Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 23:1

Και αφού διαψεύστηκαν και γι' αυτήν, σε ποια απολογία άραγε μας σύρουν πάλι ύστερα από αυτά; Διότι αυτό έχουν απεργαστεί και αυτή την επιδίωξη έχουν, όπως βλέπω: να τα αναστατώνουν όλα και να προκαλούν ταραχή. Ίσως με τα πολλά τους λόγια να προκαλέσουν κάποτε οργή εναντίον μας· όμως τέτοιου είδους ανθρώπους είναι δίκαιο και να τους αποστρέφεται κανείς και να τους μισεί, διότι, όπως είναι οι ίδιοι, έτσι θεωρούν και εκείνους που τους ακούν, και νομίζουν ότι οι διαβολές τους μπορούν να έχουν ισχύ και σε εσένα. Ίσχυσε, βέβαια, κάποτε η διαβολή του Δωήκ εναντίον των ιερέων του Θεού, αλλά αυτός που τον άκουσε ήταν ο άδικος Σαούλ. Και η Ιεζάβελ με τις συκοφαντίες της μπόρεσε να βλάψει τον θεοσεβέστατο Ναβουθαί, αλλά αυτός που την άκουγε ήταν ο πονηρός και αποστάτης Αχαάβ. Ο αγιώτατος Δαβίδ, όμως, του οποίου μιμητής αρμόζει να είσαι, όπως όλοι εύχονται, τέτοιους ανθρώπους ούτε τους δέχεται κοντά του, αλλά τους αποστρεφόταν σαν λυσσασμένα σκυλιά, λέγοντας: «Εκείνον που κακολογούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εκδίωκα». Διότι τηρούσε την εντολή που λέει: «Δεν θα παραδεχθείς μάταιη φήμη».

Αφού λοιπόν καταδικάστηκαν και γι' αυτήν, σε ποια άραγε απολογία μας σύρουν πάλι μετά από αυτά; Διότι αυτό έχουν μελετήσει και αυτή την επιδίωξη έχουν, όπως βλέπω, να τα ανακινούν όλα και να προκαλούν θόρυβο. Ίσως, λέγοντας πολλά, να σε παροξύνουν κάποτε εναντίον μας· είναι δίκαιο όμως τέτοιους ανθρώπους και να τους αποστρέφεται κανείς και να τους μισεί, επειδή θεωρούν ότι, όπως είναι οι ίδιοι, έτσι είναι και εκείνοι που τους ακούν, και νομίζουν ότι οι διαβολές τους μπορούν να έχουν ισχύ και ενώπιόν σου. Βέβαια, κάποτε ίσχυσε η διαβολή του Δωήκ εναντίον των ιερέων του Θεού· όμως εκείνος που την άκουσε, ο Σαούλ, ήταν άδικος. Και η Ιεζάβελ, επίσης, συκοφαντώντας μπόρεσε να βλάψει τον θεοσεβέστατο Ναβουθαί· αλλά και αυτός που την άκουσε, ο Αχαάβ, ήταν πονηρός και αποστάτης. Ο αγιώτατος Δαυίδ όμως, του οποίου μιμητής αρμόζει να είσαι και όλοι το εύχονται, τέτοιου είδους ανθρώπους ούτε τους δεχόταν, αλλά και τους αποστρεφόταν σαν λυσσασμένα σκυλιά, λέγοντας: «Αυτόν που καταλαλεί κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα». Διότι τηρούσε την εντολή που λέει: «Δεν θα αποδεχθείς μάταιη φήμη».

