Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 3:4

Διότι και τότε ήταν ορατά φωτιά και βάτος, και τα δύο άφωνα· όμως και φωνή ακουγόταν και λόγος δίδασκε και το μέλλον προαναγγελλόταν με ασφάλεια. Και οφείλουν όσοι διαθέτουν νου να αναγνωρίσουν το πρόσωπο από τη συγγένεια των πραγμάτων.

Εάν δε κάποιες φορές, ενώ εμφανιζόταν άγγελος, εκείνος που τον έβλεπε άκουγε φωνή Θεού, όπως συνέβη στην περίπτωση της βάτου· διότι εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς από τη βάτο· και ο Κύριος κάλεσε τον Μωυσή μέσα από τη βάτο λέγοντας: «Εγώ είμαι ο Θεός του πατέρα σου, ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ». Αλλά ο άγγελος δεν ήταν ο Θεός του Αβραάμ, παρά ο Θεός ήταν εκείνος που μιλούσε μέσω του αγγέλου.

Και εμφανίστηκε σε αυτόν άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς από τη βάτο. Και βλέπει ότι η βάτος καίγεται από φωτιά, όμως η βάτος δεν κατακαιγόταν. Είπε τότε ο Μωυσής: Θα πλησιάσω να δω αυτό το μεγάλο θέαμα, γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος. Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο, λέγοντας: Μωυσή, Μωυσή. Εκείνος αποκρίθηκε: Τι είναι; Και του είπε: Μην πλησιάζεις εδώ· βγάλε τα υποδήματα από τα πόδια σου, διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι γη άγια. Και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός του πατέρα σου, ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ.» Καθιστά λοιπόν απρόσιτη την προσέγγιση, υποδεικνύοντας μάλιστα τότε και στον ίδιο τον μακάριο Μωυσή ότι, εάν κάποιος αρκεστεί στην παιδαγωγία του νόμου και στις σκιές των συμβόλων, δεν θα μπορούσε να βρεθεί κοντά στον Χριστό. Διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.

δ'. Έχεις ως εικόνα αυτού του πράγματος τον ιεροφάντη Μωυσή. Διότι, ενώ έβοσκε κοπάδια προβάτων στο όρος Χωρήβ, του εμφανίστηκε παράδοξα φωτιά που άστραφτε μέσα σε μια βάτο, και η φλόγα μεν τύλιγε τον θάμνο, χωρίς όμως να του προξενεί καμία απολύτως βλάβη (αφού καθόλου δεν τον κατέκαιγε), καθιστώντας το θαύμα μεγάλο και εξαίσιο· πλησίαζε λοιπόν ο Μωυσής για να περιεργαστεί τη φύση αυτού του παράδοξου θεάματος. Ήταν τελικά ο Θεός που είχε εγκατασταθεί στη βάτο με τη μορφή φωτιάς. Έπειτα η ιερή Γραφή λέει ότι ο Κύριος κάλεσε τον άνθρωπο μέσα από τη βάτο, λέγοντας: «Μωυσή, Μωυσή, μην πλησιάσεις εδώ, λύσε το υπόδημα από τα πόδια σου· διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι, είναι γη άγια». Θα μπορούσε ίσως κάποιος να ρωτήσει ως προς αυτό, νομίζω: Τι είδους μόλυνση θα μπορούσε να θεωρηθεί το να είναι κανείς υποδεδεμένος στα πόδια του; Ή πώς ήταν ακάθαρτος ο Μωυσής εξαιτίας των σανδαλιών και των δερμάτων; Τι έχουμε λοιπόν να πούμε γι' αυτό; Κανένας ρύπος δεν θα μπορούσε να προκύψει στις ψυχές των ανθρώπων από τα υποδήματα.

