Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 21:23

Εκείνη που από πρόθεση προκαλεί φθορά του εμβρύου, υπέχει την ποινή του φόνου. Σε εμάς δεν υφίσταται ακριβής διάκριση μεταξύ μορφοποιημένου και αδιαμόρφωτου εμβρύου. Διότι στην προκειμένη περίπτωση αποδίδεται δικαιοσύνη όχι μόνο για εκείνο που επρόκειτο να γεννηθεί, αλλά και για την ίδια τη γυναίκα που επιβουλεύθηκε τον εαυτό της, επειδή ως επί το πλείστον οι γυναίκες πεθαίνουν σε τέτοιες αποπειρές. Προστίθεται δε σε αυτό και η φθορά του εμβρύου, ένας δεύτερος φόνος, τουλάχιστον κατά την πρόθεση εκείνων που τολμούν να πράξουν αυτά.

«Εάν δε είναι διαμορφωμένο, θα δώσει ψυχή αντί ψυχής». Λέγεται, λοιπόν, ότι το έμβρυο μέσα στη μήτρα μόλις που διακρίνεται ως ανθρωποειδές και λαμβάνει τον τύπο του δικού μας σώματος τότε, όταν συμπληρωθεί σε αυτό ο αριθμός των σαράντα ημερών. Για αυτόν τον λόγο λένε ότι ο πανάριστος Μωυσής, σαν να αναγεννούσε με ωδίνες και να αναμόρφωνε τον Ισραήλ από την πλάνη της Αιγύπτου προς τη ζωή σύμφωνα με τον νόμο, απείχε από τροφές και ποτά: «Διότι άρτο», λέει, «δεν έφαγα και νερό δεν ήπια για σαράντα ημέρες». Και για εμάς τους ίδιους, πρέπει να υποθέσουμε ότι ο Χριστός έπραξε και υπέμεινε αυτό. Διότι αναμορφωνόταν στο πρόσωπό Του προς αγιασμό μέσω της εγκράτειας η φύση μας, η οποία στις απαρχές της, στο πρόσωπο του πρωτοπλάστου, εξαιτίας της ακρατούς επιθυμίας είχε νοσήσει από τον μολυσμό της αμαρτίας και της παράβασης. Αυτά δεν είναι απίθανο να τα σκεφτούμε· πλην όμως, όπως και αν έχει το νόημα της ιστορίας, ας το αφήσουμε για τώρα. Το πώς, όμως, πρέπει να κατανοείται το να χτυπιέται η έγκυος γυναίκα από εκείνους που συνηθίζουν να λογομαχούν, εμπρός λοιπόν, ας το εξετάσουμε· διότι η λεπτομερής ανάλυση σε αυτά τα ζητήματα δεν είναι καθόλου δυσάρεστη.

Εάν όμως, λέγει, το νοητό κύημα της ψυχής είναι διαμορφωμένο, δηλαδή, εάν υπάρχει γνώση και πίστη που φέρει τη μορφή του Χριστού, θα υπόκειται στις έσχατες κρίσεις, θεωρούμενος ήδη ως φονευτής.

