Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 23:2

Δικαίως, λοιπόν, τους κατηγορούν ως ανθρώπους που έχουν ήδη κυριευθεί από φθόνο, παρά ως ανθρώπους που φροντίζουν πραγματικά για τη σωτηρία του λαού. Και επειδή γίνεται πολύς λόγος που τους κατηγορεί για αυτά, το γεγονός δεν διαφεύγει από τους άρχοντες, και, όπως είναι φυσικό, το πλήθος έχει έρθει σε σύγκρουση μαζί τους, καθώς ευλόγως έχει ήδη εκπλαγεί από τον Κύριο, διψά υπερβολικά να πιστέψει σε αυτόν και πλέον δεν αντέχει καθόλου τον ζυγό της πλεονεξίας των αρχόντων, έχοντας στον νου του να κάνει εκείνο που λέγεται στους Ψαλμούς: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους και ας απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό τους». Διότι, επειδή δεν υπέταξαν τον νου του πλήθους στα διατάγματα του νόμου, αλλά τον υπέταξαν στις δικές τους επινοήσεις, και διδάσκοντας ως διδασκαλίες ανθρώπινες εντολές, εγκατέλειψαν την ευθεία και βατή οδό και έστελναν σε γκρεμούς και λάκκους εκείνους που ήταν ήδη έτοιμοι να σωθούν και οδηγούνταν από μόνοι τους στην ορθότητα της σκέψης. <Και έστειλαν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι υπηρέτες για να τον πιάσουν.> Παρόλο που ο νόμος έχει διακηρύξει: «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις», και έχει διαλαλήσει ξεκάθαρα παντού το «Δεν θα ακολουθήσεις το πλήθος στην κακία», οι νομοφύλακες τρέφουν φονικές διαθέσεις, ενώ ταυτόχρονα υπερηφανεύονται ότι θεωρούν σεπτά τα όσα παρέδωσε ο Μωυσής και συνηθίζουν να επιπλήττουν όλους τους άλλους αν δεν έχουν την ίδια στάση.

Αλλά εκείνοι μεν βρίσκονταν σε αυτά. Οι Τύριοι όμως, λησμονώντας τη διαθήκη των αδελφών, συγκρούονταν με τα γένη, και τους έπειθαν να έχουν ως δούλους τους εξ αίματος αδελφούς, αναδεικνύοντας τους Ιδουμαίους, με τη δική τους σύμπραξη, πολύ πιο ισχυρούς από εκείνους που είχαν επικρατήσει. Εάν δε κάποιος έλεγε αυτό και για τους Μωαβίτες, οι οποίοι κατάγονταν από το αίμα του Λωτ, ότι δηλαδή οι Τύριοι αθέτησαν τη διαθήκη των αδελφών, είναι φανερό ότι εννοεί εκείνη μεταξύ του Αβραάμ και του Λωτ. Επειδή, όταν οι ποιμένες των δύο συγκρούστηκαν, «Είπε», λέει, «ο Αβραάμ στον Λωτ: Ας μην υπάρχει διαμάχη ανάμεσα σε εμένα και σε εσένα, και ανάμεσα στους ποιμένες μου και στους ποιμένες σου, διότι εμείς είμαστε άνθρωποι αδελφοί». Λέει λοιπόν ότι, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, δικαίως αυτή θα πυρποληθεί και θα συνταραχθεί εκ θεμελίων. Διότι το «Δεν θα ακολουθήσεις τους πολλούς στην κακία» είναι πάντοτε χρήσιμο. <Αυτά λέει ο Κύριος: Για τις τρεις ασέβειες της Ιδουμαίας και για τις τέσσερις, δεν θα ανακαλέσω την οργή μου εναντίον τους, διότι καταδίωξαν με ρομφαία τον αδελφό τους.> Ο λόγος μεταβαίνει πλέον στον ίδιο τον Ιδουμαίο, προφανώς σε αυτούς που κατάγονται από τον Ησαύ, και λέει ξεκάθαρα ότι και αυτοί θα υποστούν τις συνέπειες της οργής.

