Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 24:7

Σε τι διαφέρει το «ακούειν» από το «ενωτίζεσθαι»; Στο ότι το μεν «ακούειν» αποτελεί έργο της διάνοιας, όπως δηλώνει ο Κύριος, παρακινώντας στο να αντιλαμβανόμαστε με σύνεση το νόημα των όσων λέγονται: «Ο έχων ώτα ακούειν, ακουέτω»· το δε «ενωτίζεσθαι» σημαίνει το να εισάγεται στα αυτιά απλώς ο ήχος. Γι' αυτό και ο λαός στην Έξοδο λέει: «Όλα όσα πει ο Θεός, θα τα πράξουμε και θα τα ακούσουμε». (Αν και το πιο λογικό θα ήταν να πουν: να ακούσουμε και να πράξουμε). Αλλά το μεν «πράξουμε» είναι ίδιον οποιουδήποτε έχει πολύ παχυλή διάνοια, όπως το να τηρήσει κανείς σωματικά το Σάββατο, να απέχει από τροφές, να κάνει περιτομή την όγδοη ημέρα και να εμφανιστεί τρεις φορές τον χρόνο στον ναό· το να εμβαθύνει, όμως, στο πνευματικό νόημα αυτών, είναι ίδιον εκείνου που είναι ήδη τέλειος και έχει προχωρήσει πολύ στη γνώση. Λένε δε ότι αυτή ακριβώς ήταν η αιτία που παρακίνησε τους ανθρώπους εκείνης της εποχής στην επιβουλή εναντίον του Προφήτη.

«Επειδή είναι λαός απειθής, γιοι ψευδείς, οι οποίοι δεν θέλησαν να ακούσουν τον νόμο του Θεού· αυτοί που λένε στους προφήτες: Μην αναγγέλλετε σε εμάς, και σε αυτούς που βλέπουν οράματα: Μη μας μιλάτε, αλλά να μας μιλάτε και να μας αναγγέλλετε άλλη πλάνη, και να μας αποστρέψετε από αυτή την οδό· αφαιρέστε από εμάς αυτό το μονοπάτι, και αφαιρέστε από εμάς τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ.» Επειδή αυτά τα πράγματα θα συμβούν κατά καιρούς, πρόσταξε να γραφτούν και παραγγέλλει να καταγραφούν. Διότι θα συμβούν, λέει, στις ημέρες των καιρών, και θα αξιωθούν αιώνιας μνήμης. Και ο λόγος είναι αληθινός. Διότι θα αποτελούν πάντοτε γνωρίσματα των προφητών, μέχρι και τη συντέλεια του παρόντος αιώνα. Πρέπει λοιπόν να καταγραφούν, λέει, διότι είναι λαός απειθής. Αυτό βέβαια θα είναι προς ωφέλειά τους. Διότι, εάν απειθήσουν στους αγίους προφήτες που θα υπάρξουν εκείνο τον καιρό, είναι πολύ πιθανό να ντραπούν από το γεγονός ότι αυτά έχουν προειπωθεί και μέσω εσού. Τους ονομάζει δε ψευδείς, όπως νομίζω, και πάλι επειδή δεν διατήρησαν προς τον Θεό τη γνήσια ευσέβεια, αλλά αθέτησαν την υπόσχεση που έδωσαν όταν, μέσω του Μωυσή, ο Θεός που κυβερνά τα πάντα τους όριζε νόμους στο όρος Σινά. Διότι θα τους βρούμε να έχουν πει σαφώς: «Όλα όσα είπε ο Κύριος ο Θεός, θα τα κάνουμε και θα υπακούσουμε.»

