Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 22:28

Και ο Υιός στα Ευαγγέλια λέει για τους αγίους: «Αν λοιπόν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί·» και, «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη·» και σε άλλα σημεία: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών·» και, «Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και ανάμεσά τους θα κρίνει θεούς·» και, «Δεν θα κακολογήσεις θεούς», είναι γραμμένο. Σύμφωνα, λοιπόν, με τη δική σου σοφία, αν καθετί που είναι Θεός, αυτό είναι και Πνεύμα, τότε όλοι οι προαναφερθέντες άνθρωποι και θεοί είναι Πνεύματα. Αν όμως ο Μωυσής είναι θεός, καθώς και καθένας από τους προαναφερθέντες, και δεν είναι Πνεύματα, άρα δεν ισχύει ότι καθετί που είναι Θεός, αυτό είναι και Πνεύμα· ούτε ότι καθετί που είναι Πνεύμα, αυτό είναι και Θεός. Διότι και τα δαιμόνια εσάς των αιρετικών είναι πνεύματα, και δεν είναι θεοί.

Και όμως ο Πέτρος είπε: Εγώ είμαι έτοιμος να πράξω όπως είπε ο μεσίτης των λόγων, και τώρα αμέσως, χωρίς καμία αναβολή, θα εκθέσω το φρόνημά μου περί του Θεού. Και εγώ λέγω ότι υπάρχει ένας Θεός, αυτός που εποίησε τον ουρανό και τη γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά. Και δεν επιτρέπεται ούτε να λέγει ούτε να νομίζει κανείς ότι υπάρχει άλλος. Και ο Σίμων απάντησε: Εγώ όμως υποστηρίζω ότι οι Γραφές, τις οποίες πιστεύουν οι Ιουδαίοι, ομιλούν για πολλούς θεούς, και ότι ο Θεός δεν οργίζεται για αυτό, επειδή ο ίδιος, μέσω των Γραφών του, έχει πει ότι υπάρχουν πολλοί θεοί. Αμέσως, λοιπόν, στο πρώτο βιβλίο του Νόμου φαίνεται να λέγει ότι αυτοί είναι όμοιοι με τον εαυτό του. Διότι έχει γραφεί ότι, ενώ ο πρώτος άνθρωπος είχε εντολή από τον Θεό να τρώει από κάθε δέντρο στον Παράδεισο, αλλά από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του κακού να μην φάει, ο όφις, μέσω της γυναίκας, με την υπόσχεση ότι θα γίνουν θεοί, τους έπεισε να φάνε και έκανε να ανοίξουν τα μάτια τους και έπειτα, όταν άνοιξαν τα μάτια τους, ο Θεός είπε: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε ως ένας από εμάς». Ο μεν όφις, λέγοντας: «Θα γίνετε σαν θεοί», φαίνεται να το είπε υπονοώντας ότι υπάρχουν θεοί, πράγμα το οποίο επιβεβαίωσε και ο Θεός λέγοντας: «Ιδού, ο Αδάμ έγινε ως ένας από εμάς». Έτσι, ο όφις, λέγοντας ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, δεν ψεύστηκε. Επίσης, το ότι έχει γραφεί: «Δεν θα κακολογήσεις θεούς, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για τους άρχοντες του λαού σου», σημαίνει ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, τους οποίους δεν θέλει ούτε να κακολογούνται.

