Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 25:22

Διότι άλλος μεν προσταζόταν να συζήσει, έστω και παρά τη θέλησή του, με πόρνη γυναίκα, άλλος να περπατά γυμνός, αλλά και να ξαπλώνει στη δεξιά του πλευρά για όχι μικρό αριθμό ημερών. Και αυτά τελούνταν για όσα προέκυπταν από αυτά, και όχι οπωσδήποτε για τα ίδια τα γεγονότα· έτσι λοιπόν και ο μακάριος Μωυσής προσταζόταν να αγιάζει τη σκηνή, καίτοι μάλλον όφειλε να αγιάζεται από αυτήν, προκειμένου να νοείται πάλι ο Χριστός ότι στο πρόσωπό του αγιάζει τον δικό του ναό, παρόλο που συζούσε με σάρκα ανάμεσα στους Ιουδαίους και μέσω αυτού μιλούσε στα πλήθη, όπως ακριβώς παλαιότερα ο Θεός από το ιλαστήριο. <Θαύμαζαν λοιπόν οι Ιουδαίοι και έλεγαν: «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα χωρίς να έχει διδαχθεί;»> Δεν είναι παράλογος ο θαυμασμός των Ιουδαίων, αλλά ο λόγος γι' αυτό έχει διατυπωθεί κάπως περίτεχνα. Διότι πράγματι ήταν φυσικό να εκπλήσσονται βλέποντας να διαπρέπει με ασυνήθιστο τρόπο στον λόγο και τη γνώση εκείνος, ο οποίος δεν είχε αποκτήσει πλούτο από μαθήματα. Διότι ο ανθρώπινος νους είναι βέβαια δεκτικός στη σοφία, ακόμη κι αν κάποιος δεν φαίνεται να είναι ήδη σοφός, και η φύση είναι πάρα πολύ κατάλληλη για την απόκτηση σύνεσης και γνώσης γύρω από ορισμένα πράγματα. Αλλά σε όσους δεν έχουν ιδιαίτερη τριβή με τα γράμματα, το χρήσιμο στοιχείο που υπάρχει στη φύση είναι κατά κάποιον τρόπο κλειστό και σε λήθαργο· σε εκείνους όμως που έχουν συνηθίσει να υποβάλλονται σε τέτοιους κόπους και να εντρυφούν στις ασκήσεις των λόγων, είναι εξαιρετικά λαμπρό, έτοιμο για αγαθή εγρήγορση, και βρίσκεται να κατέχει διόλου ευκαταφρόνητη παράθεση λόγων και σοφών επινοήσεων.

Τέτοιοι ακριβώς ήταν και οι μακάριοι μαθητές, οι οποίοι δεχόμενοι τη θεοπρεπή δύναμη από αυτόν, και έχοντας αποκτήσει πλουσιοπάροχα με μετοχή τη λαμπρότητα της άνωθεν υπεροχής, επιτελούσαν για αυτό τον λόγο τα θεία σημεία. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. «Και πάνω στην κιβωτό, θα κατασκευάσεις», λέει, «ιλαστήριο, ένα επίθεμα από καθαρό χρυσάφι, με μήκος δυόμισι πήχεις και πλάτος ενάμιση πήχυ. Και θα κατασκευάσεις δύο χρυσά τορνευτά Χερουβείμ και θα τα τοποθετήσεις και στα δύο άκρα του ιλαστηρίου. Θα κατασκευαστεί το ένα Χερουβείμ στο ένα άκρο, και το άλλο Χερουβείμ στο δεύτερο άκρο του ιλαστηρίου. Και θα κατασκευάσεις τα δύο Χερουβείμ πάνω στα δύο άκρα. Τα Χερουβείμ θα έχουν τις φτερούγες τους απλωμένες από πάνω, επισκιάζοντας με αυτές το ιλαστήριο, και τα πρόσωπά τους θα είναι αντικριστά το ένα προς το άλλο, στραμμένα προς το ιλαστήριο θα είναι τα πρόσωπα των Χερουβείμ. Και θα τοποθετήσεις το ιλαστήριο στο πάνω μέρος, και μέσα στην κιβωτό θα βάλεις τα μαρτύρια που θα σου δώσω. Και από εκεί θα φανερωθώ σε εσένα, και θα σου μιλήσω πάνω από το ιλαστήριο, ανάμεσα στα δύο Χερουβείμ που βρίσκονται πάνω στην κιβωτό του μαρτυρίου, για όλα όσα πρόκειται να σου παραγγείλω για τους υιούς του Ισραήλ». ΠΑΛΛ. Έπειτα, τι λες ότι είναι το ιλαστήριο; ΚΥΡ. Όσον αφορά βέβαια το γράμμα και τη σκιά, είχε κατασκευαστεί από καθαρό χρυσάφι, και ήταν κατά κάποιο τρόπο προσαρμοσμένο πάνω στην κιβωτό· γι' αυτό τον λόγο ονομάστηκε επίθεμα.