Επειδή δε ενυπάρχει στην ανθρώπινη φύση το φιλελεύθερο, ορισμένες φορές δεν επαινούμε τα πάθη· απεναντίας τα αποστρεφόμαστε με βδελυγμία πολλές φορές, όταν συνέλθουμε έστω και για λίγο και αντιληφθούμε το δυσάρεστο των σαρκικών ηδονών, διψούμε για την άνωθεν βοήθεια του Θεού, και κραυγάζουμε δυνατά ενάντια στην αθέλητη δουλεία. Αυτό, νομίζω, σημαίνει ο αναστεναγμός των υιών του Ισραήλ προς τον Θεό. Και επειδή Εκείνος είναι αγαθός, απέστειλε από τον ουρανό τον Υιό ως Σωτήρα και Λυτρωτή μας, ο οποίος έγινε σαν εμάς, δηλαδή άνθρωπος. Και το γεγονός αυτό μας το προαναγγέλλει πάλι αινιγματωδώς η Ιερή Γραφή. Διότι αναφέρει τα εξής: «Και ο Μωυσής ποίμαινε τα πρόβατα του Ιοθόρ, του πεθερού του, του ιερέα της Μαδιάμ· και οδήγησε τα πρόβατα στην έρημο, και ήλθε στο όρος του Θεού, το Χωρήβ. Και του εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς από τη βάτο. Και βλέπει ότι η βάτος καιγόταν από τη φωτιά, αλλά η βάτος δεν κατακαιγόταν. Είπε δε ο Μωυσής: Ας πλησιάσω να δω αυτό το μεγάλο θέαμα, γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος. Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο λέγοντας: Μωυσή, Μωυσή. Και εκείνος είπε: Τι είναι; Και Εκείνος είπε: Μην πλησιάζεις εδώ. Βγάλε το υπόδημα από τα πόδια σου, διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία».

Επομένως, ο Μωυσής εξεπλάγη με αυτό το όραμα· και μάλιστα προχώρησε επιθυμώντας να πλησιάσει. «Όταν δε είδε, λέει, ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε μέσα από τη βάτο, λέγοντας: Μωυσή, Μωυσή. Και εκείνος είπε: Τι είναι; Μην πλησιάζεις εδώ, βγάλε το υπόδημα από τα πόδια σου, διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία». Για εμάς δε, ο μακάριος Μωυσής θα αποτελέσει τύπο του Νόμου· διότι «έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες», αναφέρει ο μακάριος Αβραάμ στα ευαγγελικά θεσπίσματα.

Έχει γραφτεί λοιπόν: «Και συνέβη, όταν ο Ιησούς βρισκόταν στην Ιεριχώ, να σηκώσει τα μάτια του και να δει έναν άνθρωπο να στέκεται απέναντί του, και η ρομφαία του ήταν τραβηγμένη στο χέρι του. Και πλησιάζοντας ο Ιησούς είπε: "Είσαι δικός μας ή με τους εχθρούς;" Και του απάντησε: "Εγώ είμαι ο αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου· τώρα μόλις έφτασα". Και ο Ιησούς έπεσε με το πρόσωπο στη γη και του είπε: "Δέσποτα, τι προστάζεις τον δούλο σου;" Και είπε ο αρχιστράτηγος του Κυρίου προς τον Ιησού: "Λύσε το υπόδημα από τα πόδια σου· διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι τόπος άγιος"». Εδώ λοιπόν θα παρατηρήσεις, από τα ίδια αυτά λόγια, ότι αυτός δεν είναι άλλος από εκείνον που είχε αποκαλυφθεί και στον Μωυσή, διότι ακριβώς με τα ίδια λόγια και για αυτήν την περίπτωση λέει η Γραφή: «Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο λέγοντας: "Μωυσή, Μωυσή". Και εκείνος απάντησε: "Τι είναι;" Και του είπε: "Μην πλησιάσεις εδώ· λύσε το υπόδημα από τα πόδια σου· διότι ο τόπος πάνω στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία". Και του είπε: "Εγώ είμαι ο Θεός του πατέρα σου, ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ"».

Από το βιβλίο της Εξόδου. — Θ΄. Και ο Μωυσής ποίμαινε τα πρόβατα του Ιοθόρ, του πεθερού του. Και λίγο πιο κάτω: και ήλθε στο όρος του Θεού, το Χωρήβ· και του εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς. Και μετά από άλλα: όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε μέσα από τη βάτο λέγοντας. Και πάλι: είπε δε ο Κύριος προς αυτόν: Εγώ είμαι ο Ων. Και μετά από πολλά: μίλησε δε ο Θεός στον Μωυσή και του είπε: Εγώ είμαι ο Κύριος, και εμφανίστηκα στον Αβραάμ και στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, όντας Θεός τους, και το όνομά μου «Κύριος» δεν τους το φανέρωσα· και συνήψα τη διαθήκη μου με αυτούς, και τα εξής. Πολύ προσεκτικά σε αυτά έχει καταγραφεί ότι εμφανίστηκε στον Μωυσή όχι ο Κύριος αλλά ο άγγελος, μέσω του οποίου και ο Κύριος, ομιλώντας σαν μέσω ερμηνευτή, διδάσκει ότι η δύναμη που του αποκαλύπτεται δεν είναι κάποια κατώτερη, αλλά ο ίδιος ο Ων.