Και ας παραμείνουν λοιπόν αυτά ως εδώ για εμάς, και ας είναι επαρκής ο λόγος. Όμως, προς εκείνους που έχουν κληθεί στο να κρίνουν άλλους και στο αξίωμα που αρμόζει στους δικαστές, ο νόμος πάλι διακήρυσσε: «Δεν θα δεχθείς μάταιη φήμη», δηλαδή λόγο ψευδή και γεμάτο συκοφαντία. «Δεν θα συνταχθείς με το πλήθος για να παρεκκλίνεις μαζί με τους πολλούς, ώστε να διαστρέψεις την κρίση». Και πάλι, μετά από άλλα: «Δεν θα διαστρέψεις το δίκαιο του φτωχού κατά την κρίση του, από κάθε άδικο λόγο θα απέχεις». Διότι θα ταίριαζε πάρα πολύ το να είναι κανείς ακατηγόρητος στους λόγους του, για εκείνους που έχουν την εξουσία να δικάζουν, και είναι ανάγκη να εκφέρει ορθή κρίση αυτός που οφείλει να αποφασίζει για τον καθένα από τους κατηγορουμένους σύμφωνα με τη βούληση του νομοθέτη. Έχει δε προστεθεί ωφέλιμα και το εξής: «Δεν θα ελεήσεις τον φτωχό κατά την κρίση». Διότι είναι εύκολο και ευεπίφορο στους δικαστές το να μεροληπτούν, όταν ο κρινόμενος δεν είναι πλούσιος, καθώς ο άνθρωπος που βαρύνεται από τη φτώχεια είναι εντελώς ευάλωτος στην εκμετάλλευση· είναι όμως αρκετά ικανός ορισμένες φορές στο να μπορεί να εκβιάσει τον λόγο της δικαιοσύνης, προκαλώντας τον οίκτο των πιο ευαίσθητων δικαστών. Αποκλείει λοιπόν ο νόμος και το να αδικούνται και το να δέχονται αδικαιολόγητο οίκτο όσοι βρίσκονται σε ένδεια και αθλιότητα, διατηρώντας το κάλλος της δίκαιης κρίσης αδιάφθορο, και καθιστώντας τον δικαστή παντού εγγυητή της ισότητας· «Διότι δίκαια θα επιδιώξεις το δίκαιο», λέει.

Αυτό όμως που μόλις τώρα ήρθε στον λογισμό μου, θα το πω στην αγάπη σας. Διότι βλέποντας τον Θωμά, ο οποίος όταν απουσίαζε έγινε άπιστος, όταν όμως συγκεντρώθηκε μαζί με εκείνους που πίστεψαν δεν έχασε καθόλου την πίστη, σκέφτηκα ότι και ο αμαρτωλός άνθρωπος, αν απλώς αποφύγει τη συναναστροφή με τους φαύλους και συναναστρέφεται με τους δικαίους, δεν θα αποτύχει ποτέ ως προς τη δικαιοσύνη και τη σωτηρία της ψυχής μέσω αυτής. Και αυτό νομίζω υπαινίσσεται και ο ψαλμωδός προφήτης, όταν μακαρίζει όσους αποφεύγουν τη συνέλευση και τη συνοδοιπορία των διεφθαρμένων, και ένας άλλος προφήτης λέγοντας να μην είσαι μαζί με πολλούς για να πράξεις το κακό, αλλά και ο παροιμιαστής που λέει «σε σύναξη αμαρτωλών θα ανάψει φωτιά, ενώ εκείνος που συμπορεύεται με σοφούς, θα γίνει σοφός».