Ή διότι ο Χριστός, όντας άνθρωπος, θα μιλήσει για όσα υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, και δεν θα περιοριστεί μόνο στα μέτρα της κενώσεως, ακριβώς επειδή είναι Θεός και εκ Θεού κατά φύση. Έλεγε δηλαδή: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Ή ίσως εννοεί εκείνο: διότι γνωρίζεται πάνω από το ιλαστήριο και τα Χερουβίμ, δηλαδή σε υπεροχή και δόξα που υπερβαίνει τον άνθρωπο, και βρίσκεται πέρα από κάθε κτίσμα, των οποίων το ακρότατο και υπέρτατο είναι τα Σεραφίμ, μολονότι έγινε σάρκα. Από χρυσό είναι κατασκευασμένο το ιλαστήριο, όπως και τα ίδια τα Σεραφίμ. Διότι η πιο ένδοξη και ωραιοτάτη φύση είναι ο Θεός. Τα κτιστά, αντίθετα, βρίσκονται σε ομοίωση προς αυτόν μέσω της μέθεξης. Σε όσα βρίσκονται γύρω και κοντά του επιμερίζει τη μέθεξη της δικής του φυσικής λαμπρότητας, όπως το φως που αντανακλάται σε κάτι από τα πλησιέστερα και με τη δική του λαμπρότητα καταυγάζει αυτό που βρίσκεται μπροστά του. ΠΑΛΛ. Ορθώς έχει, και ο λόγος έχει διατυπωθεί σε εμάς με ακρίβεια προς την αλήθεια. ΚΥΡ. Μετά δε την κατασκευή του ιλαστηρίου, μας σκιαγραφεί το μυστήριο του Χριστού και με άλλον τρόπο, λέγοντας: «Και θα κατασκευάσεις τράπεζα από καθαρό χρυσό.»

Γι' αυτό και στην άγια σκηνή, γύρω από το καταπέτασμα, βρίσκονταν τα Χερουβείμ, τα οποία δορυφορούσαν τον Υιό ως Θεό. Και βέβαια πάνω από το ίδιο το καταπέτασμα, το οποίο αποτελούσε τύπο του Χριστού, νοείται ο Θεός. Διότι λέει: «Και θα γίνω γνωστός από εκεί, και θα σου μιλήσω». Διότι ο Πατέρας βρίσκεται επέκεινα κάθε κτίσης, ακόμα και από τον ίδιο τον Εμμανουήλ, όχι κατά το ότι νοείται και είναι Θεός, διότι είναι ίσος σε όλα με τον Θεό, αλλά κατά το ότι έλαβε μορφή δούλου και σύμφωνα με το μέτρο της ανθρωπότητας. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πόσο λεπτός και βαθύς είναι ο λόγος. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Διατυπώνεται όμως όχι άστοχα. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Συμφωνώ. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ενώ λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα με την κιβωτό, λέει: «Και θα τοποθετήσεις το χρυσό θυσιαστήριο για να προσφέρεται το θυμίαμα απέναντι από την κιβωτό». Και νομίζω ότι έχουμε ήδη πει επαρκώς πως το χρυσό θυσιαστήριο είναι ο Χριστός. Έχει τοποθετηθεί βέβαια απέναντι από την κιβωτό, πάνω στην οποία βρίσκεται το καταπέτασμα, και γύρω τα Σεραφείμ, και ψηλότερα ο Θεός, σαν να δέχεται την ασύγκριτη ευωδία του Εμμανουήλ. Διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του, καθώς έχει γραφτεί. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε και ο ίδιος: «Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό». Και εμείς οι ίδιοι είμαστε ευπρόσδεκτοι στον Θεό, αναδίδοντας την ευωδία του μύρου του Χριστού. Αυτό θα το επιβεβαιώσει και ο Παύλος γράφοντας: «Χάρις δε στον Θεό που πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ, και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς του, διότι είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Σωστά μίλησες. ΚΥΡΙΛΛΟΣ:

Διότι, τι διατάσσεται μετά από αυτούς τους νόμους; Αφού ο νόμος απέτρεψε τον ισραηλιτικό λαό από το να κατασκευάζει και να σέβεται ομοιώματα των εγκόσμιων πραγμάτων, τα οποία είχαν συνηθίσει να τιμούν στην ξένη χώρα, επειδή ακριβώς απειλούσε άμεσα με πανωλεθρία ψυχής και σώματος εκείνους που τα κατασκεύαζαν, και επειδή ήθελε να τους στρέψει προς τη λατρεία του Θεού, τους προστάζει να κατασκευάζουν ομοιώματα των υπερκόσμιων πραγμάτων. Μέσω αυτών και ο Θεός γινόταν γνωστός και δοξαζόταν, σύμφωνα με αυτό που είχε ειπωθεί: «από εκεί θα σου γίνω γνωστός», και τα οποία γίνονταν πρόξενα άριστης ζωής και σωτηρίας. Αυτά, βεβαίως, τα υποδεικνύει στον δικό Του θεράποντα.

Τι έπρεπε λοιπόν να γίνει; Να πεισθούμε σε αυτούς, ή να διαγράψουμε τον Παύλο που διδάσκει αυτά; Είναι ίσως ευχάριστο και αρεστό σε αυτόν να απομακρύνεται από την αποστολική διδασκαλία, και συνεπώς ούτε καν Χριστιανός να ονομάζεται· αν όμως δεν ακολουθεί ούτε τον Μωυσή, ο οποίος έλαβε την εντολή να τα κατασκευάσει αυτά, τότε δεν μπορεί να είναι ούτε Εβραίος, και, αν πρέπει να πούμε το πιο αποκρουστικό από όλα, δεν αποδέχεται ούτε τον ίδιο τον Θεό που τα προσέταξε. Διότι τι λέει ο Θεός αποκαλυπτόμενος στον δικό Του θεράποντα; «Πρόσεξε, θα τα φτιάξεις όλα σύμφωνα με το πρότυπο που σου υποδείχθηκε· και από εκεί θα σου γίνω γνωστός», αναφερόμενος στα Χερουβίμ. Άραγε λοιπόν, δεν φαίνεται ότι είναι τίμια και σεβάσμια εκείνα μέσω των οποίων ο Θεός γίνεται γνωστός στους ανθρώπους; Ο καθένας που σέβεται τα θεία θα συμφωνούσε.

Σήμερα να μην κάνεις αυτό, ούτε να αναχωρήσεις ποτέ, όπως για παράδειγμα να μην πας στον αγρό, ούτε να εμφανιστείς στην αγορά. Διότι θέλει να είναι αυτός ευπαρουσίαστος και έτοιμος για όσα πρόκειται να του προσταχθούν, επειδή την επόμενη ημέρα πρόκειται ίσως να τον στείλει σε αυτήν την πόλη ή σε αυτήν τη χώρα. Κάτι τέτοιο μας υποβάλλει να εννοήσουμε και αυτός ο λόγος, ότι «Δεν θα κάνεις τίποτα χωρίς τη δική μου προσταγή, ώστε εκείνα που εγώ παραγγέλλω, αυτά να κάνεις και να φροντίζεις». Προστάζει, λοιπόν, μετά από αυτά ο Θεός στον ιεροφάντη και την κατασκευή της σκηνής, και όλα όσα την αφορούν. Και αυτή ήταν η κατασκευή των παραπετασμάτων, Χερουβίμ περίτεχνα υφασμένα. «Και αυτά που βρίσκονται πάνω από την κιβωτό εκεί, τι θα τα κάνεις;» λέει, «Χερουβίμ χρυσά σκαλιστά». Και ούτε τα ονομάζει εικόνες των Χερουβίμ, αλλά Χερουβίμ, ομώνυμα με τις θειότατες και υπερκόσμιες ουσίες. Και το πιο θαυμαστό είναι ότι «Από εκεί», λέει, «θα σου γίνω γνωστός». Τι υπάρχει πιο ένδοξο ή πιο τιμημένο από εκείνο το σημείο όπου γίνεται η θεία επιφάνεια; Ήταν δε τόσο δοξασμένα και μνημονεύονταν μαζί με τα άλλα αντικείμενα της σκηνής, ώστε δεν δοξάζονταν τότε μόνο από τον Μωυσή και τους Ιουδαίους, αλλά και από τον ίδιο τον Παύλο, τον κήρυκα της χάριτος. Μάλιστα με τρόπο ακόμη πιο ιεροπρεπή τα αποκαλεί Χερουβίμ της δόξης που επισκιάζουν το ιλαστήριο, για τα οποία έχουν λεχθεί εκτενέστερα σε άλλα σημεία.

