Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 21:22

Εκείνη που από πρόθεση προκαλεί φθορά του εμβρύου, υπέχει την ποινή του φόνου. Σε εμάς δεν υφίσταται ακριβής διάκριση μεταξύ μορφοποιημένου και αδιαμόρφωτου εμβρύου. Διότι στην προκειμένη περίπτωση αποδίδεται δικαιοσύνη όχι μόνο για εκείνο που επρόκειτο να γεννηθεί, αλλά και για την ίδια τη γυναίκα που επιβουλεύθηκε τον εαυτό της, επειδή ως επί το πλείστον οι γυναίκες πεθαίνουν σε τέτοιες αποπειρές. Προστίθεται δε σε αυτό και η φθορά του εμβρύου, ένας δεύτερος φόνος, τουλάχιστον κατά την πρόθεση εκείνων που τολμούν να πράξουν αυτά.

Αφού, λοιπόν, αποδοκίμασε ως θεομίσητη και αληθώς ανόσια την απάτη των ετεροδόξων, και την εκτροπή προς τη φαυλότητα εκείνων που συνηθίζουν να διαφθείρουν αυτούς που έχουν επιλέξει να βαδίζουν ορθά, και την παρασύρση προς τα μη πρέποντα, επινόησε και κάτι άλλο, το οποίο και ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος θεωρούσε το άριστο από τα μαθήματα για εμάς, λέγοντας: «Να μη λογομαχείτε για τίποτα χρήσιμο, παρά μόνο προς καταστροφή των ακροατών». Διότι οι περιττές διαλέξεις και η άκρως φιλόνεικη διάθεση γύρω από ζητήματα, γεννούν περιττές μάχες και πλήττουν τον νου των ακροατών. Διότι άλλοι, από ελαφρότητα, αποδέχονται κάποτε με προπέτεια και αμάθεια αυτό που δεν είναι ορθό και σπεύδουν να το επαινέσουν· άλλοι πάλι, εκφέροντας χείριστη κρίση για τα άριστα πράγματα, επειδή νοσούν από την ίδια απαιδευσία με τους υπόλοιπους, θα μπορούσαν να παρασυρθούν. Εντελώς λίγοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν να διακρίνουν και να προτιμούν το ωφέλιμο από αυτό που από τη φύση του προκαλεί βλάβη. Και αυτοί δύσκολα διατηρούν τον νου τους αλώβητο στις λογομαχίες των άλλων. Ότι, επομένως, αυτό δεν θα αποβεί αζήμιο για όσους θέλουν να το πράττουν, μας το υπονοεί πάλι ο νόμος, λέγοντας: «Εάν δύο άνδρες μάχονται και χτυπήσουν γυναίκα εγκυμονούσα, και το παιδί της εξέλθει μη διαμορφωμένο, θα τιμωρηθεί με πρόστιμο, ανάλογα με το τι θα του επιβάλει ο σύζυγος της γυναίκας, και θα πληρώσει σύμφωνα με επίσημη εκτίμηση».

Σε εκείνους λοιπόν που από αμάθεια ξέπεσαν από την τελειότερη γνώση σε μικρότερη και ατελέστερη, και αυτοί είναι οι Γαλάτες, απευθυνόταν λέγοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός.» Διότι, ενώ έκαναν αρχή με το Πνεύμα, επιδίωκαν έπειτα την κατά σάρκα τελείωση, έχοντας μεταστραφεί στη λατρεία του Νόμου· εξαιτίας αυτού καθιστούσαν ατελέσφορη μέσα τους τη μόρφωση του Χριστού, σαν να απέβαλαν το αγαθό που βρισκόταν μέσα τους όπως σε μήτρα. Επομένως, το τέλειο στη γνώση και το ακέραιο στην πίστη εγκατοικίζει τη μόρφωση του Σωτήρος στις ψυχές όλων μας, και αυτό θα αποτελεί μέσα μας έναν θείο σπόρο. Όταν, λοιπόν, κάποιοι σκανδαλίζονται εξαιτίας της λογομαχίας ορισμένων, και έπειτα η ψυχή που το υπέστη αυτό αποβάλει την πίστη και τη γνώση που βρισκόταν σε κατάσταση κυοφορίας και είχε θησαυριστεί μέσα στον νου, εάν μεν, λέει, δεν έχει διαμορφωθεί πλήρως, δηλαδή εάν είναι ακόμη ατελής και στερείται κάλλους, τότε οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα υποστεί ζημία ο υπαίτιος του σκανδάλου, την οποία θα του επιβάλει, λέει, ο νυμφίος της, δηλαδή ο Χριστός· και θα την καταβάλει κατόπιν αξιώσεως, δηλαδή, ας χρωστάει και χάρη που δεν υπέστη την ποινή του παντελούς ολέθρου.

