Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 22:27

Και όμως ο Πέτρος είπε: Εγώ είμαι έτοιμος να πράξω όπως είπε ο μεσίτης των λόγων, και τώρα αμέσως, χωρίς καμία αναβολή, θα εκθέσω το φρόνημά μου περί του Θεού. Και εγώ λέγω ότι υπάρχει ένας Θεός, αυτός που εποίησε τον ουρανό και τη γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά. Και δεν επιτρέπεται ούτε να λέγει ούτε να νομίζει κανείς ότι υπάρχει άλλος. Και ο Σίμων απάντησε: Εγώ όμως υποστηρίζω ότι οι Γραφές, τις οποίες πιστεύουν οι Ιουδαίοι, ομιλούν για πολλούς θεούς, και ότι ο Θεός δεν οργίζεται για αυτό, επειδή ο ίδιος, μέσω των Γραφών του, έχει πει ότι υπάρχουν πολλοί θεοί. Αμέσως, λοιπόν, στο πρώτο βιβλίο του Νόμου φαίνεται να λέγει ότι αυτοί είναι όμοιοι με τον εαυτό του. Διότι έχει γραφεί ότι, ενώ ο πρώτος άνθρωπος είχε εντολή από τον Θεό να τρώει από κάθε δέντρο στον Παράδεισο, αλλά από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του κακού να μην φάει, ο όφις, μέσω της γυναίκας, με την υπόσχεση ότι θα γίνουν θεοί, τους έπεισε να φάνε και έκανε να ανοίξουν τα μάτια τους και έπειτα, όταν άνοιξαν τα μάτια τους, ο Θεός είπε: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε ως ένας από εμάς». Ο μεν όφις, λέγοντας: «Θα γίνετε σαν θεοί», φαίνεται να το είπε υπονοώντας ότι υπάρχουν θεοί, πράγμα το οποίο επιβεβαίωσε και ο Θεός λέγοντας: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε ως ένας από εμάς». Έτσι, ο όφις, λέγοντας ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, δεν ψεύστηκε. Επίσης, το ότι έχει γραφεί: «Δεν θα κακολογήσεις θεούς, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για τους άρχοντες του λαού σου», σημαίνει ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, τους οποίους δεν θέλει ούτε να κακολογούνται.

Και ο Σίμων είπε: Για να αποδείξω εγώ ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, παρέθεσα σαφή χωρία από τις Γραφές, εσύ όμως έφερες τόσα ή και περισσότερα χωρία από τις ίδιες Γραφές, αποδεικνύοντας ότι ένας είναι ο Θεός και αυτός είναι των Ιουδαίων. Και σε αυτό που είπα εγώ, ότι «δεν πρέπει να κακολογούνται οι θεοί», εσύ αντέτεινες, για να δείξεις ότι ένας είναι ο δημιουργός, ότι όσοι δεν δημιούργησαν πρόκειται να καταστραφούν. Ως προς το ότι εγώ είπα ότι πρέπει να γίνεται λόγος για θεούς, όπως και οι Γραφές τους ονομάζουν, και σε αυτό απέδειξες ότι δεν πρέπει να προφέρονται τα ονόματά τους, επικαλούμενος ότι η ίδια η Γραφή λέει να μην προφέρονται ονόματα άλλων θεών. Επειδή, λοιπόν, οι ίδιες οι Γραφές λένε ότι υπάρχουν πολλοί θεοί και άλλοτε ότι υπάρχει μόνο ένας —και άλλοτε μεν ότι δεν πρέπει να κακολογούνται, άλλοτε δε ότι πρέπει να κακολογούνται—, τι πρέπει να συμπεράνει κανείς από αυτό, παρά ότι οι ίδιες οι Γραφές μάς πλανάνε; Και ο Πέτρος είπε: Δεν πλανάνε, αλλά ελέγχουν και φέρνουν στο φως την κακή προαίρεση εναντίον του Θεού που φωλιάζει μέσα στον καθένα σαν φίδι. Διότι παρατίθενται μοιάζοντας με πολλά και διάφορα καλούπια. Ο καθένας, λοιπόν, έχοντας την προαίρεσή του όμοια με κερί, αφού τις περιεργαστεί και βρει τα πάντα μέσα σε αυτές, ανάλογα με το ποιον θεό θέλει να υπάρχει, βάζοντας πάνω τους την όμοια με κερί (όπως είπα) προαίρεσή του, παίρνει το αποτύπωμά τους.

