Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 24:10

Αφού σηκώθηκε ο Μωυσής νωρίς το πρωί, έχτισε θυσιαστήριο στο βουνό και έστησε δώδεκα λίθους για τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ. Και έστειλε τους νέους των υιών του Ισραήλ, οι οποίοι πρόσφεραν ολοκαυτώματα και θυσίασαν μοσχάρια ως θυσία σωτηρίου στον Κύριο τον Θεό. Παίρνοντας ο Μωυσής το μισό αίμα, το έβαλε στον κρατήρα, ενώ το άλλο μισό αίμα το έχυσε στο θυσιαστήριο. Και παίρνοντας το βιβλίο της διαθήκης, το διάβασε σε επήκοον του λαού, και εκείνοι είπαν: «Όλα όσα μίλησε ο Κύριος θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε». Έπειτα, παίρνοντας ο Μωυσής το αίμα, ράντισε τον λαό και είπε: «Ιδού το αίμα της διαθήκης την οποία συνήψε ο Κύριος μαζί σας για όλους αυτούς τους λόγους». Αφού ολοκληρώθηκε η θυσία και ραντίστηκε όλος ο λαός με το αίμα της διαθήκης, ανέβηκαν, όπως λέει, ο Μωυσής και ο Ααρών, ο Ναδάβ και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του λαού του Ισραήλ, και είδαν τον τόπο όπου στεκόταν ο Θεός του Ισραήλ, και ό,τι βρισκόταν κάτω από τα πόδια Του έμοιαζε σαν κατασκεύασμα πλίνθου από ζαφείρι και σαν την όψη του στερεώματος του ουρανού ως προς την καθαρότητα. Και από τους εκλεκτούς του Ισραήλ δεν χάθηκε ούτε ένας. Και εμφανίστηκαν στον τόπο του Θεού, και έφαγαν και ήπιαν. Εμπρός λοιπόν, ελάτε να πούμε τα πρέποντα για το καθένα από αυτά που αναγνώστηκαν, και, ξεκινώντας απευθείας από το νόημα των προκειμένων, ας δούμε αυτά που έγιναν σε εμάς από τον Χριστό.

Τότε ακριβώς, τότε βρεθήκαμε και εμείς ενώπιον του προσώπου του Πατρός, και παρασταθήκαμε σε αυτόν προβάλλοντας την ευρωστία της διάνοιας, έτοιμη για κάθε τι το αγαθό, ως στάση παράστασης. Αυτό άλλωστε μας προανήγγειλε σαφώς και ο ίδιος ο θείος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής εκ μέρους όσων έχουν πιστέψει προς τον Θεό των όλων: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου. Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου, και θα με επιβλέψεις, διότι εσύ δεν είσαι Θεός που θέλει την ανομία, ούτε θα κατοικήσει μαζί σου αυτός που πράττει το πονηρό». Αφού λοιπόν αγιάστηκαν, και καθάρθηκαν με το αίμα ως σε προτύπωση, «Ανέβαιναν στο όρος ο Μωυσής και ο Ααρών, και ο Ναδάβ, και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ, και είδαν κάτω από τα πόδια του κάτι σαν κατασκεύασμα από πλίνθο ζαφειριού, και όμοιο στην καθαρότητα με το κατασκεύασμα του στερεώματος του ουρανού. Και από τους εκλεκτούς του Ισραήλ δεν χάθηκε κανένας. Και εμφανίστηκαν στον τόπο του Θεού, και έφαγαν και ήπιαν». Ακούς πώς αντίκρισαν τον λεγόμενο τόπο του Θεού, σαν σε μορφή στερεώματος ουρανού. Διότι ο ουρανός είναι ολόλαμπρος, και το ανώτατο και αιθέριο χρώμα του μοιάζει με ζαφείρι.

