Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 31:3

Ο δε συνετός κατανοείται σύμφωνα με την ολοκλήρωση των σπερμάτων της συνέσεως που βρίσκονται μέσα μας. Ο δε επιστήμων, σύμφωνα με το ότι έχει εμπεριλάβει τα αναγκαία για τη μακαριότητα θεωρήματα, μαζί με το ότι πλέον τα διακρατεί μέσα του σταθερά και ως μόνιμη έξη. Βρήκαμε, μάλιστα, στην Έξοδο το θείο λόγιο που λέει σχετικά με τους αρχιτέκτονες: «Θα τους γεμίσω με θείο Πνεύμα συνέσεως και επιστήμης». Γι' αυτό, αλίμονο σε εκείνον που δεν αποδίδει την αιτία της συνέσεως και της επιστήμης στον Θεό. Κανείς, λοιπόν, ας μην οικειοποιείται τόσο σπουδαία χαρίσματα, ονομάζοντας τον εαυτό του ούτε επιστήμονα, ούτε συνετό, ούτε σοφό. Επειδή ακριβώς η σοφία είναι επιστήμη των θείων και των ανθρωπίνων πραγμάτων, ας αποδίδει την αιτία αυτών στο Άγιο Πνεύμα· διότι «θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα».

Εκείνος που αθετεί εσάς, εμένα αθετεί. Γιατί; Προφανώς εξαιτίας του Πνεύματος που ενοικεί σε αυτούς. Ώστε, όποιος δεν τιμά το Πνεύμα, δεν τιμά τον Υιό· και όποιος δεν τιμά τον Υιό, δεν τιμά τον Πατέρα. Έτσι λοιπόν, η αγνωμοσύνη απέναντι σε ένα από αυτά τα οποία πιστεύουμε, αποτελεί άρνηση ολόκληρης της θεότητας. Εάν το Πνεύμα είναι κτιστό, δεν είναι θείο. Αλλά όμως η Γραφή λέει: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε». Και προσθέτει: «Ο Θεός ενέπλησε τον Βεσελεήλ με Πνεύμα θείο, σοφίας και συνέσεως». Πού λοιπόν βρίσκεις να προσεγγίζει το θείο; Στην κτίση ή στη θεότητα; Διότι, εάν μεν προσεγγίζει στην κτίση, τότε θα αποκαλέσεις κτίσμα και τον Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· διότι έχει γραφτεί για Αυτόν: «Η αΐδια αυτού δύναμη και θειότητα»· εάν όμως προσεγγίζει στη θεότητα, τότε, αφού σταματήσεις τη βλασφημία, αναγνώρισε την αξία του Πνεύματος.

Έτσι, τα ονόματα είναι κοινά για το Πνεύμα με τον Πατέρα και τον Υιό, εφόσον έλαβε αυτές τις προσηγορίες εξαιτίας της κατά φύση οικειότητάς Του. Διότι από πού αλλού; Πάλι, έχει ονομαστεί Ηγεμονικό, και Πνεύμα της αληθείας, και Πνεύμα σοφίας. «Θείο Πνεύμα είναι αυτό που με εποίησε». Και: «Τον Βεσελεήλ», λέει, «τον ενέπλησε ο Θεός με θείο Πνεύμα σοφίας και συνέσεως και επιστήμης». Τέτοια είναι λοιπόν τα ονόματά Του, υπερφυή και μεγάλα· χωρίς βεβαίως να εμπεριέχουν καμία υπερβολή ως προς τη δόξα Του.