Πώς λοιπόν να μην είναι μισητή η αργία, η οποία κάνει τον άνθρωπο κατώτερο από το μυρμήγκι και τη μέλισσα, αυτόν που εξαρχής, όταν πλάστηκε, τοποθετήθηκε στον παράδεισο για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει; Ώστε, το πρώτο και πλέον οικείο στον άνθρωπο είναι η προθυμία για τα έργα, και τρόπον τινά είναι παρά φύση σε αυτόν η αργία, την οποία ο Κύριος είπε να μισούμε. —Αλλά ως προς τι θέλει να παραμένουμε αδρανείς; Στο να μην εργαζόμαστε για την τροφή που φθείρεται, να μη σηκώνουμε τα μάτια μας στα μάταια, να μη δεχόμαστε στα αυτιά μας μάταια ακούσματα, να αποτινάσσουμε τα χέρια μας από δώρα, να μην έχουμε πόδια γρήγορα στο να χύσουν αίμα, και με έναν λόγο, να μην εκτελούμε καμία από τις μέριμνες που αφορούν το σώμα.

Το να μην παρέχει όμως κανείς καμία αφορμή από τον ίδιο του τον εαυτό, ούτε σε εκείνους που παρατηρούν αυστηρά τα πράγματα, ούτε σε εκείνους που από κακοβουλία καραδοκούν για τα ολισθήματά μας, αυτό είναι και εφικτό και χαρακτηριστικό γνώρισμα όσων διάγουν τον βίο τους συνετά και σύμφωνα με τον σκοπό της ευσέβειας. Μη νομίζεις δε ότι εμείς είμαστε τόσο ευκολόπιστοι, ούτε ότι παρασυρόμαστε εύκολα, ώστε να αποδεχόμαστε ανεξετάστως τις κατηγορίες των τυχόντων. Διότι ενθυμούμαστε το πνευματικό παράγγελμα, το οποίο προστάζει να μην αποδεχόμαστε μάταιη φήμη.

Και ας παραμείνουν λοιπόν αυτά ως εδώ για εμάς, και ας είναι επαρκής ο λόγος. Όμως, προς εκείνους που έχουν κληθεί στο να κρίνουν άλλους και στο αξίωμα που αρμόζει στους δικαστές, ο νόμος πάλι διακήρυσσε: «Δεν θα δεχθείς μάταιη φήμη», δηλαδή λόγο ψευδή και γεμάτο συκοφαντία. «Δεν θα συνταχθείς με το πλήθος για να παρεκκλίνεις μαζί με τους πολλούς, ώστε να διαστρέψεις την κρίση». Και πάλι, μετά από άλλα: «Δεν θα διαστρέψεις το δίκαιο του φτωχού κατά την κρίση του, από κάθε άδικο λόγο θα απέχεις». Διότι θα ταίριαζε πάρα πολύ το να είναι κανείς ακατηγόρητος στους λόγους του, για εκείνους που έχουν την εξουσία να δικάζουν, και είναι ανάγκη να εκφέρει ορθή κρίση αυτός που οφείλει να αποφασίζει για τον καθένα από τους κατηγορουμένους σύμφωνα με τη βούληση του νομοθέτη. Έχει δε προστεθεί ωφέλιμα και το εξής: «Δεν θα ελεήσεις τον φτωχό κατά την κρίση». Διότι είναι εύκολο και ευεπίφορο στους δικαστές το να μεροληπτούν, όταν ο κρινόμενος δεν είναι πλούσιος, καθώς ο άνθρωπος που βαρύνεται από τη φτώχεια είναι εντελώς ευάλωτος στην εκμετάλλευση· είναι όμως αρκετά ικανός ορισμένες φορές στο να μπορεί να εκβιάσει τον λόγο της δικαιοσύνης, προκαλώντας τον οίκτο των πιο ευαίσθητων δικαστών. Αποκλείει λοιπόν ο νόμος και το να αδικούνται και το να δέχονται αδικαιολόγητο οίκτο όσοι βρίσκονται σε ένδεια και αθλιότητα, διατηρώντας το κάλλος της δίκαιης κρίσης αδιάφθορο, και καθιστώντας τον δικαστή παντού εγγυητή της ισότητας· «Διότι δίκαια θα επιδιώξεις το δίκαιο», λέει.

