Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 23:7

Ψιθύριζαν· διότι δεν τολμούσαν να τα προβάλλουν αυτά φανερά, επειδή φοβούνταν το πλήθος. Εκστόμισαν παράνομο λόγο εναντίον μου. Το: «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν». Το ότι αυτός ήταν παράνομος, είναι φανερό από το ρητό: «Δεν θα θανατώσεις αθώο και δίκαιο». «Μήπως αυτός που κοιμάται δεν θα σηκωθεί ξανά;» Περιγελά τα σχέδια των Ιουδαίων, επειδή νόμιζαν ότι με τον θάνατο θα τον συντρίψουν σαν έναν από εμάς. Εκείνος όμως λέει: Πώς νομίζετε ότι θα περιβάλετε με θάνατο τη ζωή; Διότι για εμένα το πάθος είναι ύπνος. Και κατ' ανάγκην αναφέρει ότι μετά την κοίμηση ακολουθεί η ανάσταση. Και εφόσον η κοίμηση είναι ο θάνατος, αναγκαστικά τον θάνατο θα ακολουθήσει και η ανάσταση.

Ποιος είναι, λοιπόν, ο τρόπος της επιχειρηματολογίας σε αυτό το ζήτημα, ή πώς παρουσιάζει τον εαυτό Του να κρίνει δίκαια, ενώ εκείνους καθόλου, θα ειπωθεί ξανά. Θεράπευσε το Σάββατο τον παράλυτο, ελέησε έναν άνθρωπο που είχε αναλώσει μακρά χρόνια στην ασθένεια, εκφέροντας προφανώς ορθή και αγαθή κρίση για αυτόν. Διότι έπρεπε να σπλαχνιστεί τον κατάκοιτο ακόμη και το Σάββατο, και σε καμία περίπτωση να περιορίσει το έλεος από σεβασμό προς το Σάββατο, επιδεικνύοντας μια εντελώς μάταιη ευλάβεια. Όπως ακριβώς και κατά το Σάββατο ο Πατέρας είναι ενεργός σχετικά με την οικονομία των κτισμάτων, και πάντοτε μέσω του Υιού, έτσι και Αυτός. Διότι έκρινε ότι δεν έπρεπε να στερηθεί το έλεος ο έχων ανάγκη ελέους κατά το Σάββατο εξαιτίας του Σαββάτου, επειδή γνώριζε πως ο Υιός του ανθρώπου είναι κύριος του Σαββάτου· διότι δεν πλάστηκε ο άνθρωπος για το Σάββατο, αλλά το Σάββατο για τον άνθρωπο. Επομένως, είναι ορθή και αγαθή η κρίση του Σωτήρα για αυτά, αφού δεν εμπόδισε εξαιτίας του Σαββάτου τη φιλανθρωπία προς τον κατάκοιτο, αλλά αυτό που γνωρίζει ως Θεός να ενεργεί (διότι πηγή της αγαθότητας είναι η θεία φύση), αυτό ακριβώς έπραξε και κατά το Σάββατο. Η κρίση όμως των Ιουδαίων, οι οποίοι δυσανασχετούσαν εναντίον Του εξαιτίας του Σαββάτου, και για τον λόγο αυτόν σχεδίαζαν να φονεύσουν Αυτόν που σε τίποτα δεν είχε αδικήσει, πώς να μην είναι εντελώς ασύμβατη με τους θείους νόμους; Διότι είναι γεγραμμένο: «Αθώον και δίκαιον δεν θα φονεύσεις».

Πείτε μου λοιπόν, λέει, εσείς που κατακρίνετε εκείνον που προθυμοποιείται να ελεεί την ημέρα του Σαββάτου, εσείς που εκδίδετε την πιο αποτρόπαιη απόφαση εναντίον εκείνων που ευεργετούν και που καταδικάζετε ανελέητα τους ευσπλαγχνικούς· άραγε δεν έχει δοθεί σε εσάς μέσω του Μωυσή, τον οποίο πάντοτε θαυμάζετε, η εντολή να μη φονεύετε; Δεν τον ακούσατε που λέει: «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις»; Γιατί, λοιπόν, λυπείτε και τον δικό σας Μωυσή, παραβαίνοντας τόσο εύκολα τον νόμο που θεσπίστηκε μέσω αυτού; Και έλεγχος και ξεκάθαρη απόδειξη αυτού είναι το ότι διώκετε εμένα που δεν έχω αμαρτήσει σε τίποτα, και βιάζεστε να θανατώσετε άδικα εκείνον που με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να κατηγορηθεί ότι αξίζει να πάθει κάτι τέτοιο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Ότι, αντίθετα με τις αμαθείς δοξασίες των Ελλήνων, τα ανθρώπινα δεν υπόκεινται αναγκαστικά στις ώρες του πεπρωμένου, αλλά με δική μας προαίρεση προχωρούμε τόσο προς το αγαθό όσο και προς το αντίθετό του· και ότι διοικούμαστε από το θέλημα του Θεού. «Ζητούσαν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι να τον πιάσουν· και κανείς δεν άπλωσε πάνω του το χέρι, διότι δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του.» Καταπληγωμένοι από τους ελέγχους οι Φαρισαίοι, και βλέποντας ότι η σιωπή τους απέναντι σε αυτά δεν ήταν αζήμια για τη δική τους κακοτροπία, αλλά αντίθετα ωφελούσε τα πλήθη· διότι πείθονταν κατά κάποιο τρόπο στο ότι έπρεπε πλέον να ομολογήσουν πως αυτός είναι ο Χριστός· παρασύρονται στο συνηθισμένο τους θράσος και διψούν και πάλι να μιαιφονήσουν. Αφού απώθησαν τον σεβασμό προς τον νόμο ως κάτι το εντελώς άχρηστο για αυτούς, και αφού θεώρησαν ως μηδαμινά όσα αναφέρονται στα ιερά γράμματα, και χωρίς να αξιώσουν καμίας μνήμης το «δεν θα θανατώσεις αθώο και δίκαιο», νοσούν από την πιο άδικη μανία κατά του Χριστού. Αλλά, λόγω της θείας ισχύος, η έκβαση των εγχειρημάτων τους ανατρέπεται πάλι στο εντελώς αντίθετο. Διότι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «ο δόλιος δεν θα επιτύχει θήραμα». Ζητούν λοιπόν να τον πιάσουν, όπως λέει ο Ευαγγελιστής, εμφανίζοντας τη σιωπή τους κατά τους ελέγχους ως εκούσια και αυθαίρετη, και αποκρούοντας με την κατοπινή οργή τους την εντύπωση ότι παρεμποδίστηκαν από αυτόν.