«Εμφανίστηκε δε σε αυτόν άγγελος Κυρίου μέσα σε πύρινη φλόγα βάτου», και μετά από άλλα: «όταν δε είδε ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε μέσα από τη βάτο λέγοντας, Μωυσή Μωυσή, μην πλησιάσεις εδώ· βγάλε τα υποδήματα από τα πόδια σου, διότι ο τόπος πάνω στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία», και λίγο παρακάτω: «και είπε ο Κύριος προς αυτόν, εγώ είμαι ο Ών», και πάλι: «μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή και του είπε, εγώ ο Κύριος εμφανίστηκα στον Αβραάμ και στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, όντας Θεός τους, και το όνομά μου δεν τους το φανέρωσα· και σύναψα τη διαθήκη μου μαζί τους».

Και λέει ο αρχιστράτηγος του Κυρίου στον Ιησού: «Λύσε το υπόδημα των ποδιών σου· διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία». Αυτά ακριβώς είχαν ειπωθεί από τον Κύριο και στον Μωυσή, όταν άρχιζε τη θεοπτία στη βάτο, όπως δηλώνει η Γραφή: «Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο λέγοντας: Μωυσή, Μωυσή, μην πλησιάσεις εδώ· λύσε το υπόδημα των ποδιών σου, διότι ο τόπος πάνω στον οποίο στέκεσαι είναι γη αγία». Ένας λοιπόν και ο αυτός Θεός ήταν εκείνος που αποκάλυψε το θέλημά Του και στους δύο, όπως αποδεικνύεται από το παράγγελμα. Αλλά τώρα μεν προστάζει μέσω του αρχιστρατήγου της δυνάμεώς Του, ενώ στον Μωυσή μέσω του αγγέλου που εμφανίστηκε. Καθώς δε υπερουράνιες στρατιές και υπερκόσμιες δυνάμεις και αόρατα πνεύματα, θείοι άγγελοι και αρχάγγελοι λειτουργούν στον παμβασιλέα και πανηγεμόνα Θεό, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον Δανιήλ: «χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες στέκονταν ενώπιόν του», ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ανώτατος όλων εκτός από τον Θεό Λόγο και την πρωτότοκη Σοφία και το ένθεο γέννημα; Εύλογα, λοιπόν, έχει αναγορευθεί στην προκειμένη περίπτωση και «αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου», όπως σε άλλα σημεία και «άγγελος μεγάλης βουλής», και σύνθρονος του Πατρός, αιώνιος και μέγας αρχιερέας. Έχει δε αποδειχθεί ότι αυτός ο ίδιος είναι και Κύριος και Θεός και Χριστός, χρισμένος από τον Πατέρα με έλαιο αγαλλιάσεως.