Και ο Σίμων είπε: «Ο αρχικός μου σκοπός όταν απευθύνθηκα σε εσένα ήταν να σε ελέγξω μέσα από τις Γραφές ότι ψεύδεσαι λέγοντας πως δεν πρέπει να κάνουμε λόγο για πολλούς θεούς. Γι' αυτό σου υπέδειξα πολλές γραπτές μαρτυρίες, ότι οι ίδιες οι θείες Γραφές κάνουν λόγο για πολλούς θεούς». Και ο Πέτρος απάντησε: «Αυτές οι Γραφές που κάνουν λόγο για πολλούς θεούς, οι ίδιες μας προέτρεψαν λέγοντας: "Ονόματα άλλων θεών δεν θα ανέβουν στα χείλη σου". Επομένως, δεν μίλησα αντίθετα με τα γεγραμμένα, Σίμων». Και ο Σίμων είπε: «Άκουσε και εσύ ως προς αυτό, Πέτρε. Μου φαίνεται ότι αμαρτάνεις όταν τους κακολογείς, αφού η Γραφή λέει: "Δεν θα κακολογήσεις, και δεν θα πεις κακά λόγια για τον άρχοντα του λαού σου"». Και ο Πέτρος απάντησε: «Δεν αμαρτάνω, Σίμων, όταν προαναγγέλλω την απώλειά τους σύμφωνα με τις Γραφές. Διότι έτσι έχει γραφτεί: "Οι θεοί, οι οποίοι δεν εποίησαν τον ουρανό και τη γη, ας απολεστούν", και λέγοντάς το αυτό, δεν εννοούσε ότι κάποιοι από αυτούς έχουν δημιουργήσει κάτι και δεν θα απολεστούν, όπως εσύ ερμήνευσες. Διότι γίνεται φανερό ότι Ένας είναι ο Δημιουργός από το γεγονός ότι γράφτηκε εξαρχής: "Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανό και τη γη". Και δεν είπε: "Οι θεοί". Και κάπου αλλού λέει: "Και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χειρών του". Και σε άλλο σημείο έχει γραφτεί: "Οι ουρανοί θα απολεστούν, εσύ όμως διαμένεις εις τον αιώνα"».

Επειδή όμως είχε λεχθεί από αυτόν ακόμη με τρόπο γενικό και αόριστο το: «Για να γίνουν τυφλοί εκείνοι που βλέπουν», μη έχοντας ακόμη την ευκαιρία να τον εγκαλέσουν ευλόγως ως δήθεν υβρισθέντες, διερωτώνται πανούργα, στρέφοντας το νόημα των λεγομένων στο δικό τους πρόσωπο, και αξιώνοντας τρόπον τινά να πει σαφέστερα αν αποκαλεί και αυτούς τυφλούς, ώστε να τον κατακρίνουν πάλι ότι αδίκησε τη νομική εντολή. Διότι γνώριζαν καλά, αναδιφώντας άνω και κάτω τα γράμματα του Μωυσή, ότι είναι γεγραμμένο: «Άρχοντα του λαού σου δεν θα κακολογήσεις». Είτε λοιπόν προσδοκώντας να υβριστούν τα λένε αυτά, προκειμένου να φανεί ότι ευλόγως του επιτίθενται και αγανακτούν και ότι καθιστούν πλέον ακατηγόρητη την επιβουλή τους εναντίον του Χριστού, είτε επειδή έχουν πράγματι κάτι πιο πικρό στον νου τους, κυοφορώντας το είδος της συκοφαντίας που τους ταιριάζει. Επειδή δηλαδή ο Χριστός είπε «Για κρίση ήλθα εγώ στον κόσμο τούτο, για να βλέπουν εκείνοι που δεν βλέπουν», και με αυτά υποδήλωνε την ανάβλεψη του τυφλού, μη δυνάμενοι να υποφέρουν την ανάμνηση του παραδόξου θαύματος, ξεσηκώνονται πάλι ακονισμένοι από τον φθόνο, και επιχειρούν να εναντιωθούν στα λόγια του, σχεδόν μη διστάζοντας να πουν: Καυχάσαι για φοβερά πράγματα, εσύ, χωρίς να έχεις κατορθώσει τίποτε από όσα νομίζεις ότι έχεις εργαστεί· μήπως άραγε θέλεις, λένε, να πλάσεις ψεύτικη θαυματουργία και σε εμάς τους ίδιους; Μήπως θα έχεις το περιθώριο να πεις ότι εθεράπευσες και εμάς που είμαστε τυφλοί;

