Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 3:2

«Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο: Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Και εσύ, αποκρύπτοντας την αψευδή φωνή του προφήτη, μηχανεύεσαι μάταια πράγματα κατά του Χριστού: Ιδού η παρθένος γέννησε και πάλι παρθένος παρέμεινε, ιδού η παρθένος που χώρεσε στην κοιλιά της τον Αχώρητο με τρόπο χωρητό και αδιαφιλονίκητο, ιδού η παρθένος που υποδέχθηκε στις αγκάλες της το πυρ της θεότητας και δεν καταφλέχθηκε, όπως η βάτος, ιδού η παρθένος που βάσταξε την προκοσμική εικόνα του Θεού σαν στήλη και παρέμεινε ασάλευτη.

Θέλησες να ενδυθείς· έγινε για σένα ένδυμα· «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Θέλησες να γίνεις νύμφη· έγινε για σένα νυμφίος· «Εκείνος που έχει τη νύμφη, είναι ο νυμφίος». Το θέλησες· έγινε για σένα σύζυγος· «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Πόρνη ήσουν, και έγινες παρθένος. Ώ, καινούργια και παράδοξα πράγματα! Στα κοσμικά πράγματα ο γάμος διαλύει την παρθενία, στα πνευματικά όμως έλαβε πόρνη και την έκανε πιο σεμνή από παρθένο. Ερμήνευσε, ω αιρετικέ, πώς η πόρνη είναι παρθένος. Δεν μπορώ να το ερευνήσω με τη λογική· το αποδέχομαι όμως με την πίστη. Και όλα αυτά τα έκανε η χάρη του Πνεύματος. Ξεχύθηκε η χάρη, «Και παρουσιάστηκαν σε αυτούς γλώσσες που διαμοιράζονταν σαν να ήταν από φωτιά»· όχι φωτιά, αλλά «σαν από φωτιά». Εάν ήταν φωτιά, πώς δεν καίγονταν; ερωτά ο Ιουδαίος. Μάλλον όμως εγώ ερωτώ τον Ιουδαίο, πώς δεν έκαιγε τη βάτο, που ήταν ένα εύφλεκτο φρύγανο; Τι είναι πιο σφοδρό από τη φωτιά; Τι πιο ευτελές από τη βάτο; Και ούτε το ξύλο καιγόταν, ούτε η φωτιά έσβηνε. Και πάλι, πώς δεν κατέκαψε τα σώματα των τριών παίδων, αλλά το καμίνι μεταβαλλόταν σε δροσιά, και θεωρούσαν τα αναμμένα κάρβουνα ως ροδώνα;

Αλλά αυτό βέβαια έχει αποδειχθεί ικανοποιητικά από όσα έχουμε πει. Πού όμως ανέφεραν οι Γραφές ότι τάφηκε και ότι την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί; Μέσα από τον τύπο του Ιωνά, τον οποίο και ο Ίδιος παραθέτει λέγοντας: «Όπως ακριβώς ήταν ο Ιωνάς στην κοιλιά του κήτους τρεις ημέρες και τρεις νύχτες, έτσι θα είναι και ο Υιός του ανθρώπου στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύχτες»· και μέσα από τη βάτο στην έρημο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνη καιγόταν, αλλά δεν κατακαιγόταν, έτσι και το σώμα Εκείνου πέθανε μεν, δεν κρατήθηκε όμως μόνιμα υπό την εξουσία του θανάτου. Και ο δράκοντας στο βιβλίο του Δανιήλ αυτό υπαινίσσεται. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος, αφού έλαβε την τροφή που του έδωσε ο προφήτης, έσκασε στη μέση, έτσι και ο άδης, αφού κατάπιε το σώμα Εκείνου, σχίστηκε, καθώς το σώμα Του του έσκισε την κοιλιά και αναστήθηκε. Εάν όμως θέλεις να ακούσεις και με λόγια αυτά που είδες μέσω των τύπων, άκουσε τον Ησαΐα να λέει: «Αφαιρείται από τη γη η ζωή του»· και, «Ο Κύριος θέλει να τον καθαρίσει από την πληγή, να του δείξει φως»· και πριν από αυτόν τον Δαβίδ: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά». Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος σε παραπέμπει στις Γραφές, για να μάθεις ότι αυτά δεν συνέβησαν ούτε απλώς ούτε τυχαία.

Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς βλάστησε η ράβδος του Ααρών; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς δόθηκε από τον ουρανό το μάννα; Πώς πολλαπλασιάστηκε η υδρία; Πώς από τη ρίζα του Ιεσσαί βλάστησε το άνθος; Πώς το λάδι του Ελισσαίου ανέβλυσε στα πήλινα δοχεία; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς την εποχή του Γεδεών ο πόκος έσταξε δρόσο; Πες μου, πώς στην περίπτωση του Σαμψών το οστό ανέβλυσε νερό; Πες μου, πώς το καμίνι διαφύλαξε τους παίδες; Πες μου, πώς επί Μανωέ άναψε η πέτρα χωρίς καύσιμη ύλη; Πες μου, πώς καιγόταν η βάτος και δεν κατακαιγόταν; Πες μου, πώς δεν καταφλέχθηκε ο Ηλίας μέσα στο πύρινο άρμα; Πες μου, πώς ο Μωυσής εισήλθε στον γνόφο και πάλι εξήλθε; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πώς ο Ησαΐας είδε τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο; Πες μου, πώς ο Δανιήλ φανέρωσε το κρυμμένο ενύπνιο στον Ναβουχοδονόσορα; Πώς ο Ιεζεκιήλ είδε τον Αόρατο να κάθεται σε άρμα Χερουβίμ; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πώς ο Ιερεμίας αγιάστηκε ως προφήτης από τη μήτρα της μητέρας του; Πες μου, πώς τα νεκρά οστά του προφήτη ανέστησαν τότε τον νεκρό; Πες μου, πώς η Ερυθρά στερεοποιήθηκε με τη ράβδο; Πες μου, πώς ο Ιορδάνης γύρισε πίσω το ρεύμα του; Πες μου, πώς τα δέντρα κυοφορούν τους καρπούς; Πες μου, πώς η άμπελος φέρει το σταφύλι; Πες μου, πώς η νύχτα γέννησε την ημέρα; Πώς γέννησε η Παρθένος; Πες μου, πώς ο φωστήρας του ήλιου θερμαίνει τον κόσμο, πες μου, πώς ο ουρανός φανερώνει τα άστρα;