Όταν λοιπόν μιλήσω, λέει, στην καρδιά της, τότε βεβαίως και η ίδια θα ταπεινωθεί, όπως και στις αρχές, όταν, καθώς καλούσε ο Μωυσής και ο φιλεύσπλαχνος Θεός είχε προστάξει να αναχωρήσουν από την Αίγυπτο, με μεγάλη προθυμία βιάζονταν να το πράξουν αυτό, και έφευγαν μακριά από τη γη εκείνων που τους εκμεταλλεύονταν· και όταν καθόριζε τους νόμους στο Χωρήβ, συγκεντρωμένοι μαζί με τον Μωυσή στο όρος Σινά, υπόσχονταν λέγοντας: «Όλα όσα μας είπε ο Κύριος ο Θεός, θα τα κάνουμε και θα τα υπακούσουμε». Επομένως, θα είναι ταπεινή και υπάκουη, όπως και στις αρχές, όταν, λαμβάνοντας τη γέννηση προς τη θεογνωσία μέσω του νόμου, δεχόταν με χαρά αυτό που ήταν αρεστό στον Θεό. Ημέρες νηπιότητας, λοιπόν, ονομάζει την μέσω του νόμου αναγέννηση προς τη θεογνωσία· γι' αυτό και έλεγε: «Υιός πρωτότοκός μου είναι ο Ισραήλ». <Και θα γίνει εκείνη την ημέρα, λέει ο Κύριος, θα με καλέσει: Ο άνδρας μου, και δεν θα με καλέσει πλέον: Βααλείμ. Και θα εξαφανίσω τα ονόματα των Βααλείμ από το στόμα της, και δεν θα μνημονευθούν πλέον τα ονόματά τους.> Ημέρα, λοιπόν, σε αυτά ονομάζει τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρα μας.

Αφού σηκώθηκε ο Μωυσής νωρίς το πρωί, έχτισε θυσιαστήριο στο βουνό και έστησε δώδεκα λίθους για τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ. Και έστειλε τους νέους των υιών του Ισραήλ, οι οποίοι πρόσφεραν ολοκαυτώματα και θυσίασαν μοσχάρια ως θυσία σωτηρίου στον Κύριο τον Θεό. Παίρνοντας ο Μωυσής το μισό αίμα, το έβαλε στον κρατήρα, ενώ το άλλο μισό αίμα το έχυσε στο θυσιαστήριο. Και παίρνοντας το βιβλίο της διαθήκης, το διάβασε σε επήκοον του λαού, και εκείνοι είπαν: «Όλα όσα μίλησε ο Κύριος θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε». Έπειτα, παίρνοντας ο Μωυσής το αίμα, ράντισε τον λαό και είπε: «Ιδού το αίμα της διαθήκης την οποία συνήψε ο Κύριος μαζί σας για όλους αυτούς τους λόγους». Αφού ολοκληρώθηκε η θυσία και ραντίστηκε όλος ο λαός με το αίμα της διαθήκης, ανέβηκαν, όπως λέει, ο Μωυσής και ο Ααρών, ο Ναδάβ και ο Αβιούδ, και εβδομήντα από τους πρεσβυτέρους του λαού του Ισραήλ, και είδαν τον τόπο όπου στεκόταν ο Θεός του Ισραήλ, και ό,τι βρισκόταν κάτω από τα πόδια Του έμοιαζε σαν κατασκεύασμα πλίνθου από ζαφείρι και σαν την όψη του στερεώματος του ουρανού ως προς την καθαρότητα. Και από τους εκλεκτούς του Ισραήλ δεν χάθηκε ούτε ένας. Και εμφανίστηκαν στον τόπο του Θεού, και έφαγαν και ήπιαν. Εμπρός λοιπόν, ελάτε να πούμε τα πρέποντα για το καθένα από αυτά που αναγνώστηκαν, και, ξεκινώντας απευθείας από το νόημα των προκειμένων, ας δούμε αυτά που έγιναν σε εμάς από τον Χριστό.