Εάν όμως κυοφορούσε τέλεια την πίστη στον Χριστό, όσον αφορά τον χαρακτήρα και τη διαμόρφωση, διότι αυτό δηλώνει το «εξεικονισμένον», τότε λοιπόν, επειδή φόνευσε μια ήδη τέλεια ψυχή, θα ζημιώσει τη δική του ψυχή, και θα του επιβληθεί η εσχάτη καταδίκη. «Εάν ταύρος χτυπήσει με τα κέρατα άνδρα ή γυναίκα και τον σκοτώσει, θα λιθοβοληθεί και δεν θα φαγωθεί το κρέας του. Ο κύριος όμως του ταύρου θα είναι αθώος». Εάν κάποιος υποτακτικός, οργίλος και υβριστής, ή κατά τα άλλα αιρετικός, εξοντώσει μια ψυχή, γινόμενος αίτιος του ψυχικού της θανάτου, αυτός μεν θα υποστεί την εσχάτη κόλαση· κανείς όμως δεν θα συμμετάσχει στις πράξεις και τα λόγια του. Εκείνος δε που τον εξουσιάζει θα είναι ανεύθυνος, εφόσον αγνοούσε την πονηρία και την κακία του. «Εάν όμως», λέει, «διαμαρτυρηθούν στον κύριό του και εκείνος δεν τον αφανίσει, τότε θα πεθάνει και ο ίδιος μαζί». Διότι, εφόσον γνωρίζει και τον ανέχεται, γίνεται κοινωνός του φόνου. «Εάν όμως», λέει, «του επιβληθούν λύτρα, θα δώσει ως λύτρα για την ψυχή του όσα του επιβάλουν». Αυτό σημαίνει: Εάν, αφού εξομολογηθεί, υποβληθεί σε επιτίμια, θα εκπληρώσει όσα του προσταχθούν. «Εάν δε», λέει, «ο ταύρος χτυπήσει με τα κέρατα και σκοτώσει γιο ή κόρη, θα γίνει σύμφωνα με το προαναφερθέν δικαίωμα του νόμου. Εάν όμως πρόκειται για δούλο ή δούλη, θα δώσει τριάντα δίδραχμα αργυρίου στον κύριό τους, και ο ταύρος θα λιθοβοληθεί». Επειδή λοιπόν είναι διαφορετικοί αυτοί που σκοτώνονται, ως άνδρα μεν και γυναίκα θα νοήσεις αυτούς που είναι παλαιότεροι στην αρετή.

Ποιο είναι το νόημα σχετικά με τη γυναίκα που δέχεται χτύπημα και αποβάλλει, και γιατί ο νόμος διατάζει ότι, εάν το έμβρυο εξέλθει διαμορφωμένο, ο υπαίτιος του χτυπήματος πρέπει να δώσει ψυχή αντί ψυχής, ενώ εάν αποβληθεί αδιαμόρφωτο, του επιβάλλεται μόνο πρόστιμο; Κατά το γράμμα το κατανοούμε ως εξής: επειδή ο φόνος αφορά το σώμα —διότι η ψυχή δεν φονεύεται ποτέ, ούσα αθάνατη— για τον λόγο αυτό, το έμβρυο που δεν έχει διαμορφωθεί σε ανθρώπινη μορφή δεν επιφέρει τον έσχατο κίνδυνο της ζωής, παρά μόνο μια μικρή ποινή. Εάν όμως έχει απαρτιωθεί η ανθρώπινη εικόνα, τότε δικαίως ο υπαίτιος υφίσταται τις συνέπειες για τον φόνο ενός ολοκληρωμένου ανθρώπου. Κατά δε την πνευματική θεωρία, αντιλαμβανόμαστε το εξής: ότι εκείνος που σκανδαλίζει μια ψυχή, η οποία έχει κυοφορήσει τον θείο λόγο και έχει διαμορφώσει μέσω της έξης το σπέρμα της αρετής, κάνοντάς την να αποβάλει ένα τέτοιο μόρφωμα της διδασκαλίας, είναι ένοχος θανάτου. Εκείνος, αντίθετα, που σκανδαλίζει μια ψυχή η οποία δέχθηκε μεν τον σπόρο του λόγου, αλλά δεν τον διαμόρφωσε μέσω της έξης και της ενέργειας, είναι άξιος επιτιμίου.

Πώς επιβάλλονται κανόνες στους φονείς. Στον φονέα να επιβάλλεις, παράλληλα με τον άλλον Κανόνα του Νηστευτή, και την υποχρέωση να εξαγοράσει έναν σκλάβο, εάν έχει την οικονομική δυνατότητα, σύμφωνα με τον Συμεών Θεσσαλονίκης, ώστε να δοθεί ψυχή αντί ψυχής. Εάν, πάλι, μία γυναίκα απέβαλε παιδί, να της δώσεις ως Κανόνα να αναθρέψει ένα φτωχό νήπιο, εάν έχει τη δυνατότητα, σύμφωνα με τον ίδιο Συμεών, για το οποίο βλέπε τον 22ο Κανόνα του Νηστευτή.