Δικαίως, λοιπόν, τους κατηγορούν ως ανθρώπους που έχουν ήδη κυριευθεί από φθόνο, παρά ως ανθρώπους που φροντίζουν πραγματικά για τη σωτηρία του λαού. Και επειδή γίνεται πολύς λόγος που τους κατηγορεί για αυτά, το γεγονός δεν διαφεύγει από τους άρχοντες, και, όπως είναι φυσικό, το πλήθος έχει έρθει σε σύγκρουση μαζί τους, καθώς ευλόγως έχει ήδη εκπλαγεί από τον Κύριο, διψά υπερβολικά να πιστέψει σε αυτόν και πλέον δεν αντέχει καθόλου τον ζυγό της πλεονεξίας των αρχόντων, έχοντας στον νου του να κάνει εκείνο που λέγεται στους Ψαλμούς: «Ας διαρρήξουμε τους δεσμούς τους και ας απορρίψουμε από πάνω μας τον ζυγό τους». Διότι, επειδή δεν υπέταξαν τον νου του πλήθους στα διατάγματα του νόμου, αλλά τον υπέταξαν στις δικές τους επινοήσεις, και διδάσκοντας ως διδασκαλίες ανθρώπινες εντολές, εγκατέλειψαν την ευθεία και βατή οδό και έστελναν σε γκρεμούς και λάκκους εκείνους που ήταν ήδη έτοιμοι να σωθούν και οδηγούνταν από μόνοι τους στην ορθότητα της σκέψης. <Και έστειλαν οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι υπηρέτες για να τον πιάσουν.> Παρόλο που ο νόμος έχει διακηρύξει: «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις», και έχει διαλαλήσει ξεκάθαρα παντού το «Δεν θα ακολουθήσεις το πλήθος στην κακία», οι νομοφύλακες τρέφουν φονικές διαθέσεις, ενώ ταυτόχρονα υπερηφανεύονται ότι θεωρούν σεπτά τα όσα παρέδωσε ο Μωυσής και συνηθίζουν να επιπλήττουν όλους τους άλλους αν δεν έχουν την ίδια στάση.

Καθώς λοιπόν οι Ιουδαίοι οπωσδήποτε ψιθύριζαν αυτά κρυφά μεταξύ τους, ή και τα σκέφτονταν μέσα τους, ο Κύριος τους προλαβαίνει πάλι, γνωρίζοντας τα κινήματα των διαλογισμών μέσα τους· διότι είναι αληθινός Θεός. Και γι' αυτό λέει: «Εγώ μιλώ για όσα έχω δει παρά τω Πατρί», παρατήρησα τη φύση του Πατέρα μου, είδα συχνά αφ' εαυτού μου και μέσα στον εαυτό μου Αυτόν που με γέννησε, και έγινα θεατής των θελημάτων Του. Είδα, δηλαδή μέσω της έμφυτης γνώσης, ποια έργα αγαπά, και αυτά ακριβώς σας λέω, και δεν θα αποδειχθεί ότι έχω πει τίποτα απολύτως ασύμφωνο, ούτε διέταξα κάτι αντίθετο προς το θέλημά Του. Σε εκείνα φρόντισα να καλέσω τους ακροατές μου, χωρίς να τους απομακρύνω από τα δικά μου· διότι μέσα σε εμένα βρίσκονται τα δικά Του, και τα δικά μου πάλι μέσα σε Αυτόν. Αλλά αν, παρόλο που έχω τέτοια φύση και έχω το ίδιο θέλημα σε όλα με τον Θεό και Πατέρα, θεωρούμαι από εσάς ως μη αληθινός και νομίζετε ότι σας αποπλανώ από τις θείες διδασκαλίες, ας καταρριφθεί η κατηγορία, απορρίψτε την υποψία· πράξτε όσα ακούσατε από τον Πατέρα, ο οποίος σας έχει μιλήσει μέσω του Μωυσή, εφαρμόστε την εντολή, τον ακούσατε να λέει: «Αθώον και δίκαιον δεν θα φονεύσεις». Πώς λοιπόν ζητάτε να με σκοτώσετε, παραβαίνοντας την εντολή του Πατέρα;

Διδασκόμαστε, λοιπόν, από αυτό να μην προσβλέπουμε στις δικές μας αδυναμίες και κάποιες φορές να αποφεύγουμε νωθρά και εντελώς απρόθυμα την υπηρεσία του Θεού, αλλά μάλλον να στηριζόμαστε σε Εκείνον που έχει τη δύναμη να ενισχύει τους πάντες, και ο Οποίος μας χαρίζει κατορθώματα που ξεπερνούν τη φύση και κάθε ελπίδα για να σεμνυνόμαστε. <Οδηγούν, λοιπόν, τον Ιησού από τον Καϊάφα στο πραιτώριο· και ήταν πρωί· και οι ίδιοι δεν εισήλθαν στο πραιτώριο, για να μη μιανθούν, αλλά για να φάνε το πάσχα.> «Δίκαιη κρίση να κρίνετε» και «αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις»· ενώ ο νόμος και η θεία εντολή διακηρύττουν αυτά τα πράγματα τόσο ρητά, οι άθλιοι ερυθριούν κάπως λόγω της έλλειψης κατηγοριών, έστω και χωρίς να το θέλουν. Επειδή όμως διαπιστώνουν πλέον ότι η μανία τους εναντίον του Χριστού είναι απροφάσιστη, και καθώς εμποδίζονται από το να διαπράξουν οι ίδιοι τον φόνο εξαιτίας του επικείμενου αγνισμού (διότι επρόκειτο ήδη να θυσιάσουν το πάσχα, σύμφωνα με τον νόμο που γι' αυτούς δεν είχε πια καμία ισχύ), τον προσάγουν στον Πιλάτο. Από την πολλή τους μάλιστα ασυνεσία, πίστευαν ότι δεν θα εμπλέκονταν καθόλου στο έγκλημα της άδικης μιαιφονίας, εάν δεν ήταν οι ίδιοι οι αυτουργοί, αλλά μάλλον τον παρέδιδαν στα χέρια κάποιου άλλου για να υποστεί εκείνο, έστω κι αν αυτό που είχαν στο μυαλό τους ήταν αντίθετο με τους νόμους του Μωυσή. Και θα αποδειχθεί ότι, εκτός αυτού, έχουν πράξει και κάτι άλλο πάρα πολύ γελοίο.

