Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 23:21

Εάν λοιπόν, σε όλο το βιβλίο του Ιησού πουθενά δεν αναφέρεται ότι παρίσταται άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος φανερώνεται σε όλη τη νομοθεσία που δόθηκε μέσω του Μωυσή· μαρτυρεί εξάλλου σαφώς η Γραφή λέγοντας: «Και ήταν ο Κύριος μαζί με τον Ιησού»· για ποιον άραγε θα μπορούσε να ειπωθεί: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε οδηγήσει στη γη την οποία σου ετοίμασα;» Φαίνεται λοιπόν ότι διά μέσου αυτών των λόγων δεν υποδηλώνει κανέναν άλλον παρά τον ίδιο τον Ιησού. Διότι αυτός εισήγαγε τον λαό στη γη της επαγγελίας, όπως ακριβώς φανερώνουν και τα λόγια του Θεού προς αυτόν όταν λέει: «Να είσαι ισχυρός και ανδρείος· διότι εσύ θα διαμοιράσεις στον λαό τούτο τη γη, για την οποία ορκίστηκα στους πατέρες σας γι' αυτόν». Επομένως, δίνει εκ των προτέρων εντολή στον λαό λέγοντας: «Πρόσεχέ τον και εισάκουσέ τον· μην τον παρακούσεις». Και δεν πρέπει να απορεί κανείς εάν τον ονόμασε άγγελο, επειδή με αυτή την προσωνυμία αποκαλεί και τον Ιωάννη η προφητεία που λέει: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα κατασκευάσει την οδό μου μπροστά σου». Εάν λοιπόν τα προαναφερθέντα αναφέρονται συνολικά στον Ιησού του Ναυή, δες πώς λέει γι' αυτόν ο Κύριος: «διότι το όνομά μου έχει επικληθεί επάνω του». Και ποιο άραγε άλλο όνομα, παρά το ίδιο το όνομα «Ιησούς»;

Διότι το όνομα Ιησούς δεν ήταν το πραγματικό όνομα του ανδρός που εμφανιζόταν τότε· επειδή προηγουμένως ονομαζόταν Αυσής. Πρώτος όμως ο Μωυσής, ως θεοφόρος, τον ονομάζει Ιησού, κινούμενος προφανώς από θειότερο πνεύμα, έτσι ώστε να εκπληρωθεί ο λόγος του Κυρίου που έδωσε τον χρησμό, ο οποίος είπε: «διότι το όνομά μου βρίσκεται επάνω του», τον οποίο (Κύριο) πολλές φορές αποδείξαμε ότι είναι ο προϋπάρχων Λόγος του Θεού. Ιησούς ήταν το όνομα που έδωσε ο Μωυσής στον Αυσή, όπως μαρτυρεί η Θεία Γραφή, η οποία τήρησε με μεγάλη ακρίβεια το γεγονός ότι δεν τον ονόμασε με αυτό το όνομα σε καμία άλλη περίπτωση, παρά μόνο όταν, σύμφωνα με τον χρησμό, τον απέστειλε ως αγγελιοφόρο πριν από τον λαό για να κατασκοπεύσει τη γη της επαγγελίας. Επομένως, μέσω αυτών, φαίνεται ξεκάθαρα ότι ο Μωυσής γνώριζε και την προσηγορία του Σωτήρος μας Ιησού. Όπως ακριβώς λοιπόν το όνομα «Ιησούς» βρίσκεται πρώτα σε αυτόν στα υπό εξέταση χωρία, έτσι φαίνεται ότι αυτός ήταν και ο πρώτος που προσαγόρευσε το όνομα «Χριστός», ενώ πριν από τους χρόνους του, από καταβολής του αιώνος, κανείς ποτέ μέχρι τότε δεν είχε προσαγορευθεί από κανέναν ούτε Ιησούς ούτε Χριστός.