Διότι έτσι τους ονομάζει και ο Παύλος λέγοντας: «Θεούς δεν θα κακολογήσεις, και για τον άρχοντα του λαού σου δεν θα μιλήσεις άσχημα.» [<Εγώ είπα: Είστε θεοί, και υιοί του Υψίστου.> Επειδή, λοιπόν, έχουμε γίνει υιοί του, εφόσον δεχθήκαμε στον νου μας τον κατά φύση και αληθινό Υιό μέσω του Αγίου Πνεύματος, για αυτό και έχουμε τιμηθεί με αυτή την κλήση και ονομαστήκαμε θεοί, αν και κατά φύση δεν είμαστε αυτό, αλλά χάριν τιμής και δόξας. Όμως, έστω και αν ονομαζόμαστε θεοί, ένας είναι ο κατά φύση και αληθινός, και πάνω από όλα· ενώ εμείς είμαστε κατά μέθεξη, όπως είπα.]

«Καμία χήρα και κανένα ορφανό δεν θα κακοποιήσετε. Εάν όμως από κακία τους κακοποιήσετε, και εκείνοι κράξουν και παραπονεθούν σε εμένα, θα εισακούσω οπωσδήποτε τη φωνή τους, και θα οργιστώ με θυμό, και θα σας σκοτώσω με μάχαιρα, και οι γυναίκες σας θα γίνουν χήρες και τα παιδιά σας ορφανά. Εάν όμως δανείσεις χρήματα σε κάποιον φτωχό αδελφό σου που βρίσκεται κοντά σου, δεν θα τον πιέζεις, ούτε θα του επιβάλεις τόκο. Εάν δε πάρεις ως ενέχυρο το ένδυμα του πλησίον σου, πριν από τη δύση του ηλίου θα του το επιστρέψεις. Διότι αυτό είναι το μόνο του σκέπασμα, αυτό είναι το ένδυμα για τη γύμνια του. Με τι θα κοιμηθεί; Εάν λοιπόν παραπονεθεί σε εμένα, θα τον εισακούσω, διότι είμαι ελεήμων.» Ακούς πώς, προβάλλοντας το γλυκό μάθημα της φιλαλληλίας, απείλησε από πριν με την οργή; Και σχεδόν απολογείται με καλοσύνη σε εκείνους που πρόκειται να την υποστούν, εάν δεν επιδείξουν πρόθυμα ευσπλαχνία προς τους αδελφούς; Διότι είμαι ελεήμων, λέει, δηλαδή, όντας αγαθός κατά φύση και οικτίρμων ως Θεός, θα δεχθώ οπωσδήποτε την κατακραυγή εκείνου που υποφέρει, και θα ελεήσω πρόθυμα το δάκρυ εκείνων που είναι βεβαρημένοι από τη φτώχεια. Πρέπει, λοιπόν, να αποφεύγουμε την κατακραυγή του φτωχού.

Έτσι και ο νόμος διατάσσει: Θεούς δεν θα κακολογήσεις, και για τους άρχοντες του λαού σου δεν θα μιλήσεις με κακά λόγια. Εύλογα, λοιπόν, θα μπορούσαν να ονομαστούν έτσι όσοι διαφύλαξαν το «κατ' εικόνα»· ο Θεός αυτών συγκεντρώνει ολόκληρη την οικουμένη στο κριτήριο· αυτός, όντας ο Κύριος, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος ενανθρώπησε, μίλησε μέσω του Ευαγγελίου, και καλεί μεν τους πάντες, όμως δεν υπάκουσαν όλοι στο Ευαγγέλιο.

Στον ΜΘ΄ Ψαλμό. Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη, από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση. α΄. Και αλλού λέει ο ίδιος: Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών. Και πάλι: Εγώ είπα· είστε θεοί. Και ο Παύλος: Διότι, και αν ακόμη υπάρχουν λεγόμενοι θεοί και πολλοί κύριοι. Και ο Μωυσής: Θεούς δεν θα κακολογήσεις.