Διότι από εκεί, λέει, θα σου γίνω γνωστός. Γι' αυτό είναι προσκυνητές και άγιες· εάν δε οι υπέρτατες ουσίες που πλησιάζουν τον Θεό εικονίζονται, είναι φανερό ότι και οι υποδεέστερες δυνάμεις θα εικονιστούν, και από τους Χριστιανούς θα τιμηθούν και θα προσκυνηθούν ως ιερά, όταν ζωγραφίζονται.

«Πρόσεξε», λέει, «να κατασκευάσεις τα πάντα σύμφωνα με το πρότυπο που σου υποδείχθηκε στο όρος». Προκειμένου λοιπόν να φανερωθεί ο Κύριος, ο Θεός των όλων, και ως Θεός των Χερουβίμ, και όπως ακριβώς εκείνα, δεχόμενα άμεσα και πρώτα την έλλαμψη, εκπληρώνουν ως υπηρέτες τις λειτουργίες στους υπερουράνιους χώρους και μεταδίδουν τις αγαθοεργές προόδους της θείας Πρόνοιας σε όσους έπονται, έτσι και για τους επί της γης, μέσα από τη μίμηση αυτών που αφομοιώνονται με εκείνα, οικονομήθηκε με θεία συγκατάβαση να συμβαίνει αυτό· γι' αυτόν τον λόγο διατάχθηκε ο νομοθέτης να κατασκευάσει αυτό το τεχνούργημα· διότι από εκεί δεχόταν τις θεοφάνειες αυτός που είχε αξιωθεί τη θεοπτία, επειδή του είχε ήδη ανατεθεί να υπηρετήσει τη μέριμνα του λαού, έχοντας επωμιστεί την ηγεσία και την προστασία του. Έχει γραφτεί λοιπόν στις διατάξεις που ακολουθούν εκείνες για την κιβωτό, στο ιερό βιβλίο που ονομάζεται Έξοδος των υιών Ισραήλ, καθώς ο Θεός νομοθετεί κάπως έτσι: «Και θα κατασκευάσεις ένα ιλαστήριο επίθεμα από καθαρό χρυσάφι· το μήκος του θα είναι δυόμισι πήχεις και το πλάτος του ενάμισι πήχης· και θα κατασκευάσεις δύο χρυσά σφυρήλατα Χερουβίμ, και θα τα τοποθετήσεις πάνω· θα κατασκευαστούν στα δύο άκρα του ιλαστηρίου».

Ότι είναι άγιες οι εικόνες των Χερουβίμ. Κατασκεύασέ μου δύο Χερουβίμ, και θα τα τοποθετήσεις εκατέρωθεν του ιλαστηρίου. Έπειτα: και θα σου φανερωθώ από εκεί, και θα μιλήσω άνωθεν του ιλαστηρίου, ανάμεσα στα δύο Χερουβίμ. Ακούς ότι μέσω αυτών εμφανίζεται ο Θεός, και δυσπιστείς ότι είναι άγια; Και πώς να μην είναι άγια; Διότι και η γη είναι άγια, και ο τόπος άγιος, και τα πάντα άγια, από όπου και όπου και μέσω των οποίων ο Θεός ευδοκεί να γίνεται γνωστός.