ΙΔʹ. Και αυτό δεν θα το αμφισβητούσε κανείς από όσους έχουν ακούσει και γνωρίζουν, ότι ο Μωυσής, ενώ ήταν ακόμη άσημος για τους πολλούς και δεν θεωρούνταν ακόμη άξιος λόγου, καλείται από τη βάτο, η οποία καιγόταν αλλά δεν καταναλωνόταν, ή μάλλον από Εκείνον που εμφανιζόταν μέσα στη βάτο, και επιβεβαιώνεται με το πρώτο θαύμα· εκείνος ο Μωυσής, για χάρη του οποίου η θάλασσα σχίζεται, και πέφτει άρτος σαν βροχή, και η πέτρα αναβλύζει νερό, και τον οδηγούν ο στύλος της φωτιάς και η νεφέλη, που στέκονται μαζί, και η έκταση των χεριών του στήνει τρόπαιο και νικά πολλές μυριάδες, σχηματίζοντας τον σταυρό. Ο Ησαΐας δε, ο θεατής της δόξας του Θεού και των Σεραφείμ, και μετά από αυτόν ο Ιερεμίας, στον οποίο ανατέθηκε η μεγάλη εξουσία πάνω σε έθνη και βασιλιάδες· ο μεν πρώτος ακούει τη θεία φωνή και προκαθαίρεται για την προφητεία με τον αναμμένο άνθρακα, ο δε δεύτερος γνωρίζεται από τον Θεό πριν από τη διάπλασή του και αγιάζεται πριν από τη γέννησή του. Και ο Παύλος, ενώ ήταν ακόμη διώκτης, αυτός ο μέγας κήρυκας της αλήθειας, ο διδάσκαλος των εθνών στην πίστη, περιλάμπεται από φως και αναγνωρίζει τον Διωκόμενο, και του ανατίθεται η μεγάλη διακονία, και γεμίζει με το Ευαγγέλιο κάθε ακοή και διάνοια.

Και όταν οι δαίμονες άκουσαν ότι αυτό το λουτρό είχε κηρυχθεί μέσω του προφήτη, ενήργησαν ώστε όσοι εισέρχονται στους ναούς τους και πρόκειται να τους προσεγγίσουν για να προσφέρουν σπονδές και κνίσες, να ραντίζουν τους εαυτούς τους· μάλιστα δε, ενεργούν ώστε να λούζονται εντελώς προτού έλθουν στα ιερά όπου βρίσκονται εγκατεστημένοι. Διότι και το να διατάσσονται οι λάτρεις από τους ιερείς να βγάζουν τα υποδήματά τους όταν εισέρχονται στα πιο ιερά τους μέρη, οι δαίμονες το μιμήθηκαν, μαθαίνοντάς το από τα όσα συνέβησαν στον Μωυσή, τον προαναφερθέντα προφήτη. Διότι, κατ' εκείνον τον καιρό που ο Μωυσής έλαβε την εντολή, κατεβαίνοντας στην Αίγυπτο, να εξαγάγει τον εκεί λαό των Ισραηλιτών, ενώ ποίμαινε στην αραβική γη τα πρόβατα του θείου του από την πλευρά της μητέρας του, του μίλησε ο δικός μας Χριστός με μορφή φωτιάς μέσα από μία βάτο και είπε: «Βγάλε τα υποδήματά σου» και «πλησίασε και άκουσε». Εκείνος δε, αφού τα έβγαλε και πλησίασε, άκουσε, και έλαβε ισχυρή δύναμη από τον Χριστό που του μίλησε με μορφή φωτιάς, και αφού κατέβηκε, εξήγαγε τον λαό, κάνοντας μεγάλα και θαυμαστά έργα, τα οποία, αν θέλετε να μάθετε, θα τα διδαχθείτε με ακρίβεια από τα δικά του συγγράμματα.

Αλλά αυτοί οι λόγοι έχουν διατυπωθεί προς απόδειξη ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Υιός του Θεού και απόστολος, ο οποίος ήταν προηγουμένως Λόγος, και εμφανίστηκε άλλοτε με μορφή πυρός και άλλοτε με ασώματη εικόνα, τώρα δε, έχοντας γίνει άνθρωπος κατά το θέλημα του Θεού υπέρ του ανθρώπινου γένους, υπέμεινε να πάθει όσα ενέργησαν οι δαίμονες ώστε να υποστεί από τους ανόητους Ιουδαίους. Οι οποίοι, μολονότι υπάρχει ρητή αναφορά στα συγγράμματα του Μωυσή: «Και μίλησε άγγελος του Θεού στον Μωυσή μέσα σε φλόγα πυρός στη βάτο και είπε, Εγώ είμαι ο Ων», «ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ», ισχυρίζονται ότι αυτός που τα είπε αυτά είναι ο Πατέρας και δημιουργός των πάντων. Γι' αυτό και το προφητικό Πνεύμα, ελέγχοντάς τους, είπε: «Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός δεν με κατανόησε». Και πάλι ο Ιησούς, όπως προείπαμε, ενώ βρισκόταν ανάμεσά τους, είπε: «Κανείς δεν γνώρισε τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, ούτε τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας και σε όποιον ο Υιός τον αποκαλύψει». Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, επειδή θεωρούσαν πάντοτε ότι ο Πατέρας των πάντων είχε μιλήσει στον Μωυσή, ενώ εκείνος που του μίλησε ήταν ο Υιός του Θεού, ο οποίος καλείται και άγγελος και απόστολος, δικαίως ελέγχονται και από το προφητικό Πνεύμα και από τον ίδιο τον Χριστό ότι δεν γνώρισαν ούτε τον Πατέρα ούτε τον Υιό.