Γι' αυτό δεν έχει έλθει ακόμη η κρίση, για να στεφανωθούμε όλοι μαζί, για να μεταστραφούν πολλοί από την κακία στην αρετή. Ας φρίξουμε, λοιπόν, ακούγοντας αυτή την παραβολή. Διότι εκείνο το πυρ είναι άσβεστο. Και πώς, θα ρωτήσει κάποιος, είναι άσβεστο; Δεν βλέπεις αυτόν τον ήλιο που καίει πάντοτε και δεν σβήνει ποτέ; Δεν είδες τη βάτο να καίγεται και να μην κατακαίγεται;

Και συνέβαινε το ίδιο ακριβώς όπως και με τη βάτο· διότι, όπως ακριβώς εκείνη η βάτος καιγόταν και δεν κατακαιγόταν, έτσι και εδώ, καιγόταν μεν το δεξί χέρι, αλλά δεν καταφλεγόταν η ψυχή· φθειρόταν το σώμα και δεν αναλωνόταν η πίστη· υποχωρούσε η σάρκα και δεν υποχωρούσε η προθυμία· και τα μεν αναμμένα κάρβουνα, αφού τρυπούσαν το μέσο του χεριού έπεφταν κάτω, η ανδρεία όμως της ψυχής δεν κατέπιπτε· αλλά το μεν χέρι είχε αναλωθεί και έλιωνε· διότι ήταν σάρκα και όχι αδάμας· η ψυχή όμως αναζητούσε πάλι ένα άλλο χέρι, ώστε και με εκείνο να επιδείξει την καρτερία της. Και όπως ένας γενναίος στρατιώτης, ο οποίος ορμά στους εχθρούς και, αφού κατακόψει τη φάλαγγα των αντιπάλων του, σπάζοντας το ξίφος του από την πυκνότητα των αλλεπάλληλων χτυπημάτων, έπειτα στρέφεται και αναζητά ένα άλλο, επειδή δεν έχει ακόμη χορτάσει από τη σφαγή των εχθρών· έτσι ακριβώς και η ψυχή του μακαρίου Βαρλαάμ, αφού ανάλωσε το χέρι του κατακόβοντας τις φάλαγγες των δαιμόνων, αναζητούσε και πάλι ένα άλλο δεξί χέρι, ώστε και με εκείνο να επιδείξει την προθυμία της.

Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: «Ποιον να αποστείλω και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν;» Βλέπεις πόσα επέτυχε το όραμα, πόσα κατόρθωσε ο φόβος; Καίτοι κάτι τέτοιο συνέβη και στην περίπτωση του Μωυσή· διότι, αν και δεν εμφανίστηκαν Σεραφείμ, ούτε ο Ίδιος καθόταν πάνω σε θρόνο, εντούτοις ένα άλλο παράδοξο θέαμα παρουσιάστηκε τότε στον προφήτη και μάλιστα τέτοιο, ώστε κανείς να μην μπορεί να στρέψει το βλέμμα του σε αυτό που φαινόταν. Διότι η βάτος καιγόταν, λέει, και δεν κατακαιγόταν. Αλλά όμως, ακόμη και μετά από εκείνα και παρά τη μεγάλη προτροπή του Θεού, ο μέγας Μωυσής διστάζει, προφασίζεται και επινοεί μύριες αφορμές παραίτησης, λέγοντας: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος», και: «Επίλεξε εσύ άλλον, τον οποίο θα αποστείλεις». Και ο Ιερεμίας πάλι προβάλλει ως δικαιολογία την ηλικία του. Και ο Ιεζεκιήλ, αφού έλαβε την εντολή, παρέμεινε επτά ημέρες κοντά στον ποταμό, διστάζοντας και αδρανώντας. Γι' αυτό και ο Θεός πρόσθεσε εκείνη την παραβολή λέγοντας: «Σκοπό σε έθεσα στον οίκο Ισραήλ»· και ότι: «Την ψυχή τους από τα χέρια σου θα αναζητήσω».

Αλλά όμως, λέει, εκείνους που εξήφθησαν τόσο σφοδρά και τόσο γρήγορα και με περικύκλωσαν, όχι μόνο τους διέφυγα, αλλά και αμύνθηκα εναντίον τους. Παρατήρησε ότι αυτό συμβαίνει και στην ίδια την ύλη. Διότι και η φωτιά έκαιγε τη βάτο, και ούτε η βάτος κατακαιγόταν, ούτε εκείνη έσβηνε, αλλά παρέμεναν και τα δύο σε επαφή μεταξύ τους και δεν αναλώνονταν.

Όταν δε βγήκε έξω τη δεύτερη ημέρα, βλέπει δύο Εβραίους να φιλονικούν, και λέει στον έναν: «Γιατί χτυπάς τον πλησίον σου;». Εκείνος δε είπε: «Ποιος σε κατέστησε άρχοντα και δικαστή πάνω μας; Μήπως θέλεις να με σκοτώσεις όπως χθες τον Αιγύπτιο;». Φοβήθηκε λοιπόν ο Μωυσής· άκουσε δε ο Φαραώ το γεγονός αυτό και ζητούσε να θανατώσει τον Μωυσή. Επειδή φοβήθηκε ο Μωυσής, αναχώρησε στη Μαδιάμ· εκεί βοήθησε τις κόρες του Ιοθόρ να ποτίσουν. Αυτές ανήγγειλαν στον πατέρα τους το γεγονός και οδήγησαν προς αυτόν τον Μωυσή. Και εκείνος του δίνει την κόρη του για γυναίκα· και αυτή γέννησε στον Μωυσή τον Γερσέμ και τον Ελιέζερ. Ενώ δε αυτός ποίμαινε, του μιλάει ο Θεός· όταν πλησίασε, είδε το θαύμα στη βάτο, που ενώ καιγόταν, δεν κατακαιγόταν. Και τον αποστέλλει στην Αίγυπτο λέγοντας: «Πες, Εγώ ειμι ο Ων».

Χαίρε, η φλογοφόρος βάτος, την οποία είδε κάποτε ο περίφημος Μωυσής στο όρος Σινά. Χαίρε, η αγιόβλαστη ράβδος του Ααρών, του πραγματικά περίβλεπτου μεταξύ των ιερέων. Χαίρε, η πορφυροποίκιλτη νέα σκηνή, την οποία φιλοτέχνησε ο τεχνίτης Βεσελεήλ. Χαίρε, το χρυσό, διάλιθο και χρυσοΰφαντο λόγιο. Χαίρε, το ιλαστήριο που επισκιάζεται από τα δύο Σεραφείμ.