Εμφανίστηκαν λοιπόν αυτά που βρίσκονταν κάτω από τα πόδια του σε εκείνους που είχαν ανέβει στο όρος, σαν είδος στερεώματος ουρανού ως προς την καθαρότητα, λέγει. Διότι έπρεπε, έπρεπε, εκείνοι που κάποτε έπασχαν από την πολυθεϊστική πλάνη και είχαν λατρέψει την κτίση, και έπειτα κλήθηκαν στην επίγνωση του Θεού, να δουν ωφέλιμα και αναγκαία ότι έχει κάτω από τα πόδια του και αυτόν τον ουρανό, και ότι είναι Δεσπότης των πάντων, εφόσον έφερε τα πάντα στην ύπαρξη, Εκείνος που τους λυτρώνει από την αρχαία απάτη.

Αναδύεται δε μέσα της στο βάθος η φωτεινότητά της, και είναι σαν να έχει συγκεραστεί το φως με το σκοτάδι· καθώς το καθένα από τα δύο ελκύει προς τον εαυτό του την επικράτηση. Άραγε λοιπόν, ω Παλλάδιε, όταν ο σωματικός οφθαλμός κοιτάζει ψηλά και άνω, και ατενίζει στο βάθος προς τον αιθέρα και τον ουρανό, δεν θα αντικρίσει ένα τέτοιο θέαμα; Διότι ο ύψιστος αιθέρας είναι κάπως ωχρός και στο βάθος του σκοτεινός, και αναμεμειγμένος με μέτριο φως. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Έτσι είναι. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Επομένως, το ιερό Γράμμα καθιστά τον λίθο εικόνα του ουρανού. Και μην απορήσεις όταν πάλι τον παρομοιάζει με ζαφείρι. Διότι το ζαφείρι είναι ωχρό, και δεν απέχει πολύ από την όψη του σμαραγδιού.

Έχει γραφτεί, λοιπόν, ως εξής στην Έξοδο: «Και ανέβηκε ο Μωυσής και ο Ααρών, και ο Ναδάβ, και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους γέροντες του Ισραήλ. Και είδαν τον τόπο όπου στεκόταν ο Θεός του Ισραήλ· και αυτά που βρίσκονταν κάτω από τα πόδια του ήταν σαν έργο από λίθο σαπφείρου, και σαν την όψη του στερεώματος του ουρανού ως προς την καθαρότητα.» Διότι, επειδή οι Ισραηλίτες, βρισκόμενοι στην Αίγυπτο, είχαν λατρεύσει την κτίση και ονόμαζαν θεό τον ουρανό, ωφέλιμα για αυτούς ο Κύριος των όλων φανερωνόταν να βαδίζει πάνω στο ίδιο το στερέωμα, για να γνωρίσουν ότι τα έχει όλα κάτω από τα πόδια του, και ότι ο ίδιος είναι ο δεσπότης των ουρανών, ως δημιουργός. Κατανοείς, λοιπόν, ότι το ιερό Γράμμα καθιστά σαν έναν τύπο και απεικόνιση του ουρανού τον λίθο που φαίνεται κάπως ωχρός σε μέτριο φως; Διότι από τη φύση του βγάζει γαλάζια λάμψη. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μίλησες. ΚΥΡ. Επομένως, το σμαράγδι είναι σημείο του ουρανού, έχοντας γραμμένο τον Ισραήλ κατά φυλή, και λαμβάνοντας ως θέση την επωμίδα, μέσω του οποίου είναι δυνατό να νοήσουμε ότι, όσοι έχουν λάβει την εγγραφή τους στον ουρανό, αυτοί με κάθε τρόπο και εντελώς θα επαναπαυθούν στον Χριστό, ο οποίος σχεδόν τους έχει πάνω στους ώμους του, και θεωρεί τους αγαθούς ως τέκνα του. Κάτι τέτοιο είπε και ο θείος Μωυσής, κοσμώντας τον Ισραήλ με τη φροντίδα του Θεού: «Όπως ο αετός σκεπάζει τη φωλιά του, και έδειξε στοργή στα μικρά του, ανοίγοντας τα φτερά του τα δέχτηκε, και τα ανέλαβε πάνω στα νώτα του.»