«Μην αποδεχτείς», λέει, «μάταιη φήμη»· δεν είπε «μην πιστέψεις», αλλά «μην αποδεχτείς». Γι' αυτό και ο Προφήτης λέει: «Έδιωχνα εκείνον που κακολογούσε»· δεν είπε: «Δεν τον πίστευα» ή «Δεν αποδεχόμουν τα λεγόμενα», αλλά ότι τον απομάκρυνα σαν να ήταν εχθρός. Πες σε εκείνον που κακολογεί: «Αν έχεις να επαινέσεις κάποιον, ανοίγω τα αυτιά μου για να δεχθώ τα μύρα· αν θέλεις να μιλήσεις άσχημα, φράζω την είσοδο στα λόγια σου· διότι δεν ανέχομαι να δέχομαι κοπριά και βούρκο». Αποστόμωνε εκείνον που κακολογεί στα αυτιά σου, για να μη διαπράξεις μαζί του διπλή αμαρτία, αφενός εθίζοντας τον εαυτό σου σε ολέθριο πάθος και αφετέρου μη σταματώντας τον από το να φλυαρεί κατά του πλησίον. Μη δίνεις την ακοή σου στη γλώσσα του καταλάλου, μήτε τη γλώσσα σου στην ακοή του φιλόψογου, μιλώντας ή ακούγοντας με ευχαρίστηση εναντίον του πλησίον, για να μην εκπέσεις από την αγάπη και βρεθείς ξένος προς την αιώνια ζωή. Διαφέρει δε η κατάκριση, η εξουδένωση και η καταλαλιά. Διότι καταλαλιά είναι το να πεις εναντίον κάποιου, όπως, ότι: «Ο τάδε είπε ψέματα» ή «οργίστηκε» ή «πόρνευσε» ή κάτι παρόμοιο· διότι μίλησε εμπαθώς για το αμάρτημα του αδελφού. Κατάκριση όμως είναι το να πεις ότι: «Ο τάδε είναι ψεύτης, πόρνος, οξύθυμος»· διότι, να, κατέκρινε την ίδια τη διάθεση της ψυχής του, και εξέδωσε απόφαση για ολόκληρο τον βίο του λέγοντας ότι είναι τέτοιου είδους άνθρωπος· επειδή άλλο είναι να πεις «οργίστηκε», και άλλο το «είναι οξύθυμος».

Για ποιον άραγε λόγο; Επειδή εκείνος που κακολογεί τους άλλους παροργίζει τον Δεσπότη. Αντίθετα, εκείνος που επικρίνει τον εαυτό του, Τον εξευμενίζει και Τον συμφιλιώνει· και τον μεν δίκαιο τον καθιστά δικαιότερο, τον δε αμαρτωλό τον απαλλάσσει από τις κατηγορίες και τον καθιστά άξιο συγχωρήσεως. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μην περιεργαζόμαστε τα ξένα σφάλματα, αλλά τα δικά μας· ας ανοίξουμε τη συνείδησή μας, ας αναλογιστούμε ολόκληρη τη ζωή μας, ας εξετάσουμε με προσοχή καθένα από τα αμαρτήματά μας, και όχι μόνο να μην κακολογούμε τους άλλους, αλλά ούτε να ακούμε άλλους να κακολογούν. Διότι και για τούτο υφίσταται ενοχή και μεγίστη τιμωρία. Διότι λέει: «Μην αποδεχθείς μάταιη φήμη». Δεν είπε: «Μην πιστέψεις σε μάταιη φήμη», αλλά «Μήτε να τη δεχθείς»· φράξε τα αυτιά σου, απόκλεισε την είσοδο στην κατηγορία, δείξε ότι εσύ που ακούς είσαι εχθρός και πολέμιος αυτού που κακολογεί, όχι λιγότερο από αυτόν που κατηγορείται. Μιμήσου τον προφήτη που λέει τα εξής: «Εκείνον που καταλαλούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα».