Αλλά και τα μέρη κάθε σύνθετης φύσης παρήχθησαν ταυτόχρονα από το μη ον στο είναι, προς συμπλήρωση του σύμπαντος. Και είναι δυνατόν τα ομόχρονα να αποτελούν μία σύνθετη φύση, δεχόμενα τέτοιον όρο και φυσικό νόμο από τον Δημιουργό, ώστε βάσει του νόμου της φύσης να γεννώνται διαδοχικά όμοια από όμοια. Στην περίπτωση, όμως, του Κυρίου, από τις φύσεις που ενώθηκαν, η μεν είναι άναρχη και άχρονη, η δε έχει αρχή και υπόκειται στον χρόνο· και δεν δημιουργήθηκε νέο είδος προς συμπλήρωση του σύμπαντος (διότι ειδάλλως ο Θεός δεν θα είχε καταπαύσει από τα έργα Του την έβδομη ημέρα), ούτε ενώθηκαν οι δύο [φύσεις] με φυσικό τρόπο, αλλά παραδόξως και υπερφυώς. Τα δε παράδοξα και υπερφυή δεν συγκροτούν φύση· διότι δεν λέμε ότι συνιστά φύση της βάτου το να έρχεται σε επαφή με το πυρ και να μην καταφλέγεται, ούτε φύση του ανθρώπου το να μετεωρίζεται προς τον ουρανό, ούτε φύση του ανθρώπινου σώματος το να δροσίζεται μέσα στη φωτιά, αλλά λέμε ότι αυτά συνιστούν παράδοξα ως προς μία υπόσταση.

Και όταν οι δαίμονες άκουσαν ότι αυτό το λουτρό είχε κηρυχθεί μέσω του προφήτη, ενήργησαν ώστε όσοι εισέρχονται στους ναούς τους και πρόκειται να τους προσεγγίσουν για να προσφέρουν σπονδές και κνίσες, να ραντίζουν τους εαυτούς τους· μάλιστα δε, ενεργούν ώστε να λούζονται εντελώς προτού έλθουν στα ιερά όπου βρίσκονται εγκατεστημένοι. Διότι και το να διατάσσονται οι λάτρεις από τους ιερείς να βγάζουν τα υποδήματά τους όταν εισέρχονται στα πιο ιερά τους μέρη, οι δαίμονες το μιμήθηκαν, μαθαίνοντάς το από τα όσα συνέβησαν στον Μωυσή, τον προαναφερθέντα προφήτη. Διότι, κατ' εκείνον τον καιρό που ο Μωυσής έλαβε την εντολή, κατεβαίνοντας στην Αίγυπτο, να εξαγάγει τον εκεί λαό των Ισραηλιτών, ενώ ποίμαινε στην αραβική γη τα πρόβατα του θείου του από την πλευρά της μητέρας του, του μίλησε ο δικός μας Χριστός με μορφή φωτιάς μέσα από μία βάτο και είπε: «Βγάλε τα υποδήματά σου» και «πλησίασε και άκουσε». Εκείνος δε, αφού τα έβγαλε και πλησίασε, άκουσε, και έλαβε ισχυρή δύναμη από τον Χριστό που του μίλησε με μορφή φωτιάς, και αφού κατέβηκε, εξήγαγε τον λαό, κάνοντας μεγάλα και θαυμαστά έργα, τα οποία, αν θέλετε να μάθετε, θα τα διδαχθείτε με ακρίβεια από τα δικά του συγγράμματα.

Όλοι οι Ιουδαίοι, ακόμη και σήμερα, διδάσκουν ότι ο ανωνόμαστος Θεός μίλησε στον Μωυσή. Γι' αυτό το προφητικό Πνεύμα μέσω του Ησαΐα, του προαναφερθέντος προφήτη, ελέγχοντάς τους, όπως ήδη γράψαμε, είπε: «Το βόδι γνώρισε τον ιδιοκτήτη του, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του. Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός δεν με κατανόησε». Και ο Ιησούς Χριστός, επειδή οι Ιουδαίοι δεν γνώρισαν τι είναι ο Πατέρας και τι ο Υιός, ελέγχοντάς τους παρομοίως και ο ίδιος είπε: «Κανείς δεν γνώρισε τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, ούτε τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας και σε όποιους θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει». Ο Λόγος δε του Θεού είναι ο Υιός Του, όπως προαναφέραμε. Και ονομάζεται επίσης άγγελος και απόστολος, διότι αυτός αναγγέλλει όσα πρέπει να γίνουν γνωστά και αποστέλλεται για να μηνύσει όσα αναγγέλλονται, όπως και ο ίδιος ο Κύριός μας είπε: «Εκείνος που ακούει εμένα, ακούει εκείνον που με απέστειλε». Και από τα συγγράμματα του Μωυσή θα γίνει φανερό αυτό. Λέγεται λοιπόν σε αυτά ως εξής: «Και μίλησε στον Μωυσή άγγελος Θεού μέσα σε φλόγα φωτιάς από τη βάτο» και είπε, «Εγώ είμαι ο ων», «ο Θεός του Αβραάμ, ο Θεός του Ισαάκ, ο Θεός του Ιακώβ, ο Θεός των πατέρων σου». «Κατέβα στην Αίγυπτο, και βγάλε έξω τον λαό μου». Τα επόμενα, αν θέλετε να τα μάθετε, μπορείτε να τα βρείτε σε εκείνα τα κείμενα, διότι δεν είναι δυνατόν να καταγραφούν όλα εδώ.

Αλλά αυτοί οι λόγοι έχουν διατυπωθεί προς απόδειξη ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Υιός του Θεού και απόστολος, ο οποίος ήταν προηγουμένως Λόγος, και εμφανίστηκε άλλοτε με μορφή πυρός και άλλοτε με ασώματη εικόνα, τώρα δε, έχοντας γίνει άνθρωπος κατά το θέλημα του Θεού υπέρ του ανθρώπινου γένους, υπέμεινε να πάθει όσα ενέργησαν οι δαίμονες ώστε να υποστεί από τους ανόητους Ιουδαίους. Οι οποίοι, μολονότι υπάρχει ρητή αναφορά στα συγγράμματα του Μωυσή: «Και μίλησε άγγελος του Θεού στον Μωυσή μέσα σε φλόγα πυρός στη βάτο και είπε, Εγώ είμαι ο Ων», «ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ», ισχυρίζονται ότι αυτός που τα είπε αυτά είναι ο Πατέρας και δημιουργός των πάντων. Γι' αυτό και το προφητικό Πνεύμα, ελέγχοντάς τους, είπε: «Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός δεν με κατανόησε». Και πάλι ο Ιησούς, όπως προείπαμε, ενώ βρισκόταν ανάμεσά τους, είπε: «Κανείς δεν γνώρισε τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, ούτε τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας και σε όποιον ο Υιός τον αποκαλύψει». Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, επειδή θεωρούσαν πάντοτε ότι ο Πατέρας των πάντων είχε μιλήσει στον Μωυσή, ενώ εκείνος που του μίλησε ήταν ο Υιός του Θεού, ο οποίος καλείται και άγγελος και απόστολος, δικαίως ελέγχονται και από το προφητικό Πνεύμα και από τον ίδιο τον Χριστό ότι δεν γνώρισαν ούτε τον Πατέρα ούτε τον Υιό.