Μήπως σου φαίνεται απίθανος ο λόγος; ΠΑΛΛ. Όχι βέβαια· διότι ο Μωυσής αποτελεί το πρόσωπο του νόμου. ΚΥΡ. Έχει κληθεί, λοιπόν, ο Ισραήλ και το ποίμνιο που ζει σύμφωνα με τον νόμο και υπό τον νόμο. «Διότι ο Κύριος», λέει, «ο Θεός των Εβραίων μάς έχει προσκαλέσει». Και υπάκουσε στον Θεό που τον κάλεσε, όπως ακριβώς και ο Μωυσής: «Διότι όλα όσα είπε ο Κύριος ο Θεός, θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε». Επειδή όμως η δύναμη της υποταγής στον νόμο δεν είναι επαρκής για κάθαρση, διότι «είναι αδύνατον το αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρεί αμαρτίες», εμποδίζεται ο Μωυσής να πλησιάσει τον Θεό: «Μην πλησιάζεις εδώ», λέει. Διότι το αγαθό είναι απρόσιτο μέσω του νόμου· και η δύναμη της πολιτείας κατά τον Μωυσή δεν είναι απολύτως ικανή για να μπορέσει να οδηγήσει στον Θεό. Τον παρουσιάζει όμως σε Αυτόν ο Χριστός μέσω αγιασμού. Διότι πρέπει να είναι άγιοι εκείνοι που επιδιώκουν να ενωθούν με τον άγιο Θεό: «Διότι θα είστε άγιοι», λέει, «επειδή εγώ είμαι άγιος». Και ότι ο τρόπος ζωής σύμφωνα με τον νόμο δεν είναι εντελώς άμεμπτος, το δίδαξε αμέσως, λέγοντας: «Λύσε το υπόδημα από τα πόδια σου· διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία». Διότι πρόσταξε τον ιεροφάντη Μωυσή να βγάλει το υπόδημα από το πόδι του, αποδεικνύοντας ότι η πορεία της ζωής κατά τον νόμο δεν είναι ακόμη καθαρή, ούτε απολύτως απαλλαγμένη από τα έργα της φθοράς και της νεκρότητας, και από τη συνήθεια των Ελλήνων διδασκόταν για χάρη μας ο θείος Μωυσής ότι δεν είναι θεμιτό να πλησιάζει τον Θεό αυτός που φέρει υπολείμματα νεκρότητας και φθοράς.

Γι' αυτόν τον λόγο και αγιαζόταν. Και έκανε κατά κάποιον τρόπο προς τον Θεό την ευχή της αγνείας. Διότι, το ότι θα τηρεί τον νόμο, το υποσχέθηκε σαφώς στο όρος Χωρήβ, λέγοντας τα εξής: «Και όλα όσα είπε Κύριος ο Θεός, θα τα κάνουμε και θα τα υπακούσουμε». Είχε λοιπόν τον νου του απόλυτα γεμάτο από τη νομική παιδεία, και σαν να άφηνε τα μαλλιά του να μακρύνουν για τον Θεό, είχε τα καυχήματα της εντολής που δόθηκε μέσω του Μωυσή. Όμως αυτά μολύνθηκαν εξαιτίας ενός νεκρού· διότι σκότωσαν τον Εμμανουήλ. Και βέβαια ο θάνατος του Χριστού είναι αληθώς άγιος, όμως για εκείνους που τον σκότωσαν, τα εγκλήματα της κυριοκτονίας αποτέλεσαν μολυσμό. Ο νόμος, λοιπόν, τους επιτάσσει πλέον να ξυρίσουν, σαν ένα είδος μακριών μαλλιών, την παιδεία του νόμου, και σχεδόν να αποκόψουν τα τυπικά προστάγματα της εβδόμης ημέρας, δηλαδή τα πριν από την ογδόη ημέρα, κατά την οποία αναστήθηκε ο Χριστός, ανακαινίζοντάς μας προς την αφθαρσία, και αναπλάθοντάς μας σε μια νέα και ευαγγελική ζωή. Αφού λοιπόν κουρεύσει τα όσα ίσχυαν πριν την ογδόη, αφήνει πάλι τα μαλλιά του να μακρύνουν και αγιάζει την κεφαλή του μετά την ογδόη ημέρα. Μακραίνει δε ξανά τα μαλλιά, αλλά ο νους δεν τρέφει πλέον τύπους και σκιές, όπως παλαιότερα, αλλά αυτά τα ίδια τα δόγματα της πίστεως και της αλήθειας. Ή μήπως δεν θεωρείς ότι εκείνοι που δικαιώθηκαν μέσω της πίστεως πρέπει να απογυμνώνονται από την εύνοια προς τη νομική λατρεία, και αντιθέτως να αναπτύσσουν και να δέχονται βαθιά στον νου και την καρδιά τη γνώση της ευαγγελικής πολιτείας, ως κατά πολύ ανώτερης και εξοχότερης από την αρχική; ΠΑΛΛ. Πώς το είπες; ΚΥΡ.