Αναζητώντας δε περισσότερο ανταλλάγματα από αυτούς που τους τα προσέφεραν, καταδίκαζαν κάποιες φορές ανόσια τους αδικημένους, βγάζοντας εναντίον τους εντελώς παράνομες αποφάσεις. Εξαιτίας ακριβώς του να κρίνουν άδικα και να υποκύπτουν αισχρά στα χρήματα, έφτασαν στο σημείο να φερθούν ασεβώς και απέναντι στον ίδιο τον Χριστό. Διότι, προκειμένου να καρπώνονται τα δώρα των λαών, δεν αποδέχθηκαν τον Κύριο του αμπελώνα, κάνοντας δική τους κληρονομιά αυτό που μόνο σε Εκείνον άρμοζε και οφειλόταν. Διότι τον σκότωσαν, παρότι ήταν αθώος και δίκαιος, αν και ο νόμος λέει: «Δεν θα θανατώσεις αθώο και δίκαιο». <Γι' αυτό τα εξής λέγει ο Δεσπότης Κύριος Σαβαώθ: Αλίμονο στους ισχυρούς του Ισραήλ· διότι δεν θα καταπαύσει ο θυμός μου ενάντια στους αντιπάλους, και θα εφαρμόσω κρίση εναντίον των εχθρών μου.> Την ευθύνη για την καταστροφή της Ιερουσαλήμ την αποδίδει σε εκείνους που είχαν αναλάβει να ηγούνται, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα.

Διότι πώς να μην είναι άνομοι και γεμάτοι από κάθε πονηριά, εκείνοι που έσπευσαν να θανατώσουν αυτόν που καλεί στη ζωή, αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, αν και ο νόμος λέει με σαφήνεια: «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις;» Πώς κάθε γλώσσα των Ιουδαίων δεν μίλησε άδικα; Διότι κραύγαζαν εναντίον του Χριστού στον Πιλάτο λέγοντας: «Πάρε, πάρε, σταύρωσέ τον». Και, «Εάν δεν σκοτώσεις αυτόν, δεν είσαι φίλος του Καίσαρα». <Σε όλα αυτά ο θυμός δεν αποστράφηκε, αλλά το χέρι παραμένει υψωμένο. Και η ανομία θα καεί σαν φωτιά, και θα καταναλωθεί από τη φωτιά σαν ξερό αγριόχορτο· και θα αναφλεγεί μέσα στα δάση του δρυμού, και θα καταφάγει όλα τα περίχωρα των βουνών· εξαιτίας του θυμού της οργής του Κυρίου, όλη η γη κατακάηκε, και ο λαός θα είναι σαν να έχει καεί από φωτιά. Ο άνθρωπος δεν θα σπλαχνιστεί τον αδελφό του, αλλά θα στραφεί προς τα δεξιά, διότι θα πεινάσει, και θα φάει από τα αριστερά, και κανένας άνθρωπος δεν θα χορτάσει τρώγοντας τις σάρκες του δικού του βραχίονα. Διότι ο Μανασσής θα φάει τον Εφραίμ, και ο Εφραίμ τον Μανασσή· διότι μαζί θα πολιορκήσουν τον Ιούδα.> Ενώ η θεία οργή βρισκόταν ακόμη στο αποκορύφωμά της, και ήταν επικρεμάμενο το ίδιο το χέρι που επέφερε τη μάστιγα και τις τιμωρίες σε αυτούς, προσπαθεί να προαναγγείλει με σαφήνεια καθένα από αυτά που πρόκειται να συμβούν, καθιστώντας τους ακροατές πιο συνετούς μέσω του φόβου.

Είναι, λοιπόν, τα μεν του Ματθαίου ακρίβεια αφήγησης, τα δε του Λουκά συντομία. Και σε όλους τους ευαγγελιστές βρίσκουμε μια τέτοια οικονομία, καθώς καθένας από αυτούς πότε διηγείται με ακρίβεια, και πότε με συντομία. <Εζήτησαν οι αρχιερείς και οι γραμματείς να επιβάλουν επάνω του τα χέρια τους.> (A f. 264, C f. 149 b) Φούντωσε πάλι σε αχαλίνωτες οργές το εργαστήριο των Φαρισαίων, και θέλουν να θανατώσουν αυτόν που έγινε άνθρωπος για την κατάργηση του θανάτου. Αλλά διέκοψε το ανόσιο εγχείρημά τους ο φόβος του λαού. Διότι δεν ήταν γι' αυτούς το ζητούμενο η ευσέβεια προς τον Θεό, ούτε λειτούργησε ως χαλινάρι σε αυτούς η εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή, η οποία λέει: «Αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις». Προτιμούν δε τον ανθρώπινο φόβο περισσότερο από τον σεβασμό προς τον Θεό. Ποια είναι όμως για αυτούς η αιτία και η πρόφαση αυτής της μανίας;