Και αφού είπα αυτά, πρόσθεσα: «Ανεχθείτε με να σας αποδείξω και από το βιβλίο της Εξόδου πώς αυτός ο ίδιος, που είναι και άγγελος και Θεός και Κύριος και άνδρας και άνθρωπος, ο οποίος φανερώθηκε στον Αβραάμ και τον Ισαάκ, φανερώθηκε μέσα σε φλόγα φωτιάς από τη βάτο και μίλησε στον Μωυσή». Και καθώς εκείνοι έλεγαν ότι με ακούνε ευχαρίστως, ακούραστα και πρόθυμα, συνέχισα: «Αυτά λοιπόν βρίσκονται στο βιβλίο που επιγράφεται Έξοδος: Μετά δε από εκείνες τις πολλές ημέρες πέθανε ο βασιλιάς της Αιγύπτου, και οι γιοι του Ισραήλ αναστέναξαν από τα έργα τους· και τα υπόλοιπα μέχρι το σημείο: Αφού πας, συγκέντρωσε τη γερουσία του Ισραήλ, και θα πεις προς αυτούς· Ο Κύριος, ο Θεός των πατέρων σας, μου εμφανίστηκε, ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ, λέγοντας· Με επισκοπή σας επισκέπτομαι και βλέπω όσα σας έχουν συμβεί στην Αίγυπτο».

Και ο Τρύφων είπε: Επειδή ήδη έχει προαποδειχθεί ότι αυτός που εμφανίστηκε στον Αβραάμ και ονομάστηκε Θεός και Κύριος, αφού έλαβε από τον Κύριο που βρίσκεται στους ουρανούς αυτά που επιβλήθηκαν στη γη των Σοδόμων, τα επέφερε σε αυτήν, έτσι και τώρα, ακόμη κι αν υπήρχε άγγελος μαζί με τον Θεό που φανερώθηκε στον Μωυσή, θα θεωρήσουμε ότι ο Θεός που μίλησε από τη βάτο στον Μωυσή δεν είναι ο Θεός και Δημιουργός των όλων, αλλά εκείνος που έχει ήδη αποδειχθεί ότι φανερώθηκε στον Αβραάμ, στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, ο οποίος ονομάζεται και νοείται ως άγγελος του Θεού και Δημιουργού των πάντων, επειδή αναγγέλλει στους ανθρώπους τα όσα προέρχονται από τον Πατέρα και Δημιουργό των συμπάντων.

Και εγώ πάλι αποκρίθηκα: Ήδη βέβαια, ω Τρύφων, θα αποδείξω ότι και στο όραμα του Μωυσή αυτός ο ίδιος μόνος, που και άγγελος ονομάζεται και Θεός είναι, φανερώθηκε και συνομίλησε με τον Μωυσή. Διότι έτσι αναφέρει η Γραφή: «Φανερώθηκε δε σε αυτόν άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς από μια βάτο. Και βλέπει ότι η βάτος καίγεται από τη φωτιά, η δε βάτος δεν κατακαιγόταν. Ο δε Μωυσής είπε: Ας πλησιάσω να δω αυτό το μεγάλο θέαμα, γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος. Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο». Όπως λοιπόν η Γραφή αναφέρει τον άγγελο που φανερώθηκε στον Ιακώβ κατά τους ύπνους του, και έπειτα ότι αυτός ο ίδιος ο άγγελος που φανερώθηκε κατά τους ύπνους τού είπε ότι «Εγώ είμαι ο Θεός που σου φανερώθηκε όταν απέδρασες από το πρόσωπο του Ησαύ του αδελφού σου», και στην περίπτωση του Αβραάμ, κατά την κρίση των Σοδόμων, ανέφερε ότι Κύριος επέφερε την κρίση εκ μέρους του Κυρίου που βρίσκεται στους ουρανούς, έτσι και εδώ η Γραφή, λέγοντας ότι άγγελος Κυρίου φανερώθηκε στον Μωυσή και μετέπειτα υποδεικνύοντας ότι αυτός είναι Κύριος και Θεός, εννοεί τον ίδιο, τον οποίο και μέσω πολλών από όσα έχουν λεχθεί, φανερώνει να υπηρετεί τον υπερκόσμιο Θεό, πάνω από τον οποίο δεν υπάρχει κανένας άλλος.

Και το ότι ο Χριστός είναι Κύριος, και υπάρχει ως Θεός και Υιός του Θεού, και ότι εμφανιζόταν προηγουμένως δυνάμει ως άνδρας και άγγελος, και με δόξα πυρός, όπως στη βάτο, και ότι εμφανίστηκε και κατά την κρίση που συντελέστηκε στα Σόδομα, έχει αποδειχθεί σε πολλά από όσα προείπαμε. Επανέλαβα δε πάλι όλα όσα έγραψα προηγουμένως από το βιβλίο της Εξόδου, τόσο για την οπτασία στη βάτο όσο και για την επίκληση του ονόματος του Ιησού, και πρόσθεσα: Και μη νομίζετε, άνθρωποί μου, ότι από φλυαρία τα λέω αυτά πολλές φορές, αλλά επειδή γνωρίζω ότι και κάποιοι θέλουν να προβάλλουν αυτούς τους ισχυρισμούς, και να λένε ότι η δύναμη του Πατέρα των όλων, η οποία εμφανίστηκε στον Μωυσή ή στον Αβραάμ ή στον Ιακώβ, ονομάζεται άγγελος κατά την προσέλευσή της στους ανθρώπους, επειδή μέσω αυτής αναγγέλλονται στους ανθρώπους τα μηνύματα του Πατέρα, και δόξα, επειδή άλλοτε εμφανίζεται σε ασύλληπτη οπτασία, και άλλοτε ονομάζεται άνδρας και άνθρωπος, επειδή εμφανίζεται παίρνοντας τέτοιες μορφές, όπως θέλει ο Πατέρας. Και τον ονομάζουν Λόγο, επειδή μεταφέρει στους ανθρώπους τα λόγια του Πατέρα. Και λένε ότι αυτή η δύναμη είναι άτμητη και αχώριστη από τον Πατέρα, με τον ίδιο τρόπο που ισχυρίζονται ότι το φως του ήλιου πάνω στη γη είναι άτμητο και αχώριστο, ενώ ο ήλιος βρίσκεται στον ουρανό. Και όταν αυτός δύσει, αποσύρεται μαζί του και το φως. Έτσι και ο Πατέρας, όταν θέλει, λένε, κάνει τη δύναμή του να προβάλλει, και όταν θέλει, την ανακαλεί πάλι στον εαυτό του.