«Εάν διαπληκτίζονται δύο άνδρες και χτυπήσουν έγκυο γυναίκα, και βγει το παιδί της μη διαμορφωμένο, αυτός που χτύπησε θα τιμωρηθεί με πρόστιμο, ανάλογα με το τι θα του επιβάλει ο σύζυγος της γυναίκας. Εάν όμως είναι διαμορφωμένο, θα δώσει ψυχή αντί για ψυχή». Καρπός και κύημα του νου θα μπορούσε να είναι η πίστη στον Χριστό, η οποία αποτυπώνει τα θεία χαρακτηριστικά και επιφέρει στις ψυχές τη μεταμόρφωση του Χριστού.

Εάν, λοιπόν, ενώ δύο αντίθετοι λογομαχούν για τα δόγματα, σκανδαλιστεί κάποια ψυχή που τους ακούει, η οποία κυοφορεί ακόμη την πίστη στον Χριστό, και την αποβάλει· αν μεν αυτή ήταν ακόμη ατελής και χωρίς ωραιότητα, ο υπαίτιος του σκανδάλου θα υποστεί την τιμωρία που θα του επιβάλει ο Νυμφίος αυτής της ψυχής, ο Χριστός. Θα υποστεί δε την τιμωρία, λέει, με την ανάλογη εκτίμηση, δηλαδή ομολογώντας μάλιστα και ευγνωμοσύνη, επειδή δεν του επιβλήθηκε η εσχάτη των ποινών.

Ποιο είναι το νόημα σχετικά με τη γυναίκα που δέχεται χτύπημα και αποβάλλει, και γιατί ο νόμος διατάζει ότι, εάν το έμβρυο εξέλθει διαμορφωμένο, ο υπαίτιος του χτυπήματος πρέπει να δώσει ψυχή αντί ψυχής, ενώ εάν αποβληθεί αδιαμόρφωτο, του επιβάλλεται μόνο πρόστιμο; Κατά το γράμμα το κατανοούμε ως εξής: επειδή ο φόνος αφορά το σώμα —διότι η ψυχή δεν φονεύεται ποτέ, ούσα αθάνατη— για τον λόγο αυτό, το έμβρυο που δεν έχει διαμορφωθεί σε ανθρώπινη μορφή δεν επιφέρει τον έσχατο κίνδυνο της ζωής, παρά μόνο μια μικρή ποινή. Εάν όμως έχει απαρτιωθεί η ανθρώπινη εικόνα, τότε δικαίως ο υπαίτιος υφίσταται τις συνέπειες για τον φόνο ενός ολοκληρωμένου ανθρώπου. Κατά δε την πνευματική θεωρία, αντιλαμβανόμαστε το εξής: ότι εκείνος που σκανδαλίζει μια ψυχή, η οποία έχει κυοφορήσει τον θείο λόγο και έχει διαμορφώσει μέσω της έξης το σπέρμα της αρετής, κάνοντάς την να αποβάλει ένα τέτοιο μόρφωμα της διδασκαλίας, είναι ένοχος θανάτου. Εκείνος, αντίθετα, που σκανδαλίζει μια ψυχή η οποία δέχθηκε μεν τον σπόρο του λόγου, αλλά δεν τον διαμόρφωσε μέσω της έξης και της ενέργειας, είναι άξιος επιτιμίου.