Όπως είπε κάποιος άλλος ερμηνευτής: «Με παρρησία, Θεέ, θα σε υμνήσω». Και άλλος: «Ενώπιον των θεών θα σου μελωδήσω». Αν, λοιπόν, εννοεί τους αγγέλους στους ουρανούς, το νόημα των λεγομένων είναι το εξής: Θα προσπαθήσω με κάθε τρόπο να ψάλλω μαζί με τους αγγέλους, και θα φιλοτιμηθώ να τεθώ σε άμιλλα μαζί τους, και να συμμετάσχω στη χορεία των άνω δυνάμεων. Διότι, αν και απέχω ως προς τη φύση, ωστόσο με την προθυμία μου θα συναγωνιστώ για να σταθώ μαζί τους. Αν όμως εκλάβουμε τα λεγόμενα σύμφωνα με την εκδοχή άλλων, μου φαίνεται ότι το λέει αυτό για τους ιερείς. Διότι είναι συνήθεια της Γραφής να αποκαλεί τον ιερέα και άγγελο και θεό· άλλοτε λέγοντας: «Δεν θα κακολογήσεις τους θεούς, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για άρχοντα του λαού σου»· και άλλοτε: «Τα χείλη των ιερέων θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα ζητήσουν δικαιοσύνη, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορος». Αν, λοιπόν, πρέπει να το εκλάβουμε έτσι, πρέπει να εννοήσουμε το εξής: Μαζί με τους ιερείς, με την παρουσία τους, με την πρέπουσα ευταξία, όταν εκείνοι κάνουν την αρχή και προηγούνται, εγώ θα έπομαι, θα ακολουθήσω, και θα σου ψάλω: «Επειδή άκουσες όλα τα λόγια του στόματός μου». Είδες πολλή ευχαριστία; Είδες έντονη προσοχή; Όχι όπως μερικοί από τους χαύνους και ράθυμους, οι οποίοι πριν λάβουν αυτό που ζητούν είναι πολύ επίμονοι, αλλά αφού λάβουν πέφτουν σε ραθυμία· αντίθετα, αυτός και πριν λάβει επιμένει, και αφού λάβει παραμένει να ευχαριστεί αδιάκοπα.

Ο λόγος του Θεού ποτέ δεν ήχησε σε λίθους ούτε σε ξύλα, ούτε χορήγησε αίσθηση στα αναίσθητα. Άνθρωποι όμως κενοφρονούντες, αφού έλιωσαν χρυσό και έπλασαν χαλκό, απαίτησαν από αυτά χρησμούς ως θεότητα, ανάπηροι στο φρόνημα και τυφλοί στη διάνοια, χωρίς καν να νιώθουν ντροπή στην ψυχή τους από την αναισθησία των πέτρινων ειδώλων, και χωρίς να κρίνουν και να εξετάζουν σωστά το εξής: ότι το άψυχο δεν λαμβάνει αίσθηση ούτε της τιμής, ούτε πάλι της ύβρης, και δεν ανταποδίδει σε κανέναν που το επαινεί, ούτε εκδικείται με τιμωρίες αυτόν που το κακολογεί. Ο Μωυσής, λοιπόν, δεν λέει ότι κακολογούνται αναίσθητοι θεοί· διότι τι παθαίνει το αναίσθητο όταν κακολογείται; Από ποιον άραγε θα λυπηθεί ποτέ; Και ποιος είναι τόσο ανόητος, φλύαρος και μωρός, ώστε να κακολογεί εκείνο που δεν μπορεί, εξαιτίας της νεκρότητας της ύλης, να διακρίνει την ύβρη μέσα από την κακολογία; Επομένως, ούτε θεοί είναι, ούτε έχουν αίσθηση για να προπηλακιστούν, ούτε εκδικούνται κανέναν, όντας νεκροί στη φύση και ακίνητοι ως προς τον λόγο. Αν πάλι έχουν ονόματα θεών και τέτοια επίκληση, δεν προσβάλλουν το θείο, όπως ακριβώς δεν το προσβάλλουν τα σκυλιά που ατιμάζονται φέροντας ανθρώπινα ονόματα.

Μην παύεις, λοιπόν, να αφιερώνεις τον εαυτό σου στον Θεό, και να τον παρακαλείς θερμότατα να ενδυναμώσει την αδυναμία σου, και να στερεώσει τη θέλησή σου σε αυτή την απόφαση που πήρες, με την εξ ύψους χάρη και βοήθειά του, ελπίζοντας ότι θα σε εισακούσει χάρη στη μεγάλη του ευσπλαχνία, όπως ο ίδιος το υπόσχεται: «Εάν κραυγάσει προς εμένα, θα τον εισακούσω, διότι είμαι ελεήμων».