Αυτός που επέβαλε, λέει, τιμωρία σε αυτούς που βλασφημούν· διότι είναι γραμμένο στο βιβλίο που ονομάζεται Λευιτικό, ότι κάποιοι που ανήκαν στους Ιουδαίους μάλωσαν μεταξύ τους, σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα, μέσα στο στρατόπεδο, από τους οποίους ο ένας, αναφέροντας το θείο όνομα, «ευλόγησε» –δηλαδή, καταράστηκε και βλασφήμησε– και έπειτα διατάζεται να θανατωθεί και να πληρώσει πικρό τίμημα για την ανόσια γλώσσα του, με τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Οποιοσδήποτε άνθρωπος καταραστεί τον Θεό, θα επωμιστεί την αμαρτία του· και όποιος προφέρει το όνομα του Κυρίου πρέπει να θανατωθεί· όλη η συναγωγή του Ισραήλ να τον λιθοβολήσει με πέτρες· είτε είναι προσήλυτος είτε αυτόχθονας, όταν προφέρει το όνομα του Κυρίου, να πεθάνει». Αλλά ίσως κάποιος, έχοντας ενδοιασμούς ως προς αυτό, θα πει: Τι λέει λοιπόν ο νόμος, και τι θέλει να μου δηλώσει μέσω αυτού; Διότι το να θανατωθεί, λέει, αυτός που είναι ένοχος για βλασφημίες εναντίον του Θεού, δεν θα ήταν παράλογο, και θα το υφίστατο απολύτως δίκαια. Αλλά γιατί, αν κάποιος βρίσει έστω και έναν από τους ψευδώνυμους θεούς, δεν απαλλάσσεται από την αμαρτία; Διότι, λέει, αν κάποιος καταραστεί θεό, θα επωμιστεί αμαρτία. Και τι απαντάμε σε αυτό; Ο νομοθέτης προνοεί με ασφάλεια· διότι το να συνηθίζει κανείς, νομίζω, να λοιδορεί ακόμη και αυτούς που δεν είναι εκ φύσεως θεοί, αποτελεί κατά κάποιον τρόπο μια άσκηση και έναν δρόμο που μας εξωθεί στην αθυροστομία εναντίον του αληθινού, κατά φύσιν, Θεού. Γι' αυτόν τον λόγο, και μέσω άλλων λόγων, το απαγορεύει πάλι λέγοντας: «Δεν θα κακολογήσεις θεούς».

Διότι έτσι τους ονομάζει και ο Παύλος λέγοντας: «Θεούς δεν θα κακολογήσεις, και για τον άρχοντα του λαού σου δεν θα μιλήσεις άσχημα.» [<Εγώ είπα: Είστε θεοί, και υιοί του Υψίστου.> Επειδή, λοιπόν, έχουμε γίνει υιοί του, εφόσον δεχθήκαμε στον νου μας τον κατά φύση και αληθινό Υιό μέσω του Αγίου Πνεύματος, για αυτό και έχουμε τιμηθεί με αυτή την κλήση και ονομαστήκαμε θεοί, αν και κατά φύση δεν είμαστε αυτό, αλλά χάριν τιμής και δόξας. Όμως, έστω και αν ονομαζόμαστε θεοί, ένας είναι ο κατά φύση και αληθινός, και πάνω από όλα· ενώ εμείς είμαστε κατά μέθεξη, όπως είπα.]

Ότι λοιπόν ο καθένας από εκείνους που έχουν σωθεί μέσω του Χριστού, και έχουν άφθονα πλουτίσει την ομοίωση προς αυτόν μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι, οφείλει τη δική του ζωή στον Θεό, γίνεται σαφές από τα λόγια του πάνσοφου Μωυσή όταν μιλούσε στους αρχαιότερους: «Και όταν ο Κύριος ο Θεός σου σε εισαγάγει στη γη των Χαναναίων, με τον τρόπο που ορκίστηκε στους πατέρες σου, και σου την δώσει· θα ξεχωρίσεις για τον Κύριο κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, κάθε τι που διανοίγει μήτρα από τα βόδια ή από τα κτήνη σου, όσα αρσενικά γεννηθούν σε εσένα, θα τα αφιερώσεις στον Κύριο. Κάθε γαϊδούρι που διανοίγει μήτρα, θα το ανταλλάξεις με πρόβατο· εάν όμως δεν το ανταλλάξεις, θα το εξαγοράσεις. Κάθε πρωτότοκο άνθρωπο από τους γιους σου θα τον εξαγοράσεις.» Όταν δε συγκεντρώθηκε η σύναξη του λαού κατά καιρούς στο Χωρήβ, επανέρχεται με τα ίδια λόγια, και νομοθετεί πάλι, λέγοντας τα εξής: «Τα πρωτότοκα των γιων σου θα τα δώσεις σε εμένα. Το ίδιο θα κάνεις με το μοσχάρι σου, και το πρόβατό σου, και το υποζύγιό σου.»

