Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 23:20

Ότι ο Υιός έχει το όνομα του Πατρός, ως Θεός και Κύριος. Μαρτυρεί ο Πατήρ στο βιβλίο της Εξόδου: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάξει καθ' οδόν, ώστε να σε οδηγήσει στη γη την οποία σου ετοίμασα· πρόσεχε τον εαυτό σου και υπάκουέ τον· μην τον παρακούς. Διότι δεν θα σε συγχωρήσει· επειδή το όνομά μου βρίσκεται σε αυτόν.» Γι' αυτό ο Υιός λέγει στο Ευαγγέλιο: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατρός μου, και δεν με δεχθήκατε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε.» Και στον εκατοστό δέκατο έβδομο ψαλμό λέγει: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου.» Οι άγιοι προφήτες, λοιπόν, όχι μόνο Ήλιο δικαιοσύνης ονόμαζαν τον Σωτήρα, και αληθινό πρωινό φως, αλλά και λαμπάδα, και βραχίονα· όπως μαρτυρεί ο Θεός, λέγοντας μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Πλησιάζει ταχέως η δικαιοσύνη μου για να φανερωθεί· και το σωτήριό μου θα ανάψει ως λαμπάδα.» Κανένας ανθρώπινος λογισμός ας μην ερμηνεύει τα του Θεού. Δεν είναι δυνατόν να μάθει κανείς την αλήθεια, παρά μόνο εάν τη διδαχθεί από την ίδια. Όταν ο Μονογενής, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, γεννήθηκε από απειρόγαμη κόρη, εισάγοντας στον κόσμο, στον ανθρώπινο βίο, μια παράδοξη ωδίνη και έναν παράδοξο τοκετό· ενώ ήταν ακόμη βρέφος, τον κρατά στην αγκαλιά της η μητέρα του και τον προσφέρει στον ιερέα Συμεών.

ΙΑ΄. Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάξει στον δρόμο, ώστε να σε εισαγάγει στη γη την οποία σου ετοίμασα. Πρόσεχέ τον και εισάκουέ τον, μην απειθείς σε αυτόν, διότι δεν πρόκειται να σε συγχωρήσει· επειδή το όνομά μου βρίσκεται επάνω του. Αυτά, μαζί με τα υπόλοιπα προστάγματα, παραγγέλλει ο Κύριος στον λαό. Εάν, λοιπόν, μετά τον θάνατο του Μωυσή δεν συμπαρευρισκόταν στον λαό ο ίδιος ο Κύριος που του ομιλούσε στην έρημο, αλλά κάποιος άγγελος προηγείτο αυτών, δεν θα υπήρχε κανένα ζήτημα προς έρευνα στα χωρία αυτά. Επειδή όμως από την ιστορία φαίνεται ότι και μετά τον θάνατο του Μωυσή ο ίδιος ο Κύριος αποκαλύπτεται στον Ιησού του Ναυή και αναφέρει σαφώς στις προς αυτόν αποκαλύψεις, ότι όπως ακριβώς ήμουν με τον Μωυσή, έτσι θα είμαι και μαζί σου, και δεν θα σε εγκαταλείψω, ούτε θα σε παραβλέψω. Να έχεις δύναμη και να δείχνεις ανδρεία· διότι εσύ θα διαμοιράσεις σε αυτόν τον λαό τη γη, την οποία ορκίστηκα στους πατέρες σας να τους δώσω· και σε ολόκληρη τη Γραφή πουθενά δεν φαίνεται άγγελος να συμπαρίσταται ή να ομιλεί στον Ιησού, αλλά ο ίδιος ο Κύριος που και στον Μωυσή δηλώνεται με το Τετραγράμματο, ο οποίος νομίζω ότι είναι ο ίδιος με εκείνον που με μορφή άνδρα εμφανίστηκε μόνο μία φορά στον Ιησού. Διότι, όπως ακριβώς αναγράφεται ότι εμφανίστηκε στον Αβραάμ και στον Ιακώβ, έτσι και τώρα, προκειμένου να διδάξει τον θεράποντά του να μην τον θεωρεί ως τον πρώτο και αγένητο Θεό, αποκαλύπτεται ως αρχιστράτηγος της δυνάμεως Εκείνου.