«Βγήκε», λέει, «ο σπορέας για να σπείρει· και ένα μέρος έπεσε στον δρόμο, δηλαδή στην ελληνική πλάνη. Και ήρθαν τα πετεινά, οι αδηφάγοι άρπαγες δαίμονες, και το κατέφαγαν. Άλλο έπεσε στα πετρώδη μέρη, εννοώ τη σκληρότροπη προαίρεση των Ιουδαίων, και αμέσως φύτρωσε φυτό προπετείας και παρανομίας. Διότι τέτοιος είναι ο τρόπος των Ιουδαίων. Αφού, όταν δέχονταν τον νόμο στην έρημο, έλεγαν στον Μωυσή: «Όλα όσα είπε ο Θεός θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε». Και εκείνοι που υπόσχονταν αυτά, προσκυνούσαν άψυχο μοσχάρι και προτιμούσαν το νεκρό αντί για τον ζώντα Θεό. Άλλο έπεσε στα αγκάθια, δηλαδή στις αιχμηρές και βλάσφημες αιρέσεις, οι οποίες συμπνίγουν καθημερινά τον σπόρο της ευσέβειας. Έτερο έπεσε στην καλή γη, στην Εκκλησία του Χριστού, την εύφορη, η οποία καρποφορεί τριάντα, εξήντα και εκατό. Το τριάντα είναι ο ζυγός της σωφροσύνης· το εξήντα της αγγελόμορφης παρθενίας· το εκατό της θείας δικαιοσύνης, της αγνείας και της ανδραγαθίας των μαρτύρων.

Λοιπόν, η μεν τάξη των εθνικών, ενώ έλαβε εντολή μέσω των φυσικών νόμων να εργαστεί στον αμπελώνα, που ήταν η πολιτεία της θεοσέβειας, αρνήθηκε και αντιστάθηκε στην πατρική προσταγή, παραμένοντας όλο τον χρόνο στην ειδωλολατρία. Όμως στο τέλος έδειξε υπακοή. Το δε έθνος των Ιουδαίων, το οποίο ήταν το δεύτερο τέκνο, αφού κλήθηκε μετά την άρνηση του πρώτου στην ίδια εργασία μέσω του Μωυσή και των προφητών, στα λόγια μεν έδειξε προθυμία· διότι είπαν ότι: Όλα θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε, στα έργα όμως έκανε το εντελώς αντίθετο. Γι' αυτό ρωτά τους αρχιερείς ο Σωτήρας: Ποιος άραγε από τους δύο αυτούς έκανε το θέλημα του πατέρα; Και όταν εκείνοι ομολόγησαν ότι ήταν ο πρώτος, το ποιος ήταν αυτός ο πρώτος το διασαφηνίζει λέγοντας: Οι τελώνες και οι πόρνες και όλη η τάξη των απίστων εθνών προηγούνται από εσάς στην αγάπη του Θεού. Ποιους εννοεί εσάς, παρά τους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους, και όλο το έθνος τους, που ενώ στα λόγια υπόσχονταν να είναι θεοσεβείς, στα έργα έπρατταν αντίθετα προς την υπόσχεσή τους; Γι' αυτό, εκείνοι μεν από τα έθνη που μετεστράφησαν από την προηγούμενη φαυλότητα, και έδειξαν καρπούς άξιους της βασιλείας, θα την επιτύχουν. Εσείς όμως, που ισχυρίζεστε ότι είστε τέκνα του Θεού, θα αποκλειστείτε από τη βασιλεία· διότι εσείς μεν δεν τον πιστέψατε, οι δε τελώνες και οι πόρνες πίστεψαν.

