Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 25:10

ΙΘ΄ Ἀντίθεση κακοτρόπου Παυλιανιστοῦ προς Σευηριανόν, ο οποίος προβάλλει ότι η σύνθεση του ανθρώπου είναι, κατ’ ισότητα, εκείνη του Χριστού. Παυλιανιστής· «Ο Σεβήρος, αγωνιζόμενος να αποδείξει ότι ο Χριστός είναι εν μέρει Θεός και εν μέρει άνθρωπος, και ότι από δύο ατελείς φύσεις υπάρχει μία φύση, μας προβάλλει διαρκώς ως υπόδειγμα τον άνθρωπο, από πάνω ως κάτω, χωρίς πουθενά η μωσαϊκή, η προφητική ή η ευαγγελική Γραφή να μαρτυρεί ότι η ψυχή και το ανθρώπινο σώμα είναι τύπος της συνθέσεως του Χριστού. Αλλ’ έχοντας τυφλωθεί, εγκατέλειψε τους τύπους περί Χριστού που παρέχουν οι θείες Γραφές και πλάθει δικούς του μύθους. Διότι πρωτότυπος και θεόχαρακτος τύπος του Χριστού, μέσα στη θεία Γραφή, είναι ο θείος Ισαάκ και ο κριός που σφαγιάσθηκε αντί γι’ αυτόν, οι οποίοι προδιαγράφουν φανερά την εικόνα των δύο ετερογενών προσώπων του. Και δεν είναι μόνον αυτόν τον τύπο που γνωρίζει ο χορός των αοιδίμων Πατέρων να αναφέρει στον Χριστό, αλλά και πολλούς άλλους· εννοώ τον ιερό Μωυσή και τη θήβη μέσα στην οποία, αφού κλείστηκε, ρίχθηκε από την ίδια του τη μητέρα στο ρεύμα του ποταμού. Και εδώ πάλι η θεία Γραφή μάς κηρύσσει τις δύο υποστάσεις του Χριστού, διά του Μωυσή και της κιβωτού· όπως και η άλλη κιβωτός, εκείνη που είναι κατασκευασμένη από άφθαρτα ξύλα και χρυσό, φέρει για μας καθαρό τύπο των ετεροουσίων φύσεων, δηλαδή των υποστάσεων του Χριστού. Και τι άραγε νομίζει ο Σεβήρος ότι υπαινίσσεται και η χρυσή στάμνα, που έχει το ουράνιο μάννα, αν όχι τις αλλόφυλες και ετεροφυείς υποστάσεις του Χριστού; Κατά τον ίδιο τρόπο και οι δύο τρυγόνες, η μία που θυσιάζεται και η άλλη που δεν θυσιάζεται, δηλώνουν φανερά τα δύο πρόσωπα του Χριστού, δηλαδή την απαθή θεότητά του και την παθητή σάρκα του. Όπως πάλι και οι δύο τράγοι, ο ένας που σφάζεται και ο άλλος που στέλλεται στην έρημο, μας φανερώνουν καθαρά τη διαφορά των χαρακτηριστικών υποστάσεων του Εμμανουήλ, ο οποίος υπάρχει εν μορφή Θεού και εν μορφή ανθρώπου.»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄ Ότι η χρήση αυτών των συλλαβών δεν τηρείται σχολαστικά στην Αγία Γραφή. Εμείς δε ομολογούμε ότι και ο λόγος της αλήθειας έχει χρησιμοποιήσει σε πολλά σημεία αυτές τις εκφράσεις· δεν ισχυριζόμαστε όμως ότι η ελευθερία του Πνεύματος υποδουλώνεται οπωσδήποτε στη μικροπρέπεια της κοσμικής σοφίας, αλλά ότι, ανάλογα με την εκάστοτε περίσταση, εναλλάσσει τις εκφωνήσεις κατάλληλα προς τις ανάγκες. Διότι η έκφραση «εξ ου» δεν