Έτσι και ο νόμος διατάσσει: Θεούς δεν θα κακολογήσεις, και για τους άρχοντες του λαού σου δεν θα μιλήσεις με κακά λόγια. Εύλογα, λοιπόν, θα μπορούσαν να ονομαστούν έτσι όσοι διαφύλαξαν το «κατ' εικόνα»· ο Θεός αυτών συγκεντρώνει ολόκληρη την οικουμένη στο κριτήριο· αυτός, όντας ο Κύριος, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος ενανθρώπησε, μίλησε μέσω του Ευαγγελίου, και καλεί μεν τους πάντες, όμως δεν υπάκουσαν όλοι στο Ευαγγέλιο.

Συνέσεως στον Ασάφ. Ψαλμός 81ος. Σύντομη είναι η επιγραφή του ψαλμού· διότι τέτοιο είναι και το θέμα που πραγματεύεται, προτροπή δηλαδή σε δικαιοσύνη και επίκριση, επειδή δεν μένουν σταθεροί σε αυτήν. Ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών, και στο μέσο κρίνει θεούς. Μεγάλη είναι και αυτή η απόδειξη της αγάπης του Θεού για εμάς, το ότι ο Δημιουργός μετέδωσε τη δική του προσωνυμία στο πλάσμα. Και ενώ ο ίδιος ονομάζεται κατεξοχήν Θεός, κατά χάριν έδωσε σε μερικούς το να ονομάζονται έτσι, σε όσους έχουν το αξίωμα της εξουσίας μιμούμενοι τον Θεό, τον άρχοντα των πάντων, και το διαφυλάττουν. Γι' αυτό και τώρα ονόμασε θεούς όσους υπερέχουν στον λαό· για τους οποίους και ο Μωυσής έλεγε: Θεούς δεν θα κακολογήσεις, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για τον άρχοντα του λαού σου. Αλλά από αυτούς, εκείνους μεν που είναι αληθινοί και δεν διαψεύδουν την ιδιότητά τους, διαφυλάττοντας το αξίωμα της προφητείας, ή της ιερωσύνης, ή της στρατηγίας, τους τιμά τόσο πολύ, ώστε στέκεται στη σύναξή τους, όπως λέει ο ψαλμωδός. Όσους όμως πράττουν έργα ανάξια της τιμής που τους δόθηκε, τους κρίνει στο μέσο, δηλαδή, ενώπιον όλης της κτίσης τους απογυμνώνει από την αξία και το αξίωμά τους, και τους παραδειγματίζει επειδή, ενώ έλαβαν τον κλήρο να εξουσιάζουν, συνέβη το αντίθετο και εξουσιάστηκαν από την κακία. Σε αυτούς ο προφήτης ταυτόχρονα επιτιμά και προτρέπει τα εξής: Έως πότε θα κρίνετε με αδικία και θα μεροληπτείτε υπέρ των αμαρτωλών;

Ο δε αρχιερέας Ανανίας διέταξε τους παρισταμένους να τον χτυπήσουν στο στόμα. Πολύ καλά· επιεικής ο αρχιερέας! Τότε ο Παύλος του είπε: «Ο Θεός πρόκειται να σε χτυπήσει, τοίχε ασβεστωμένε. Και εσύ κάθεσαι για να με κρίνεις σύμφωνα με τον νόμο, και παρανομώντας διατάζεις να με χτυπήσουν;» Οι δε παριστάμενοι είπαν: «Τον αρχιερέα του Θεού λοιδορείς;» Και ο Παύλος απάντησε: «Δεν γνώριζα, αδελφοί, ότι είναι αρχιερέας· διότι είναι γεγραμμένο: Δεν θα κακολογήσεις τον άρχοντα του λαού σου».