Και ας φράζουμε με ασφάλεια τα αυτιά μας, ώστε να μην αποδεχόμαστε μάταια λόγια, όπως ακριβώς παρήγγειλε ο μακάριος Μωυσής λέγοντας: «Μην αποδεχθείς μάταιη ακοή»· και πάλι ο μακάριος Δαβίδ έλεγε: «Εκείνον που κατηγορούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα». Είδες, αγαπητέ, πόση αγρυπνία μας χρειάζεται, πόσος κόπος για την αρετή; Πώς, αν αμεληθεί έστω και ένα μικρό μέρος, επιφέρει επάνω μας ολόκληρο τον κίνδυνο; Γι' αυτό και αλλού φώναζε ο μακάριος Δαβίδ, ελέγχοντας εκείνον που πράττει κάτι τέτοιο: «Καθόσουν και κατηγορούσες τον αδελφό σου, και έβαζες σκάνδαλο εναντίον του γιου της μητέρας σου». Εάν με αυτόν τον τρόπο περιτειχίσουμε όλα μας τα μέλη, θα μπορέσουμε να κινητοποιηθούμε προς τα έργα της αρετής, και τη μεν γλώσσα να την απασχολούμε με δοξολογίες και ύμνους προς τον Θεό των συμπάντων, τη δε ακοή με την ακρόαση και τη μελέτη των θείων λογίων, τη διάνοια με την κατανόηση των πνευματικών διδαγμάτων, και τα χέρια όχι για αρπαγή και πλεονεξία, αλλά για ελεημοσύνη και εκτέλεση αγαθών πράξεων, και τα πόδια όχι προς τα θέατρα, τις ιπποδρομίες και τα επιβλαβή θεάματα, αλλά προς την εκκλησία, τους ευκτήριους οίκους και τις λάρνακες των αγίων μαρτύρων, προκειμένου, αποκομίζοντας τη δική τους ευλογία, να καταστήσουμε τους εαυτούς μας ακατανίκητους στις παγίδες του διαβόλου.

Τι θέλει να πει η συγκατάβαση αυτής της έκφρασης; «Αφού κατέβω», λέει, «θα δω». Μήπως δηλαδή ο Θεός των όλων μεταβαίνει από τόπο σε τόπο; Όχι, μη γένοιτο. Δεν εννοεί αυτό, αλλά, όπως έχω πει πολλές φορές, με την ανθρώπινη απλοϊκότητα της λέξης θέλει να μας διδάξει ότι πρέπει να ενεργούμε με μεγάλη ακρίβεια, και ούτε να καταδικάζουμε όσους έχουν αμαρτήσει μόνο από όσα ακούμε, ούτε να βγάζουμε αποφάσεις χωρίς αποδείξεις. Ας τα ακούσουμε αυτά όλοι μας. Διότι όχι μόνο όσοι κατέχουν τον δικαστικό θρόνο οφείλουν να τηρούν προσεκτικά αυτόν τον νόμο, αλλά και ο καθένας από εμάς οφείλει να μην κατακρίνει ποτέ τον πλησίον του εξαιτίας μιας απλής διαβολής. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και αργότερα αυτός ο μακάριος Μωυσής, εμπνεόμενος από το Πνεύμα, συμβούλευε λέγοντας: «Μην αποδεχθείς μάταιη φήμη».

Και ότι λογοδοτούμε για τα λόγια μας, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Σας λέω δε, ότι για κάθε ανώφελο λόγο, τον οποίο θα πουν οι άνθρωποι επί της γης, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν κατά την ημέρα της κρίσεως· διότι από τα λόγια σου θα δικαιωθείς, και από τα λόγια σου θα κατακριθείς». Δεν φέρουμε, όμως, ευθύνη μόνο για τα λόγια, αλλά και για τα ακούσματα· όπως, για παράδειγμα, εάν αποδεχθείς μια ψευδή κατηγορία που λέγεται εναντίον του πλησίον. Διότι λέει: «Μην αποδεχθείς μάταιη φήμη». Εάν, λοιπόν, εκείνοι που αποδέχονται τη μάταιη φήμη δεν πρόκειται να τύχουν συγχωρήσεως, εκείνοι που διαβάλλουν και κατηγορούν ποια απολογία θα έχουν;