Ας συγκεντρωθούμε πρόθυμα, με φόβο και χαρά, βασιλείς και άρχοντες, λαός και ιερείς, νέοι και γέροντες, μοναχοί και λαϊκοί, κάθε αξίωμα, για να δούμε τη μητέρα του Κυρίου που πρόκειται να αναχωρήσει από τη γη. Ο μέγας μεταξύ των προφητών Μωυσής, πανύμνητε, είδε προτυπωμένο στη βάτο και στη φωτιά το θαύμα του μυστηρίου του τοκετού σου· διότι δέχθηκες το άυλο πυρ χωρίς να καταφλεγείς· δόξα στον Θεό που φανερώθηκε από εσένα.

Ο θείος προφήτης σε προείδε, Άχραντε, ως τόμο γραμμένο από το δάκτυλο του Θεού· διότι, αφού ενσάρκωσες στη γαστέρα σου τον αόρατο Λόγο, τον γέννησες ορατό ως άνθρωπο κατά τη μορφή. Στο όρος Σινά σε προτύπωνε η βάτος, Δέσποινα, που τυλιγόταν στη φωτιά χωρίς να καίγεται· διότι εσύ βάσταξες την πύρινη φύση της θεότητας και έμεινες αλώβητη· ω, θαύμα ανερμήνευτο!

Χαίρε, ακατάφλεκτη βάτε της μωσαϊκής οπτασίας και θεία φωνή που διασαφηνίζει την παράδοξη ένωση του Θεού με τους ανθρώπους· πυρ, επειδή «ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον»· βάτος, επειδή παρέμεινε αδιάφθορη η ανθρώπινη φύση, με την οποία, όταν ενώθηκε από συγκατάβαση, τη διατήρησε άφλεκτη.

Αλλά και το αναγορεύει ολοφάνερα Θεό, ονομάζοντας δάχτυλο του Θεού εκείνη την πνευματική και θεία ενέργεια, με την οποία εξέβαλλε τα δαιμόνια, και αποφαινόμενος ότι η βλασφημία εναντίον του ως αναμφίλεκτου Θεού είναι ασυγχώρητη και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα. Και αυτό το ίδιο το Άγιο Πνεύμα, το οποίο παλαιότερα μίλησε και ενέργησε τις οράσεις στους πατέρες και στους προφήτες, και αργότερα εκχύθηκε αφθονότερα στους ιερούς αποστόλους και έλαμψε επισημότερα μέσω αυτών και μέσα σε αυτούς, μυεί μεν τον Ησαΐα σε εκείνη τη φρικτή όραση, μέσω της σεραφικής υμνωδίας, στη μία ταυτόχρονα και μάλιστα κατά την ουσία, αλλά τρισυπόστατη αγιότητα της θεότητας, με το να συνάπτονται αμέσως και κατά τρόπο εξαιρετικά θαυμαστό τα τρία αριθμούμενα «Άγιος» σε έναν Κύριο. Επίσης, πριν από αυτόν, μυεί τον μέγα Μωυσή στο όραμα της βάτου στο ίδιο μυστήριο με άλλον τρόπο: με το να πει Εκείνος που κατέλαβε τη βάτο με μορφή πυρός χωρίς να την κατακαίει «Εγώ ειμί» σε ενικό αριθμό προς δήλωση της μίας φύσεως, και έπειτα να προσθέσει τρεις φορές το «ο Θεός», για να καταδείξει το τρισσό των υποστάσεων, καθώς και το ότι η καθεμία είναι ολόκληρος και τέλειος Θεός. Διότι αυτό ακριβώς θέλει να δηλώσει η προσθήκη του άρθρου, αφού τίποτα δεν είναι μεριστό και τίποτα δεν είναι ατελές στην Τριάδα.

Επιπροσθέτως, επιθυμώ να μάθω από εσένα και για άλλα αρχαία παράδοξα θαύματα του Θεού, τα οποία προηγήθηκαν ως προτύπωση αυτού του καινούργιου και ξένου μυστηρίου. Πες μου, πώς ο πόκος του Γεδεών γέμισε μόνος του από την ουράνια δρόσο, ενώ ολόκληρη εκείνη η γη απέμεινε ξηρή, μη έχοντας μερίδιο από αυτήν τη δρόσο; Και πώς, αντίστροφα, ολόκληρη εκείνη η γη δέχθηκε τη βροχή στους κόλπους της, ενώ μόνος ο πόκος όχι; Αλλά και η βάτος που εμφανίστηκε στον Μωυσή, πες μου, πώς, ενώ καιγόταν από τη φωτιά, δεν κατακάηκε, παρότι ήταν εύφλεκτης φύσεως; Και η ράβδος του Ααρών, η ξερή και άνικμη, πες μου πώς βλάστησε και στολίστηκε με φύλλα, φέρνοντας μαζί και καρπούς; Αλλά και το θαύμα που επιτελέστηκε από τον Θεό πριν από όλα αυτά, επιθυμώ να ερμηνευθεί από εσένα.

Τι φανερώνει το ότι η βάτος καιγόταν και δεν κατακαιγόταν; Διακηρύσσει τη δύναμη και τη φιλανθρωπία του Θεού, διότι το άσβεστο πυρ δεν κατανάλωνε τα ξερά της κλαδιά. Νομίζω δε ότι μέσω αυτού υποδηλώνεται και ότι ο Ισραήλ, παρά τις επιβουλές των Αιγυπτίων, δεν θα εξολοθρευόταν. Ακόμη και ότι ο Μονογενής, όταν ενανθρώπησε και κατοίκησε σε παρθενική μήτρα, θα διεφύλασσε την παρθενία ακέραιη. Λένε δε μερικοί ότι ο Θεός φανερώθηκε σε βάτο και όχι σε άλλο φυτό, επειδή κανείς δεν μπορεί να λαξεύσει θεό από τη βάτο. Διότι θα ήταν πιθανό οι Ιουδαίοι να τολμήσουν και αυτό, εάν είχε εμφανιστεί σε κάποιο άλλο φυτό.