Όπως είπε κάποιος άλλος ερμηνευτής: «Με παρρησία, Θεέ, θα σε υμνήσω». Και άλλος: «Ενώπιον των θεών θα σου μελωδήσω». Αν, λοιπόν, εννοεί τους αγγέλους στους ουρανούς, το νόημα των λεγομένων είναι το εξής: Θα προσπαθήσω με κάθε τρόπο να ψάλλω μαζί με τους αγγέλους, και θα φιλοτιμηθώ να τεθώ σε άμιλλα μαζί τους, και να συμμετάσχω στη χορεία των άνω δυνάμεων. Διότι, αν και απέχω ως προς τη φύση, ωστόσο με την προθυμία μου θα συναγωνιστώ για να σταθώ μαζί τους. Αν όμως εκλάβουμε τα λεγόμενα σύμφωνα με την εκδοχή άλλων, μου φαίνεται ότι το λέει αυτό για τους ιερείς. Διότι είναι συνήθεια της Γραφής να αποκαλεί τον ιερέα και άγγελο και θεό· άλλοτε λέγοντας: «Δεν θα κακολογήσεις τους θεούς, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για άρχοντα του λαού σου»· και άλλοτε: «Τα χείλη των ιερέων θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα ζητήσουν δικαιοσύνη, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορος». Αν, λοιπόν, πρέπει να το εκλάβουμε έτσι, πρέπει να εννοήσουμε το εξής: Μαζί με τους ιερείς, με την παρουσία τους, με την πρέπουσα ευταξία, όταν εκείνοι κάνουν την αρχή και προηγούνται, εγώ θα έπομαι, θα ακολουθήσω, και θα σου ψάλω: «Επειδή άκουσες όλα τα λόγια του στόματός μου». Είδες πολλή ευχαριστία; Είδες έντονη προσοχή; Όχι όπως μερικοί από τους χαύνους και ράθυμους, οι οποίοι πριν λάβουν αυτό που ζητούν είναι πολύ επίμονοι, αλλά αφού λάβουν πέφτουν σε ραθυμία· αντίθετα, αυτός και πριν λάβει επιμένει, και αφού λάβει παραμένει να ευχαριστεί αδιάκοπα.

Διότι έτσι μας υποσκελίζει το πονηρό θηρίο, ο διάβολος, και θέλει να μας ρίξει στη γέεννα μέσω των πολυποίκιλων τεχνασμάτων του. Έχει γραφτεί στον νόμο: «Άρχοντα του λαού σου δεν θα κακολογήσεις». Εάν λοιπόν ο Βασιλεύς των βασιλευόντων σου έδωσε ως άρχοντα τον ιερέα, γιατί τον απορρίπτεις και τον κατακρίνεις; Μήπως μπορείς, όταν παρίστασαι μπροστά στον επίγειο βασιλιά τη στιγμή που δίνει αξίωμα σε κάποιον άρχοντα, να τον εμποδίσεις και να του πεις: «Δεν είναι άξιος να αναλάβει αυτήν την εξουσία»; Εάν λοιπόν δεν μπορείς να εμποδίσεις εκείνον ως προς το ποιον θέλει και ποιον επιθυμεί να δοξάσει, πώς τολμάς να θέτεις εμπόδια στο δεσποτικό πρόσταγμα σχετικά με τον ιερέα, με την πρόφαση ότι είναι αμαρτωλός; Μήπως ο προφήτης Δαβίδ δεν περιέπεσε σε μοιχεία και φόνο, όπως προείπα; Μήπως ο Πέτρος, αρνούμενος τον Διδάσκαλο τρεις φορές, δεν περιέπεσε σε αμαρτία και άρνηση; Μήπως ο Παύλος δεν καταδίωξε την Εκκλησία του Θεού, όσο κανένας άλλος; Αλλά ο φιλάνθρωπος Δεσπότης αυτούς εξέλεξε και δόξασε, ώστε εσύ να μην εξουθενώσεις ούτε να κατακρίνεις κανέναν από τους άρχοντες της Εκκλησίας. Διότι ο ιερέας, όταν βαπτίζει και όταν προσφέρει την αναίμακτη θυσία, δανείζει τα χέρια του για το τελούμενο έργο· το δε Άγιο Πνεύμα είναι αυτό που τα αγιάζει και τα μεγαλύνει. Γι' αυτό και εδώ, όταν εσύ μετανοείς και εξομολογείσαι, ο ιερέας δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να δανείζει τη γλώσσα του, και ο Θεός σου παρέχει τη σωτηρία και την άφεση.