Αλλά βεβαίως ο προφήτης του Θεού, αλλάζοντας το εκ γενετής όνομά του, ονομάζει τον άνδρα Ιησού σύμφωνα με το θείο νεύμα· όχι διαφορετικά [φανερώνοντας ότι] αυτός... θα καθοδηγούσε ολόκληρο τον λαό μετά τον δικό του θάνατο, και αφού η νομοθεσία που είχε θεσπιστεί από αυτόν θα μεταβαλλόταν κάποτε και θα λάμβανε τέλος, και κατά κάποιον τρόπο θα πέθαινε και αυτή παρομοίως με τον ίδιο τον Μωυσή, κανένας άλλος παρά μόνο ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, θα ηγούνταν μιας άλλης πολιτείας, ανώτερης από την προηγούμενη. Έτσι λοιπόν ο Μωυσής, ο πιο θαυμαστός από όλους τους προφήτες, έχοντας διαγνώσει με το θείο Πνεύμα και τις δύο προσωνυμίες του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, τίμησε με αυτές, σαν με βασιλικά διαδήματα, τους πιο εκλεκτούς από όλους τους άρχοντες του περιβάλλοντός του. Σε δύο άρχοντες και ηγέτες του λαού, δηλαδή στον αρχιερέα και στον προσωπικό του διάδοχο, απέδωσε κατά την αξία τους τις ονομασίες Χριστός και Ιησούς, ονομάζοντας δηλαδή τον Ααρών Χριστό και απονέμοντας το όνομα Ιησούς στον γιο του Ναυή, ως εκείνον που επρόκειτο να τον διαδεχθεί μετά τον θάνατό του. Με αυτόν λοιπόν τον τρόπο η συγγραφή του ίδιου του Μωυσή κοσμήθηκε με τις προσηγορίες του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. 〈Από την Έξοδο〉. «Ιδού, αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάσσει στην οδό, ώστε να σε εισαγάγει στη γη που σου έχω ετοιμάσει. Να προσέχεις τον εαυτό σου και να τον υπακούς, να μην απειθείς σε αυτόν· διότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει εμπρός σου· διότι το όνομά μου βρίσκεται πάνω σε αυτόν».

Ο λαός, λοιπόν, έβλεπε τον στύλο της νεφέλης, εκείνος όμως μιλούσε στον Μωυσή. Ποιος όμως του μιλούσε, αν όχι προφανώς ο στύλος της νεφέλης, εκείνος που προηγουμένως είχε φανερωθεί στους πατέρες με ανθρώπινη μορφή; Έχει δε ήδη αποδειχθεί ότι αυτός δεν ήταν ο επί πάντων Θεός, αλλά άλλος, τον οποίο, εφόσον είναι ο Λόγος του Θεού, εμείς ονομάζουμε Χριστό, ο οποίος και τότε, εξαιτίας του πλήθους, γινόταν ορατός τόσο στον ίδιο τον Μωυσή όσο και στον λαό με τη μορφή στύλου νεφέλης, επειδή δεν μπορούσαν αυτοί, όπως οι πατέρες, να αντέξουν να τον δουν με ανθρώπινη μορφή. Διότι γνώρισμα των τελείων ήταν το να μπορούν να προΐδουν τη μέλλουσα κάποτε να συμβεί ένσαρκη επιφάνειά του στους ανθρώπους, την οποία, επειδή ούτε τότε ολόκληρος ο λαός ήταν σε θέση να δεχθεί, ευλόγως εμφανιζόταν σε αυτούς άλλοτε μεν μέσω πυρός, χάριν φόβου και κατάπληξης, άλλοτε δε μέσω νεφέλης..., ώστε να φαίνεται ότι τους νομοθετεί επισκιασμένα και καλυμμένα, και το ίδιο έκανε και προς τον Μωυσή εξαιτίας τους. «Της αυτής». Είπε ο Κύριος: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάξει στον δρόμο, ώστε να σε εισαγάγει στη γη την οποία σου ετοίμασα. Πρόσεχε τον εαυτό σου, εισάκουέ τον και μην τον παρακούς».

«διότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει απέναντί σου· διότι το όνομά μου βρίσκεται επάνω του», και σε άλλο σημείο: «Είπε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Βάδισε και οδήγησε τον λαό στον τόπο για τον οποίο σου μίλησα· ιδού, ο άγγελός μου προπορεύεται μπροστά σου», και πάλι: «Και είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Πήγαινε και ανέβα από εδώ, εσύ και ο λαός», και στη συνέχεια: «και θα αποστείλω μαζί μπροστά σου τον άγγελό μου».

Στο δε βιβλίο της Εξόδου, το γεγονός ότι το όνομα του ίδιου του Θεού ήταν και Ιησούς, το οποίο λέει ότι δεν είχε φανερωθεί ούτε στον Αβραάμ ούτε στον Ιακώβ, εξαγγέλθηκε ομοίως με μυστηριώδη τρόπο μέσω του Μωυσή, και εμείς το έχουμε κατανοήσει. Έχει δε λεχθεί ως εξής: Και είπε ο Κύριος στον Μωυσή: Πες σε τούτον τον λαό: Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, για να σε φυλάξει στον δρόμο, ώστε να σε εισαγάγει στη γη που σου ετοίμασα. Πρόσεχέ τον και εισάκουέ τον, μην τον παρακούς. Διότι δεν θα σε συγχωρήσει, επειδή το όνομά μου είναι επάνω του. Ποιος λοιπόν εισήγαγε στη γη τους πατέρες σας; Κατανοήστε επιτέλους ότι είναι εκείνος που ονομάστηκε με αυτό το όνομα, Ιησούς, ενώ προηγουμένως ονομαζόταν Αυσής. Διότι εάν το κατανοήσετε αυτό, θα κατανοήσετε και ότι το όνομά Του ήταν εκείνου που είπε στον Μωυσή: διότι το όνομά μου είναι επάνω του.