Και ο Τρύφων είπε: Επειδή ήδη έχει προαποδειχθεί ότι αυτός που εμφανίστηκε στον Αβραάμ και ονομάστηκε Θεός και Κύριος, αφού έλαβε από τον Κύριο που βρίσκεται στους ουρανούς αυτά που επιβλήθηκαν στη γη των Σοδόμων, τα επέφερε σε αυτήν, έτσι και τώρα, ακόμη κι αν υπήρχε άγγελος μαζί με τον Θεό που φανερώθηκε στον Μωυσή, θα θεωρήσουμε ότι ο Θεός που μίλησε από τη βάτο στον Μωυσή δεν είναι ο Θεός και Δημιουργός των όλων, αλλά εκείνος που έχει ήδη αποδειχθεί ότι φανερώθηκε στον Αβραάμ, στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, ο οποίος ονομάζεται και νοείται ως άγγελος του Θεού και Δημιουργού των πάντων, επειδή αναγγέλλει στους ανθρώπους τα όσα προέρχονται από τον Πατέρα και Δημιουργό των συμπάντων.

Και εγώ πάλι αποκρίθηκα: Ήδη βέβαια, ω Τρύφων, θα αποδείξω ότι και στο όραμα του Μωυσή αυτός ο ίδιος μόνος, που και άγγελος ονομάζεται και Θεός είναι, φανερώθηκε και συνομίλησε με τον Μωυσή. Διότι έτσι αναφέρει η Γραφή: «Φανερώθηκε δε σε αυτόν άγγελος Κυρίου μέσα σε φλόγα φωτιάς από μια βάτο. Και βλέπει ότι η βάτος καίγεται από τη φωτιά, η δε βάτος δεν κατακαιγόταν. Ο δε Μωυσής είπε: Ας πλησιάσω να δω αυτό το μεγάλο θέαμα, γιατί δεν κατακαίγεται η βάτος. Όταν δε είδε ο Κύριος ότι πλησιάζει για να δει, τον κάλεσε ο Κύριος μέσα από τη βάτο». Όπως λοιπόν η Γραφή αναφέρει τον άγγελο που φανερώθηκε στον Ιακώβ κατά τους ύπνους του, και έπειτα ότι αυτός ο ίδιος ο άγγελος που φανερώθηκε κατά τους ύπνους τού είπε ότι «Εγώ είμαι ο Θεός που σου φανερώθηκε όταν απέδρασες από το πρόσωπο του Ησαύ του αδελφού σου», και στην περίπτωση του Αβραάμ, κατά την κρίση των Σοδόμων, ανέφερε ότι Κύριος επέφερε την κρίση εκ μέρους του Κυρίου που βρίσκεται στους ουρανούς, έτσι και εδώ η Γραφή, λέγοντας ότι άγγελος Κυρίου φανερώθηκε στον Μωυσή και μετέπειτα υποδεικνύοντας ότι αυτός είναι Κύριος και Θεός, εννοεί τον ίδιο, τον οποίο και μέσω πολλών από όσα έχουν λεχθεί, φανερώνει να υπηρετεί τον υπερκόσμιο Θεό, πάνω από τον οποίο δεν υπάρχει κανένας άλλος.