Ο Μωυσής έπραξε έτσι και ανέβηκε στο όρος. Και ο Θεός τον πρόσταξε να πει στον λαό ότι θα γίνουν για τον Θεό βασίλειο ιεράτευμα και άγιο έθνος, εάν υπακούσουν. Εκείνοι δε είπαν: «Όλα όσα είπε ο Θεός θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε». Τότε προστάζει τον λαό να εξαγνιστεί μέχρι την τρίτη ημέρα και να πλύνουν τα ενδύματά τους. Εδώ αναφέρεται και αυτό που λέγεται από τον Απόστολο στην προς Εβραίους επιστολή: «Και αν ακόμη αγγίξει το όρος, θα λιθοβοληθεί». Τότε το όρος καλυπτόταν από καπνό και ηχούσαν φωνές σαλπίγγων. Τότε ο Μωυσής λαμβάνει τις εντολές του νόμου, τη Δεκάλογο και τα υπόλοιπα δικαιώματα. Το δε «Θεούς δεν θα κακολογήσεις», δεν έχει ειπωθεί για τα είδωλα, αλλά για τους άρχοντες· διότι προσθέτει: «Άρχοντα του λαού σου δεν θα κακολογήσεις».

ΤΙΤΛΟΣ ΚΑʹ. —Περί των αρχομένων· ότι οφείλουν να υποτάσσονται στους άρχοντες, να υποχωρούν, να παραχωρούν, να τους τιμούν και να μην αντιλέγουν. «Δεν θα κακολογήσεις τους θεούς, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για τον άρχοντα του λαού σου.» «Ασεβής είναι εκείνος που λέει στον βασιλιά, Παρανομείς.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ΄. — Περί του βασιλέως· ότι πρέπει να προσευχόμαστε υπέρ αυτού. «Τον Θεό δεν θα κακολογήσεις, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για τον άρχοντα του λαού σου.» «Ασεβής είναι εκείνος που λέει στον βασιλιά: Παρανομείς.» «Ούτε στη σκέψη σου μην καταραστείς τον βασιλιά, διότι τα πουλιά του ουρανού θα μεταφέρουν τη φωνή σου.» «Να φοβάσαι τον Θεό, γιε μου, και τον βασιλιά, και σε κανέναν από τους δύο να μην απειθήσεις.» «Όταν είδαν το άστρο οι μάγοι, χάρηκαν, και πρόσφεραν δώρα.» «Σας παρακαλώ, λοιπόν, πριν από όλα να κάνετε δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις υπέρ όλων των ανθρώπων· υπέρ των βασιλέων, και όλων εκείνων που βρίσκονται σε ανώτερα αξιώματα.»

Αυτά δε ακολουθούν μετά το τέλος του παραθέματος. Ας μην ονομάζουμε θεούς τα στοιχεία του κόσμου, τη γη, το νερό, τον αέρα. Και αν οι αστέρες τρέχουν και διαγράφουν άπειρες τροχιές, ας μην τους θεοποιούμε. Διότι, όπως κανείς δεν στεφάνωσε τα άλογα που τρέχουν, αλλά τον αναβάτη και τον ηνίοχό τους, έτσι ας τηρήσουμε τον γνήσιο σεβασμό όχι για τα άστρα, αλλά για τον Θεό που τα άναψε. Και αν τα αγάλματα βγάζουν φωνή και φαίνεται να συνομιλούν, ούτε σε αυτά να αποδώσουμε τιμή ή αξία. Και αν ο Μωυσής λέει: «Δεν θα κακολογήσεις τους θεούς», ας μη νομίσουμε ότι αυτό ειπώθηκε γι' αυτούς ή προς αυτούς. Διότι θεοί είναι εκείνοι προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, όπως ακριβώς θερμοί είναι εκείνοι που ζεστάθηκαν από τη φωτιά.