Αυτά τα είπα, όχι για να ατιμάσουμε τη νηστεία, αλλά για να τιμήσουμε τη νηστεία· διότι τιμή της νηστείας δεν είναι η αποχή από τα φαγητά, αλλά η απομάκρυνση από τα αμαρτήματα, αφού εκείνος που περιορίζει τη νηστεία μόνο στην αποχή από τα φαγητά, αυτός είναι που την ατιμάζει περισσότερο. Νηστεύεις; Δείξε το μου μέσα από τα ίδια σου τα έργα. Ποια έργα, ρωτά; Εάν δεις φτωχό, ελέησέ τον· εάν δεις εχθρό, συμφιλιώσου μαζί του· εάν δεις φίλο να προοδεύει, μην τον φθονήσεις· εάν δεις όμορφη γυναίκα, προσπέρασέ την. Διότι δεν πρέπει να νηστεύει μόνο το στόμα, αλλά και το μάτι, και η ακοή, και τα πόδια, και τα χέρια, και όλα τα μέλη του σώματός μας. Ας νηστεύουν τα χέρια, παραμένοντας καθαρά από την αρπαγή και την πλεονεξία. Ας νηστεύουν τα πόδια, απέχοντας από τους δρόμους που οδηγούν στα παράνομα θέατρα. Ας νηστεύουν τα μάτια, εκπαιδευόμενα να μην ορμούν ποτέ σε όμορφα πρόσωπα, ούτε να περιεργάζονται ξένα κάλλη. Διότι τροφή των ματιών είναι το θέαμα· εάν όμως είναι παράνομο και απαγορευμένο, λυμαίνεται τη νηστεία και ανατρέπει όλη τη σωτηρία της ψυχής· εάν, αντίθετα, είναι νόμιμο και ασφαλές, στολίζει τη νηστεία. Διότι θα ήταν εντελώς παράλογο, όσον αφορά τα φαγητά, να απέχουμε και από την επιτρεπόμενη τροφή εξαιτίας της νηστείας, ενώ όσον αφορά τα μάτια, να απολαμβάνουμε την απαγορευμένη. Δεν τρως κρέας; Μην τραφείς με την ακολασία μέσα από τα μάτια. Ας νηστεύει και η ακοή· και νηστεία της ακοής είναι να μη δέχεται κακολογίες και συκοφαντίες. Διότι λέει: «Να μην αποδεχθείς μάταιη φήμη».

Επιπλέον δε και τα αυτιά, επειδή παραδέχονται μάταια ακούσματα και μεταδίδουν στην ψυχή τη φθορά των δογμάτων. Εάν όμως ισχύει αυτό γι' αυτά, τότε ισχύει και για τα φαγητά και τα ποτά, και για τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα, και για τη σελήνη και τον χορό των άστρων. Διότι πού θα είναι χρήσιμα όλα αυτά, εάν αυτός για τον οποίο δημιουργήθηκαν κατακρεουργηθεί τόσο ελεεινά; Βλέπεις τη γελοιότητα και τον παραλογισμό στον οποίο αναγκάζεται να καταλήξει το επιχείρημα; Ο διάβολος είναι κακός για τον εαυτό του, όχι για εμάς· διότι εμείς, εάν το θελήσουμε, θα αποκομίσουμε μέσω αυτού πολλά αγαθά, χωρίς ο ίδιος να το θέλει και να το επιθυμεί. Και σε αυτό έγκειται το μεγαλύτερο θαύμα και το απόγειο της φιλανθρωπίας του Θεού.

