Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 23:15

Επομένως, θα βρούμε τον παράφρονα Ισραήλ παγιδευμένο σε τόσο φρικτά εγκλήματα. Διότι ο Θεός των όλων νομοθέτησε μέσω του Μωυσή, αφενός ότι έπρεπε να θυσιάζουν δύο αμνούς κάθε μέρα στην αγία σκηνή, έναν το πρωί και τον άλλο το δειλινό, υποδηλώνοντας με αινίγματα και τύπους την τρόπον τινά συνεχή και αδιάλειπτη ευωδία της Εκκλησίας, προφανώς την πνευματική. Νομοθέτησε δε επιπλέον: «Τρεις φορές τον χρόνο θα παρουσιαστεί κάθε αρσενικό σου ενώπιόν μου». Και σε αυτές τις τρεις και καθορισμένες από τον νόμο περιόδους, προσέφεραν δέκατα, απαρχές των αγρών, θυσίες και ευχαριστήρια. Διότι είναι γραμμένο: «Δεν θα παρουσιαστείς ενώπιόν μου με άδεια χέρια». Αλλά αυτά που θεσπίστηκαν τόσο ορθά μέσω του πάνσοφου Μωυσή, αυτοί τα μετέθεσαν προς δόξα των ειδώλων, και στα δικά τους τεμένη προσέφεραν το πρωί τις θυσίες, και έφερναν κατά την τριημερία τα δέκατά τους. Τριημερία ονομάζει τις τρεις ημέρες του έτους, κατά τις οποίες, όπως είπα, έπρεπε κάθε αρσενικό να έρχεται ενώπιον του Θεού. Και η ασέβεια των Ισραηλιτών δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά ανέγνωσαν και ξένο νόμο, δηλαδή τίμησαν τον νόμο των αλλοτρίων, θεωρώντας παντελώς ανάξιο λόγου τον νόμο που δόθηκε από τον Θεό.

Διότι έτσι ο λόγος μας θα προχωρήσει ευθεία προς το πρέπον· και επιπλέον, θα αποφύγει με ευγένεια την εντύπωση ότι έχει συντεθεί χωρίς τέχνη. ΠΑΛΛ. Προχώρησε λοιπόν όπου επιθυμείς· διότι θα μας ωφελήσεις πάρα πολύ. ΚΥΡ. Όταν κάποτε συγκεντρώθηκαν στην έρημο κάτω από το όρος Χωρήβ οι Ισραηλίτες, ο Θεός των όλων διατύπωνε τον νόμο που ορίζει τα όσα πρέπει να πράττουμε, και αφού πρόσταξε μύρια και ωφέλιμα θεσπίσματα, πρόσθεσε λοιπόν: «Τρεις φορές τον χρόνο να εορτάσετε για εμένα.» Το ποιες ήταν αυτές οι φορές, το διασαφήνισε πάλι. Διότι είπε αμέσως: «Την εορτή των αζύμων να προσέξετε να τηρείτε· επτά ημέρες θα τρώτε άζυμα, όπως σε διέταξα, κατά τον καιρό του μήνα των νέων καρπών· διότι σε αυτόν εξήλθες από την Αίγυπτο· δεν θα εμφανιστείς ενώπιόν μου με άδεια χέρια. Και θα κάνεις την εορτή του θερισμού των πρωτογεννημάτων των έργων σου, από όσα σπείρεις στον αγρό σου, και την εορτή της συντέλειας στο τέλος του έτους, κατά τη συγκέντρωση των έργων σου από τον αγρό σου. Τρεις φορές τον χρόνο θα εμφανιστεί κάθε αρσενικό ενώπιον Κυρίου του Θεού σου.» Το ότι λοιπόν η οφειλή να εκπληρώνουμε τις εορτές προς τον Θεό ταιριάζει κυρίως σε αυτούς που αγωνίζονται με ανδρεία, και όχι βέβαια σε αυτούς που έχουν καταπέσει και έχουν άνανδρο νου, διαρκώς μαλθακό απέναντι στη σάρκα και τον κόσμο, το υπέδειξε λέγοντας: «Τρεις φορές τον χρόνο θα εμφανιστεί κάθε αρσενικό ενώπιον Κυρίου του Θεού σου.»