ΚΑΝΩΝ Β' «Εκείνη που προκάλεσε έκτρωση με πρόθεση, υπόκειται στην ποινή του φόνου. Σε εμάς δεν υπάρχει ακριβής διάκριση μεταξύ διαμορφωμένου και αδιαμόρφωτου εμβρύου. Διότι εδώ αποδίδεται δικαιοσύνη όχι μόνο για το βρέφος που επρόκειτο να γεννηθεί, αλλά και για την ίδια που επιβουλεύτηκε τον εαυτό της, επειδή τις περισσότερες φορές οι γυναίκες πεθαίνουν κατά τη διάρκεια τέτοιων επιχειρήσεων. Προστίθεται δε σε αυτό και η φθορά του εμβρύου, ως ένας δεύτερος φόνος, σύμφωνα τουλάχιστον με την πρόθεση εκείνων που τολμούν αυτά. Πρέπει ωστόσο να μην παρατείνεται η περίοδος εξομολογήσεώς τους μέχρι την ώρα του θανάτου, αλλά να γίνονται δεκτές μετά το διάστημα των δέκα ετών, και να καθορίζεται η θεραπεία όχι με βάση τον χρόνο, αλλά με βάση τον τρόπο της μετανοίας.»

Ερμηνεία Ορίζει ο παρών Κανόνας ότι η γυναίκα εκείνη η οποία θανατώνει εσκεμμένα το έμβρυο που κυοφορεί, με βότανα και δηλητηριώδη ποτά, ή με βάρη δυσανάλογα των δυνάμεών της, ή και με άλλους τρόπους, θεωρείται φόνισσα. Και σε εμάς δεν υφίσταται η διάκριση που υπήρχε στους Ιουδαίους. Εάν, δηλαδή, το έμβρυο που αποβάλλεται νεκρό είναι ακόμη αδιαμόρφωτο, σαν ένα κομμάτι σάρκας, ή αν είναι διαμορφωμένο, διαθέτοντας όλα τα χαρακτηριστικά και τα μέλη του ανθρώπου ακέραια, διότι με αυτόν τον τρόπο της φθοράς δεν πεθαίνει μόνο το έμβρυο στην κοιλιά, αλλά τις περισσότερες φορές συναποθνήσκει και η ίδια η εγκυμονούσα γυναίκα μαζί με το έμβρυο, με αποτέλεσμα και για τους δύο αυτούς φόνους να επιτιμώνται ως φονείς αυτοί που το πράττουν, είτε είναι άνδρες είτε γυναίκες. Δεν επιτιμώνται όμως με το να απέχουν από τα Μυστήρια σε όλη τους τη ζωή, αλλά για λόγους φιλανθρωπίας μόνο για δέκα χρόνια, σύμφωνα δηλαδή με το επιτίμιο εκείνων που φόνευσαν ακούσια (κατά τον νζ' κανόνα του ίδιου του Μεγάλου Βασιλείου). Ωστόσο, η μετάνοια των ανθρώπων αυτών δεν πρέπει να προσδιορίζεται με βάση τα χρόνια, αλλά με βάση τον τρόπο της μετάνοιάς τους. Ώστε, εάν αυτοί μετανοούν πιο θερμά, τα δέκα χρόνια του επιτιμίου μειώνονται από τον Πνευματικό, εάν όμως πιο αμελώς, αυξάνονται περισσότερο. Βλέπε και τον ξστ' Αποστολικό, τον Ϟα' της ΣΤ', διάβασε και τον ιβ' της Α'.

Τι είναι το εξεικονισμένο βρέφος; Αναφέρουν ότι, αφού διαπλαστεί το σώμα μέσα στη μήτρα, τότε εμψυχώνεται το έμβρυο· διότι και το σώμα του Αδάμ πρώτα το έπλασε, και έπειτα του εμφύσησε την ψυχή. Διατάζει, λοιπόν, ο νομοθέτης ότι, εάν μια έγκυος γυναίκα αποβάλει κατά τη διάρκεια συμπλοκής, αν μεν το βρέφος εξέλθει εξεικονισμένο, δηλαδή έχοντας λάβει μορφή, η πράξη να ονομάζεται φόνος και ο δράστης να υφίσταται την ποινή του φόνου· αν όμως δεν έχει μορφωθεί πλήρως, να απαλλάσσεται από την κατηγορία του φόνου (διότι αυτό που αποβλήθηκε δεν ήταν έμψυχο), αλλά να καταβάλλει κάποια αποζημίωση.