Άραγε λοιπόν δεν αποδεικνύεται μέσω αυτών σε όλους πιο ξεκάθαρα και παραστατικά, ότι και τώρα ο λόγος γίνεται περί θεών, και αγαλμάτων κατασκευασμένων από λίθους, ξύλα, χαλκό και άλλη ύλη, καθώς και περί της λατρείας τους; Βεβαιότατα. Γι' αυτό και εδώ το κείμενο δηλώνει αναμφίβολα, ότι ο συγγραφέας, απευθύνοντας τον λόγο προς τους Έλληνες, ανέπτυξε το θέμα γύρω από τις εικόνες των θεών τους, δηλαδή τα αγάλματα.

Ερμηνεία. Ο Επίσκοπος και Αρχιερέας, όντας τύπος του Κυρίου και θεωρούμενος ως ορατή κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, πρέπει να απολαμβάνει μεγαλύτερη τιμή από τους άλλους ιερωμένους. Για τον λόγο αυτό και ο παρών Κανόνας ορίζει ότι όποιος κληρικός υβρίσει τον Επίσκοπο, να καθαιρείται, επειδή είναι γραμμένο στον νόμο: Δεν θα κακολογήσεις τον προεστώτα και άρχοντα του λαού σου, είτε δηλαδή εσωτερικό και πνευματικό, είτε εξωτερικό και σωματικό. Γι' αυτό άλλωστε ο Επίσκοπος ονομάζεται και Αρχιερέας, ως άρχων των ιερέων, και Ιεράρχης, ως άρχων των ιερών, σύμφωνα με τον θείο Μάξιμο και τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη. Ο δε 3ος Κανόνας της συνόδου στην Αγία Σοφία λέει: Όποιος τολμήσει να χτυπήσει ή να φυλακίσει Επίσκοπο, είτε χωρίς αιτία είτε με αιτία πλαστή και ψευδή, αυτός να αναθεματίζεται.

Ερμηνεία. Ο μεν Μωσαϊκός νόμος λέγει, δεν θα κακολογήσεις άρχοντα του λαού σου, ο δε κορυφαίος Πέτρος ιδιαιτέρως, «τον βασιλέα να τιμάτε». Ο δε Παύλος προστάζει να προσευχόμαστε υπέρ των βασιλέων και όλων όσων κατέχουν αξιώματα, ακόμη και αν είναι άπιστοι. Εδώ δε από κοινού οι Απόστολοι ορίζουν ότι όποιος υβρίσει βασιλέα ή άρχοντα αδίκως και χωρίς καμία δίκαιη αιτία, ας τιμωρείται· και εάν μεν είναι κληρικός, ας καθαιρείται, εάν δε λαϊκός, ας αφορίζεται. Ως ύβρεις δε έναντι των βασιλέων λογίζονται οι δριμύτεροι έλεγχοι.

Από εκείνο, λοιπόν, το γένος και από τους υπόλοιπους ανθρώπους, όσοι μέσω της επιμέλειας των ηθών τους φρόντισαν να πλησιάσουν τον Θεό, αλλά βεβαίως και όσοι κατόρθωσαν να ανέλθουν στην τάξη των κριτών και των αρχόντων με το αξίωμα της δικαιοσύνης, όλοι αυτοί έχουν αξιωθεί της θείας αυτής προσαγορεύσεως. Διότι λέει: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος μίλησε», και «εγώ είπα, θεοί είστε και όλοι υιοί του Υψίστου», και «ο Θεός στάθηκε σε σύναξη θεών» και «ανάμεσα τους θα κρίνει θεούς», και «δεν θα κακολογήσεις θεούς και δεν θα μιλήσεις άσχημα για άρχοντα του λαού σου». Είναι φανερό, λοιπόν, από τα όσα ειπώθηκαν ότι η Θεία Γραφή ονομάζει θεούς τόσο τους φίλους της αρετής όσο και τους υπηρέτες της δικαιοσύνης.