Αλλά βεβαίως ο προφήτης του Θεού, αλλάζοντας το εκ γενετής όνομά του, ονομάζει τον άνδρα Ιησού σύμφωνα με το θείο νεύμα· όχι διαφορετικά [φανερώνοντας ότι] αυτός... θα καθοδηγούσε ολόκληρο τον λαό μετά τον δικό του θάνατο, και αφού η νομοθεσία που είχε θεσπιστεί από αυτόν θα μεταβαλλόταν κάποτε και θα λάμβανε τέλος, και κατά κάποιον τρόπο θα πέθαινε και αυτή παρομοίως με τον ίδιο τον Μωυσή, κανένας άλλος παρά μόνο ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, θα ηγούνταν μιας άλλης πολιτείας, ανώτερης από την προηγούμενη. Έτσι λοιπόν ο Μωυσής, ο πιο θαυμαστός από όλους τους προφήτες, έχοντας διαγνώσει με το θείο Πνεύμα και τις δύο προσωνυμίες του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, τίμησε με αυτές, σαν με βασιλικά διαδήματα, τους πιο εκλεκτούς από όλους τους άρχοντες του περιβάλλοντός του. Σε δύο άρχοντες και ηγέτες του λαού, δηλαδή στον αρχιερέα και στον προσωπικό του διάδοχο, απέδωσε κατά την αξία τους τις ονομασίες Χριστός και Ιησούς, ονομάζοντας δηλαδή τον Ααρών Χριστό και απονέμοντας το όνομα Ιησούς στον γιο του Ναυή, ως εκείνον που επρόκειτο να τον διαδεχθεί μετά τον θάνατό του. Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο η συγγραφή του ίδιου του Μωυσή κοσμήθηκε με τις προσηγορίες του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. 〈Από την Έξοδο〉. «Ιδού, αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάσσει στην οδό, ώστε να σε εισαγάγει στη γη που σου έχω ετοιμάσει. Να προσέχεις τον εαυτό σου και να τον υπακούς, να μην απειθείς σε αυτόν· διότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει εμπρός σου· διότι το όνομά μου βρίσκεται πάνω σε αυτόν».

Ο λαός, λοιπόν, έβλεπε τον στύλο της νεφέλης, εκείνος όμως μιλούσε στον Μωυσή. Ποιος όμως του μιλούσε, αν όχι προφανώς ο στύλος της νεφέλης, εκείνος που προηγουμένως είχε φανερωθεί στους πατέρες με ανθρώπινη μορφή; Έχει δε ήδη αποδειχθεί ότι αυτός δεν ήταν ο επί πάντων Θεός, αλλά άλλος, τον οποίο, εφόσον είναι ο Λόγος του Θεού, εμείς ονομάζουμε Χριστό, ο οποίος και τότε, εξαιτίας του πλήθους, γινόταν ορατός τόσο στον ίδιο τον Μωυσή όσο και στον λαό με τη μορφή στύλου νεφέλης, επειδή δεν μπορούσαν αυτοί, όπως οι πατέρες, να αντέξουν να τον δουν με ανθρώπινη μορφή. Διότι γνώρισμα των τελείων ήταν το να μπορούν να προΐδουν τη μέλλουσα κάποτε να συμβεί ένσαρκη επιφάνειά του στους ανθρώπους, την οποία, επειδή ούτε τότε ολόκληρος ο λαός ήταν σε θέση να δεχθεί, ευλόγως εμφανιζόταν σε αυτούς άλλοτε μεν μέσω πυρός, χάριν φόβου και κατάπληξης, άλλοτε δε μέσω νεφέλης..., ώστε να φαίνεται ότι τους νομοθετεί επισκιασμένα και καλυμμένα, και το ίδιο έκανε και προς τον Μωυσή εξαιτίας τους. «Της αυτής». Είπε ο Κύριος: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάξει στον δρόμο, ώστε να σε εισαγάγει στη γη την οποία σου ετοίμασα. Πρόσεχε τον εαυτό σου, εισάκουέ τον και μην τον παρακούς».

