Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 22:3

Ορίζοντας δε ότι η πράξη αυτή δεν μένει ατιμώρητη για όσους συνηθίζουν να εξαπατούν μερικούς από τους πιο απλοϊκούς, είπε πάλι: «Εάν κάποιος κλέψει μοσχάρι ή πρόβατο, και το σφάξει ή το πουλήσει, θα πληρώσει πέντε μοσχάρια αντί για το ένα μοσχάρι, και τέσσερα πρόβατα αντί για το ένα πρόβατο. Εάν ο κλέφτης πιαστεί την ώρα της διάρρηξης και χτυπηθεί και πεθάνει, δεν θεωρείται φόνος για εκείνον που τον χτύπησε. Εάν όμως έχει ανατείλει ο ήλιος, τότε θα είναι ένοχος φόνου και θα θανατωθεί. Εάν δε ο κλέφτης δεν έχει υπάρχοντα, ας πουληθεί ως δούλος για την κλοπή του. Εάν όμως συλληφθεί και βρεθεί στα χέρια του το κλοπιμαίο ζωντανό, από γαϊδούρι μέχρι πρόβατο, θα τα αποδώσει διπλά.» ΠΑΛΛ. Ο λόγος δεν είναι και πολύ σαφής. Προσπάθησε λοιπόν να μου εξηγήσεις τι ακριβώς σημαίνει αυτό που λέγεται αινιγματικά σαν χρησμός. ΚΥΡ. Ο νόμος επιβάλλει δικαίως τιμωρία σε αυτόν που θέλει να πλεονεκτεί, και αναχαιτίζει κατά κάποιον τρόπο εκείνον που είναι ακάθεκτος στην επιθυμία του να αποκτήσει όσα τυχόν ανήκουν στον γείτονα ή στον αδελφό του· έτσι ώστε, λέει, αν ο ένοχος πεθάνει την ώρα της κλοπής, να μην αποδοθεί καμία κατηγορία σε αυτούς που τον σκότωσαν.

Τύπος και σκιά της ποσότητας στην αρετή θα μπορούσε να είναι η σωματική. Διότι το περισσότερο ή το λιγότερο στις αρετές είναι εύκολο να το διακρίνει κανείς ανάμεσα στους πιστούς, επειδή ίσως δεν βρίσκονται όλοι στο ίδιο επίπεδο: «Αλλά καθένας από εμάς έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς.» Αν όμως κάποιος, ενώ κλέβει και κάνει διάρρηξη ακόμη, και εκτελεί τα έργα της ληστείας, συλληφθεί επ' αυτοφώρω σαν μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι, λέει, τότε ας πεθάνει· και το γεγονός δεν θεωρείται φόνος, ούτε υπάρχει κατηγορία γι' αυτόν που το έπραξε. Διότι αυτός που έπεσε νεκρός ήταν πλεονέκτης και βίαιος, και τραυματίστηκε θανάσιμα σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Όταν όμως ανατείλει ο ήλιος, και περάσει πλέον η ώρα της ληστείας, ο νόμος συγκρατεί το χέρι εκείνου που χτυπά, και καθορίζει την κατηγορία του φόνου για το τόλμημα. Διότι, όσο ο νοητός κλέπτης καταστρέφει την ψυχή εκείνου που έχει πιστέψει στον Χριστό, και την αποσπά από την αγάπη προς τον Θεό, αν συλληφθεί μέσα σε αυτά τα αμαρτήματα, δίκαια θα υπέμενε την τιμωρία του θανάτου. Διότι σκότωσε ψυχή, η οποία είναι ανώτερη από το σώμα. Όταν όμως ανατείλει ο ήλιος και στον δικό του νου, και λάμψει η αληθινή γνώση σαν να είναι φως και ημέρα, δεν τον αφήνει να κινδυνεύει, διότι τιμωρούνται τα έργα της νύχτας και του σκότους, αλλά όχι πλέον εκείνα που γίνονται στο φως. Ο Θεός, άλλωστε, έκρινε δίκαιο να συγχωρούνται τα παλαιά αμαρτήματα, και όσα διαπράχθηκαν εν αγνοία και στο σκοτάδι. Και φυσικά, ας λέγεται σε αυτούς που έχουν φτάσει από την αμαρτία στο νοητό φως: «Κάποτε ήσασταν σκοτάδι, τώρα όμως είστε φως εν Κυρίω».