Διότι κανέναν άλλον απολύτως δεν θα αποδεχθούμε στη θέση του, όπως ακριβώς βέβαια και οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι αποδέχθηκαν τον γιο της ανομίας. Διότι όσοι συνθέτουν τέτοια για τον εαυτό τους θα καταδικαστούν, και σύμφωνα με εκείνο το πραγματικά ευωδιαστό και εξαιρετικό θυμίαμα του Θεού και Πατέρα, ο οποίος μας φανέρωσε την οσμή της γνώσεώς του μέσω του Υιού, δια του οποίου και εμείς αναδίδουμε ευωδία, μη συνθέτοντας για τον εαυτό μας το λεπτό θυμίαμα, αλλά ως μέτοχοι του θυμιάματος, και έχοντας χριστεί με τη χάρη του Πνεύματος, και επιδιώκοντας να ευδοκιμούμε με την εν Χριστώ πολιτεία. ΠΑΛΛ. Επομένως, όπως φαίνεται, μέσα από καθετί που έγινε στην αγία σκηνή, διαμορφώνεται για εμάς το μυστήριο του Σωτήρα. ΚΥΡ. Και επιπλέον αυτού θα θαύμαζες, αν μάθαινες ότι και οι ίδιοι οι τεχνίτες της αγίας σκηνής προτυπώνουν τον Χριστό στο πρόσωπό τους. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο το εννοείς; Διότι δεν μπορώ να το κατανοήσω. ΚΥΡ. Διότι έχει γραφτεί πάλι: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή, λέγοντας: Ιδού, έχω καλέσει με το όνομά του τον Βεσελεήλ, τον γιο του Ουρίου, του γιου του Ωρ, από τη φυλή Ιούδα, και τον γέμισα με θείο Πνεύμα σοφίας, συνέσεως και επιστήμης. Ώστε σε κάθε έργο να επινοεί για να κατεργάζεται τον χρυσό, το ασήμι και τον χαλκό, και την υάκινθο, την πορφύρα, το νηστό κόκκινο και το κλωσμένο λινάρι, και την κατεργασία των λίθων, και στα ξυλουργικά έργα να εργάζεται για την κατασκευή κάθε είδους έργων».

Ο πρώτος λοιπόν και μέγας αρχιερέας μας «όσα βλέπει τον Πατέρα να κάνει, αυτά», λέει, «παρομοίως και ο Υιός κάνει». Αυτός δε, ατενίζοντας και ο ίδιος τον πρώτο ως διδάσκαλο με τα καθαρά μάτια του νου, όσα τον βλέπει να κάνει, χρησιμοποιώντας τα ως αρχέτυπα παραδείγματα, τα φιλοτέχνησε δημιουργώντας τις εικόνες τους με τη μέγιστη δυνατή ομοιότητα, χωρίς να υστερεί σε τίποτα από εκείνον τον Βεσελεήλ, τον οποίο ο ίδιος ο Θεός, αφού τον γέμισε με πνεύμα σοφίας και συνέσεως και κάθε άλλης καλλιτεχνικής και επιστημονικής γνώσης, τον ανέδειξε δημιουργό της κατασκευής του ναού μέσω συμβόλων των ουράνιων τύπων. Έτσι λοιπόν και αυτός, φέροντας ως ζωντανή εικόνα στην ίδια του την ψυχή ολόκληρο τον Χριστό, τον Λόγο, τη Σοφία, το Φως, δεν μπορεί κανείς να περιγράψει με πόση μεγαλοφροσύνη, με πλούσιο και ακόρεστο χέρι διανοίας, και με πόση φιλοτιμία όλων σας —οι οποίοι με τη μεγαλοψυχία των εισφορών συναγωνίζεστε με μεγαλειώδες φρόνημα για να μην υστερήσετε σε κανέναν απολύτως τρόπο από τη δική του πρόθεση— ανήγειρε αυτόν τον μεγαλοπρεπή ναό του Ύψιστου Θεού, όμοιο στη φύση του με το ανώτερο παράδειγμα, ως το ορατό του αοράτου. Και καταρχάς, πράγμα που αξίζει να ειπωθεί πριν από όλα, αυτόν εδώ τον χώρο, που ήταν καταχωμένος από κάθε ακάθαρτη ύλη εξαιτίας των επιβουλών των εχθρών, ούτε τον παρέβλεψε ούτε υποχώρησε μπροστά στην κακία των υπαιτίων, μολονότι θα μπορούσε να μεταβεί σε άλλον χώρο —καθώς υπάρχουν άφθονοι άλλοι διαθέσιμοι στην πόλη— για να βρει ανακούφιση από τον κόπο και να απαλλαγεί από τις δυσκολίες.

Ήλθε, λοιπόν, πειθόμενος στα λόγια μου, και για αυτόν τον λόγο και εξαιτίας των καιρών· διότι μια συσπείρωση αιρετικών κατατρέχει την Εκκλησία, εκ των οποίων ορισμένοι είναι ήδη παρόντες και προκαλούν ταραχές, ενώ άλλοι, όπως φημολογείται, πρόκειται να εμφανιστούν. Και υπάρχει φόβος μήπως παρασυρθεί ο λόγος της αλήθειας, εάν δεν κινητοποιηθεί τάχιστα το πνεύμα του Βεσελεήλ, του σοφού αρχιτέκτονα τέτοιων λόγων και δογμάτων.