Το ποια είναι τα εγκλήματα αυτών από τον Ισραήλ, το διασαφηνίζει πλήρως. Διότι λέει ότι πούλησαν για ασήμι τον δίκαιο και τον φτωχό για ένα ζευγάρι υποδήματα, δηλαδή δεν ανέχονταν να λένε τα ορθά και τα δίκαια, και να αποδίδουν δικαιοσύνη σύμφωνα με τον νόμο για τον καθένα από αυτούς που κρίνονταν. Αλλά αν τύχαινε κάποιος άνδρας δίκαιος, σώφρων και επιεικής, μετριόφρων και απαλλαγμένος από αλαζονεία· διότι ένας τέτοιος θα μπορούσε να νοηθεί ταυτόχρονα και δίκαιος και φτωχός, δηλαδή πτωχός τω πνεύματι· να συρθεί σε δικαστήριο από κάποιον από τους ισχυρότερους, αυτός έχει πουληθεί στους εχθρούς του, καίτοι ο νόμος ρητώς ορίζει: «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση»· και πάλι: «Αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις». Διότι εκείνος στον οποίο έχει εμπιστευθεί το έργο της κρίσεως, εγκαθίσταται οπωσδήποτε στη θέση του Θεού, στον οποίο και μόνο ανήκει κατεξοχήν η κρίση. «Διότι ένας είναι ο νομοθέτης και κριτής», σύμφωνα με τη φωνή του αγίου. Επομένως, εκείνος που παραχαράσσει τον λόγο του δικαίου και αποβλέπει σε πρόσωπα, προσβάλλει οπωσδήποτε το θείο αξίωμα, και εναντιώνεται στον Θεό που λέει: «Κρίνετε δίκαιη κρίση, και δείχνετε έλεος και οικτιρμό ο καθένας προς τον πλησίον του». Τους κατηγορεί, λοιπόν, ότι πουλούν στους εχθρούς τον δίκαιο και τον φτωχό, και ότι έχουν συνηθίσει να το κάνουν αυτό για λίγα και ευτελέστατα κέρδη, τα οποία μόλις και μετά βίας θα αρκούσαν σε αυτούς που τα λαμβάνουν για την αγορά υποδημάτων.

Η κρίση που εκδόθηκε εναντίον του Χριστού ήταν διεστραμμένη και ο νόμος καταλύθηκε. Διότι, αυτόν που ήταν ορθότερο να τιμούν ως Θεό, και εξαιτίας αυτού ως θαυματουργό, δεν έπαψαν να τον συκοφαντούν οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων, και με την αχαλίνωτη γλώσσα τους κάνοντας τα πάντα, δεν υπάρχει καμία ατοπία που να μην τόλμησαν να εκστομίσουν εναντίον του. Έτσι, άλλοτε μεν νόμιζαν ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, άλλοτε πάλι τον αποκαλούσαν μέθυσο και δαιμονισμένο. Έπειτα, ενώ έπρεπε να τον ονομάζουν Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων, τον σκότωσαν ανόσια, εκδίδοντας εναντίον του διεστραμμένη απόφαση οι άθλιοι, μολονότι ο νόμος όριζε σαφώς: «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις». Τους επέκρινε δε ο Χριστός και για άλλο λόγο, ότι δηλαδή δεν ανέχονταν να σκέπτονται ορθά και δίκαια, αλλά σιωπούσαν και έκλειναν τρόπον τινά το μάτι της διανοίας τους σε όσα όριζε ο Μωυσής, αν και παραβίαζε τον νόμο περί Σαββάτου· και αντιθέτως επιτίθεντο, και μάλιστα πολύ σκληρά, για τα θεοπρεπή έργα που ο ίδιος επιτελούσε κατά την ημέρα του Σαββάτου. Διότι είπε τα εξής: «Ένα έργο έκανα και όλοι απορείτε. Γι' αυτό ο Μωυσής σας έδωσε την περιτομή, όχι επειδή προέρχεται από τον Μωυσή, αλλά από τους πατέρες, και το Σάββατο περιτέμνετε άνθρωπο. Εάν ο άνθρωπος δέχεται περιτομή το Σάββατο για να μην καταλυθεί ο νόμος του Μωυσή, με εμένα οργίζεστε επειδή έκανα ολόκληρο τον άνθρωπο υγιή το Σάββατο;»

Και τι έλεγε; «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;» <Εναντίον μου ψιθύριζαν όλοι οι εχθροί μου.> (A f. 224) Υποδηλώνει τις σκευωρίες των Ιουδαίων εναντίον του και τα κρυφά τους σχέδια. Διότι, επειδή φοβούνταν το πλήθος, δεν τολμούσαν να τα προβάλουν αυτά φανερά, αλλά έκαναν συμβούλιο στα κρυφά. Διότι ο ψιθυρισμός είναι λόγος χωρίς παρρησία και κρυφή κακολογία, όπως ακριβώς η λοιδορία είναι η φανερή και κατά πρόσωπο κατηγορία. <Λόγο παράνομο κατέθεσαν εναντίον μου.> (A f. 224 b) Το «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Και ότι αυτός ο λόγος ήταν παράνομος, είναι φανερό από το λεχθέν: «Αθώον και δίκαιον δεν θα φονεύσεις». Εξάλλου, διατύπωσαν εναντίον του και κατηγορία περί τυραννίας, λέγοντας ότι κάνει τον εαυτό του βασιλιά, και εμποδίζει να δίνουν φόρο στον Καίσαρα. Αλλά και ψευδομάρτυρες αναζητούσαν εναντίον του Χριστού, και έπλαθαν ψεύδη. <Μήπως αυτός που κοιμάται δεν θα σηκωθεί ξανά;> (A f. 224 b) Ο Σωτήρας περιγελά τα σχέδια των Ιουδαίων, επειδή νόμιζαν ότι μέσω του θανάτου θα τον συντρίψουν, σαν να ήταν ένας από εμάς. Και λέει: Πώς νομίζετε ότι θα περιβάλετε με θάνατο τη ζωή; Διότι το να πεθάνω είναι για εμένα ύπνος, και ο θάνατος δεν γίνεται για την αναίρεση της ζωής, αλλά με σκοπό την ανάσταση. Διότι, εάν ανασταίνομαι τριήμερος, πώς ο δικός μου θάνατος δεν είναι ύπνος; <Διότι και ο άνθρωπος της ειρήνης μου, στον οποίο ήλπισα, κ.τ.λ.>