Έτσι εδικαίωσε ο Κύριος και τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος προηγουμένως ήταν βλάσφημος, και διώκτης, και υβριστής· διότι σε υπερβολικό βαθμό κατεδίωκε την Εκκλησία του Θεού, και την κατέστρεφε. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μίλησες. ΚΥΡ. Εάν όμως δεν δύναται, λέει, να δώσει πέντε μόσχους αντί για έναν, και τέσσερα πρόβατα αντί για ένα, ας πωληθεί ως δούλος για την κλοπή του. Βλέπεις πώς ο νόμος καταλογίζει σαφώς τη δουλοπρεπή ατιμία σε αυτούς που έχουν την αμαρτία συνεχή και ανεξάλειπτη, και δεν δύνανται, τρόπον τινά, με λύτρα να αποκρούσουν τα εγκλήματα, και λόγω της ασθένειας της θελήσεώς τους δεν ανέχονται να ιδρώσουν για τη μετάνοια, και με τους σχετικούς κόπους να εξιλεώσουν τον Θεό; Πολύ σωστά λοιπόν λέει ότι πρέπει να πωλούνται. Διότι δεν επιτρέπει να συγκαταλέγονται μεταξύ όσων έχουν ελευθερωθεί διά της θείας χάριτος, αυτοί που είναι με τέτοιο τρόπο μολυσμένοι.

Εάν λοιπόν κάποιος αιρετικός κλέψει κάποιον από αυτούς κρυφά, και, απομακρύνοντάς τον από την ευσέβεια, τον σκοτώσει με το μαχαίρι των ασεβών δογμάτων, ή τον παραδώσει σε πάθη που τον υποδουλώνουν, θα υποστεί τιμωρία ανάλογη με την προηγούμενη αρετή αυτού που εκλάπη. Διότι αυτό δηλώνεται μέσα από τη μεγαλύτερη και τη μικρότερη ζημία. «Εάν όμως», λέει, «βρεθεί ο κλέφτης την ώρα της διάρρηξης, χτυπηθεί και πεθάνει, δεν θα λογαριαστεί ως φόνος». Διότι αυτόν που συλλαμβάνεται να διαρρηγνύει την Εκκλησία για να κλέψει μια ψυχή, αν τύχει και τον σκοτώσει κανείς, δεν θεωρείται ένοχος φόνου, τουλάχιστον όσον αφορά τον πολιτικό νόμο, καθώς ληστεύει πιο φανερά και αναίσχυντα. «Εάν όμως», λέει, «ανατείλει πάνω του ο ήλιος, ένοχος θα είναι αυτός που τον σκότωσε». Διότι αν πάνω στον κλέφτη, όπως ελέχθη, ανατείλει ο ήλιος της μετανοίας και της ευσέβειας, θα είναι ένοχος αυτός που τον σκότωσε, διότι σκότωσε έναν ευσεβή και ομόπιστο. «Εάν όμως δεν έχει», λέει, «ας πουληθεί αντί του κλοπιμαίου». Διότι τον κλέφτη που δεν έχει λύτρα για να αποσείσει τα εγκλήματα, εννοώ δηλαδή τρόπους μετανοίας και αντιστάθμισης των αμαρτημάτων, ο λόγος τον θεωρεί άτιμο· διότι αυτός που πωλείται είναι άτιμος. «Εάν όμως συλληφθεί», λέει, «και βρεθεί στο χέρι του το κλοπιμαίο, θα πληρώσει τα διπλάσια». Επειδή δηλαδή δεν τον έχει οδηγήσει ακόμα στον όλεθρο, θα υποστεί μικρή ζημία· διότι ο κύριος θα πάρει πάλι πίσω το δικό του, και θα ζητήσει από τον κλέφτη τον λόγο για την κλοπή.