Και έχετε μάθει ότι ο Θεός υπόσχεται να αποστείλει τον άγγελό Του στον τόπο Του, για να αναπαύσει τον λαό· από το οποίο, τι θα μπορούσε να είναι πιο τιμητικό; Και ο μακάριος Μιχαίας λέει ότι είδε σε οπτασία τον Θεό και όλη τη δύναμη του ουρανού να παρίσταται ενώπιόν Του, και ο Δανιήλ λέει ότι είδε χίλιες χιλιάδες να Τον υπηρετούν, ενώ ο Ιακώβ ονομάζει «παρεμβολή Θεού» τη συνάντηση με τους αγγέλους. Και θα μπορούσε κανείς να βρει χιλιάδες αναφορές όπου η θεία Γραφή μαρτυρεί την ύψιστη δόξα στις ουράνιες δυνάμεις. Διότι διστάζουμε να παραθέσουμε τον λόγο του Αποστόλου, μήπως υποστεί πάλι την κατηγορία: «Από πού τα πήρε αυτά και τα λέει;». Ειδάλλως, και ο ίδιος διακηρύσσει ρητά: «Διαμαρτύρομαι ενώπιον του Θεού, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, και των εκλεκτών αγγέλων». Και αναφέρει ότι με φωνή αρχαγγέλου θα σημανθεί η παρουσία του Κυρίου. Όσο βέβαια για τα Χερουβίμ ή τα Σεραφίμ, δεν μπορούμε να πούμε τίποτα, επειδή ο συγγραφέας έμαθε από τον Εβραίο —όποιος και αν είναι ο Εβραίος που υπονοείται από αυτόν— ότι ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα σεμνύνονται με αυτά. Ποιος λοιπόν είναι τόσο τολμηρός, ώστε να ισχυριστεί ότι εκείνοι που απομακρύνθηκαν από τη δική τους αξία και υπέστησαν πτώση, μαρτυρούνται με τόση δόξα από το Άγιο Πνεύμα;

ΤΙΤΛΟΣ Ζʹ. — Περί αγγέλων: ότι ο Θεός μάς όρισε αγγέλους φύλακες. «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάξει στον δρόμο, ώστε να σε εισαγάγει στη γη την οποία σου ετοίμασα. Πρόσεχε τον εαυτό σου και εισάκουσέ τον και μην του απειθήσεις· διότι δεν πρόκειται να σου χαριστεί. Επειδή το όνομά μου είναι σε αυτόν.» «Έθεσε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού.» «Προσέχετε να μην καταφρονήσετε ούτε έναν από αυτούς τους μικρούς· διότι σας λέω ότι οι άγγελοί τους στους ουρανούς βλέπουν το πρόσωπο του Πατέρα μου, ο οποίος βρίσκεται στους ουρανούς.» Ο Απόστολος, γνωρίζοντας πως οι άγγελοι έχουν οριστεί στους ανθρώπους σαν ένα είδος παιδαγωγών ή παιδονόμων, τους επικαλέστηκε ως μάρτυρες.

Στο δε βιβλίο της Εξόδου, το γεγονός ότι το όνομα του ίδιου του Θεού ήταν και Ιησούς, το οποίο λέει ότι δεν είχε φανερωθεί ούτε στον Αβραάμ ούτε στον Ιακώβ, εξαγγέλθηκε ομοίως με μυστηριώδη τρόπο μέσω του Μωυσή, και εμείς το έχουμε κατανοήσει. Έχει δε λεχθεί ως εξής: Και είπε ο Κύριος στον Μωυσή: Πες σε τούτον τον λαό: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάξει στον δρόμο, ώστε να σε εισαγάγει στη γη που σου ετοίμασα. Πρόσεχέ τον και εισάκουέ τον, μην τον παρακούς. Διότι δεν θα σε συγχωρήσει, επειδή το όνομά μου είναι επάνω του. Ποιος λοιπόν εισήγαγε στη γη τους πατέρες σας; Κατανοήστε επιτέλους ότι είναι εκείνος που ονομάστηκε με αυτό το όνομα, Ιησούς, ενώ προηγουμένως ονομαζόταν Αυσής. Διότι εάν το κατανοήσετε αυτό, θα κατανοήσετε και ότι το όνομά Του ήταν εκείνου που είπε στον Μωυσή: διότι το όνομά μου είναι επάνω του.