Ήταν λοιπόν δυνατόν, όπως είπα, από τα μεγαλαουργήματά του να αντιληφθεί κανείς αβίαστα ότι είναι αληθινός Θεός και Υιός του κατά φύσιν Θεού. Αλλά δεν ξέρω πώς, αν και οι Ισραηλίτες είχαν λάβει την παιδαγωγία του νόμου και είχαν μελετήσει τα συγγράμματα των αγίων προφητών, έπεσαν σε τέτοια αφροσύνη, ώστε και να τον αγνοήσουν, και να στραφούν εναντίον του με πικρία, και να συκοφαντούν ανόσια εκείνα από τα οποία ήταν επόμενο να μπορούσαν να αποκομίσουν όχι μικρή ωφέλεια, και να δουν εύκολα από τη λαμπρότητα των πράξεών του την υπερφυή και ασύγκριτη υπεροχή της δύναμης που υπήρχε μέσα του. Αντιθέτως, αστόχησαν στον σκοπό τους, και εκπίπτοντας σε ακάθεκτη αγριότητα και εξωθούμενοι ασύνετα σε ακράτητες οργές, του επιτίθονταν οι άθλιοι, άλλοτε λέγοντας: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;», άλλοτε λιθοβολώντας τον, και στο τέλος τον σταύρωσαν, καίτοι ο νόμος λέει ξεκάθαρα: «Αθώον και δίκαιον δεν θα σκοτώσεις». Για ποιους λόγους λοιπόν σκότωσαν τον Ιησού; Αλλά δεν θα είχαν τίποτα να πουν· «δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», όπως είναι γεγραμμένο. Και μάλιστα, ελέγχοντάς τους για την αθυροστομία τους, και προσπαθώντας να τιθασεύσει την υπερβολική οργή τους, έλεγε: «Ποιος από εσάς με ελέγχει για αμαρτία;»

Και ας παραμείνουν λοιπόν αυτά ως εδώ για εμάς, και ας είναι επαρκής ο λόγος. Όμως, προς εκείνους που έχουν κληθεί στο να κρίνουν άλλους και στο αξίωμα που αρμόζει στους δικαστές, ο νόμος πάλι διακήρυσσε: «Δεν θα δεχθείς μάταιη φήμη», δηλαδή λόγο ψευδή και γεμάτο συκοφαντία. «Δεν θα συνταχθείς με το πλήθος για να παρεκκλίνεις μαζί με τους πολλούς, ώστε να διαστρέψεις την κρίση». Και πάλι, μετά από άλλα: «Δεν θα διαστρέψεις το δίκαιο του φτωχού κατά την κρίση του, από κάθε άδικο λόγο θα απέχεις». Διότι θα ταίριαζε πάρα πολύ το να είναι κανείς ακατηγόρητος στους λόγους του, για εκείνους που έχουν την εξουσία να δικάζουν, και είναι ανάγκη να εκφέρει ορθή κρίση αυτός που οφείλει να αποφασίζει για τον καθένα από τους κατηγορουμένους σύμφωνα με τη βούληση του νομοθέτη. Έχει δε προστεθεί ωφέλιμα και το εξής: «Δεν θα ελεήσεις τον φτωχό κατά την κρίση». Διότι είναι εύκολο και ευεπίφορο στους δικαστές το να μεροληπτούν, όταν ο κρινόμενος δεν είναι πλούσιος, καθώς ο άνθρωπος που βαρύνεται από τη φτώχεια είναι εντελώς ευάλωτος στην εκμετάλλευση· είναι όμως αρκετά ικανός ορισμένες φορές στο να μπορεί να εκβιάσει τον λόγο της δικαιοσύνης, προκαλώντας τον οίκτο των πιο ευαίσθητων δικαστών. Αποκλείει λοιπόν ο νόμος και το να αδικούνται και το να δέχονται αδικαιολόγητο οίκτο όσοι βρίσκονται σε ένδεια και αθλιότητα, διατηρώντας το κάλλος της δίκαιης κρίσης αδιάφθορο, και καθιστώντας τον δικαστή παντού εγγυητή της ισότητας· «Διότι δίκαια θα επιδιώξεις το δίκαιο», λέει.

Απόκριση. Όπως ακριβώς εκείνος που δέχεται και διαβάζει τις επιστολές του βασιλιά, εάν με κάθε επιμέλεια και τιμή και φόβο και προθυμία τις αποδεχθεί και τις τιμήσει και τις ασπαστεί και εκτελέσει αμέσως τα προσταζόμενα, η τιμή λογίζεται προς τον βασιλιά. Εάν όμως τις αποθήσει και τις περιφρονήσει, και υβρίσει και ατιμάσει τον κομιστή τους, η ύβρις ανατρέχει στον βασιλιά. Έτσι και εκείνοι που παραβαίνουν τα γράμματα του μεγάλου Βασιλέως, δηλαδή το άχραντο Ευαγγέλιό του, διά της παραβάσεως ατιμάζουν τον Χριστό που έδωσε τις εντολές. Το ίδιο πρέπει να κατανοήσουμε και για τους Ιουδαίους, ότι, ενώ δέχθηκαν τα γράμματα που γράφτηκαν με το δάχτυλο του Θεού, τους μεν κομιστές των γραμμάτων ύβρισαν και έδειραν και λιθοβόλησαν και σκότωσαν· και έτσι, παραβαίνοντας τον νόμο του Θεού που λέει: «δίκαιο και αθώο δεν θα φονεύσεις», τον ίδιο τον αρχηγό της ζωής, τον άγιο και δίκαιο, και ύβρισαν, και ράπισαν, και έφτυσαν το άγιο και πανάχραντο και φοβερό πρόσωπό του, το οποίο τρέμει ο ουρανός και η γη και η θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά. Γι' αυτό και τους έλεγε ο Σωτήρας: «Εγώ τιμώ τον Πατέρα, και εσείς με ατιμάζετε». Και στο τέλος, μάλιστα, τον σκότωσαν.