Τι έλεγαν; «Τους λόγους τους οποίους ελάλησε ο Κύριος θα τους πράξουμε και θα υπακούσουμε». Αλλά λίγο αργότερα τους συνέλαβε να ψεύδονται· διότι τα όσα ακολουθούν το αποδεικνύουν αυτό σαφώς. «Σε δοκίμασα στο ύδωρ της αντιλογίας». Εκεί όπου, ενώ οδοιπορούσαν, λοιδόρησαν τον Θεό και, μολονότι προηγουμένως είχαν απολαύσει πολλά θαύματα, τα λησμόνησαν όλα και έλεγαν στον Μωυσή: «Μακάρι να πεθαίναμε και εμείς κατά τον όλεθρο των πατέρων μας ενώπιον του Κυρίου», και όσα σχετίζονται με αυτά, τα οποία φανερώνουν τη βλασφημία των Ιουδαίων. Σε αυτούς τους στίχους ο ψαλμωδός πρόσθεσε διάψαλμα, όχι τυχαία, ούτε μάταια, αλλά ίσως αφενός για να διακόψει την προφητεία για κάποιο χρονικό διάστημα· το δε πιο αληθινό, επειδή εισήγαγε σαφώς το πρόσωπο του Χριστού.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΕΜΕΣΙΩΝΑ ΤΟΝ ΜΑΓΙΣΤΡΙΑΝΟ. 1639 Εσύ μεν ίσως νομίζεις ότι η φράση είναι παράξενη, επειδή ελέχθη από τους Ιουδαίους, οι οποίοι δεν λέγουν ούτε πράττουν τίποτε το ορθό. Εγώ όμως, επειδή ο νομοθέτης δεν τους κατηγόρησε για αυτό, θεωρώ ότι επειδή όσα πρέπει να πράττουμε αφού τα μάθουμε, αυτά τα μαθαίνουμε μέσα από την πράξη, γι' αυτό έχει ειπωθεί ορθώς: «Όλα όσα είπε ο Κύριος, θα τα πράξουμε και θα τα ακούσουμε.» Διότι εκείνοι που μαθαίνουν οτιδήποτε άλλο, εύλογα πρώτα ακούν και έπειτα πράττουν. Όσοι όμως έχουν επιλέξει να εφαρμόζουν τις θείες εντολές, μαθαίνουν μέσα από την πράξη, καθώς δεν γεννά τόσο ο λόγος τη γνώση όσο η πράξη. Πράγματι, αυτός που ασκείται στην αρετή εκπαιδεύεται στην αρετή μέσω της ίδιας της άσκησης και κατά κάποιον τρόπο μαθαίνει ότι είναι ωφελιμότατη, πρεπωδέστατη, εξαιρετικά προστατευτική, και ότι έχει νομοθετηθεί προς το συμφέρον μας. Και για το θέμα αυτό, αυτά είναι αρκετά.

Όχι μόνο για την αρετή εκείνου, λέει, ούτε μόνο επειδή επέδειξε τόσο μεγάλο ζήλο για την ανέγερση του ναού, αλλά και επειδή συνήψες συνθήκες μαζί του. «Χάριν του Δαβίδ, του δούλου σου, μην αποστρέψεις το πρόσωπο του χριστού σου». Για ποιον ομιλεί; Για εκείνον που τότε είχε χριστεί, που καθοδηγούσε και προΐστατο του λαού. «Ορκίστηκε ο Κύριος στον Δαβίδ την αλήθεια και δεν πρόκειται να την αθετήσει: Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω πάνω στον θρόνο σου». Διότι, εφόσον θυμήθηκε τον Δαβίδ, την αρετή του ανδρός και τον ζήλο του για τον ναό, ανέφερε τις παλαιές διηγήσεις και παρακάλεσε να φανεί η προηγούμενη πολιτεία του, προβάλλει αυτό που αποτελεί το μέγιστο κεφάλαιο, αναγιγνώσκοντας τις συνθήκες του Θεού. Και ποιες είναι αυτές; «Από τον καρπό της κοιλίας σου θα εγκαταστήσω πάνω στον θρόνο σου». Αλλά αυτές οι συνθήκες δεν έγιναν απλώς, παρά με κάποιον όρο. Ποιος δε ήταν αυτός ο όρος; Άκουσε· διότι προσθέτει: «Εάν οι υιοί σου φυλάξουν τη διαθήκη μου και αυτά τα μαρτύριά μου, τα οποία θα τους διδάξω, και οι υιοί τους εις τον αιώνα θα καθίσουν πάνω στον θρόνο σου». Αφού ο Θεός συνήψε αυτές τις συνθήκες, τους ενεχείρισε το έγγραφο της συμφωνίας· και εκείνοι πάλι έλεγαν: «Όλα όσα είπε ο Κύριος θα τα πράξουμε και θα υπακούσουμε».