Αλλά και το αναγορεύει ολοφάνερα Θεό, ονομάζοντας δάχτυλο του Θεού εκείνη την πνευματική και θεία ενέργεια, με την οποία εξέβαλλε τα δαιμόνια, και αποφαινόμενος ότι η βλασφημία εναντίον του ως αναμφίλεκτου Θεού είναι ασυγχώρητη και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα. Και αυτό το ίδιο το Άγιο Πνεύμα, το οποίο παλαιότερα μίλησε και ενέργησε τις οράσεις στους πατέρες και στους προφήτες, και αργότερα εκχύθηκε αφθονότερα στους ιερούς αποστόλους και έλαμψε επισημότερα μέσω αυτών και μέσα σε αυτούς, μυεί μεν τον Ησαΐα σε εκείνη τη φρικτή όραση, μέσω της σεραφικής υμνωδίας, στη μία ταυτόχρονα και μάλιστα κατά την ουσία, αλλά τρισυπόστατη αγιότητα της θεότητας, με το να συνάπτονται αμέσως και κατά τρόπο εξαιρετικά θαυμαστό τα τρία αριθμούμενα «Άγιος» σε έναν Κύριο. Επίσης, πριν από αυτόν, μυεί τον μέγα Μωυσή στο όραμα της βάτου στο ίδιο μυστήριο με άλλον τρόπο: με το να πει Εκείνος που κατέλαβε τη βάτο με μορφή πυρός χωρίς να την κατακαίει «Εγώ ειμί» σε ενικό αριθμό προς δήλωση της μίας φύσεως, και έπειτα να προσθέσει τρεις φορές το «ο Θεός», για να καταδείξει το τρισσό των υποστάσεων, καθώς και το ότι η καθεμία είναι ολόκληρος και τέλειος Θεός. Διότι αυτό ακριβώς θέλει να δηλώσει η προσθήκη του άρθρου, αφού τίποτα δεν είναι μεριστό και τίποτα δεν είναι ατελές στην Τριάδα.