Διότι το αρσενικό είναι άξιο της άνωθεν και από τον Θεό επίβλεψης, σύμφωνα με τους τρόπους που ήδη προαναφέρθηκαν. Όμως νομοθετούσε χρήσιμα ότι έπρεπε να τελούν άγιες εορτές. Διότι έπρεπε, έπρεπε σε αυτούς που ανεβαίνουν στην αρχή της ορθής παιδαγωγίας, και μπαίνουν ήδη με κάποιον τρόπο κάτω από τον ζυγό του Θεού, να καταδείξει πολύ καλά το τέλος της ζωής σύμφωνα με τον νόμο, ότι δηλαδή οπωσδήποτε και εξάπαντος θα καταλήξει γι' αυτούς σε τρυφές και χαρές, εννοείται βέβαια τις πνευματικές. Έτσι λοιπόν, αφού εξήγγειλε τον νόμο, και αφού ξεχώρισε ωραία αυτό που από τη φύση του αδικεί, και αφού επαίνεσε αυτό που οδηγεί σε ωφέλεια, και αφού παρουσίασε την οδό της πολιτείας και της ζωής που του είναι αρεστή, τους άφησε να κατανοήσουν ότι κάποτε και ο κόπος τους θα καταλήξει σε τρυφές. Λοιπόν, η πρώτη εορτή ήταν κατά τον νέο μήνα· η δεύτερη, σαν άμεση γειτόνισσα, ήταν του θερισμού των πρωτογεννημάτων, και η τρίτη και τελευταία, κατά την έξοδο του έτους, αφού είχαν πλέον συγκεντρωθεί οι καρποί μας, στον έβδομο μήνα του έτους. Ή μήπως δεν τα λέει έτσι η ιερή Γραφή; ΠΑΛΛ. Συμφωνώ. ΚΥΡ. Επομένως, είναι αναγκαίο να φέρνουμε στο μέσον αυτά που αφορούν κάθε καιρό, και να εξετάζουμε όσο είναι δυνατόν πώς και για ποια πράγματα πρέπει να τελούνται. Διότι ο φιλεύσπλαχνος Θεός πρόσταξε τότε τους Ισραηλίτες να αναχωρήσουν από τη γη των Αιγυπτίων, και να αποβάλουν από πάνω τους τον ζυγό της αφόρητης δουλείας, και να μετοικήσουν προς τη γη της επαγγελίας.

Αν, λοιπόν, επιστήσουμε την προσοχή μας με καλή προαίρεση, θα διαπιστώσουμε ότι αυτός άλλοτε μεν αναφέρει τα παραγγέλματα στο δικό του πρόσωπο, όπως όταν λέει: «δεν θα εμφανισθείς ενώπιόν μου με κενά χέρια»· και «θα μου κατασκευάσετε θυσιαστήριο από χώμα»· και «θα έλθω προς εσένα και θα σε ευλογήσω»· άλλοτε πάλι να ομιλεί σαν να πρόκειται για κάποιον άλλον Κύριο, δηλαδή για τον Θεό και Πατέρα του, όπως στον Δεκάλογο, όταν αναφέρει: «Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω»· και «η έβδομη ημέρα είναι Σάββατο αφιερωμένο στον Κύριο τον Θεό σου»· «διότι σε έξι ημέρες δημιούργησε ο Κύριος τον ουρανό και τη γη· και ευλόγησε ο Κύριος την έβδομη ημέρα»· και πάλι: «τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ευτυχήσεις, και να μακροημερεύσεις επί της γης που σου δίνει ο Κύριος ο Θεός σου». Διότι, εφόσον είναι παραδεκτό ότι αυτά τα έχει πει στον Δεκάλογο όχι μέσω κάποιου αγγέλου, αλλά ο ίδιος ο Κύριος αυτοπροσώπως, πώς δεν θα καθίστατο ολοφάνερο ότι διδάσκει τον λαό τα σχετικά με την ευσέβεια προς τον ύψιστο Πατέρα του και Θεό των συμπάντων;

Αλλά το μεν ένα προσέφερε, για το άλλο δείξε προθυμία, και για το άλλο παρακάλεσε να δοθεί συγγνώμη στην αδυναμία. «Δεν θα εμφανιστείς», λέγει, «ενώπιόν μου με άδεια χέρια». Κανείς ας μην είναι κενός, ούτε άκαρπος, ούτε καμία ψυχή να είναι στείρα και άγονη. Ο καθένας από τους παρόντες ας προσφέρει καρπούς στον Θεό, από τα δικά του: ο αμαρτωλός τη μεταστροφή, αυτός που αγωνίζεται καλά τη σταθερότητα, ο νέος την εγκράτεια, ο ηλικιωμένος τη φρόνηση, ο πλούσιος τη μεταδοτικότητα, ο φτωχός την ευχαριστία, ο άρχοντας την απουσία αλαζονείας, ο φοροεισπράκτορας την ηπιότητα. Οι ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη ή, για να πω το αληθέστερο, ας την ενδυθούμε· ας μη διασκορπίζουμε τα πρόβατα της νομής ούτε να τα καταστρέφουμε, υπέρ των οποίων έδωσε τη ζωή Του ο Καλός Ποιμένας, Εκείνος που γνωρίζει τα δικά Του και αναγνωρίζεται από τα δικά Του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία στην πίστη και από την παρούσα ζωή στην επέκεινα ανάπαυση.