Γιατί ο Θεός εμφανίζεται στον Μωυσή μέσα στη βάτο και όχι σε κάποιο άλλο φυτό; Για πολλές αιτίες· μάλλον όμως, πριν αναφέρουμε τις αιτίες για τις οποίες εμφανίστηκε, είναι καλύτερο να πούμε ότι το σύμβολο φανερώνει τρία τινά. Είτε ότι, όπως ακριβώς η βάτος τυλιγόταν από τη φωτιά αλλά δεν κατακαιγόταν, έτσι και ο Ισραήλ, παραδομένος στους πειρασμούς, στις τιμωρίες και στη φλόγα της ταλαιπωρίας που του άναψαν εκείνοι που τον αιχμαλώτισαν, διαφυλάχθηκε μόνο από τη δεξιά του Θεού ώστε να μην εξολοθρευτεί και αποτεφρωθεί· είτε ότι ο Θεός Λόγος, το πατρικό φως και το άυλο πυρ της θεότητας, αστράφτοντας μέσα στη γήινη και υλική μήτρα της Παρθένου, θα διασώσει άφλεκτη και αβλαβή εκείνη που τον δέχθηκε· ή, αν θέλεις, ότι το ίδιο το πυρ της θεότητας, ερχόμενο σε κοινωνία με την ανθρώπινη φύση, θα την πυρακτώσει και θα την θεώσει, αλλά δεν θα την καταφλέξει ούτε θα την εξαφανίσει. Ίσως, λοιπόν, το μυστήριο της βάτου να προτυπώνει τέτοια πράγματα.

Αυτό θα σε διδάξει πώς θα κυοφορήσεις· αυτό θα ερμηνεύσει πώς θα συλλάβεις. Αυτό είναι κοινωνός της δεσποτικής βουλής ως ομόθρονο, ενώ εγώ είμαι δούλος, διάκονος των δεσποτικών προσταγμάτων, όχι ερμηνευτής του προστάγματος· είμαι υπηρέτης του θελήματος, αλλά όχι εξηγητής της βουλής· αυτό θα τα διευθετήσει όλα· διότι αυτό ερευνά τα πάντα και τα βάθη του Θεού. Εγώ βέβαια φωνάζω το «Χαίρε, κεχαριτωμένη», και υμνολογώ το θαύμα και προσκυνώ τον τοκετό, αλλά απορώ να εξηγήσω τον τρόπο της συλλήψεως. Αν όμως θέλεις να αποδεχθείς την πίστη των όσων σου αναγγέλθηκαν και με παραδείγματα, παρομοιάζοντας τα μεγάλα με τα μικρά και επιβεβαιώνοντας τα μέλλοντα με τα παρελθόντα, έτσι θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις υιό, όπως η ράβδος του Ααρών βλάστησε χωρίς γεωργική φροντίδα, επιτελώντας όσα κάνουν τα ριζωμένα φυτά, όπως η βροχή που έπεσε από τον ουρανό πάνω στον πόκο (μαλλί) πότισε μόνο αυτόν και δεν δρόσισε τη γη, έτσι και εσύ θα συλλάβεις στην κοιλιά σου και θα γεννήσεις τον Κύριο. Διότι αυτό προαναγγέλλει και ο προπάτοράς σου ο Δαβίδ, ο οποίος εμπνεόμενος από τον Θεό προφήτευσε την κυοφορία σου: «Θα κατέβει ως βροχή πάνω στον πόκο και ως σταγόνα που στάζει πάνω στη γη»· όπως η βάτος δεχόταν τη φωτιά και τρέφοντας τη φλόγα δεν καταστρεφόταν, έτσι και εσύ θα συλλάβεις υιό, δανείζοντας σάρκα, παρέχοντας τροφή στο άυλο πυρ και λαμβάνοντας σε αντάλλαγμα την αφθαρσία. Διότι αυτά προτύπωναν τη δική σου σύλληψη, προμήνυαν τον δικό σου τοκετό, σκιαγραφούσαν από παλιά τη δική σου κυοφορία.

Εκείνος που πλήθυνε τις ευλογίες του Αβραάμ, και κατέστησε τον Ισαάκ κληρονόμο της επαγγελίας, από το σπέρμα του οποίου γεννήθηκε ο Σωτήρας των αιώνων· Εκείνος που εξέλεξε τον Ιακώβ από την κοιλιά της μητέρας του, για να δεχθεί τις ευλογίες των πρωτοτόκων· Εκείνος που στάθηκε στο πλευρό του Ιωσήφ σε ξένη γη και αφαίρεσε τον ζυγό της δουλείας από τον τράχηλό του, και ελευθερώνοντάς τον, τον έβγαλε από τη φυλακή και τον έκανε κύριο της Αιγύπτου· Εκείνος που εμφανίστηκε στον Μωυσή μέσα σε φλεγόμενη βάτο, και του έδωσε εξουσία να υποτάσσει όλα τα κτίσματα, και έκανε τη θάλασσα να ανοίξει μπροστά του· Εκείνος που ενδυνάμωσε τον Ιησού του Ναυή, και τον ανέδειξε νικητή σε όλες τις συμπλοκές των πολέμων· Εκείνος που εξέλεξε τον Σαμουήλ ως ιερέα, και έχρισε τον Δαβίδ πίσω από τα ποίμνια· Εκείνος που από λίγο αλεύρι στην υδρία και λίγο λάδι στο δοχείο της χήρας, δημιούργησε πηγή αφθονίας για τρία χρόνια και έξι μήνες· Εκείνος που απέστειλε άλογα και πύρινο άρμα στον Ηλία και τον ανέβασε στον ουρανό, και χάρισε στον Ελισσαίο διπλή χάρη του Πνεύματος καθώς το ζήτησε· Εκείνος που πρόσταξε να γίνουν θαυμάσια στην Αίγυπτο με ένα ξύλο, και έκανε την ξερή ράβδο του Ααρών να βγάλει καρπό· η ειρήνη εκείνη, που ενδυνάμωσε τον Ιώβ στους πειρασμούς, και διέσωσε τον Λωτ από τον κατακλυσμό του πυρός.

Κοντάκιο μεθεόρτιο της Γεννήσεως του Χριστού, το οποίο φέρει την εξής ακροστιχίδα <ο ύμνος Ρωμανού> ήχος δ' <οι οίκοι>: Η προσευχή μαζί και <στεναγμός>. Προοίμιο Καταπλάγηκε ο Ιωσήφ βλέποντας το υπερφυσικό γεγονός, και έφερνε στον νου του τον υετό πάνω στον πόκο, κατά την άσπορη κυοφορία σου, Θεοτόκε, τη βάτο μέσα στο πυρ που δεν κατακαιγόταν, τη ράβδο του Ααρών που βλάστησε· και δίνοντας μαρτυρία ο μνήστοράς σου και φύλακας, κραύγαζε προς τους ιερείς: Παρθένος γεννά και μετά τον τοκετό παραμένει πάλι παρθένος.

