Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 22:1

Ναι, λέει: το γνωρίζω αυτό, επειδή είμαι Θεός εκ φύσεως, και επιβλέπω τους δρόμους του καθενός πάνω στη γη, και εκτός αυτών έχω τη γνώση των μελλοντικών: τον κάλεσα σε μετάνοια, επειδή ήταν πρόθυμος για αυτό. <Τα μισά από τα υπάρχοντά μου, Κύριε, τα δίνω στους φτωχούς.> (A f. 252 b) Βλέπεις πώς ο αρχιτελώνης, ο φιλάργυρος, αμέσως έγινε ελεήμων και εραστής της φιλοπτωχίας, υποσχόμενος να διανείμει τον πλούτο του στους απόρους και να επανορθώσει σε όσους είχε αδικήσει, σύμφωνα με τον νόμο που προστάζει να αποζημιώσει με τέσσερα πρόβατα αντί για ένα, σύμφωνα με την κρίση του Δαβίδ για εκείνον που ειπώθηκε ότι είχε στερήσει την αμνάδα του φτωχού; «Και την αμνάδα, λέει, θα την επιστρέψει στο τετραπλάσιο.» <Σήμερα έγινε σωτηρία σε αυτόν τον οίκο.> (A f. 254) Διότι όπου εισέλθει ο Χριστός, εκεί οπωσδήποτε υπάρχει και σωτηρία: χωρίς αναβολές και υποσχέσεις, αλλά «σήμερα» ο Χριστός ευαγγελίζεται τη σωτηρία στον Ζακχαίο: επειδή και αυτός έκανε αμέσως όσα υποσχέθηκε. Διότι δεν είπε: Θα δώσω τα μισά και σε όσους αδίκησα θα τα επιστρέψω στο τετραπλάσιο: διότι άκουσε τον Σολομώντα που λέει: «Μην πεις: Φύγε και έλα αύριο και θα σου δώσω» αλλά, «Ιδού, λέει, δίνω και επιστρέφω». Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: Σήμερα, λέει, δίνεις, σήμερα είναι για σένα και η σωτηρία.

Ορίζοντας δε ότι η πράξη αυτή δεν μένει ατιμώρητη για όσους συνηθίζουν να εξαπατούν μερικούς από τους πιο απλοϊκούς, είπε πάλι: «Εάν κάποιος κλέψει μοσχάρι ή πρόβατο, και το σφάξει ή το πουλήσει, θα πληρώσει πέντε μοσχάρια αντί για το ένα μοσχάρι, και τέσσερα πρόβατα αντί για το ένα πρόβατο. Εάν ο κλέφτης πιαστεί την ώρα της διάρρηξης και χτυπηθεί και πεθάνει, δεν θεωρείται φόνος για εκείνον που τον χτύπησε. Εάν όμως έχει ανατείλει ο ήλιος, τότε θα είναι ένοχος φόνου και θα θανατωθεί. Εάν δε ο κλέφτης δεν έχει υπάρχοντα, ας πουληθεί ως δούλος για την κλοπή του. Εάν όμως συλληφθεί και βρεθεί στα χέρια του το κλοπιμαίο ζωντανό, από γαϊδούρι μέχρι πρόβατο, θα τα αποδώσει διπλά.» ΠΑΛΛ. Ο λόγος δεν είναι και πολύ σαφής. Προσπάθησε λοιπόν να μου εξηγήσεις τι ακριβώς σημαίνει αυτό που λέγεται αινιγματικά σαν χρησμός. ΚΥΡ. Ο νόμος επιβάλλει δικαίως τιμωρία σε αυτόν που θέλει να πλεονεκτεί, και αναχαιτίζει κατά κάποιον τρόπο εκείνον που είναι ακάθεκτος στην επιθυμία του να αποκτήσει όσα τυχόν ανήκουν στον γείτονα ή στον αδελφό του· έτσι ώστε, λέει, αν ο ένοχος πεθάνει την ώρα της κλοπής, να μην αποδοθεί καμία κατηγορία σε αυτούς που τον σκότωσαν.

