Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 22:25

Διότι εκείνοι που αγαπούν την κατά Θεόν επιείκεια, μόλις ξημερώσει η ημέρα, αναπέμπουν ευχαριστίες στον Θεό, προσκυνούν, προσεύχονται, και στρέφουν τον ζήλο τους προς καθετί που είναι αξιέπαινο. Αντίθετα, εκείνοι που αποβλέπουν μόνο στο να καταδυναστεύουν κάποιους, και θεωρούν ότι τίποτα δεν είναι ισάξιο με την πλεονεξία, θεωρούν ως το πιο σπουδαίο έργο τους να πετάγονται από το κρεβάτι με το που χαράζει η αυγή, και να προχωρούν προς τη συνηθισμένη τους φαυλότητα, πλεονεκτώντας εις βάρος όποιου μπορούν, και σχεδόν κατηγορούν τη νύχτα που έρχεται να τους καλύψει, επειδή δεν τους δίνει επαρκή χρόνο για πλεονεξία. Αυτοί λένε: «Πότε θα περάσει ο μήνας για να πουλήσουμε;» Αυτή είναι η ευχή όσων δανείζουν και πλουτίζουν, ανθρώπων αισχρών και φιλάργυρων, οι οποίοι διψούν συνεχώς για το τέλος του μήνα, ώστε συγκεντρώνοντας λίγο-λίγο, να αυξάνουν τα εμπορικά τους κέρδη, και αθροίζοντας ανόσια τόκους επί τόκων να καταπιέζουν τους πιο αδύναμους, αν και ο νόμος λέει ξεκάθαρα: «Αν δανείσεις χρήματα στον πλησίον σου, δεν θα τον πιέζεις ασφυκτικά, δεν θα του επιβάλεις τόκο». Αλλά αυτοί λένε: «Πότε θα περάσει ο μήνας για να εμπορευτούμε;»

«Καμία χήρα και κανένα ορφανό δεν θα κακοποιήσετε. Εάν όμως από κακία τους κακοποιήσετε, και εκείνοι κράξουν και παραπονεθούν σε εμένα, θα εισακούσω οπωσδήποτε τη φωνή τους, και θα οργιστώ με θυμό, και θα σας σκοτώσω με μάχαιρα, και οι γυναίκες σας θα γίνουν χήρες και τα παιδιά σας ορφανά. Εάν όμως δανείσεις χρήματα σε κάποιον φτωχό αδελφό σου που βρίσκεται κοντά σου, δεν θα τον πιέζεις, ούτε θα του επιβάλεις τόκο. Εάν δε πάρεις ως ενέχυρο το ένδυμα του πλησίον σου, πριν από τη δύση του ηλίου θα του το επιστρέψεις. Διότι αυτό είναι το μόνο του σκέπασμα, αυτό είναι το ένδυμα για τη γύμνια του. Με τι θα κοιμηθεί; Εάν λοιπόν παραπονεθεί σε εμένα, θα τον εισακούσω, διότι είμαι ελεήμων.» Ακούς πώς, προβάλλοντας το γλυκό μάθημα της φιλαλληλίας, απείλησε από πριν με την οργή; Και σχεδόν απολογείται με καλοσύνη σε εκείνους που πρόκειται να την υποστούν, εάν δεν επιδείξουν πρόθυμα ευσπλαχνία προς τους αδελφούς; Διότι είμαι ελεήμων, λέει, δηλαδή, όντας αγαθός κατά φύση και οικτίρμων ως Θεός, θα δεχθώ οπωσδήποτε την κατακραυγή εκείνου που υποφέρει, και θα ελεήσω πρόθυμα το δάκρυ εκείνων που είναι βεβαρημένοι από τη φτώχεια. Πρέπει, λοιπόν, να αποφεύγουμε την κατακραυγή του φτωχού.

Εσύ όμως μην αναζητάς τόκο από τον χαλκό και τον χρυσό, τις άγονες αυτές ύλες, μήτε να εξαναγκάζεις τη φτώχεια να κάνει όσα κάνουν οι πλούσιοι, μήτε να απαιτείς να δίνει περισσεύματα αυτός που ικετεύει για το κεφάλαιο. Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η ανάγκη δανείου είναι μια εύσχημη αίτηση ελέους; Γι' αυτό και ο Νόμος, το εισαγωγικό γράμμα της ευσέβειας, παντού απαγορεύει τον τόκο: «Εάν δανείσεις αργύριο στον αδελφό σου, δεν θα τον πιέζεις ασφυκτικά». Και η Χάρις, η οποία πλεονάζει από την πηγή της αγαθότητας, νομοθετεί τη συγχώρηση των οφειλών, άλλοτε μεν δείχνοντας καλοσύνη και λέγοντας: «Και εάν δανείζετε σε εκείνους από τους οποίους ελπίζετε να τα λάβετε πίσω», και αλλού, μέσα σε μια παραβολή, τιμωρώντας πικρά τον σκληρό εκείνο δούλο, ο οποίος δεν σπλαχνίστηκε τον σύνδουλό του που τον ικέτευε ούτε του χάρισε το ευτελές χρέος των εκατό δηναρίων, ενώ ο ίδιος είχε λάβει τη συγχώρηση των μυρίων ταλάντων. Ο δε Σωτήρας μας και διδάσκαλος της ευσέβειας, παραδίδοντας στους μαθητές Του τον κανόνα και τον απέριττο τύπο της προσευχής, συμπεριέλαβε στα λόγια της ικεσίας και τούτο ως το πλέον αναγκαίο και πρώτο που αρκεί για να δυσωπήσει τον Θεό: «Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, καθώς και ημείς αφήκαμεν τοις οφειλέταις ημών». Πώς λοιπόν θα προσευχηθείς, τοκογλύφε; Με ποια συνείδηση θα ζητήσεις αγαθό αίτημα από τον Θεό, εσύ που τα παίρνεις όλα και δεν έμαθες να δίνεις; Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η προσευχή σου αποτελεί υπενθύμιση της μισανθρωπίας σου; Τι συγχώρησες και ζητάς συγγνώμη; Ποιον ελέησες και επικαλείσαι τον Ελεήμονα;

Δεν είναι δυνατόν όσοι ζουν με αρετή να επαινούνται από όλους. Είναι αδύνατον εκείνος που μεριμνά για την αρετή να μην έχει πολλούς εχθρούς. ΤΙΤΛΟΣ Θʹ. — Περί αυτών που δανείζουν και αυτών που δανείζονται. «Εάν δανείσεις χρήματα στον αδελφό σου, δεν θα τον καταπιέζεις· δεν θα του επιβάλεις τόκο.» «Θα ζήσει ο αδελφός σου μαζί σου. Διότι δεν θα του δώσεις τα χρήματά σου με τόκο ούτε με σκοπό το πρόσθετο κέρδος.»