Αλλά ίσως πει κάποιος ότι αυτό ειπώθηκε άγραφα και δεν μπορεί να γίνει γνωστό αν ο Δανιήλ, βλέποντας τον άγγελο, φώναξε: «Είμαι καθαρός από το αίμα αυτής». Αν περιμένεις λίγο, άνθρωπε, ο ίδιος ο Δανιήλ θα σε διδάξει. Διότι, όταν ο λαός άκουσε τη φωνή και θαύμασε, τους αποκρίθηκε: «Τόσο μωροί είστε, υιοί του Ισραήλ; Χωρίς να ανακρίνετε και χωρίς να διαπιστώσετε την αλήθεια, καταδικάσατε μια θυγατέρα του Ισραήλ; Και τώρα επιστρέψτε στο δικαστήριο· διότι αυτοί κατέθεσαν ψευδώς εναντίον της». Και επέστρεψε ο λαός με βιασύνη. Οι παράνομοι όμως, χλευάζοντας τον Δανιήλ και περιφρονώντας τον ως νεότερο παιδάριο, μην αναγνωρίζοντας τη δύναμη του λόγου που υπήρχε μέσα του, είπαν: «Έλα κάθισε ανάμεσά μας και μίλησέ μας, διότι ο Θεός σου έδωσε το χάρισμα των πρεσβυτέρων». Εκείνος δε είπε: «Χωρίστε τους μακριά τον έναν από τον άλλον και θα τους ανακρίνω». Και όταν χωρίστηκαν ο ένας από τον άλλον, αφού κάλεσε τον έναν του είπε: «Εσύ που έχεις γεράσει μέσα στην κακία, τώρα έφτασαν οι αμαρτίες σου τις οποίες έκανες παλαιότερα, εκδίδοντας άδικες κρίσεις και καταδικάζοντας τους αθώους, ενώ άφηνες ελεύθερους τους ενόχους, παρότι ο Κύριος λέει: «Αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις». Τώρα λοιπόν, αν πράγματι την είδες, πες μου κάτω από ποιο δέντρο τους είδες να συνομιλούν μεταξύ τους;» Εκείνος δε είπε: «Κάτω από έναν σχίνο».

Αλλά επειδή προηγουμένως στο προοίμιο διηγηθήκαμε ότι οι δύο πρεσβύτεροι αναφέρονται ως τύπος στους δύο λαούς, δηλαδή σε αυτόν που προέρχεται από την περιτομή και σε αυτόν που προέρχεται από τα έθνη, οι οποίοι και γίνονται πάντοτε επίβουλοι της Εκκλησίας, ας δούμε τα λόγια του ίδιου του Δανιήλ και ας μάθουμε ότι σε τίποτα δεν μας διαψεύδει η Γραφή. Διότι, λέγοντας στον πρώτο: «Εσύ που έχεις γεράσει σε ημέρες κακίας, τώρα έφτασαν οι αμαρτίες σου που έκανες προηγουμένως, όταν έκρινες με άδικες κρίσεις και καταδίκάζες μεν τους αθώους, ενώ αθώωνες τους ενόχους, παρόλο που ο Κύριος λέει "αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις"», του μιλούσε ως σε γνώστη του νόμου και σε κάποιον που αγαπά τον νόμο. Στον άλλο, όμως, δεν μίλησε έτσι, αλλά του είπε: «Σπέρμα του Χαναάν και όχι του Ιούδα». Αποκαλώντας τον Χαναναίο, τον παρουσίασε σαν να ήταν εθνικός, μιλώντας του ως σε απερίτμητο: «Έτσι η επιθυμία σε εξαπάτησε και η ομορφιά διέστρεψε την καρδιά σου; Έτσι πράττατε στις θυγατέρες του Ισραήλ, και εκείνες, επειδή φοβούνταν, συνευρίσκονταν μαζί σας, αλλά μια θυγατέρα του Ιούδα δεν ανέχθηκε την αισχρότητά σας». «Τώρα λοιπόν, εάν πράγματι την είδες, πες μου: κάτω από ποιο δέντρο τους είδες να συνευρίσκονται ο ένας με τον άλλον;» «Και εκείνος είπε: Κάτω από έναν πρίνο. Και ο Δανιήλ είπε: Ορθά είπες ψέματα και εσύ εναντίον του ίδιου σου του κεφαλιού· διότι ο άγγελος του Θεού πρόκειται να σε πριονίσει στη μέση, για να σας εξολοθρεύσει».

Όταν η Βηθλεέμ πορφυρωνόταν από το αίμα των νηπίων, και ο πρόωρος μούστος των άγουρων σταφυλιών αναμειγνυόταν με τα θερμά δάκρυα των γονέων; Όταν η όψη των πατέρων παραμορφωνόταν από τον ολολυγμό, και τα σπλάχνα των μητέρων συσπώνταν από τους πόνους, και οι γαλακτοφόρες πηγές των μαστών ξηραίνονταν παράκαιρα; Όταν στα στέρνα των μητέρων η αναπνοή, εγκλωβισμένη και ασφυκτική, έβγαινε άτακτα από τους μυκτήρες; Όταν τα μάτια των πατέρων και των μητέρων μιμούνταν πηγές υδάτων, και ασημόχρωμες σταγόνες καυτών δακρύων έπεφταν από τις παρειές στο έδαφος; Όταν τα μαλλιά των γυναικών ξεσκίζονταν από τα ίδια τους τα νύχια μέσα στην πολλή παραφορά του σπαραγμού, και τους πλοκάμους που έπρεπε να κρύβουν, αυτούς διαπόμπευαν μέσα στη μέθη της λύπης; Αλλά, αφού σκέφτεστε τα αντίθετα, τα αντίθετα και πράττετε· και τους μεν φονιάδες και ενόχους θανάτου αφήνετε ελεύθερους, ενώ τους αθώους και δικαίους καταδικάζετε, παρότι ο νόμος λέει: «Αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις». Ω τάξη άτακτη και νόμε άνομε, που στάλθηκες από τον διάβολο, γράφτηκες από τους δαίμονες και τηρείσαι από τους Ιουδαίους μέχρι σήμερα! Τι είδους νόμος είναι αυτός, να διασώζονται οι μεν φονιάδες, αλλά αυτός που χαρίζει τη ζωή στους φονευθέντες να θανατώνεται; Διότι τον μεν Βαραββά, ο οποίος βρέθηκε ένοχος για στάση και φόνο, απαίτησαν από τον Πιλάτο να απολυθεί, τον δε Ιησού, που ζωοποίησε όσους είχαν φονευθεί από τον διάβολο, απαίτησαν να σταυρωθεί.