Ο κρυμμένος νους της ιστορίας όμως θα μπορούσε να είναι πολύ διαφορετικός από αυτόν, και πρέπει να τον αναφέρουμε όσο καλύτερα μπορούμε. Ο μόσχος λοιπόν και το πρόβατο, και τα δύο είναι καθαρά και ιερά, και προσφέρονται ως οσμή ευωδίας στον Θεό. Αλλά ο μεν μόσχος υπερέχει στο μέγεθος του σώματος· το άλλο όμως δεν είναι έτσι. Διότι το πρόβατο είναι μικρότερο από τον μόσχο. Μόσχοι λοιπόν και πρόβατα, σαν ζώα καθαρά και ιερότατα, συμβολίζουν το άγιο πλήθος όσων έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης, οι οποίοι διχαλώνουν την οπλή και αναμασούν την τροφή, σύμφωνα με τον νόμο, και είναι εργάτες ήμερων καρπών· διότι ο μόσχος καλλιεργεί τη γη· καρποφόρο όμως είναι και το πρόβατο, και έχει σταβλιστεί στις θείες αυλές, δηλαδή, το κοπάδι των καλεσμένων βρίσκεται μέσα στις εκκλησίες· πάρα πολλοί όμως είναι οι κλέφτες γύρω του, οι οποίοι κάνουν διαρρήξεις και εισβάλλουν κρυφά, και με πολυποίκιλες απάτες αποσπούν τις ψυχές των πιο απλοϊκών, και σχεδόν τις πουλούν στον ολέθριο Σατανά· όμως αυτός που έκανε κάτι τέτοιο, θα πληρώσει, λέει, πέντε μόσχους αντί για έναν, και τέσσερα πρόβατα αντί για ένα πρόβατο. Διότι, λέει, η ποινή για τον κλέφτη πρέπει να είναι πενταπλάσια για τον μόσχο, και τετραπλάσια για ένα πρόβατο, επιβάλλοντας την τιμωρία, νομίζω, ανάλογα με το μέτρο της πνευματικής αρετής αυτών που χάνονται.

Έτσι εδικαίωσε ο Κύριος και τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος προηγουμένως ήταν βλάσφημος, και διώκτης, και υβριστής· διότι σε υπερβολικό βαθμό κατεδίωκε την Εκκλησία του Θεού, και την κατέστρεφε. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μίλησες. ΚΥΡ. Εάν όμως δεν δύναται, λέει, να δώσει πέντε μόσχους αντί για έναν, και τέσσερα πρόβατα αντί για ένα, ας πωληθεί ως δούλος για την κλοπή του. Βλέπεις πώς ο νόμος καταλογίζει σαφώς τη δουλοπρεπή ατιμία σε αυτούς που έχουν την αμαρτία συνεχή και ανεξάλειπτη, και δεν δύνανται, τρόπον τινά, με λύτρα να αποκρούσουν τα εγκλήματα, και λόγω της ασθένειας της θελήσεώς τους δεν ανέχονται να ιδρώσουν για τη μετάνοια, και με τους σχετικούς κόπους να εξιλεώσουν τον Θεό; Πολύ σωστά λοιπόν λέει ότι πρέπει να πωλούνται. Διότι δεν επιτρέπει να συγκαταλέγονται μεταξύ όσων έχουν ελευθερωθεί διά της θείας χάριτος, αυτοί που είναι με τέτοιο τρόπο μολυσμένοι.

Εάν κάποιος κλέψει μοσχάρι ή πρόβατο, και το σφάξει ή το πουλήσει, θα αποζημιώσει με πέντε μοσχάρια αντί για το ένα μοσχάρι. Και το μοσχάρι και το πρόβατο είναι εξίσου καθαρά και προσφέρονται στον Θεό, και αμφότερα αποτελούν τύπο εκείνων που έχουν καθαρθεί μέσω της πίστεως στον Χριστό και του αγίου βαπτίσματος, και οι οποίοι προσφέρονται στον Θεό. Διότι και αυτοί είναι δίχηλοι, καθώς βαδίζουν μέσω της πράξεως και της θεωρίας, και μηρυκάζουν, καθώς επεξεργάζονται την πιο παχιά τροφή του λόγου σε υψηλότερη θεωρία, και είναι σταβλισμένοι στις θείες αυλές της Εκκλησίας. Αλλά το μεν μοσχάρι είναι σύμβολο των υψηλότερων, ενώ το πρόβατο των κατώτερων· διότι το μοσχάρι είναι μεγαλύτερο, ενώ το πρόβατο μικρότερο.