Κεφάλαιο 2. Ότι η θεοποιός χάρις και το θείο φως δεν είναι εξαιτίας κάποιου άλλου πράγματος θεία και άκτιστα. Εκείνος όμως που παραποιεί και παρερμηνεύει, ωθεί τόσο τον εαυτό του όσο και εκείνους που πείθονται σε αυτόν στο βάραθρο. Και δεν αντιλαμβάνεται ότι διδάσκει δύο πράγματα εντελώς αντίθετα μεταξύ τους, όταν αποκαλεί τη θεουργό χάρη του Πνεύματος θεία και θεοποιό, θεότητα και αυτοθεότητα και θεαρχία και αγαθαρχία, ή μάλλον όταν το πληροφορείται ξεκάθαρα από τους θεοφόρους που την ονομάζουν έτσι, και ταυτόχρονα αρνείται ότι αυτή είναι άκτιστη. Και τα λέει αυτά, τη στιγμή που ο μέγας Βασίλειος γράφει: «Αν το Πνεύμα είναι κτιστό, δεν είναι θείο· ωστόσο, λέει, ‘γέμισε ο Θεός τον Βεσελεήλ με θείο πνεύμα σοφίας και συνέσεως’. Πού λοιπόν βρίσκεις να προσεγγίζει το θείο, στην κτίση ή στη θεότητα; Διότι, αν μεν στην κτίση, τότε θα αποκαλέσεις κτίσμα και τον Πατέρα· επειδή έχει γραφτεί για αυτόν: ‘η αΐδια δύναμη και θειότητά του’».

Το μόνο δε άτιμο είναι εκείνο που δεν έχει την αιτία του από τον Θεό, αλλά είναι δική μας επινόηση εξαιτίας της αυτεξούσιας παρέκκλισης και ροπής του θελήματος από το κατά φύσιν στο παρά φύσιν, δηλαδή η αμαρτία. Εάν, εξαιτίας του νόμου, ατιμάζεις και απαγορεύεις τις εικόνες ως κατασκευασμένες από ύλη, δες τι λέει η Γραφή: «Και μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή, λέγοντας: Ιδού, κάλεσα με το όνομά του τον Βεσελεήλ, τον γιο του Ουρί, τον γιο του Ωρ, από τη φυλή Ιούδα. Και τον γέμισα με θείο πνεύμα σοφίας και συνέσεως και επιστήμης σε κάθε έργο, ώστε να επινοεί και να αρχιτεκτονεί και να κατεργάζεται τον χρυσό και τον άργυρο και τον χαλκό, και την υάκινθο και την πορφύρα και το κόκκινο νήμα και την κλωσμένη βύσσο, καθώς και την κατεργασία λίθων για τα έργα και την ξυλουργική τέχνη, ώστε να εκτελεί κάθε έργο· και εγώ του έδωσα μαζί και τον Ελιάβ, τον γιο του Αχισαμάχ, από τη φυλή Δαν· και σε κάθε άνθρωπο με συνετή καρδιά έδωσα σύνεση, και θα κατασκευάσουν όλα όσα σε διέταξα». Και πάλι: «Είπε ο Μωυσής προς όλη τη συναγωγή των υιών Ισραήλ: Ακούσατε αυτόν τον λόγο, τον οποίο διέταξε ο Κύριος λέγοντας: Συλλέξτε από τους εαυτούς σας προσφορά για τον Κύριο.

Και βεβαίως ονομάζεται Πνεύμα πίστεως και επαγγελίας και δυνάμεως και αποκαλύψεως, βουλής και ισχύος και ευσεβείας και πραότητος· «Εάν κάποιος άνθρωπος περιπέσει σε κάποιο παράπτωμα, εσείς», λέει, «οι πνευματικοί, να τον διορθώνετε με Πνεύμα πραότητος», όπως αναφέρει ο Παύλος, η πύρινη γλώσσα του Πνεύματος. Και βεβαίως είναι και Πνεύμα αισθήσεως· διότι λέγουν τα Λόγια της Γραφής: «Ιδού, κάλεσα ονομαστικά τον Βεσελεήλ· τον γέμισα με Πνεύμα σοφίας και επιστήμης και αισθήσεως». Όχι μόνο αυτό, αλλά ονομάζεται και Πνεύμα ταπεινώσεως, όπως κάπου ψάλλουν οι παίδες δροσιζόμενοι μέσα στη φωτιά: «Αλλά ας γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με Πνεύμα ταπεινώσεως».