Γι' αυτόν τον λόγο, μέχρι και σήμερα, οι Ιουδαίοι παραδέρνουν στον βυθό της άγνοιας. Όσοι βέβαια από αυτούς μπορέσουν να πιαστούν από τη χριστοφόρο ολκάδα, διασώζονται· οι υπόλοιποι όμως χάνονται από τον αλμυρό θάνατο της απιστίας. Και μακάρι, έστω και ευρισκόμενοι στον βυθό, να έτρεχαν προς τον Ιωνά μέσα στο κήτος· διότι ίσως, αν μάθαιναν από αυτόν την εν Χριστώ ευσέβεια, διατηρώντας τη ζωή τους μαζί του, να εκβάλλονταν από το κήτος στη Νινευή. Τώρα όμως, κλείνοντας τα μάτια της καρδιάς τους, ούτε καταφεύγουν προς τον λαμπροφόρο της ευσέβειας, παρότι τον βλέπουν να στέκεται στο μέσο της γης και να ακτινοβολεί την πίστη· ούτε βρίσκουν τη ζωή καταφεύγοντας προς τον κήρυκα της μετανοίας Ιωάννη. «Και βγαίνοντας έξω», λέει (το Ευαγγέλιο), «οι Φαρισαίοι, έκαναν συμβούλιο για να τον εξοντώσουν». «Και βγαίνοντας έξω», λέει, «οι Φαρισαίοι». Από πού; Όχι από τον φθόνο, αλλά από τον νόμο. Διότι, αν δεν έβγαιναν από τον νόμο, δεν θα εξύβριζαν τον Νομοθέτη του νόμου. «Και βγαίνοντας έξω οι Φαρισαίοι». Από πού; Από τον νόμο που λέει: «Αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις». «Και βγαίνοντας έξω οι Φαρισαίοι». Από πού; Από την εντολή του Θεού που φωτίζει τα μάτια της καρδιάς.

Ούτε αυτό δεν άκουσες, ότι «αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις»; Δεν σου αρκούσαν τα αρχαία αίματα των προφητών; Διότι μέχρι και σήμερα κραυγάζουν προς τον Θεό, αναμένοντας την από Αυτόν εκδίκηση. Αλλά, προσθέτοντας ακόμη σε εκείνα τα αίματα, καταδικάζεις αθώο και δίκαιο αίμα, και λες: «Τι να κάνουμε;»

Ο σοφός άνθρωπος, ακόμη και όταν σιωπά, τιμά τον Θεό, γνωρίζοντας τον λόγο για τον οποίο σιωπά. Προφύλαξέ με, παρακαλώ, από τον άνθρωπο που έχει ακατάστατη γλώσσα. Διότι το γλίστρημα της γλώσσας είναι χειρότερο από το γλίστρημα των ποδιών. ΤΙΤΛΟΣ ΙΕʹ. — Περί εκείνων που δεν φυλάσσουν τη γλώσσα τους. «Από κάθε άδικο λόγο να απομακρύνεσαι.» «Από τη μάστιγα της γλώσσας θα σε κρύψει.» «Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους.» «Θα εξολοθρεύσει ο Κύριος όλα τα δόλια χείλη και τη γλώσσα που μιλά αλαζονικά.» «Ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού. Ο φλύαρος άνθρωπος δεν θα προκόψει πάνω στη γη.» «Το στόμα σου πλεόνασε σε κακία, και η γλώσσα σου ύφαινε δολιότητα.» «Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα.» «Ισχυρή παγίδα για τον άνθρωπο είναι τα ίδια του τα χείλη· και αιχμαλωτίζεται από τα λόγια του ίδιου του του στόματος.» «Εκείνος που δεν βάζει φραγμό στα χείλη του και μιλά διεστραμμένα, θα υποσκελιστεί.» «Ο λυπηρός λόγος εγείρει οργή. Ο δίγλωσσος άνθρωπος αποκαλύπτει τα μυστικά στο συνέδριο. Το στόμα των άφρονων αναγγέλλει κακά.» «Ο διεστραμμένος φέρνει την απώλεια με το ίδιο του το στόμα.» «Ο άνθρωπος με ευμετάβολη γλώσσα θα πέσει σε συμφορές.» «Τα χείλη του άφρονα τον οδηγούν στο κακό, και το θρασύ στόμα του προσκαλεί τον θάνατο. Το στόμα του άφρονα τον συντρίβει, και τα χείλη του γίνονται παγίδα για την ψυχή του.» «Βαθύς λάκκος είναι το στόμα του παράνομου· και εκείνος που έχει μισηθεί από τον Κύριο θα πέσει μέσα σε αυτόν.» «Με πολλά ξύλα φουντώνει η φωτιά· και το στόμα χωρίς φραγμό προκαλεί ακαταστασίες.» «

«Εκείνος που την προσέχει δεν θα βρει ανάπαυση, ούτε θα κατασκηνώσει με ησυχία.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΗ΄. — Περί των αδέκαστων δικαστών και αυτών που έχουν καθαρά τα χέρια τους. και που αποδίδουν κρίση και δικαιοσύνη. «Δεν θα θανατώσεις τον αθώο και τον δίκαιο, και δεν θα αθωώσεις τον ασεβή.» «Δεν θα κακοποιήσετε καμία χήρα και κανένα ορφανό.» «Δεν θα συνταχθείς με το πλήθος για να διαστρέψεις την κρίση.