Και στην Έξοδο αναφέρεται: «και ανέβηκε ο Μωυσής και ο Ααρών και ο Ναδάβ και ο Αβιούδ και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ, και είδαν τον τόπο όπου στεκόταν ο Θεός του Ισραήλ», αντί για το οποίο ο μεν Ακύλας λέει: «και είδαν», αναφέρει, «τον Θεό του Ισραήλ», ενώ ο Σύμμαχος: «και είδαν σε όραμα τον Θεό του Ισραήλ».

Παρομοίως ακούμε και τον άγιο Ισαάκ να λέει: «Την ώρα της προσευχής ο χαριτωμένος νους βλέπει τη δική του καθαρότητα, η οποία μοιάζει με το ουράνιο χρώμα, που ονομάστηκε τόπος του Θεού από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ, όταν τους εμφανίστηκε στο όρος»· και πάλι: «Καθαρότητα του νου είναι εκείνη πάνω στην οποία λάμπει, την ώρα της προσευχής, το φως της Αγίας Τριάδος».

Και ο Ηλίας, αφού νήστεψε και αυτός επί σαράντα ημέρες, βλέπει τον Θεό στο όρος όχι μέσα σε φωτιά, όπως παλαιότερα οι πρεσβύτεροι του Ισραήλ, αλλά, έχοντας υπερβεί τη θέα μέσα στη φωτιά μέσω της θεάρεστης νηστείας, βλέπει τον Κύριο σε ήχο λεπτής αύρας που περνούσε, έχοντας βρεθεί εγγύτερα στη δεσποτική φωνή που λέει: «Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με Πνεύμα και αλήθεια». Διότι η μεν φωνή προτύπωσε την αλήθεια και το κήρυγμα της ίδιας της αλήθειας, το οποίο αντήχησε σε όλα τα πέρατα της οικουμένης, η δε διερχόμενη αύρα προτύπωσε το Πνεύμα και τη χάρη.

Διότι λένε, όπως ο ίδιος είπες, ότι οι φωτισμοί στον παλαιό νόμο ήταν συμβολικοί. Εκείνοι λοιπόν αποδεικνύουν ακριβώς αυτό, ότι υπάρχει ιερός φωτισμός του οποίου αυτοί έγιναν σύμβολο. Το ότι μάλιστα οι περισσότεροι από εκείνους τους φωτισμούς ήταν σύμβολα αυτού του φωτισμού, το έχουμε μάθει και από τον άγιο Νείλο, ο οποίος λέει: «Όταν ο νους αποβάλει τον παλαιό άνθρωπο και ενδυθεί αυτόν που προέρχεται από τη χάρη, τότε, κατά την ώρα της προσευχής, θα δει και τη δική του κατάσταση να μοιάζει με ζαφείρι ή με ουράνιο χρώμα, την οποία η Γραφή ονομάζει τόπο του Θεού, που είδαν οι πρεσβύτεροι κάτω από το όρος Σινά». Παρομοίως ακούμε και τον άγιο Ισαάκ να λέει: «Κατά την ώρα της προσευχής ο χαριτωμένος νους βλέπει τη δική του καθαρότητα, που είναι όμοια με την επουράνια απόχρωση, η οποία ονομάστηκε από τη γερουσία του Ισραήλ τόπος του Θεού, όταν τους εμφανίστηκε στο όρος». Βλέπεις πώς εκείνα ήταν σύμβολα αυτών που τελούνται τώρα τέλεια στις καθαρές καρδιές; Ο Ιωάννης εξάλλου, ο χρυσός και στη γλώσσα και στη διάνοια, ερμηνεύοντας εκείνο το αποστολικό «ο Θεός, ο οποίος είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, είναι αυτός που έλαμψε στις καρδιές μας», λέει: «αποδεικνύει, με προσθήκη, ότι η δόξα του Μωυσή αστράφτει μέσα μας· διότι όπως ακριβώς έλαμψε στο πρόσωπο του Μωυσή, έτσι έλαμψε και στις δικές μας καρδιές», και προχωρώντας παρακάτω προσθέτει: «στην αρχή μεν της κτίσεως είπε, και έγινε φως· τώρα όμως δεν είπε, αλλά ο ίδιος έγινε για εμάς φως».

Απόκριση. Στον καιρό της προσευχής, λέγει, όταν ο νους απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο και ενδυθεί τον νέο της χάριτος, τότε θα δει τη δική του καθαρότητα όμοια με την επουράνια απόχρωση, η οποία ονομάστηκε τόπος του Θεού από τη γερουσία των υιών του Ισραήλ, όταν εμφανίστηκε σε αυτούς στο όρος. Λοιπόν, όπως είπα, δεν πρέπει να ονομάζουμε αυτή τη δωρεά της χάριτος πνευματική προσευχή, αλλά γέννημα της καθαρής προσευχής, η οποία καταπέμπεται διά του Αγίου Πνεύματος. Τότε ο νους, φτάνοντας εκεί, υψώνεται πάνω από την προσευχή και με την εύρεση της ανώτερης κατάστασης, η προσευχή εγκαταλείπεται. Και τότε δεν προσεύχεται με προσευχή, αλλά βρίσκεται σε έκσταση μέσα στα ακατάληπτα πράγματα, τα οποία υπέρκεινται του κόσμου των θνητών, και παραμένει σιωπηλός, έχοντας άγνοια για όλα τα επίγεια. Αυτή είναι η άγνοια, η οποία είναι ανώτερη της γνώσης, όπως έχει ειπωθεί. Αυτή είναι για την οποία έχει λεχθεί: μακάριος είναι εκείνος που κατέλαβε την άγνοια, την αχώριστη από την προσευχή, της οποίας είθε να αξιωθούμε με τη χάρη του μονογενούς Υιού του Θεού.

Στον τόπο, δε, όπου φαινόταν να στέκεται ο Θεός μιλώντας, αποτυπώθηκαν ανθρώπινα ίχνη, «σαν έργο», λέει, «από πλίνθο σαπφείρου». Ω, τι άκρα συγκατάβαση! Πώς η ασώματη φύση καταδέχεται να αποτυπώσει σωματικά ίχνη. Και αυτός που μιλούσε ήταν ο Χριστός, ο ενυπόστατος Λόγος του Θεού και ο αγαπητός Υιός, ο οποίος μέσω των λόγων και των ιχνών προδιέγραφε και προμήνυε την ένσωμη οικονομία Του κατά τις έσχατες ημέρες. Γι' αυτό και διέταξε να κατασκευαστεί, με τρόπο πάνσοφο και δυσερμήνευτο, εκείνη η ουρανότυπη σκηνή του μαρτυρίου, διασώζοντας και η ίδια τον τύπο της έμψυχης σκηνής της Θεοτόκου, μέσω της οποίας επρόκειτο να συναναστραφεί με τους ανθρώπους κατά τις έσχατες ημέρες.

Και σε αυτά, δεν συναντά τον ίδιο τον Θεό, ούτε θεωρεί Αυτόν (διότι είναι αθέατος), αλλά θεωρεί τον τόπο όπου στάθηκε. (Αυτό δε, νομίζω, σημαίνει ότι τα θειότατα και υψηλότατα από όσα ορώνται και νοούνται αποτελούν κάποιους υποθετικούς λόγους εκείνων που υποτάσσονται σε Εκείνον που υπερέχει των πάντων, μέσω των οποίων η υπεράνω κάθε σκέψης παρουσία Του φανερώνεται να επιβαίνει στις νοητές κορυφές των αγιοτάτων τόπων Του). Και τότε αποδεσμεύεται και από τα ορώμενα και από τους ορώντες, και εισδύει στον γνόφο της αγνωσίας, τον όντως μυστικό, μέσα στον οποίο κλείνει κάθε γνωστική αντίληψη, και βρίσκεται μέσα στο παντελώς αναφές και αόρατο, όντας εξ ολοκλήρου Εκείνου που βρίσκεται επέκεινα των πάντων και κανενός, ούτε του εαυτού του ούτε άλλου, ενωνόμενος κατά τρόπο ανώτερο με τον Παντελώς Άγνωστο μέσω της ανενεργησίας κάθε γνώσης, και γνωρίζοντας υπέρ νουν, ακριβώς επειδή δεν γνωρίζει τίποτα.