ΚΑΝΩΝ Β' «Εκείνη που προκάλεσε έκτρωση με πρόθεση, υπόκειται στην ποινή του φόνου. Σε εμάς δεν υπάρχει ακριβής διάκριση μεταξύ διαμορφωμένου και αδιαμόρφωτου εμβρύου. Διότι εδώ αποδίδεται δικαιοσύνη όχι μόνο για το βρέφος που επρόκειτο να γεννηθεί, αλλά και για την ίδια που επιβουλεύτηκε τον εαυτό της, επειδή τις περισσότερες φορές οι γυναίκες πεθαίνουν κατά τη διάρκεια τέτοιων επιχειρήσεων. Προστίθεται δε σε αυτό και η φθορά του εμβρύου, ως ένας δεύτερος φόνος, σύμφωνα τουλάχιστον με την πρόθεση εκείνων που τολμούν αυτά. Πρέπει ωστόσο να μην παρατείνεται η περίοδος εξομολογήσεώς τους μέχρι την ώρα του θανάτου, αλλά να γίνονται δεκτές μετά το διάστημα των δέκα ετών, και να καθορίζεται η θεραπεία όχι με βάση τον χρόνο, αλλά με βάση τον τρόπο της μετανοίας.»

Ερμηνεία Ορίζει ο παρών Κανόνας ότι η γυναίκα εκείνη η οποία θανατώνει εσκεμμένα το έμβρυο που κυοφορεί, με βότανα και δηλητηριώδη ποτά, ή με βάρη δυσανάλογα των δυνάμεών της, ή και με άλλους τρόπους, θεωρείται φόνισσα. Και σε εμάς δεν υφίσταται η διάκριση που υπήρχε στους Ιουδαίους. Εάν, δηλαδή, το έμβρυο που αποβάλλεται νεκρό είναι ακόμη αδιαμόρφωτο, σαν ένα κομμάτι σάρκας, ή αν είναι διαμορφωμένο, διαθέτοντας όλα τα χαρακτηριστικά και τα μέλη του ανθρώπου ακέραια, διότι με αυτόν τον τρόπο της φθοράς δεν πεθαίνει μόνο το έμβρυο στην κοιλιά, αλλά τις περισσότερες φορές συναποθνήσκει και η ίδια η εγκυμονούσα γυναίκα μαζί με το έμβρυο, με αποτέλεσμα και για τους δύο αυτούς φόνους να επιτιμώνται ως φονείς αυτοί που το πράττουν, είτε είναι άνδρες είτε γυναίκες. Δεν επιτιμώνται όμως με το να απέχουν από τα Μυστήρια σε όλη τους τη ζωή, αλλά για λόγους φιλανθρωπίας μόνο για δέκα χρόνια, σύμφωνα δηλαδή με το επιτίμιο εκείνων που φόνευσαν ακούσια (κατά τον νζ' κανόνα του ίδιου του Μεγάλου Βασιλείου). Ωστόσο, η μετάνοια των ανθρώπων αυτών δεν πρέπει να προσδιορίζεται με βάση τα χρόνια, αλλά με βάση τον τρόπο της μετάνοιάς τους. Ώστε, εάν αυτοί μετανοούν πιο θερμά, τα δέκα χρόνια του επιτιμίου μειώνονται από τον Πνευματικό, εάν όμως πιο αμελώς, αυξάνονται περισσότερο. Βλέπε και τον ξστ' Αποστολικό, τον Ϟα' της ΣΤ', διάβασε και τον ιβ' της Α'.

Τι είναι το εξεικονισμένο βρέφος; Αναφέρουν ότι, αφού διαπλαστεί το σώμα μέσα στη μήτρα, τότε εμψυχώνεται το έμβρυο· διότι και το σώμα του Αδάμ πρώτα το έπλασε, και έπειτα του εμφύσησε την ψυχή. Διατάζει, λοιπόν, ο νομοθέτης ότι, εάν μια έγκυος γυναίκα αποβάλει κατά τη διάρκεια συμπλοκής, αν μεν το βρέφος εξέλθει εξεικονισμένο, δηλαδή έχοντας λάβει μορφή, η πράξη να ονομάζεται φόνος και ο δράστης να υφίσταται την ποινή του φόνου· αν όμως δεν έχει μορφωθεί πλήρως, να απαλλάσσεται από την κατηγορία του φόνου (διότι αυτό που αποβλήθηκε δεν ήταν έμψυχο), αλλά να καταβάλλει κάποια αποζημίωση.