Η Μαρία, η οποία ανθίζει χωρίς καλλιέργεια τον καρπό που η παρθένος γεννά για μένα, και μετά τον τοκετό πάλι μένει παρθένος. Έτσι κάποτε και η φωτιά μέσα στη βάτο λαμποκοπούσε και δεν έκαιγε τα αγκάθια, όπως ακριβώς τώρα βρίσκεται στην Παρθένο ο Κύριος. Διότι ο Θεός δεν ήθελε να δημιουργήσει φαντασίες στον Μωυσή ούτε να τον κατατρομάξει, αλλά, φανερώνοντάς του τα μελλοντικά, του έδειχνε τη βάτο φλεγόμενη, για να μάθει ότι Παρθένος γεννά τον Χριστό και μετά τον τοκετό πάλι μένει παρθένος. Εσένα, Ιησού, φανερώνουν οι Γραφές, η μία συμβολίζοντας το μάννα και τη στάμνα, και η άλλη αναδεικνύοντας το άνθος από τη ρίζα. Και τη μητέρα σου την ονομάζουν άνθος, ράβδο, κιβωτό, αυτήν που σε φέρει στους κόλπους της, αυτήν που ανοίχτηκε μέσω του Πνεύματος και μετά από αυτό παρέμεινε κλειστή, ώστε καθένας να πει: Παρθένος γεννά και μετά τον τοκετό πάλι μένει παρθένος. Λέγοντας χαρμόσυνο λόγο ο Γαβριήλ, έσπειρε στην Παρθένο τον Λόγο, αναδεικνύοντάς την άγαμη μητέρα μέσω του Πνεύματος: «Ιδού, ο Κύριος είναι μαζί σου, και από εσένα προέρχεται Αυτός που υπήρχε και πριν από εσένα, ο Πατέρας σου γίνεται γιος σου, Αυτός που με έστειλε σε εσένα και έφτασε πριν από εμένα, Αυτός που και μετά τον τοκετό σε διατηρεί αγνή, ώστε καθένας να πει: Παρθένος γεννά και μετά τον τοκετό πάλι μένει παρθένος.»

Χαμογελώντας ελαφρά προς την ειρωνεία των υποκριτών, λέει ο μάρτυρας: «Κατάλαβα, κατάλαβα τι θέλετε· ζητάτε να σβήσετε το φως των λόγων μου· αλλά τίποτε δεν κερδίζετε από αυτό· διότι έχω Εκείνον που το ανάβει, τον οποίο είδε ο Μωυσής στη βάτο, τον θείο άνθρακα στην περίπτωση του Ησαΐα, Εκείνον που χορήγησε στους μαθητές τις πύρινες γλώσσες και ο οποίος με αναζωπυρώνει· χάρη στον οποίο, αστράφτοντας, διδάσκω την αιώνια ζωή».

Εσένα την ακατάφλεκτη βάτο. Ύψωσας τις παλάμες σου στο ξύλο, αναστέλλοντας τη βλάβη της χειρός του προπάτορα που εκτάθηκε κακώς προς τη βρώση του ξύλου, πολυέλεε Χριστέ. Αφού με τον λόγο σου εστερέωσες τον παράλυτο και ανόρθωσες τους χωλούς, σταυρώθηκες, Ιησού, και αναστήθηκες, εμφανιζόμενος στους μαθητές επί πολλές ημέρες.

Μην πλανάσθε, αδελφοί, μην τολμήσετε καθόλου να αγγίξετε ή να πλησιάσετε τον απρόσιτο κατά τη φύση. Διότι όποιος δεν αποταχθεί τον κόσμο και τα του κόσμου, και δεν αρνηθεί την ίδια του την ψυχή και το σώμα, και δεν γίνει ολότελα νεκρός ως προς όλες τις αισθήσεις, μην κοιτάζοντας καθόλου με εμπάθεια τις ηδονές του βίου, μην επιθυμώντας καθόλου τα πράγματα του κόσμου και μην αντλώντας ηδονή από κάποια ανθρώπινα λόγια· όποιος δεν γίνει κωφός και τυφλός στα πράγματα και τα ήθη του κόσμου, στις πράξεις και στα λόγια, βλέποντας μεν όσα το μάτι από τη φύση του μπορεί να βλέπει, χωρίς όμως να αφήνει τίποτα να εισέλθει μέσα στην καρδιά και να αποτυπώνονται σε αυτήν οι τύποι και οι μορφές τους, και ακούγοντας όσα δέχεται η ανθρώπινη ακοή, παραμένοντας όμως σαν άψυχη και αναίσθητη πέτρα, χωρίς να θυμάται ούτε τον ήχο ούτε τη δύναμη των φωνών, αυτός δεν μπορεί να προσφέρει στον Θεό καθαρά τη μυστική και αναίμακτη θυσία, σε Εκείνον που κατά φύση είναι καθαρός. Διότι, όταν αισθανθεί ότι τα κάνει αυτά στ' αλήθεια, έχει χωριστεί από όλο τον κόσμο και τα του κόσμου, και θα καταλάβει και θα πιστέψει αυτά που πρόκειται πάλι να γράψω: τον σκοτεινό αέρα, που ο Δαβίδ ονομάζει τείχος, και οι Πατέρες ονόμασαν θάλασσα του βίου, τον υπερέβη, τον πέρασε, εισήλθε στο λιμάνι, στο οποίο όποιος βρεθεί βρίσκει κάθε αγαθό. Διότι εκεί είναι ο παράδεισος, εκεί είναι το δέντρο της ζωής· εκεί ο γλυκύς άρτος, εκεί το θείο πόμα· εκεί ο ανεξάντλητος πλούτος των χαρισμάτων· εκεί η βάτος καίγεται χωρίς να καταφλέγεται, και αμέσως λύνονται τα υποδήματα των ποδιών μου· εκεί η θάλασσα σχίζεται, και περνώ μόνος μου και βλέπω μέσα στα ύδατα τους εχθρούς να καταποντίζονται· εκεί βλέπω το ξύλο να ρίχνεται στην καρδιά μου, και όλα τα πικρά μεταβάλλονται· εκεί απόλαυσα τον καρπό της πέτρας που αναβλύζει μέλι, και η ψυχή μου έκτοτε δεν γνώρισε θλίψη· εκεί βρήκα τον Χριστό, τον χορηγό όλων αυτών, και τον ακολούθησα με όλη μου την ψυχή· εκεί έφαγα το μάννα και τον άρτο των αγγέλων, και δεν επιθύμησα πλέον τίποτα από τα ανθρώπινα· εκεί είδα την ξερή ράβδο του Ααρών να ανθίζει και θαύμασα τα θαυματουργικά έργα του Θεού· εκεί είδα τη στείρα ψυχή μου να καρποφορεί και πώς το ξερό δέντρο παράγει ωραίο καρπό· εκεί είδα τη βορβορώδη και άσωτη καρδιά μου καθαρή και αγνή και παρθένο, να ακούει το «Χαίρε, Κεχαριτωμένη, διότι ο Κύριος είναι μαζί σου και μέσα σου στους αιώνες»· εκεί άκουσα το «πλύσου στην κολυμβήθρα των δακρύων», και αφού το έπραξα πίστεψα και αμέσως ανέβλεψα· εκεί τάφηκα σε μνήμα με τέλεια ταπείνωση, και ήλθε ο Χριστός με αμέτρητο έλεος και σήκωσε από εκεί τον βαρύ λίθο των κακών μου και είπε: «Έλα έξω, σαν από τον τάφο του κόσμου»· εκεί είδα πώς έπαθε απαθώς ο Θεός μου, και πώς έγινε νεκρός ενώ είναι αθάνατος, και αναστήθηκε από το μνήμα χωρίς να λύσει τις σφραγίδες· εκεί είδα τη μέλλουσα ζωή και την αφθαρσία, την οποία ο Χριστός χαρίζει σε όσους τον αναζητούν, και βρήκα μέσα μου τη βασιλεία των ουρανών, η οποία είναι ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα, θεότητα αδιαίρετη σε τρία πρόσωπα, την οποία όσοι δεν προτίμησαν αντί όλου του κόσμου, και δεν θεώρησαν δόξα, τιμή και πλούτο το να προσκυνούν, να λειτουργούν και να παρίστανται μόνο, αυτοί καθίστανται ανάξιοι και της άχραντης θέας και της τρυφής και της χαράς και όλων των καλών, τα οποία δεν πρόκειται να μεταλάβουν αν δεν μετανοήσουν, εάν δεν διδαχθούν όλα όσα είπαμε και δεν γίνουν όπως πρέπει και δεν πράξουν με προθυμία όλα όσα είπε ο Θεός μου. Και τότε μόλις, με πολύ φόβο και ευλάβεια, εάν ο Θεός το προστάξει, ας αγγίξει κάποιος τα άψαυστα· διότι δεν επιτρέπεται σε όλους να λειτουργούν τέτοια μυστήρια. Αλλά, ακόμη κι αν δεχθεί όλη τη χάρη του Πνεύματος και είναι καθαρός από αμαρτία εκ κοιλίας μητρός, αν δεν γίνει με προσταγή και εκλογή του Θεού, ο οποίος θα πληροφορεί την ψυχή του με θεία έλλαμψη και θα την πυρπολεί με τον πόθο της θείας αγάπης, δεν μου φαίνεται εύλογο να ιερουργεί τα θεία και να αγγίζει τα άψαυστα και φρικτά μυστήρια, στα οποία ανήκει δόξα και τιμή και κάθε προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και εις τους αιώνας των αιώνων.