Μ΄. ΠΕΡΙ ΚΛΕΠΤΩΝ Εφόσον ο νόμος του Μωυσή ορίζει: «Εάν κάποιος κλέψει μοσχάρι ή πρόβατο και το σφάξει ή το πουλήσει, θα αποτίσει πέντε μοσχάρια αντί του μοσχαριού και τέσσερα πρόβατα αντί του προβάτου· εάν δε συλληφθεί και βρεθεί στα χέρια του το κλεμμένο ζωντανό, από μοσχάρι και όνο έως πρόβατο, θα αποτίσει τα διπλάσια», άκουσε πώς και ο Πλάτων ακολουθεί αυτά λέγοντας: «Στον κλέφτη, είτε κάποιος κλέψει κάτι μεγάλο είτε μικρό, ένας νόμος ας επιβάλλεται και μία ποινή για όλους. Διότι πρέπει πρώτα το κλαπέν να αποδίδεται στο διπλάσιο, εάν κάποιος καταδικαστεί σε μια τέτοια δίκη και έχει επαρκή την υπόλοιπη περιουσία για να πληρώσει την αποζημίωση πέραν του κλήρου του· εάν όμως δεν έχει, να φυλακίζεται μέχρις ότου εξοφλήσει το χρέος ή πείσει αυτόν που τον καταδίκασε».

Προστάζει πέρα από τον νόμο. Διότι ο νόμος διατάζει ο κλέφτης να αποδίδει το τετραπλάσιο· αυτός όμως υπερέβη τον νόμο, διότι προστάζει και να θανατωθεί ο ίδιος, και να αποζημιώσει στο τετραπλάσιο. Εξέδωσε την απόφαση και ολοκλήρωσε την καταδίκη. Αποβάλλει, λοιπόν, το προσωπείο ο προφήτης και λέει: Εσύ είσαι, βασιλιά. Ω, τι τομή, που δεν τέμνει την αίσθηση του πόνου με ξίφος, αλλά με τη συντομία του ελέγχου! Διότι, όταν έπρεπε, υποδύθηκε το δράμα· όταν όμως παρουσιάστηκε η ανάγκη του ελέγχου, αμέσως κατέφερε το πλήγμα και απέκοψε, χωρίς να προκαλέσει πολλή οδύνη: Εσύ είσαι, βασιλιά. Τι έπραξε, λοιπόν, αυτός;