Μην πλανάσθε, αδελφοί, μην τολμήσετε καθόλου να αγγίξετε ή να πλησιάσετε τον απρόσιτο κατά τη φύση. Διότι όποιος δεν αποταχθεί τον κόσμο και τα του κόσμου, και δεν αρνηθεί την ίδια του την ψυχή και το σώμα, και δεν γίνει ολότελα νεκρός ως προς όλες τις αισθήσεις, μην κοιτάζοντας καθόλου με εμπάθεια τις ηδονές του βίου, μην επιθυμώντας καθόλου τα πράγματα του κόσμου και μην αντλώντας ηδονή από κάποια ανθρώπινα λόγια· όποιος δεν γίνει κωφός και τυφλός στα πράγματα και τα ήθη του κόσμου, στις πράξεις και στα λόγια, βλέποντας μεν όσα το μάτι από τη φύση του μπορεί να βλέπει, χωρίς όμως να αφήνει τίποτα να εισέλθει μέσα στην καρδιά και να αποτυπώνονται σε αυτήν οι τύποι και οι μορφές τους, και ακούγοντας όσα δέχεται η ανθρώπινη ακοή, παραμένοντας όμως σαν άψυχη και αναίσθητη πέτρα, χωρίς να θυμάται ούτε τον ήχο ούτε τη δύναμη των φωνών, αυτός δεν μπορεί να προσφέρει στον Θεό καθαρά τη μυστική και αναίμακτη θυσία, σε Εκείνον που κατά φύση είναι καθαρός. Διότι, όταν αισθανθεί ότι τα κάνει αυτά στ' αλήθεια, έχει χωριστεί από όλο τον κόσμο και τα του κόσμου, και θα καταλάβει και θα πιστέψει αυτά που πρόκειται πάλι να γράψω: τον σκοτεινό αέρα, που ο Δαβίδ ονομάζει τείχος, και οι Πατέρες ονόμασαν θάλασσα του βίου, τον υπερέβη, τον πέρασε, εισήλθε στο λιμάνι, στο οποίο όποιος βρεθεί βρίσκει κάθε αγαθό. Διότι εκεί είναι ο παράδεισος, εκεί είναι το δέντρο της ζωής· εκεί ο γλυκύς άρτος, εκεί το θείο πόμα· εκεί ο ανεξάντλητος πλούτος των χαρισμάτων· εκεί η βάτος καίγεται χωρίς να καταφλέγεται, και αμέσως λύνονται τα υποδήματα των ποδιών μου· εκεί η θάλασσα σχίζεται, και περνώ μόνος μου και βλέπω μέσα στα ύδατα τους εχθρούς να καταποντίζονται· εκεί βλέπω το ξύλο να ρίχνεται στην καρδιά μου, και όλα τα πικρά μεταβάλλονται· εκεί απόλαυσα τον καρπό της πέτρας που αναβλύζει μέλι, και η ψυχή μου έκτοτε δεν γνώρισε θλίψη· εκεί βρήκα τον Χριστό, τον χορηγό όλων αυτών, και τον ακολούθησα με όλη μου την ψυχή· εκεί έφαγα το μάννα και τον άρτο των αγγέλων, και δεν επιθύμησα πλέον τίποτα από τα ανθρώπινα· εκεί είδα την ξερή ράβδο του Ααρών να ανθίζει και θαύμασα τα θαυματουργικά έργα του Θεού· εκεί είδα τη στείρα ψυχή μου να καρποφορεί και πώς το ξερό δέντρο παράγει ωραίο καρπό· εκεί είδα τη βορβορώδη και άσωτη καρδιά μου καθαρή και αγνή και παρθένο, να ακούει το «Χαίρε, Κεχαριτωμένη, διότι ο Κύριος είναι μαζί σου και μέσα σου στους αιώνες»· εκεί άκουσα το «πλύσου στην κολυμβήθρα των δακρύων», και αφού το έπραξα πίστεψα και αμέσως ανέβλεψα· εκεί τάφηκα σε μνήμα με τέλεια ταπείνωση, και ήλθε ο Χριστός με αμέτρητο έλεος και σήκωσε από εκεί τον βαρύ λίθο των κακών μου και είπε: «Έλα έξω, σαν από τον τάφο του κόσμου»· εκεί είδα πώς έπαθε απαθώς ο Θεός μου, και πώς έγινε νεκρός ενώ είναι αθάνατος, και αναστήθηκε από το μνήμα χωρίς να λύσει τις σφραγίδες· εκεί είδα τη μέλλουσα ζωή και την αφθαρσία, την οποία ο Χριστός χαρίζει σε όσους τον αναζητούν, και βρήκα μέσα μου τη βασιλεία των ουρανών, η οποία είναι ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα, θεότητα αδιαίρετη σε τρία πρόσωπα, την οποία όσοι δεν προτίμησαν αντί όλου του κόσμου, και δεν θεώρησαν δόξα, τιμή και πλούτο το να προσκυνούν, να λειτουργούν και να παρίστανται μόνο, αυτοί καθίστανται ανάξιοι και της άχραντης θέας και της τρυφής και της χαράς και όλων των καλών, τα οποία δεν πρόκειται να μεταλάβουν αν δεν μετανοήσουν, εάν δεν διδαχθούν όλα όσα είπαμε και δεν γίνουν όπως πρέπει και δεν πράξουν με προθυμία όλα όσα είπε ο Θεός μου. Και τότε μόλις, με πολύ φόβο και ευλάβεια, εάν ο Θεός το προστάξει, ας αγγίξει κάποιος τα άψαυστα· διότι δεν επιτρέπεται σε όλους να λειτουργούν τέτοια μυστήρια. Αλλά, ακόμη κι αν δεχθεί όλη τη χάρη του Πνεύματος και είναι καθαρός από αμαρτία εκ κοιλίας μητρός, αν δεν γίνει με προσταγή και εκλογή του Θεού, ο οποίος θα πληροφορεί την ψυχή του με θεία έλλαμψη και θα την πυρπολεί με τον πόθο της θείας αγάπης, δεν μου φαίνεται εύλογο να ιερουργεί τα θεία και να αγγίζει τα άψαυστα και φρικτά μυστήρια, στα οποία ανήκει δόξα και τιμή και κάθε προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και εις τους αιώνας των αιώνων.

Εξαγνίζεται πρώτα ο Ισραήλ όταν επρόκειτο να πλησιάσει στο όρος που φλεγόταν από πυρ και ήταν γεμάτο σκοτάδι και θύελλα, και ούτε έτσι ανεβαίνει, επειδή δεν ήταν ασφαλές· αλλά στεκόταν κάτω έντρομος, κατατρομαγμένος από τους πολυειδείς φοβερισμούς του Θεού. Βγάζει και ο ίδιος ο Μωυσής το υλικό υπόδημα, προσερχόμενος να αγγίξει τη θεοβάδιστη γη, όταν μυούνταν με θαυμαστό τρόπο στο θέαμα της φλεγόμενης βάτου, η οποία αποτελούσε προτύπωση ενός μεγαλύτερου μυστηρίου.