Διότι, όπως ακριβώς το να είναι οι άνθρωποι κακοί κατόπιν συμφωνίας παροργίζει περισσότερο τον Θεό, έτσι και το να είναι αγαθοί εν ομονοία, τον ευφραίνει περισσότερο. «Δεν θα ακολουθήσεις», λέει η Γραφή, «τους πολλούς στο κακό». Όλοι παρεξέκλιναν, ταυτόχρονα εξαχρειώθηκαν, και κατέστησαν σαν να άδουν μέσα στις κακίες τους. Δημιούργησε για τον εαυτό σου φίλους πριν από τους συγγενείς, πριν από όλους τους άλλους. Εάν ο ειρηνοποιός είναι υιός Θεού, πόσο μάλλον εκείνος που δημιουργεί φίλους; Εάν εκείνος που απλώς συμφιλιώνει ονομάζεται υιός Θεού, εκείνος που καθιστά φίλους αυτούς που συμφιλιώνονται, τίνος ανταμοιβής δεν θα καταστεί άξιος; Σε αυτήν την πνευματική συναλλαγή ας επιδοθούμε, ας κάνουμε τους εχθρούς φίλους μεταξύ τους, και εκείνους που δεν είναι μεν εχθροί, δεν είναι όμως ούτε φίλοι, και αυτούς ας τους συνενώσουμε, και προπάντων τους ίδιους τους εαυτούς μας.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο φιλάνθρωπος Θεός έτσι οικονόμησε, ώστε να συνυπάρχουν όλοι μαζί, και οι πονηροί και οι αγαθοί, προκειμένου και η κακία των πονηρών να ανακόπτεται, και η αρετή των αγαθών να αναδεικνύεται λαμπρότερη, και οι ράθυμοι να αποκομίζουν το μέγιστο κέρδος, εάν το επιθυμούν, από τη συναναστροφή τους με τους ενάρετους. Αναλογίσου, λοιπόν, την αρετή αυτού του δικαίου, πώς δηλαδή ανάμεσα σε ένα τόσο μεγάλο πλήθος ανθρώπων, οι οποίοι παρασύρονταν με πολλή ορμή προς την κακία, μόνος αυτός βάδισε την αντίθετη οδό, επιλέγοντας την αρετή ως προτιμότερη από την κακία. Και ούτε η ομοφωνία τους ούτε το τόσο μεγάλο πλήθος τον έκαναν πιο οκνηρό απέναντι στην οδό της αρετής, αλλά αντιθέτως, προλαβαίνοντας την εποχή του, εκπλήρωνε ήδη αυτό που επρόκειτο να ειπωθεί στο μέλλον από τον μακάριο Μωυσή, ότι «δεν θα συνταχθείς με τους πολλούς για την κακία».

«Εκείνος που την προσέχει δεν θα βρει ανάπαυση, ούτε θα κατασκηνώσει με ησυχία.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΗ΄. — Περί των αδέκαστων δικαστών και αυτών που έχουν καθαρά τα χέρια τους. και που αποδίδουν κρίση και δικαιοσύνη. «Δεν θα θανατώσεις τον αθώο και τον δίκαιο, και δεν θα αθωώσεις τον ασεβή.» «Δεν θα κακοποιήσετε καμία χήρα και κανένα ορφανό.» «Δεν θα συνταχθείς με το πλήθος για να διαστρέψεις την κρίση.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΕʹ. — Περί της δοκιμασίας προς τον Θεό, και ότι δεν πρέπει να εκπειράζουμε τον Θεό. «Δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου.» «Συνέχισε ο Κύριος ο Θεός να μιλά στον Άχαζ, λέγοντας: Ζήτησε για τον εαυτό σου ένα σημείο από Κύριον τον Θεό σου, είτε στο βάθος είτε στο ύψος. Και είπε ο Άχαζ: Δεν θα ζητήσω, ούτε θα εκπειράσω τον Κύριο.» «Ας μην εκπειράζουμε τον Κύριο, όπως ακριβώς τον εκπείρασαν μερικοί από αυτούς, και θανατώθηκαν από τα φίδια.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΣΤʹ. — Περί του πλήθους και του δήμου της πόλεως. «Δεν θα ακολουθήσεις τους πολλούς στο κακό. Δεν θα συνταχθείς με τους πολλούς για να διαστρέψεις τη δικαιοσύνη.» «Δεν θα υπακούσεις σε παράνομο έθνος.» «Μην αμαρτάνεις απέναντι στο πλήθος της πόλεως, και μην υποβιβάζεις τον εαυτό σου μέσα στον όχλο.» «Τρία πράγματα φοβήθηκε η καρδιά μου: τη διαβολή της πόλεως, τη συνάθροιση του όχλου και την ψευδή κατηγορία, που είναι όλα πιο οδυνηρά και από τον θάνατο.» Συνηθίζουν τα πλήθη, έστω και αν προς το παρόν συγκρατήσουν την οργή τους, σαν τη φωτιά που φωλιάζει στην ύλη, ή σαν το ρεύμα που συγκρατείται με τη βία, αν βρουν την κατάλληλη ευκαιρία, να αναφλέγονται και να ξεσπούν ορμητικά.