαλάμπει μέσα σε αυτά; Διότι λυτρωθήκαμε, και ο Σωτήρας όλων μας μάς άφησε ελεύθερους, δωρεάν. Διότι όχι από έργα δικαιοσύνης που κάναμε εμείς, αλλά κατά το πολύ του έλεος, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, γίναμε μέτοχοι αυτής της υπερφυούς αγαθότητας· και αφήνοντάς μας ελεύθερους, δηλαδή απαλλάσσοντάς μας από τις αμαρτίες και στολίζοντάς μας με τη χάρη της υιοθεσίας, πρόσθεσε τον εαυτό Του ως καλό εφόδιο για εμάς, ως άμωμη θυσία, και οδηγούμενος για εμάς ως πρόβατο επί σφαγήν, χαρίζοντάς μας τη μετοχή στη ζωοποιό ευλογία, δηλαδή στην άγια σάρκα και το αίμα Του.

Έξι φορές εμφανίστηκε στον Αβραάμ: μία φορά στη Χαρράν *** τρίτη κατά τη διάρκεια του ύπνου· τέταρτη κατά την προσθήκη του γράμματος στο όνομά του· πέμπτη στη Μαμβρή το μεσημέρι, την έκτη ώρα· έκτη κατά τη θυσία του μονογενούς στο όρος. Έξι έτη παρήγγειλε να υπηρετούν οι Εβραίοι. Τον έκτο μήνα απέστειλε τον Γαβριήλ στην Παρθένο. Σε έξι υδρίες μετέτρεψε το νερό σε οίνο. Την έκτη ώρα μίλησε στη Σαμαρείτιδα δίπλα στο φρέαρ. Έξι ημέρες πριν από το Πάσχα ανέστησε τον Λάζαρο. Την έκτη ώρα συμφιλιώθηκε με τον ληστή, ενώ σταυρωνόταν. Έξι φορές εμφανίστηκε μετά την εκ νεκρών έγερσή Του: στις γυναίκες, στον Κλεόπα, στους μαθητές χωρίς τον Θωμά, στους μαθητές με τον Θωμά, στον Πέτρο και τον Ιωάννη καθώς τραβούσαν το δίχτυ, και την τελευταία φορά κατά την Ανάληψη.

ΛΖ΄. ΠΕΡΙ ΑΠΟΚΤΗΣΗΣ ΟΙΚΕΤΩΝ Καθώς ο Μωυσής στους νόμους του απαγόρευσε να είναι δούλοι οι Εβραίοι σε Εβραίους και είπε: «Εάν αποκτήσεις Εβραίο δούλο, έξι χρόνια θα σε υπηρετήσει· τον δε έβδομο χρόνο θα τον αφήσεις να φύγει ελεύθερος», έτσι και ο Πλάτωνας παρομοίως λέει στην Πολιτεία: «Άρα, ούτε οι ίδιοι να αποκτούν Έλληνα δούλο, αλλά να συμβουλεύουν το ίδιο και στους άλλους Έλληνες; Απολύτως, απάντησε· διότι έτσι μάλλον θα στρέφονταν προς τους βαρβάρους, ενώ θα απείχαν από τους δικούς τους».

Έχει τιμηθεί, λοιπόν, η έβδομη ημέρα, το Σάββατο, και για αυτόν τον λόγο ο έβδομος αριθμός θεωρείται τίμιος στους Ιουδαίους· κατά τον οποίο τελούνται η εορτή της Σκηνοπηγίας, η εορτή των Σαλπίγγων και η ημέρα του Ιλασμού. Επίσης, και το έβδομο έτος θεωρείται τίμιο σε αυτούς, το οποίο ονομάζεται έτος της αφέσεως. Διότι τους επιτρεπόταν να καλλιεργούν τη γη επί έξι έτη, ενώ κατά το έβδομο έτος έπρεπε να αρκούνται στα αυτοφυή προϊόντα, όταν κατείχαν τη Γη της Επαγγελίας. Έξι έτη υπηρετούσε ως δούλος ο Εβραίος και το έβδομο απελευθερωνόταν από τη δουλεία. Το εβδομηκοστό έτος έληξε για αυτούς η αιχμαλωσία. Ομοίως μπορεί κανείς να παρατηρήσει και τα καθ' ημάς. «Επτά φορές», αναφέρει, «θα πέσει ο δίκαιος και θα εγερθεί». Έτσι ενστερνιζόμαστε και εμείς την επτάδα. Ο έβδομος απόγονος από τη δημιουργία δεν γνώρισε θάνατο· αυτό αποτελεί μυστήριο της Εκκλησίας. Ο έβδομος από τον Αβραάμ, ο Μωυσής, έλαβε τον Νόμο. Αυτό σήμανε μεταβολή του τρόπου ζωής, κατάλυση της ανομίας, είσοδο της δικαιοσύνης, έλευση του Θεού, ευταξία στον κόσμο, νομοθέτηση των πρακτέων. Κατά την εβδομηκοστή έβδομη γενεά από τον Αδάμ, ο Χριστός φανερώθηκε. Γνωρίζει το μυστήριο της επτάδας ο Πέτρος: «Πόσες φορές θα αμαρτήσει εις βάρος μου ο αδελφός μου και θα τον συγχωρήσω; Έως επτά φορές;» Αποκρίθηκε ο Διδάσκαλος και ούτε Αυτός απομακρύνθηκε από τον αριθμό επτά, αλλά μίλησε μεν σύμφωνα με όσα γνώριζε ο μαθητής, πλην όμως ο Δεσπότης υπερέβη το μέτρο με τον πλούτο της ευσπλαχνίας Του. Στο ερώτημα «Πόσες φορές θα αμαρτήσει και θα συγχωρήσω;» δεν απάντησε: «έως έξι φορές» ή «έως οκτώ φορές». Έπειτα συμπλήρωσε: «Έως εβδομηκοντάκις επτά». Με την αύξηση αυτή δεν μετέπεσε σε άλλον αριθμό.