Διότι με αυτόν τον τρόπο ο ενάρετος επηρεάστηκε μεν εξαιτίας του φαύλου, εκείνος όμως δεν είναι πλέον κακός εξαιτίας του γενναίου, αλλά εξαιτίας της δικής του κακίας. Και τώρα φαίνεται μεν ότι το ζήτημά τους αφορά τον διάβολο· κατά λογική ακολουθία όμως, αυτός ο συλλογισμός, καθώς προχωρά, θα προσάψει πολλές κατηγορίες και θα μεμφθεί τη θεία πρόνοια, και θα διαβάλει ολόκληρη τη δημιουργία του Θεού. Διότι θα κατηγορήσει ακόμη και τη διάπλαση του στόματος και των οφθαλμών· επειδή μέσω των οφθαλμών οι πολλοί επιθυμούν όσα δεν πρέπει και πέφτουν σε μοιχεία, ενώ μέσω του στόματος άλλοι βλασφημούν και προφέρουν τα ολέθρια δόγματα. Άραγε, λοιπόν, εξαιτίας αυτού θα έπρεπε οι άνθρωποι να πλαστούν χωρίς γλώσσα και οφθαλμούς; Επομένως, θα κόψουμε και τα πόδια, και θα ακρωτηριάσουμε τα χέρια, επειδή τα μεν χέρια είναι γεμάτα αίματα, τα δε πόδια τρέχουν προς την κακία. Αλλά ούτε και τα αυτιά θα μπορέσουν να αποφύγουν τη σκληρότητα αυτού του συλλογισμού· διότι δέχονται μάταια ακούσματα και μεταδίδουν στην ψυχή τη φθορά των δογμάτων, επομένως θα αφαιρέσουμε και αυτά. Εάν όμως συμβεί αυτό, θα πρέπει να αφαιρέσουμε και τα φαγητά, και τα ποτά, και τον ουρανό, και τη γη, και τη θάλασσα, και τον ήλιο, και το φως, και τη σελήνη, και τον χορό των άστρων, και όλα τα γένη των άλογων ζώων· διότι πού θα φανούν χρήσιμα όλα αυτά, όταν εκείνος για τον οποίον δημιουργήθηκαν τα πάντα έχει κατακοπεί τόσο ελεεινά; Βλέπεις τη γελοιότητα και τον παραλογισμό στον οποίο αναγκάζεται να καταλήξει αυτός ο συλλογισμός;

ΤΙΤΛΟΣ ΙΘ΄. —Περί αληθείας και πιστής μαρτυρίας. «Δεν θα συγκατατεθείς με τον άδικο για να γίνεις άδικος μάρτυρας.» «Με δύο ή τρεις μάρτυρες θα θανατώνεται αυτός που πρόκειται να πεθάνει. Δεν αρκεί ένας μόνο μάρτυρας για να καταθέσει εναντίον ανθρώπου, για οποιαδήποτε κατηγορία και για οποιοδήποτε αμάρτημα.» «Το αληθινό στόμα θα γεμίσει από γέλιο, και τα χείλη του θα αγαλλιάσουν.» «Όλες οι οδοί του Κυρίου είναι έλεος και αλήθεια για εκείνους που εκζητούν τη διαθήκη του.» «Ο Κύριος θα εκζητήσει την αλήθεια.» «Μην αφαιρέσεις από το στόμα μου τον λόγο της αλήθειας ποτέ, διότι στα κρίματά σου στήριξα τις ελπίδες μου.» «Όλα τα λόγια του στόματός μου λέγονται με δικαιοσύνη· δεν υπάρχει σε αυτά τίποτα το σκολιό ούτε απατηλό.» «Έλεος και αλήθεια κατεργάζονται οι αγαθοί. Ο πιστός μάρτυρας σώζει από τα κακά.» «Το να πράττει κανείς δίκαια και να λέει την αλήθεια είναι πιο ευάρεστα στον Θεό, παρά το αίμα των θυσιών.» «Νόμος αληθείας υπήρχε στο στόμα τους, και αδικία δεν βρέθηκε στα χείλη τους.» «Να λέτε την αλήθεια ο καθένας στον πλησίον του· την αλήθεια και την ειρήνη [να αγαπάτε], λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας.» «Στην αλήθεια δεν υπάρχει προσωποληψία.» «Δεν θα παρακάμψω την αλήθεια, ούτε θα συμπορευτώ με τον φθόνο που φθείρει· διότι αυτός δεν έχει καμία κοινωνία με τη σοφία.» «Μην αντιλέγεις στην αλήθεια· μην υπολογίζεις το πρόσωπο του δυνάστη. Αγωνίσου μέχρι θανάτου για την αλήθεια, και ο Κύριος ο Θεός θα πολεμήσει για εσένα.» «