υποδηλώνει πάντοτε την ύλη, όπως νομίζουν εκείνοι· αλλά είναι πιο συνηθισμένο στην Αγία Γραφή να χρησιμοποιείται αυτή η έκφραση για το ανώτατο αίτιο. Όπως στο εξής: «Ένας Θεός, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα». Και πάλι: «Τα δε πάντα προέρχονται εκ του Θεού». Έχει βέβαια χρησιμοποιήσει και ο λόγος της αλήθειας αυτή τη λέξη πολλές φορές και για την ύλη, όπως όταν λέει: «Θα κατασκευάσεις την κιβωτό από άσηπτα ξύλα». Και: «Θα κατασκευάσεις τη λυχνία από καθαρό χρυσό». Και: «Ο πρώτος άνθρωπος από γη, χοϊκός». Και: «Από πηλό έχεις κατασκευαστεί εσύ, όπως κι εγώ». Αλλά αυτοί, για να παραστήσουν, όπως είπαμε, τη διαφορά της φύσεως, νομοθέτησαν ότι αυτή η λέξη αρμόζει μόνο στον Πατέρα. Έλαβαν μεν τις αρχές αυτής της σχολαστικής διάκρισης από τους έξωθεν, χωρίς όμως να υποταχθούν με ακρίβεια σε εκείνους στα πάντα· αλλά στον μεν Υιό, σύμφωνα με τη νομοθεσία εκείνων, απέδωσαν την ονομασία του οργάνου, στο δε Πνεύμα την ονομασία του τόπου. Διότι λένε «εν Πνεύματι»· και λένε «διά Υιού».

Λοιπόν, προστάζει ωφέλιμα να στηθεί η σκηνή σε μία ημέρα, η οποία αποτελεί τύπο του Χριστού, για να κατανοήσεις σχετικά με Αυτόν ότι το να πεθάνει μία φορά ανήκει σε αυτόν εδώ τον παρόντα καιρό. Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα γεννηθεί ξανά, αλλά ούτε και θα πεθάνει, έχοντας γεννηθεί μία φορά και έχοντας πεθάνει και αναστηθεί εκ νεκρών. Διότι είναι αναγκαίο η ανάσταση να ακολουθεί τον θάνατο, αποτελώντας ένα είδος αναστήλωσης του αγίου σκήνους. Στήνεται δε κατά τη νουμηνία, διότι νέος αιώνας ανέτειλε για εμάς εν Χριστώ· διότι νέα κτίση είναι τα εν Αυτώ. Και επιλέγεται ο πρώτος μήνας, υποδηλώνοντας την ανανέωση της ανθρώπινης φύσης από τον θάνατο και τη φθορά προς τη ζωή και την αφθαρσία, και τη μετάβαση πλέον από την ακαρπία στην ευκαρπία, και την παρέλευση της τυραννίας του διαβόλου, η οποία σαν τον χειμώνα έχει πια λήξει και περιοριστεί. Έπειτα πάλι, με διαφορετικό τρόπο, μας υποδεικνύει τον Εμμανουήλ σαν σε τύπο και σχήμα λέγοντας: «Και θα τοποθετήσεις την κιβωτό του μαρτυρίου, και θα σκεπάσεις την κιβωτό με το καταπέτασμα». Διότι στα προηγούμενα ο Λόγος σκιαγραφούνταν για εμάς ως ολόκληρη η σκηνή· διότι ήταν οίκος του Θεού που ενοίκησε σε αυτόν, δηλαδή το άγιο σώμα του Χριστού· αλλά εξίσου και μέσω της κιβωτού υποδηλώνεται εν μέρει ο Ίδιος σε εμάς. Διότι είχε κατασκευαστεί από άσηπτα ξύλα, για να εννοήσεις το αδιάφθορο σώμα Του· και είχε όλη επενδυθεί με καθαρό χρυσάφι, όπως έχει γραφτεί, από μέσα και από έξω.

Διότι τα πάντα είναι τίμια και βασιλικά σε αυτόν, και το θείο και το ανθρώπινο, και σε όλα αυτός πρωτεύει, σύμφωνα με τον Παύλο. Ως τύπος δε τιμής και υπεροχής έναντι πάντων λαμβάνεται ο χρυσός. Επομένως, η κιβωτός, κατασκευασμένη από άσηπτα ξύλα και επιχρυσωμένη, είχε εναποτεθειμένο μέσα της τον θείο νόμο, ως τύπος του Θεού Λόγου που ενοίκησε και ενώθηκε με την άγια σάρκα. Διότι και ο νόμος ήταν ρήμα Θεού, αν και όχι ενυπόστατο, όπως ακριβώς είναι ο Υιός. Καλύπτεται δε με το καταπέτασμα. Διότι κατά κάποιον τρόπο ήταν δυσδιάκριτος στους πολλούς ο Θεός Λόγος όταν ενανθρώπησε, έχοντας ως περιβολή το ίδιο του το σώμα, και σαν να κρυβόταν μέσα στη δική του σάρκα ως εντός καταπετάσματος, έτσι ώστε εξαιτίας αυτού ορισμένοι, μη γνωρίζοντας το θεοπρεπές του αξίωμα, άλλοτε μεν επιχειρούσαν να τον λιθοβολήσουν, κατηγορώντας τον ότι, ενώ ήταν άνθρωπος, έλεγε πως ο ίδιος είναι Θεός· άλλοτε πάλι, χωρίς να ντρέπονται καθόλου, έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς τώρα λέει ότι έχω κατεβεί από τον ουρανό;». Επομένως, το ότι ήταν ριγμένο πάνω στην κιβωτό το καταπέτασμα υποδηλώνει το ότι ο Ιησούς επρόκειτο να αγνοηθεί από τους πολλούς. Άρα, λοιπόν, και η κιβωτός αποτελούσε τύπο του. Γι' αυτό ακριβώς και προπορευόταν των Ισραηλιτών στην έρημο, εκπληρώνοντας τότε την τάξη του Θεού· διότι αυτός ήταν ο καθοδηγητής του λαού.

Επειδή, λοιπόν, κάποια πράγματα είναι ιδιαίτερα και ταιριάζουν στην κατασκευή όσων έχουν δημιουργηθεί, ενώ άλλα αποβλέπουν στη χρησιμότητα των θεωρημάτων, εμπρός, ας πούμε εκείνα που είναι ωφέλιμα για αυτόν τον σκοπό, αφήνοντας τα υπόλοιπα. ΠΑΛΛ. Δεν καταλαβαίνω τι λες. ΚΥΡ. Πρόσεξε λοιπόν αυτό που λέω· διότι θα το καταλάβεις, νομίζω, και μάλιστα εντελώς άκοπα: πρόσταξε να κατασκευαστεί κιβωτός από άσηπτα ξύλα, επενδυμένη εσωτερικά και εξωτερικά με καθαρό χρυσό, η οποία να φέρει τα λεγόμενα μαρτύρια, δηλαδή τον νόμο πάνω σε πλάκες, και δεν σταματούν μέχρις εδώ τα σχετικά με αυτήν· διότι προστάζει να κατασκευαστούν και αναφορείς πάλι από άσηπτα ξύλα, ομοίως επιχρυσωμένοι, καθώς και χρυσοί κρίκοι και στρεπτά περιμετρικά. Καθόρισε επίσης το μήκος, το πλάτος και το ύψος του κατασκευάσματος. Αλλά αν κάποιος ήθελε να ερευνήσει πολύ καλά τα πράγματα αυτά με μυστικό τρόπο, θα βρει ίσως τι ακριβώς είναι η κιβωτός, τα μαρτύρια που βρίσκονται μέσα σε αυτήν, καθώς και ποια ήταν η χρησιμότητα των άσηπτων ξύλων.

Διότι, αναλογιζόμενοι τον τρόπο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς, θα δούμε τον Λόγο του Θεού Πατρός να κατοικεί στον ναό που προήλθε από την Παρθένο σαν σε κιβωτό. Διότι «κατοίκησε σε αυτόν όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς», σύμφωνα με τις Γραφές. Και τα μαρτύρια μέσα στην κιβωτό ήταν ο Λόγος του Θεού. Και τα ξύλα της ήταν άσηπτα, και ήταν στολισμένη με καθαρό και δοκιμασμένο χρυσό, από μέσα και από έξω. Διότι το σώμα του Χριστού είναι άφθαρτο, συγκρατούμενο στην αφθαρσία, σαν από κάποιο χρυσό, από τη δύναμη και τη λαμπρότητα του ενοικούντος Λόγου και από τη ζωοποιό φύση και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός λέγεται ότι ζωοποιεί. Διότι, όντας ζωή κατά φύση, ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος, με τη δύναμη του δικού του πνεύματος, αναζωοποιούσε ο ίδιος τον δικό του ναό, θέτοντάς τον υπεράνω της φθοράς. Διότι «η σάρκα του δεν γνώρισε διαφθορά», σύμφωνα με τη φωνή του αγίου Παύλου. Και έλεγε κάπου προς τους Ιουδαίους για το δικό του σώμα: «Γκρεμίστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· και εξάλλου και ο Πέτρος λέει ότι θανατώθηκε μεν κατά τη σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε κατά το πνεύμα. Σύμβολο, λοιπόν, της υπέρλαμπρης θεότητος είναι ο χρυσός, η οποία σαν να έχει επιχρισθεί στο άγιο σώμα, μεταδίδοντάς του τη δική της λαμπρότητα και αφθαρσία με τρόπο άρρητο, όπως μόνη της, καθ' εαυτήν, γνωρίζει η θεία και υπερβαίνουσα τον νου φύση.

Αυτό έπρατταν και οι θεσπέσιοι μαθητές, περιφέροντας τον Χριστό μέσω του κηρύγματος με ευσχημοσύνη και τάξη, ως διάκονοι του Θεού και οικονόμοι των μυστηρίων του Χριστού. «Θα τοποθετήσεις δε», λέει, «το θυσιαστήριο απέναντι από το καταπέτασμα που βρίσκεται πάνω στην κιβωτό του μαρτυρίου, όπου θα σου γίνω γνωστός από εκεί.» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Έπειτα, ποια είναι η αναγκαιότητα, νομίζω, και αυτών των καθορισμένων χώρων; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Αν και ο λόγος είναι βαθύς και πάρα πολύ δυσνόητος, θα μιλήσω όσο είναι δυνατόν, έχοντας εμπιστοσύνη στον Θεό που κάνει σοφούς ακόμη και τους τυφλούς. Διέταξε να κατασκευαστεί κιβωτός από άσηπτα ξύλα και καθαρό χρυσάφι, λέει, και μέσα σε αυτήν βρισκόταν ο νόμος, δηλαδή ο θείος λόγος, ή αλλιώς τα μαρτύρια. Διότι το αντικείμενο αυτό αποτελούσε τύπο του Λόγου που γεννήθηκε από τον Θεό, ο οποίος κατοίκησε ανάμεσά μας και έλαβε ομοίωμα σάρκας, σύμφωνα με τις Γραφές. Έπειτα, είπε ότι ένα καταπέτασμα τεντωμένο πάνω σε τέσσερις στύλους έπρεπε να αιωρείται πάνω από την κιβωτό. Και το όνομα του καταπετάσματος είναι ιλαστήριο. Και αυτό είναι ο Χριστός. «Διότι αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας και ιλαστήριο μέσω της πίστεως.» Διότι έτσι τον ονόμαζε ο Παύλος. Και είχαν απεικονιστεί τρόπον τινά ολόγυρα στο ιλαστήριο τα Χερουβείμ, υποδηλώνοντας πολύ καθαρά την υποταγή των ανώτατων δυνάμεων στον Θεό, διότι ο Λόγος είναι Θεός, καθώς και την απόλυτη εγγύτητά τους και την παρουσία τους ως λειτουργικά πνεύματα.

Το ότι δε ο παράδεισος στην Εδέμ, ο οποίος φυτεύτηκε από τον Θεό, έγινε ως τύπος και εικόνα της εκκλησίας, είναι σαφέστατο να το κατανοήσουν οι φιλομαθείς. Διότι από τα επίγεια πρέπει να κατοπτρίζονται τα επουράνια και από τα τυπικά να αναγνωρίζονται τα πνευματικά και από τα πρόσκαιρα να προσδοκώνται τα αιώνια, όπως ακριβώς και στον Μωυσή έδωσε εντολή ο Θεός να κατασκευάσει σκηνή «σύμφωνα με τον τύπο που του υποδείχθηκε» στο όρος. Και ποια ήταν αυτά που είχε δει, παρά εικόνες των επουράνιων δοξών και ιδεών, σε μίμηση των οποίων κατασκεύασε την υλική σκηνή «από άσηπτα ξύλα», ώστε σε όσους έχουν σαρκικό φρόνημα να φανερωθούν τα επίγεια, ενώ στους πνευματικούς τα επουράνια που πρόκειται να συμβούν; Η Εδέμ λοιπόν ονομάζεται τόπος τρυφής, δηλαδή παράδεισος· φυτεύτηκε «προς ανατολάς», στολισμένος με ωραία δέντρα και κάθε λογής καρπούς, ώστε να μπορεί κανείς να κατανοήσει ότι το σύστημα των δικαίων είναι τόπος άγιος, στον οποίο φυτεύτηκε η εκκλησία. Διότι ούτε ένας απλός τόπος μπορεί να ονομάζεται εκκλησία, ούτε ένας οίκος οικοδομημένος με πέτρες και πηλό· ούτε ο άνθρωπος από μόνος του μπορεί να ονομάζεται εκκλησία· διότι ο οίκος γκρεμίζεται και ο άνθρωπος πεθαίνει. Τι είναι λοιπόν η εκκλησία; Σύστημα αγίων που πολιτεύονται με αλήθεια.

Αλλά βεβαίως κάποιος θα πει: πώς θα μου αποδείξεις ότι ο Σωτήρας γεννήθηκε το πεντακισχιλιοστό πεντακοσιοστό έτος; Διδάξου το εύκολα, άνθρωπε: διότι όσα έγιναν παλαιά στην έρημο από τον Μωυσή γύρω από τη σκηνή τελούνταν ως τύποι και εικόνες των πνευματικών μυστηρίων, ώστε, όταν θα ερχόταν κατά τους έσχατους καιρούς η αλήθεια εν Χριστώ, να μπορέσεις να τα κατανοήσεις εκπληρωμένα. Διότι του λέει: «και θα κατασκευάσεις την κιβωτό από άσηπτα ξύλα», «και θα την χρυσώσεις με καθαρό χρυσάφι εσωτερικά και εξωτερικά, και θα κάνεις» «το μήκος» της «δυόμισι πήχεις» και το πλάτος της «ενάμισι πήχη» και «το ύψος» της «ενάμισι πήχη». Αυτό το μέτρο, όταν αθροιστεί, κάνει πεντέμισι πήχεις, για να υποδειχθούν τα πέντε χιλιάδες πεντακόσια έτη, κατά τον οποίο χρόνο, όταν ήρθε ο Σωτήρας από την Παρθένο, προσέφερε στον κόσμο την κιβωτό, δηλαδή το ίδιο του το σώμα, επιχρυσωμένη με καθαρό χρυσάφι, εσωτερικά μεν με τον Λόγο, εξωτερικά δε με το Άγιο Πνεύμα, ώστε έτσι να αποδειχθεί η αλήθεια και να φανερωθεί η κιβωτός. Από τη γέννηση λοιπόν του Χριστού πρέπει να υπολογίσουμε τα υπόλοιπα πεντακόσια έτη για τη συμπλήρωση των έξι χιλιάδων ετών, και έτσι θα έρθει το τέλος. Ότι δε κατά τον πέμπτο και μισό καιρό ήταν παρών ο Σωτήρας στον κόσμο φέροντας την άσηπτη κιβωτό, το ίδιο του το σώμα, το λέει ο Ιωάννης: «ήταν δε έκτη ώρα», για να υποδείξει το ήμισυ της ημέρας, ενώ η ημέρα του Κυρίου είναι «χίλια έτη». Το ήμισυ αυτών λοιπόν γίνεται πεντακόσια.