βʹ. Χαίρε, παραδοξότατη βάτε, από την οποία εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς, την οποία η φωτιά έκαιγε αλλά δεν την κατέκαιγε, σύμφωνα με τον θεοπτικότατο Μωυσή. γʹ. Χαίρε, θεόδεκτε πόκε, από την οποία απέρρευσε η ουράνια δροσιά, μια γεμάτη λεκάνη με νερό, σύμφωνα με τον θαυμασιότατο Γεδεών.

Εξαγνίζεται πρώτα ο Ισραήλ όταν επρόκειτο να πλησιάσει στο όρος που φλεγόταν από πυρ και ήταν γεμάτο σκοτάδι και θύελλα, και ούτε έτσι ανεβαίνει, επειδή δεν ήταν ασφαλές· αλλά στεκόταν κάτω έντρομος, κατατρομαγμένος από τους πολυειδείς φοβερισμούς του Θεού. Βγάζει και ο ίδιος ο Μωυσής το υλικό υπόδημα, προσερχόμενος να αγγίξει τη θεοβάδιστη γη, όταν μυούνταν με θαυμαστό τρόπο στο θέαμα της φλεγόμενης βάτου, η οποία αποτελούσε προτύπωση ενός μεγαλύτερου μυστηρίου.

Θεοτοκίο. Στη βάτο ο Μωυσής είδε παλαιά τυπολογικά το μυστήριό σου, σεμνή. Διότι, όπως η φλόγα δεν κατέκαψε εκείνην, έτσι και το πυρ της θεότητας δεν κατέκαψε τη δική σου κοιλία.

Γι' αυτό λοιπόν, λέει, δεν με πιστεύετε· διότι δεν προσδοκάτε ότι θα έχετε από εμένα καμία ευχάριστη βιωτική απόλαυση. Και κατά δεύτερον· «Δεν με πιστεύετε, επειδή επιθυμείτε τη δόξα που προσφέρει ο ένας στον άλλον». Διότι οι μεν άρχοντες και οι διδάσκαλοι, επειδή θέλουν μόνοι αυτοί να αναγνωρίζονται από το πλήθος, δεν με δέχονται, για να μην ελαττωθεί η δόξα τους· ο δε λαός, επειδή αποζητά την αγάπη των αρχόντων, δεν θέλει να προστρέξει σε εμένα, για να μην εκπέσει εξαιτίας μου από την τιμή των αρχόντων. Και επειδή διαρκώς επικαλούνταν τον Μωυσή, τους λέει ότι εκείνος θα τους κατηγορήσει· διότι εκείνος έγραψε για εμένα. Και πού έγραψε γι' αυτόν; Και σε πολλά άλλα (διότι και το «Προφήτη θα αναστήσει για σας ο Κύριος» αναφερόταν στον Χριστό, καθώς και πολλά άλλα, άλλα μεν με λόγια, άλλα δε με σημεία και σύμβολα, όπως το θαύμα της βάτου· διότι η μεν θεότητα είναι πυρ, η δε ακανθώδης βάτος είναι η αμαρτωλή φύση, την οποία, όταν την κατέλαβε το πυρ της θεότητας, τη διατήρησε ακατάφλεκτη, λαμπρύνοντάς την με το φως, και μεταδίδοντάς της τα δικά του μεγαλεία, χωρίς όμως να μεταλάβει από τα δικά της ελαττώματα), ιδιαιτέρως δε ο Μωυσής έχει πει και αυτό, συμβάλλοντας στην πίστη προς τον Χριστό: Εάν, λέει, εμφανιστεί προφήτης που κάνει σημεία και απομακρύνει από τον Θεό, μην τον πιστέψετε· τέτοιος είναι ο Αντίχριστος. Εάν όμως εμφανιστεί προφήτης που κάνει σημεία και οδηγεί προς τον Θεό και Πατέρα, και κυρίως δεν απομακρύνει από Αυτόν, σε αυτόν να πιστέψετε.