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί διαβολής: ότι δεν πρέπει να αποδεχόμαστε άκριτα τη διαβολή. «Δεν θα αποδεχθείς μάταιη φήμη.» «Εκείνον που καταλαλεί κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα.» Αυτός που διαβάλλει τον πλησίον του, έφαγε σάρκες αδελφικές, πληγώνοντας την υπόληψή του, και διαπράττοντας μύρια άλλα κακά διά του λόγου. Συμβουλεύω όχι μόνο αυτούς που κακολογούν, αλλά και αυτούς που ακούν τους άλλους να κακολογούν, να φράζουν τα αυτιά τους και να μιμούνται τον Προφήτη που λέει: «Εκείνον που καταλαλεί κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα.» Πες προς τον πλησίον: Αν έχεις να επαινέσεις και να εγκωμιάσεις κάποιον, ανοίγω τα αυτιά μου, για να δεχθώ τα μύρα· αν όμως θέλεις να κακολογήσεις, φράζω την είσοδο στα λόγια.

Εάν αυτοί που αποδέχονται μάταιες διαδόσεις δεν πρόκειται να τύχουν συγγνώμης, εκείνοι που διαβάλλουν και λοιδορούν, ποια απολογία θα έχουν; Εάν υπακούς στον θείο Απόστολο, ο οποίος ρητά διακηρύσσει ότι οι λοίδοροι σε καμία περίπτωση δεν θα αξιωθούν τη βασιλεία των ουρανών, απόφευγε τη φλυαρία και το να διασύρεις επιπόλαια και απερίσκεπτα εκείνους που δεν διαπράττουν καμία αδικία.

Τα αυτιά, εξάλλου, δεν τα λάβαμε για να ακούμε μάταια πράγματα, για να ακούμε σατανικά και δαιμονιώδη άσματα και κακές συμβουλές και αισχρά λόγια και βρώμικα λογύδρια και τα παρόμοια με αυτά («διότι μάταιη ακοή», λέει, «δεν θα παραδεχθείς»· και: «Πρόσεχε», λέει, «μήπως ανέβει ο θάνατος μέσα από τα παράθυρά σου», για τα οποία παράθυρα μιλήσαμε λίγο στην αρχή του λόγου), αλλά για να ακούμε πάντοτε να εξηγούνται τα θεία θαυμάσια από τις θείες Γραφές. «Μου πρόσθεσε», λέει, «αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου μου ανοίγει τα αυτιά». Όσοι όμως διατέθηκαν προς αυτά με αμέλεια ή απέχθεια, και προσέχουν με ευχαρίστηση τα αισχρά και τα μάταια και τα ψευδή, ταιριάζει σε αυτούς το «σαν της κουφής οχιάς που βουλώνει τα αυτιά της», οι οποίοι δεν θα εισακούσουν τη φωνή εκείνων που απαγγέλλουν τα θεία διδάγματα, και δηλητηριάζονται, φαρμακωμένοι από τον δαίμονα που είναι σοφός στην κακία. Και πάλι τους ταιριάζει το: «Με την ακοή θα ακούσετε, και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε, και δεν θα δείτε». Γιατί; «Παχύνθηκε», λέει, «η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και καταλάβουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Όσοι βέβαια αξιώθηκαν να βλέπουν συνετά και να ακούν όπως αρμόζει, μπορούν και αυτοί να ψάλλουν μαζί με τον προφήτη: «Κύριε, άκουσα το μήνυμά σου και φοβήθηκα, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην».