Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 24:2

Γι' αυτόν τον λόγο ο Κύριος εισάκουσε τη φωνή τους, και τους ελευθέρωσε από όλες τις θλίψεις τους· όχι τόσο απαλλάσσοντάς τους από τις δυσχέρειες, όσο καθιστώντας τους ανώτερους από αυτά που τους συμβαίνουν. «Ο Κύριος είναι κοντά στους συντετριμμένους την καρδία, και θα σώσει τους ταπεινούς στο πνεύμα». Με τη δική Του αγαθότητα πλησιάζει τους πάντες· εμείς όμως απομακρύνουμε τον εαυτό μας εξαιτίας της αμαρτίας. Διότι λέει: «Ιδού, εκείνοι που απομακρύνονται από εσένα, θα χαθούν». Γι' αυτό λέγεται ότι ο Μωυσής πλησιάζει τον Θεό· και εάν κάποιος άλλος είναι παρόμοιος με εκείνον, μέσα από πνευματικά ανδραγαθήματα και αγαθές πράξεις έρχεται κοντά στον Θεό. Ο λόγος αυτός αποτελεί ξεκάθαρη προφητεία για την έλευση του Κυρίου, και είναι σύμφωνος με όσα προηγήθηκαν. Διότι εκεί μεν λεγόταν: «Το πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν κακά»· δηλαδή, η επιφάνειά Του κατά την κρίση θα λάβει χώρα για τον αφανισμό κάθε πονηρίας· εδώ όμως, με το «Είναι κοντά ο Κύριος στους συντετριμμένους την καρδία», προαναγγέλλει την εν σαρκί έλευση του Κυρίου, η οποία ήδη πλησιάζει και δεν απέχει πολύ. Και αυτό ας γίνει πιστευτό σε εσένα μέσα από την προφητεία του Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους την καρδία, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς».

Εμφανίζεται δε υπέρ ημών, επειδή έγινε άνθρωπος, ώστε και εμείς, που είχαμε απορριφθεί από τα μάτια του Πατέρα τόσο εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ όσο και της αμαρτίας που μας τυράννησε, να βρεθούμε πάλι ενώπιόν του, μέσω του Χριστού και να επανέλθουμε στην αρχική μας κατάσταση, αφού όσα παρεισέφρησαν στο μεταξύ εξαλείφθηκαν πλήρως. Έχουμε κληθεί, λοιπόν, εν Χριστώ και στην άνω πόλη, και αξιωνόμαστε της εποπτείας του Θεού και Πατέρα, και μέσω αυτού και εν αυτώ έχουμε διδαχθεί να προσκυνούμε τον Δημιουργό των πάντων και Πατέρα Θεό. Αλλά και αυτό πάλι μας το προανήγγειλε ο νόμος αινιγματωδώς. Διότι ο Θεός των πάντων κατέβηκε με μορφή φωτιάς στο όρος Σινά, και νομοθέτησε για τους Ισραηλίτες εκείνα μέσω των οποίων ήταν επόμενο να οδηγηθούν στις αρχές της δικαιοσύνης. Επειδή ο νόμος ήταν σαν μια προεισαγωγή για τα τελειότερα, στοιχεία και προαγγελία των διδαγμάτων του Χριστού. Και στον Μωυσή, λέει, είπε: «Ανέβα προς τον Θεό, εσύ και ο Ααρών, και ο Ναδάβ, και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ, και θα προσκυνήσουν από μακριά τον Κύριο. Και θα πλησιάσει ο Μωυσής μόνος του προς τον Θεό. Αυτοί όμως δεν θα πλησιάσουν. Και ο λαός δεν θα ανέβει μαζί τους». Όταν δε ο πάνσοφος Μωυσής τους ανήγγειλε αυτά, αποκρίθηκε όλος ο λαός με δυνατή φωνή λέγοντας: «Όλα τα λόγια που είπε ο Κύριος, θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε». Και τι έγινε μετά από αυτό; Και έγραψε, λέει, ο Μωυσής όλα τα λόγια του Κυρίου.

Διότι ο νους των αγίων δεν είναι χαμηλός ούτε καταρριμμένος· αντίθετα, υπερβαίνει το πιο γεώδες φρόνημα και τις σαρκικές επιθυμίες. Μάλλον ανέρχεται στα ύψη· και είναι αληθινό αυτό που ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ: «Διότι οι κραταιοί θεοί της γης υψώθηκαν πάρα πολύ.» Το ότι δε, σε αυτούς που έχουν επιλέξει να ζουν με αυτόν τον τρόπο και έχουν πλέον αναβεί στην κορυφή της αρετής, θα ταίριαζε εύλογα να κατοικούν στις άνω μονές, το επιβεβαιώνει πάλι ο Ψαλμωδός λέγοντας τα εξής: «Ποιος θα αναβεί στο όρος του Κυρίου, ή ποιος θα σταθεί στον άγιο τόπο του; Εκείνος που είναι αθώος στα χέρια και καθαρός στην καρδιά, ο οποίος δεν παρέδωσε την ψυχή του στη ματαιότητα, και δεν ορκίστηκε με δόλο στον πλησίον του. Το αργύριό του δεν το έδωσε με τόκο, και δεν έλαβε δώρα εις βάρος αθώων. Αυτός θα λάβει ευλογία από τον Κύριο, και ελεημοσύνη από τον Θεό τον Σωτήρα του. Αυτή είναι η γενεά εκείνων που αναζητούν το πρόσωπο του Θεού του Ιακώβ.» βʹ. Όρος, λοιπόν, στο οποίο μπορούν να αναβούν οι άγιοι είναι ο ουρανός, δηλαδή η Εκκλησία των πρωτοτόκων· για τους βέβηλους όμως και τους ανόσιους είναι απάτητο. Πρόσταξε, λοιπόν, ο Θεός των όλων να αναβούν στο όρος ο Μωυσής και ο Ααρών, ο Ναδάβ και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του Ισραήλ. Και έλεγε ότι: «Και θα προσκυνήσουν τον Κύριο από μακριά. Και θα πλησιάσει προς τον Θεό μόνος του ο Μωυσής· αυτοί όμως δεν θα πλησιάσουν. Και ο λαός δεν θα αναβεί μαζί τους.»

Διότι είπε τα εξής προς τον Μωυσή: «Ιδού, σε κατέστησα Θεό για τον Φαραώ, και ο Ααρών ο αδελφός σου θα είναι προφήτης σου. Εσύ θα του πεις όλα όσα σε προστάζω, και ο Ααρών ο αδελφός σου θα μιλήσει στον Φαραώ». Βλέπεις ότι ο Ααρών μεσιτεύει και πάλι, ενώ ο Μωυσής φέρει το πρόσωπο του νομοθέτη. Για τον λόγο αυτό και ο μακάριος Παύλος αποδίδει τον ίδιο τον νόμο σε αυτόν, μολονότι έχει καταργηθεί από τον Θεό. Διότι γράφει ως εξής: «Όποιος αθετήσει τον νόμο του Μωυσή, πεθαίνει χωρίς έλεος με την κατάθεση δύο ή τριών μαρτύρων». Ανεβαίνουμε, λοιπόν, σαν σε όρος, στις άνω μονές οι ιεροί και εκλεκτοί, ενώ το υπόλοιπο πλήθος παραμένει κάτω. «Διότι δεν θα ανεβεί», λέει, «ο λαός μαζί τους» επειδή σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα, «Πολλοί είναι οι κλητοί, λίγοι όμως οι εκλεκτοί». Ανεβαίνουμε όμως όχι χωρίς τον Χριστό. Διότι τότε ο Ααρών ήταν μαζί με αυτούς που προσκυνούσαν, και συγκαταλεγόταν μεταξύ εκείνων που βρίσκονταν ακόμη μακριά. Έτσι και ο Χριστός, βρέθηκε μακριά μαζί μας για χάρη μας, ώστε να βρεθούμε κι εμείς μαζί Του και μέσω Αυτού κοντά στον Πατέρα. Διότι όλα ξεκάθαρα οικονομήθηκαν για εμάς και υπέρ ημών. Διότι όπως βρέθηκε μαζί μας ανάμεσα στους νεκρούς, ώστε εμείς να εισέλθουμε στη ζωή μαζί Του και μέσω Αυτού, επειδή αναστήθηκε συντρίβοντας το κράτος του θανάτου, έτσι βρέθηκε μαζί μας πιο μακριά, αν και ο Ίδιος ήταν κοντά στον Πατέρα, ώστε εμείς πάλι μαζί Του και μέσω Αυτού να πλησιάσουμε τον Πατέρα, πράγμα το οποίο και έχει τελεστεί.

Το ότι, εξάλλου, με εκείνους που εισέρχονται κατά καιρούς στην άνω πόλη, παρομοιάζεται πάλι η πλούσια συμμετοχή στα θεία χαρίσματα και η ανάγκη να απολαμβάνουν τα πνευματικά αγαθά από τον Χριστό, θα το αποδείξει το γεγονός ότι όσοι ανέβηκαν, όταν βρέθηκαν στον τόπο του Θεού, έφαγαν και ήπιαν. Αλλά σε όσα ανέφερα προηγουμένως, μόνο ο Μωυσής διατάχθηκε να πλησιάσει τον Θεό, ενώ οι υπόλοιποι να προσκυνήσουν από μακριά, μαζί με τους οποίους βρισκόταν και ο Ααρών. Λέγαμε δε ότι ο Υιός, ο οποίος είναι κοντά στον Θεό και Πατέρα, ο άκακος και αμίαντος αρχιερέας μας, βρέθηκε κατά τη φύση του μακριά μαζί με εμάς, ώστε μέσω αυτού, και βεβαίως μαζί με αυτόν, να βρεθούμε και εμείς κοντά. Γι' αυτό ονομάστηκε και Εμμανουήλ, που μεταφράζεται «Ο Θεός είναι μαζί μας». Ωστόσο, αν και έγινε άνθρωπος μαζί με εμάς, μπορούμε να δούμε ότι ούτε καν στον μακάριο Μωυσή δεν έγινε προσιτός ο Πατέρας χωρίς τη δική Του μεσιτεία. Διότι Αυτός είναι η οδός, Αυτός είναι η θύρα, όπως ήδη προαναφέραμε. Αυτό θα το κατανοήσουμε πάλι από τα παρακάτω: «Διότι είπε, λέει, ο Κύριος στον Μωυσή: Ανέβα σε εμένα στο όρος και μείνε εκεί, και θα σου δώσω τις πέτρινες πλάκες, τον νόμο και τις πλάκες που έγραψα για να τους δώσεις ως νόμο. Τότε σηκώθηκε ο Μωυσής και ο Ιησούς που παραστεκόταν σε αυτόν, και ανέβηκαν στο όρος του Θεού.»

ϟΒʹ. Και από πού οδηγήθηκα σε αυτό το δέος; Για να μη με θεωρείτε πιο δειλό από το πρέπον, αλλά αντιθέτως να με επαινείτε σφόδρα για την προνοητικότητά μου. Ακούω, βέβαια, για τον ίδιο τον Μωυσή, όταν του μιλούσε ο Θεός, ότι, παρότι είχαν προσκληθεί πολλοί στο όρος, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Ααρών μαζί με τους δύο ιερείς γιους του, και εβδομήντα πρεσβύτεροι από τη γερουσία, στους υπόλοιπους μεν δόθηκε η εντολή να προσκυνήσουν από μακριά, ενώ μόνο ο Μωυσής να πλησιάσει, και να μην ανεβεί μαζί του ο λαός, επειδή δεν είναι δυνατόν σε όλους να βρεθούν κοντά στον Θεό, παρά μόνο αν κάποιος, όπως ο Μωυσής, μπορεί να χωρέσει τη δόξα του Θεού. Και ακόμη, πριν από αυτά, στην αρχή της νομοθεσίας, τους μεν άλλους οι σάλπιγγες, οι αστραπές, οι βροντές, το σκοτάδι, όλο το βουνό που έβγαζε καπνούς, και οι φρικτές απειλές, ότι «αν και θηρίο ακόμη αγγίξει το όρος, θα λιθοβοληθεί», και άλλα τέτοια φοβερά σημεία τους κρατούσαν κάτω, και ήταν σπουδαίο γι' αυτούς έστω και μόνο να ακούσουν τη φωνή του Θεού, αφού είχαν προηγουμένως εξαγνιστεί πάρα πολύ καλά. Ο Μωυσής όμως και ανεβαίνει, και προχωρεί μέσα στη νεφέλη, και λαμβάνει τον νόμο, και δέχεται τις πλάκες· για τους πολλούς τις πλάκες του γράμματος, ενώ για όσους υψώνονται πάνω από τους πολλούς, τις πλάκες του πνεύματος.

Βʹ. Και ο λόγος για τον οποίο οδηγήθηκα σε αυτό το δέος, για να μη με θεωρήσετε πιο δειλό από όσο πρέπει, αλλά μάλλον να με επαινέσετε για την προνοητικότητά μου, είναι ότι ακούω τον ίδιο τον Μωυσή, όταν του ομιλούσε ο Θεός, πως, παρότι είχαν προσκληθεί στο όρος πολλοί, ένας εκ των οποίων ήταν και ο Ααρών μαζί με τους δύο ιερείς γιους του, όλοι μεν οι υπόλοιποι έλαβαν την εντολή να προσκυνήσουν από μακριά, να πλησιάσει δε μόνον ο Μωυσής, και να μην ανεβεί μαζί του ο λαός.

Αν πάλι είσαι ο Ααρών, ανέβα μαζί του, αλλά στάσου κοντά, έξω από τη νεφέλη. Αν πάλι είσαι κάποιος Ιθάμαρ ή Ελεάζαρ, και είσαι τρίτος μετά τον Μωυσή, ή κάποιος από τη γερουσία και τους Εβδομήκοντα, στάσου ακόμη πιο μακριά, λαμβάνοντας την τρίτη θέση στη σειρά. Αν όμως είσαι ένας από τον λαό και το πλήθος, το όρος δεν σε δέχεται, το οποίο αν αγγίξει έστω και θηρίο, θα λιθοβοληθεί. Μείνε κάτω, και άκουγε μόνο τη φωνή, και αυτό αφού προηγουμένως εξαγνίσεις και καθαρίσεις τον εαυτό σου, όπως ακριβώς έχεις διαταχθεί.

Καθώς ανεβαίνω πρόθυμα στο όρος, ή, για να πω το αληθέστερο, καθώς είμαι ταυτόχρονα πρόθυμος και γεμάτος αγωνία –το πρώτο εξαιτίας της ελπίδας, και το δεύτερο εξαιτίας της αδυναμίας μου–, ώστε να εισέλθω μέσα στο νέφος και να βρεθώ μαζί με τον Θεό (διότι αυτό προστάζει ο Θεός): αν κάποιος είναι Ααρών, ας ανεβεί μαζί μου και ας σταθεί πλησίον, έστω κι αν χρειαστεί να μείνει έξω από το νέφος, αποδεχόμενος το γεγονός αυτό. Αν όμως κάποιος είναι Ναδάβ ή Αβιούδ ή ανήκει στη γερουσία, ας ανεβεί μεν, αλλά ας σταθεί μακριά, ανάλογα με την αξία της κάθαρσής του. Αν πάλι κάποιος ανήκει στο πλήθος και είναι ανάξιος ενός τέτοιου ύψους και της θεωρίας, εάν μεν είναι εντελώς ακάθαρτος, ας μην πλησιάσει καν, διότι δεν είναι ασφαλές· εάν όμως είναι έστω και προσωρινά εξαγνισμένος, ας μείνει κάτω, και ας ακούει μόνο τη φωνή και τη σάλπιγγα, τα απλά λόγια της ευσέβειας· και ας βλέπει το όρος να καπνίζει και να αστράφτει, πράγμα που αποτελεί ταυτόχρονα απειλή και θαύμα για όσους δεν μπορούν να ανεβούν. Εάν όμως κάποιος είναι θηρίο πονηρό και ανήμερο και εντελώς ανεπίδεκτο των λόγων της θεωρίας και της θεολογίας, ας μην κρύβεται στις φωλιές των δασών με κακουργία και κακοήθεια, για να αρπάξει κάποιο δόγμα ή κάποια λέξη, πηδώντας ξαφνικά, και να κατασπαράξει τους υγιείς λόγους με τις επιθέσεις του, αλλά ας σταθεί ακόμη πιο μακριά, και ας αποχωρήσει από το όρος, διαφορετικά θα λιθοβοληθεί, και θα συντριβεί, και θα χαθεί κακήν κακώς· διότι οι αληθινοί και στερεοί λόγοι είναι λίθοι για όσους έχουν θηριώδη φύση. Και αν είναι λεοπάρδαλη, ας πεθάνει μαζί με τα στίγματά της.