Ακούγοντας αυτό ο βασιλιάς Δαβίδ, αν και είχε περιπέσει στην αμαρτία, εντούτοις είχε περιβληθεί τη δικαιοσύνη· διότι η αμαρτία ανήκει στο σώμα, ενώ το κατόρθωμα στην ψυχή. Γι' αυτό, αποκρινόμενος με θυμό, είπε: «Ζει ο Κύριος, είναι άξιος θανάτου αυτός που το έπραξε αυτό, και θα αποζημιώσει την αμνάδα επταπλάσια». Υπερβαίνει τον νόμο ο Δαβίδ· διότι ο νόμος προστάζει τετραπλάσια αποζημίωση, ενώ αυτός προστάζει επταπλάσια. Ο Νάθαν τότε του απευθύνθηκε: «Εσύ είσαι, βασιλιά, αυτός που τα έχει πράξει αυτά». Έπειτα ο Δαβίδ, όντας συνετός και έχοντας ζήσει με ευλάβεια, δεν έκανε κατάχρηση του βασιλικού του αξιώματος, ούτε συμπεριφέρθηκε τυραννικά σε εκείνον που τον έλεγχε, καίτοι είχε τη δύναμη· δεν είπε: «Ποιος είσαι εσύ, που τόλμησες ενώπιον όλων να με ονειδίσεις;». Διότι γνώριζε σαφώς ότι, μολονότι ο ίδιος είναι επίγειος βασιλιάς, εντούτοις εξουσιάζεται από τον βασιλιά των άνω δυνάμεων.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Διότι και οι δαίμονες πλεονεκτούν σε αυτό έναντι εσού, αφού ούτε τρώνε ποτέ απολύτως τίποτα, ούτε κοιμούνται. ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί κλεπτών. «Εάν κάποιος κλέψει μοσχάρι ή πρόβατο, και το σφάξει, θα αποζημιώσει με πέντε μοσχάρια αντί για αυτό. Εάν όμως πιαστεί, θα πληρώσει τα διπλάσια.» «Εάν συλληφθεί άνθρωπος να κλέβει άνθρωπο από τους αδελφούς του, εκείνος ο κλέφτης θα θανατωθεί.» «Εάν ο κλέφτης βρεθεί κατά τη διάρρηξη, και χτυπηθεί και πεθάνει, δεν θεωρείται φόνος αυτό (δεν υπάρχει ενοχή αίματος).» «Ξεσηκώθηκαν εναντίον μου κλέφτες, των οποίων τα σπίτια ήταν τρύπες των βράχων.» «Όποιος συνεταιρίζεται με κλέφτη, μισεί τη δική του ψυχή.» «Είπε ο Κύριος σε εμένα: "Τι βλέπεις;" Και είπα: "Βλέπω ένα δρεπάνι με μήκος είκοσι πήχεις, και πλάτος δέκα πήχεις." Και μου είπε: "Θα εισβάλει στο σπίτι του κλέφτη, θα καταλύσει στο μέσο του σπιτιού του, και θα τον αφανίσει. Και κάθε κλέφτης εξαιτίας αυτού θα τιμωρηθεί μέχρι θανάτου."» «Ποιος θα εμπιστευτεί τον ευκίνητο ληστή που περιφέρεται από πόλη σε πόλη;» «Εκείνος που κλέβει ας μην κλέβει πλέον, αλλά μάλλον ας κοπιάζει, εργαζόμενος το αγαθό με τα ίδια του τα χέρια, ώστε να έχει να δώσει σε εκείνον που έχει ανάγκη.» Δύσκολες είναι οι νύχτες εκείνων που αγρυπνούν για να διαπράξουν αδικίες.

«Τα μισά από τα υπάρχοντά μου τα δίνω», λέει, «στους φτωχούς». Βλέπεις θερμότητα; Δεν άρχισε να σπέρνει με φειδώ, ούτε έδωσε κάποια λίγα, αλλά όλο του το βιός. Διότι και αυτά που κράτησε, τα κράτησε για να έχει να δώσει σε όσους αδίκησε. Διότι, διδάσκοντάς μας ότι δεν υπάρχει κανένα κέρδος, αν κάποιος έχοντας χρήματα από αδικία ελεεί άλλους, εγκαταλείποντας αυτούς που αδικήθηκαν· δες τι κάνει και σε αυτό· αποδίδει στο τετραπλάσιο, αν αδίκησε κάποιον σε κάτι, θεραπεύοντας τη ζημιά στον ίδιο τον αδικημένο· διότι αυτό είναι ίδιον της αληθινής ελεημοσύνης· και όχι απλώς τη ζημιά, αλλά και με προσθήκη, σύμφωνα με τον νόμο. Διότι ο νόμος πρόσταζε τον κλέφτη να ξεπληρώνει στο τετραπλάσιο. Αν και, εάν το εξετάσουμε με ακρίβεια, δεν του απέμενε απολύτως τίποτα από τα χρήματα. Διότι έδωσε τα μισά από τα υπάρχοντά του στους φτωχούς· και του απέμειναν τα μισά· από αυτά πάλι που υπολείφθηκαν απέδιδε στο τετραπλάσιο σε αυτούς που αδικήθηκαν από αυτόν, ώστε αν η περιουσία του αρχιτελώνη προερχόταν από αδικία, και ο ίδιος αποδίδει στο τετραπλάσιο όλα όσα αδίκησε, σκέψου πώς απογυμνώθηκε εντελώς. Και από αυτό αποδεικνύεται ότι έχει φρόνημα ανώτερο από τον νόμο, γινόμενος μαθητής του Ευαγγελίου, καθώς αγάπησε τον πλησίον περισσότερο από τον εαυτό του, και όχι μόνο υποσχέθηκε αυτά, αλλά μάλλον τα έπραξε. Διότι δεν είπε: «Θα δώσω τα μισά, και θα αποδώσω στο τετραπλάσιο», αλλά: «Ιδού, δίνω και αποδίδω».