Έχει τιμηθεί, λοιπόν, η έβδομη ημέρα, το Σάββατο. Ο έβδομος αριθμός είναι σεβαστός στους Ιουδαίους, κατά τον οποίο λαμβάνουν χώρα οι Σκηνοπηγίες, οι Σάλπιγγες και η ημέρα του Ιλασμού. Ιερό είναι σε αυτούς και το έβδομο έτος, το λεγόμενο έτος της αφέσεως. Διότι τους επιτρεπόταν να καλλιεργούν τη γη για έξι έτη, ενώ το έβδομο έτος έπρεπε να αρκούνται στα αυτοφυή, όταν κατείχαν τη Γη της Επαγγελίας. Έξι έτη υπηρετούσε ως δούλος ο Εβραίος και το έβδομο απελευθερωνόταν από τη δουλεία. Κατά το εβδομηκοστό έτος έληξε για αυτούς η αιχμαλωσία. Στη συνέχεια, ας δούμε και τα δικά μας: «Επτά φορές», λέει, «θα πέσει ο δίκαιος και θα σηκωθεί». Έτσι οικειοποιούμαστε και εμείς τον αριθμό επτά. Ο έβδομος απόγονος από τη δημιουργία δεν γνώρισε θάνατο, πράγμα που αποτελεί μυστήριο της Εκκλησίας. Ο έβδομος απόγονος από τον Αβραάμ, ο Μωυσής, έλαβε τον Νόμο: αλλαγή τρόπου ζωής, κατάλυση της ανομίας, είσοδος της δικαιοσύνης, παρουσία του Θεού, ευταξία του κόσμου, νομοθέτηση όσων πρέπει να πράττονται. Στην εβδομηκοστή έβδομη γενεά από τον Αδάμ εμφανίστηκε ο Χριστός. Γνωρίζει το μυστήριο του αριθμού επτά ο Πέτρος: «Πόσες φορές θα αμαρτήσει εις βάρος μου ο αδελφός μου και θα τον συγχωρήσω; Έως επτά φορές;» Γνωρίζει λίγα· το μυστήριο δεν το έχει μάθει ακόμη· διότι είναι ακόμη μαθητής. «Έως επτά φορές;» Ο Διδάσκαλος δεν απομακρύνθηκε από το επτά. Ο μαθητής μίλησε σύμφωνα με όσα γνώριζε, αλλά ο Δεσπότης τον ξεπέρασε σε πλούτο.

Διότι, παρόλο που αυτός διέπραξε δύο φόνους σε μία χρονική στιγμή, τον τίμησε με το αξίωμα της ιεροσύνης· δεν θα το είχε πράξει αυτό, εάν νομοθετούσε με μόνο κριτήριο την αγαθότητα. Επειδή δε και ο νόμος όριζε ρητά ότι εκείνος από τους Εβραίους που ήταν δούλος έπρεπε κατά το έβδομο έτος να ελευθερώνεται, και αν δεν το επιθυμούσε, να οδηγείται στη θύρα της σκηνής, να τρυπιέται το αυτί του και να παραμένει δούλος για πάντα· όταν όμως έφθασε ο χρόνος της ελευθερίας, αυτοί δεν φρόντισαν καθόλου γι' αυτήν (ίσως επειδή είχαν προσκολληθεί στους βαρβάρους και είχαν ζηλέψει την ασέβεια και τον τρόπο ζωής τους)· ο άγγελος των Περσών ισχυριζόταν ότι δεν τους άρμοζε καθόλου η ελευθερία, εφόσον ο νόμος ελευθερώνει όσους το επιθυμούν, ενώ για όσους θέλουν να είναι δούλοι επικυρώνει την απόφαση της εξουσίας πάνω τους, όχι επειδή νικιέται από απανθρωπιά, αλλά επειδή θέτει ως βάση το δίκαιο.