ΤΙΤΛΟΣ ΛΒʹ. — Περί απαρχών και δεκάτης, και πώς πρέπει να προσφέρουμε στον Θεό τις απαρχές. «Δεν θα καθυστερήσεις τις απαρχές από το αλώνι σου.» «Δεν θα εμφανιστείς ενώπιόν μου με άδεια χέρια. Τις απαρχές των πρώτων καρπών της γης σου θα τις φέρεις στον οίκο του Κυρίου του Θεού σου.» «Ο δεξιός βραχίονας θα ανήκει στον ιερέα.» «Κάθε δεκάτη της γης σου θα είναι άγια στον Κύριο.» «Πρόσεχε τον εαυτό σου, να μην εγκαταλείψεις τον Λευίτη καθ' όλο τον χρόνο που θα ζεις πάνω στη γη.» «Δεν θα εμφανιστείς ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου με άδεια χέρια· ο καθένας θα προσφέρει ανάλογα με τη δύναμη των χεριών σας, σύμφωνα με την ευλογία του Κυρίου του Θεού σου, την οποία σου έδωσε.» «Τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου, και πρόσφερέ του τις απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης σου, για να γεμίσουν οι αποθήκες σου με αφθονία σιταριού, και τα πατητήρια σου να ξεχειλίζουν από κρασί.» «Να μην εμφανιστείς ενώπιον του Κυρίου με άδεια χέρια. Σε κάθε προσφορά ας είναι χαρωπό το πρόσωπό σου, και με χαρά καθαγίασε τη δεκάτη. Δώσε στον Ύψιστο σύμφωνα με τη δωρεά του σε εσένα, διότι ο Κύριος είναι αυτός που ανταποδίδει σε εμάς, και θα σου τα επιστρέψει στο επταπλάσιο.» «Από όλες τις απαρχές σας θα ανήκει μερίδιο στους ιερείς.» Το ωραιότερο δώρο προς τον Θεό είναι ο αγαθός τρόπος της προσφοράς.

Μην περιμένεις να γίνεις χρηστός, αλλά γίνε από τώρα. «Δεν θα εμφανιστείς», λέει, «με άδεια χέρια ενώπιόν μου». Ας μην είναι κανείς με άδεια χέρια, ούτε άκαρπος, ούτε να υπάρχει καμία ψυχή στείρα και άγονη. Ο καθένας ας καρποφορεί για τον Θεό από τα υπάρχοντά του και από τα δικά του αγαθά. —Ας οικειοποιηθούμε την εκεί λαμπρότητα· ας αναπαυθούμε στους κόλπους του Αβραάμ ως ανταπόδοση για την ευσπλαχνία μας εδώ· ας κρίνουμε με δίκαιη κρίση· ας ελευθερώσουμε τον πένητα και τον φτωχό· ας ελεήσουμε τη χήρα και το ορφανό· ας λυτρώσουμε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο· ας μην παραβλέψουμε αυτόν που μας έχει ανάγκη· ας μην προσπεράσουμε τον πληγωμένο· ας μην ζούμε στην τρυφή όταν άλλοι κακοπαθούν· ας μην αποστραφούμε τον ομόδουλό μας· ας μη γίνουμε φίλοι και αδελφοί της μερίδας του πλουσίου, ούτε να οδυνηθούμε μέσα στη φλόγα· ούτε να χωριστούμε από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος· ούτε να παρακαλέσουμε τον φτωχό Λάζαρο να δροσίσει τη φλεγόμενη γλώσσα μας με την άκρη του δαχτύλου του. Ας γίνουμε χρηστοί, εύσπλαχνοι, συμπονετικοί. Ας μιμηθούμε την αγαθότητα του Δεσπότη, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιο σε αγαθούς και πονηρούς, και τρέφει με τη βροχή τους πάντες ομοίως.

Θα ήταν ίσως καταλληλότερο να εννοήσουμε εδώ μάλλον τις αρετές και την ευσέβεια, από τις οποίες ποτέ δεν πρέπει να φαίνεται κανείς κενός ενώπιον του Θεού· διότι εκείνος που είναι στερημένος από αρετή και ευσέβεια, έστω και αν νομίζει ότι πλησιάζει τον Θεό, ούτε θα δει τον Θεό ούτε θα τον δει Εκείνος· διότι ο ασεβής δεν θα δει τη δόξα του Θεού, ούτε θα διηγηθεί ο αμαρτωλός τα δικαιώματά Του, αλλά ούτε τους γνωρίζει ο Κύριος, ούτε αντικρίζει με βλέμμα ευμένειας και οικειότητας τους εργάτες της ανομίας. Είναι αναγκαίο λοιπόν, φέροντας στην ψυχή ως δώρα τις αρετές και την ευσέβεια, έτσι να προσερχόμαστε στον Θεό, και να εκπληρώνουμε το δεσποτικό πρόσταγμα που παραγγέλλει «δεν θα εμφανιστείς κενός ενώπιόν μου».