Σκέπη των διψώντων και πνεύμα των αδικουμένων ανθρώπων, θα σε ευλογήσουν.» «Αυτά λέγει ο Κύριος: Κρίνετε δίκαια από το πρωί, και κατευθύνετε ορθά, και ελευθερώστε αυτόν που έχει αρπαγεί από το χέρι εκείνου που τον αδικεί· για να μην ανάψει σαν φωτιά η οργή μου, και κατακάψει, και δεν υπάρξει κανείς που να σώσει.» «Τον ξένο, το ορφανό και τη χήρα μην τους καταδυναστεύετε, και μην ασεβείτε, και μην χύνετε αθώο αίμα.» «Απομακρύνετε την αδικία και την ταλαιπωρία, εφαρμόστε δικαιοσύνη και ορθή κρίση· εξαλείψτε την καταπίεση από τον λαό μου, λέγει ο Κύριος.» «Αθώο και δίκαιο δεν θα σκοτώσεις.» «Δεν υπάρχει προσωποληψία στην αλήθεια.» «Αγαπήστε τη δικαιοσύνη εσείς που κρίνετε τη γη.» «Θα λάβει ως πανοπλία τον ζήλο του· θα ενδυθεί ως θώρακα τη δικαιοσύνη, και θα φορέσει ως περικεφαλαία την ανυπόκριτη κρίση. Θα λάβει ως ακαταμάχητη ασπίδα την οσιότητα.» «Μη χαριστείς σε πρόσωπο ισχυρού. Αγωνίσου μέχρι θανάτου υπέρ της αλήθειας, και ο Κύριος ο Θεός θα πολεμήσει για σένα.» «Μην προσάπτεις ψεγάδι στους αθώους.» «Μη χαριστείς σε κανένα πρόσωπο εις βάρος της ψυχής σου.» «Μην υποχωρήσεις ενώπιον του υβριστή.» «Ελευθέρωσε τον αδικούμενο από τα χέρια αυτού που τον αδικεί, και μην ολιγοψυχήσεις κατά την κρίση σου.» «Πριν εξετάσεις, μην κατακρίνεις. Κατανόησε πρώτα, και τότε επίπληξε.» «Χωρίς κρίση μην κάνεις τίποτα.» «Σε κατέστησαν άρχοντα; Μην υπερηφανεύεσαι. Γίνε ανάμεσά τους σαν ένας από αυτούς.» «Θέλεις να μη φοβάσαι την εξουσία; Πράττε το αγαθό, και θα λάβεις έπαινο από αυτήν.» «

Πώς όμως και ο παλαιός θείος νόμος θεσπίζει να τιμωρούνται με θάνατο οι παραβάτες, εάν βέβαια και για αυτούς ως ανθρώπους το όριο των ημερών της ζωής τους έχει καθοριστεί με ασφάλεια από τον Θεό; Τι προστάζει, λοιπόν, ο θείος νόμος; «Εκείνος που προσφέρει θυσία σε θεούς», λέγει, «θα εξολοθρευτεί, εκτός εάν προσφέρει μόνο στον Κύριο»· και «Εάν κάποιος χτυπήσει κάποιον και εκείνος πεθάνει, πρέπει να θανατωθεί»· και «Όποιος χτυπά τον πατέρα ή τη μητέρα του, πρέπει να θανατωθεί»· και πάλι: «Όποιος μοιχεύσει με τη γυναίκα του πλησίον του, πρέπει να θανατωθεί και ο μοιχός και η μοιχαλίδα»· και αλλού: «Όποιος συνευρεθεί με άνδρα όπως με γυναίκα, πρέπει να θανατωθούν και οι δύο· διότι οι τέτοιοι είναι καταραμένοι και να τους λιθοβολήσετε». Αφού θεσπίζει πολλά τέτοια επιτίμια για τους παραβάτες, προσθέτει στη συνέχεια και λέγει: «Δεν θα θανατώσεις τον αθώο και τον δίκαιο» και «Δεν θα πεθάνουν οι πατέρες για τα τέκνα ούτε οι υιοί για τους πατέρες, αλλά ο καθένας θα πεθάνει για τη δική του αμαρτία».

Διότι λέγει: «Σε όποιον πέσει, θα τον συντρίψει». Έτσι λοιπόν λιχνίστηκαν οι Ιουδαίοι και διασκορπίστηκαν, σαν το άχυρο από ένα αλώνι, την Ιουδαία, σε ολόκληρο τον κόσμο. Παρατήρησε δε ότι πρώτα εκείνοι έπεσαν πάνω στον λίθο, δηλαδή σκανδαλίστηκαν, και έπειτα ο λίθος έπεσε πάνω τους και τους τιμώρησε· διότι προηγείται η δική μου αμαρτία, και μετά έπεται η δίκαιη τιμωρία του Θεού εναντίον μου. Οι μεν Ιουδαίοι αποδοκίμασαν αυτόν τον λίθο· εκείνος όμως ήταν τόσο καλός και εκλεκτός, ώστε τοποθετήθηκε ως ακρογωνιαίος λίθος, για να ενώσει και να συνδέσει δύο τοίχους, τα παλαιά και τα νέα. Αν και έπρεπε να είχαν ακούσει τον Ησαΐα που λέγει: «Αυτόν τον Κύριο να αγιάσετε, και αυτός ας είναι ο φόβος σας, και δεν θα τον συναντήσετε ως λίθο προσκόμματος, ούτε ως πέτρα πτώσεως». Εκείνοι όμως, καίτοι κατάλαβαν ότι γι' αυτούς λέγει την παραβολή, συνωμοτούν εναντίον του, και αν δεν υπήρχε ο φόβος του λαού, θα άπλωναν τα χέρια τους πάνω του. Και ενώ ο Νόμος λέγει: «Αθώο και δίκαιο να μη φονεύσεις», τον παράκουσαν, φοβούνται όμως την οργή των ανθρώπων, και γι' αυτό συγκρατούνται από μια φανερή επίθεση, αλλά τον επιβουλεύονται με άλλον τρόπο. «Και αφού τον παρακολούθησαν, έστειλαν εγκάθετους που υποκρίνονταν τους δικαίους, για να τον παγιδεύσουν σε κάποιον λόγο του, με σκοπό να τον παραδώσουν στην αρχή και στην εξουσία του ηγεμόνα».