Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 32:1

Για ποιον, λοιπόν, είπε ο Μωυσής: «Θα βλέπετε τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι στα μάτια σας, και δεν θα πιστεύετε»; Ώστε, αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και στον Χριστό. Αλλά, όπως ακριβώς οι πατέρες σας δεν θέλησαν να γίνουν υπήκοοι σε εκείνον, αλλά τον απώθησαν και με την καρδιά τους στράφηκαν πίσω στην Αίγυπτο, λέγοντας στον Ααρών: «Κάνε μας θεούς που θα προπορεύονται μπροστά μας· γιατί αυτόν εδώ τον Μωυσή, που μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν ξέρουμε τι του συνέβη», έτσι και έφτιαξαν μοσχάρι εκείνες τις ημέρες, και πρόσφεραν θυσία στο είδωλο, και ευφραίνονταν στα έργα των χεριών τους. Τότε ο Θεός αποστράφηκε και τους παρέδωσε να λατρεύουν τη στρατιά του ουρανού, όπως είναι γραμμένο στο βιβλίο των προφητών: «Μήπως σφάγια και θυσίες μου προσφέρατε επί σαράντα χρόνια στην έρημο, οίκος Ισραήλ; Και σηκώσατε τη σκηνή του Μολόχ και το άστρο του θεού σας Ρεφάν, τους τύπους που κατασκευάσατε για να τους προσκυνείτε». Και θα σας μεταφέρω πέρα από τη Βαβυλώνα. Η σκηνή του μαρτυρίου ήταν μαζί με τους πατέρες σας στην έρημο, καθώς διέταξε εκείνος που μιλούσε στον Μωυσή να την κατασκευάσει σύμφωνα με τον τύπο που είχε δει. Αυτήν παρέλαβαν οι πατέρες σας και την εισήγαγαν με τον Ιησού, όταν καταλάμβαναν τα έθνη, τα οποία ο Θεός έδιωξε από μπροστά τους, έως τις ημέρες του Δαβίδ, ο οποίος βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού και ζήτησε να βρει σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ. Ο Σολομών όμως οικοδόμησε για αυτόν οίκο. Αλλά ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε ναούς χειροποίητους, όπως λέγει ο προφήτης: «Ο ουρανός είναι για μένα θρόνος και η γη υποπόδιο των ποδιών μου». «Ποιον οίκο θα οικοδομήσετε για μένα, λέγει ο Κύριος, ή ποιος είναι ο τόπος της αναπαύσεώς μου; Δεν είναι η δική μου χείρα που τα έκαμε όλα αυτά;» Ω Ιουδαίοι, σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στα αυτιά, εσείς πάντοτε αντιστέκεστε στο Άγιο Πνεύμα, όπως και οι πατέρες σας· και εκείνοι φόνευσαν όσους προανήγγειλαν τον ερχομό του Δικαίου. Δεν έγιναν φονείς και προδότες οι πατέρες σας στην Ιερουσαλήμ; Έτσι και εσείς, παιδιά εκείνων, μιμούμενοι αυτούς και απιστώντας στις φωνές των προφητών, παραμένετε μισόχριστοι· εσείς, που λάβατε τον νόμο με διαταγές αγγέλων, και δεν τον φυλάξατε.

«Λιγόστεψαν οι αλήθειες.» Στις συναλλαγές λένε ψέματα για έναν οβολό. Στις συμφωνίες, στις συναναστροφές, στα δικαστήρια, δεν τηρούν το ναι, ναι, το όχι, όχι. Το ναι έγινε όχι και το όχι ναι, «διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες». Και γιατί δεν είπε η αλήθεια, αλλά οι αλήθειες; Αφενός εξαιτίας των διαφόρων συμφωνιών, αυτών χωρίς όρκους και αυτών με όρκους, των άγραφων και των έγγραφων, και αυτών χωρίς μάρτυρες και αυτών με μάρτυρες· ή και εξαιτίας των πολλών κακόδοξων αιρέσεων που προβάλλουν διάφορα ψεύδη. Πολλές είναι οι αλήθειες, ώστε κάθε μία να σταλεί ως βέλος προς κάθε μία από αυτές· «διότι αλήθειες εκζητά ο Κύριος» ο Θεός. «Μάταια μίλησε ο καθένας προς τον πλησίον του»· όπως αυτοί στην κατασκευή του πύργου, και οι αδελφοί εναντίον του Ιωσήφ, και στην έρημο εναντίον του Μωυσή —«Σήκω και φτιάξε μας θεούς. Διότι αυτός ο Μωυσής δεν ξέρουμε τι του συνέβη»— και οι πρεσβύτεροι εναντίον της Σωσάννας, και οι Ιουδαίοι εναντίον του Χριστού. «Δόλια χείλη στην καρδιά, και με την καρδιά μίλησε κακά». Και βέβαια η καρδιά μιλά μέσω των χειλέων, αλλά όπως η καρδιά έχει μάτια, έτσι έχει και χείλη· ώστε να έχετε «πεφωτισμένους τους οφθαλμούς των καρδιών σας».

Κάποτε ο Ισραήλ είχε στήσει τις σκηνές του στην έρημο, και ο Θεός κάλεσε τον ιεροφάντη Μωυσή στο όρος Σινά. Επειδή όμως παρέτεινε την παραμονή του εκεί με τον Θεό για σαράντα ημέρες, φάνηκε στον λαό ότι καθυστερούσε. Τότε αυτοί ξεσηκώθηκαν εναντίον του Ααρών, και, παρασυρόμενοι από αμέλεια προς τις ψευδολατρείες της Αιγύπτου, κατακραύγαζαν λέγοντας: «Φτιάξε μας θεούς που θα προπορεύονται από εμάς. Διότι αυτόν τον άνθρωπο, τον Μωυσή, που μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν ξέρουμε τι του συνέβη». Έπειτα, το τι επακολούθησε, θεωρώ πως πρέπει να το αναφέρω συνοπτικά. «Κατασκεύασαν μοσχάρι», όπως είναι γραμμένο, και ο Θεός οργίστηκε δικαίως για αυτό. Έπειτα απείλησε να αφανίσει μονομιάς ολόκληρη τη Συναγωγή. Ο Μωυσής τον ικέτευε, και ζητούσε συγχώρεση με μακρά προσευχή. Ο Δημιουργός των πάντων συγκατένευσε στο να δώσει άφεση, και να μην τιμωρήσει πια τον λαό. Όμως ξεκαθάρισε ότι δεν θα ανέβαινε μαζί του προς τη γη της επαγγελίας, αλλά μάλλον θα έστελνε μαζί τους τον δικό Του άγγελο ως καθοδηγητή.

Λοιπόν, ο μεν θεσπέσιος Μωυσής ανέβηκε στο όρος, για να παραλάβει τον νόμο. Ενώ εκείνοι που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ εξεγέρθηκαν εναντίον του Ααρών λέγοντας: «Φτιάξε μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς· διότι γι' αυτόν τον άνθρωπο, τον Μωυσή, ο οποίος μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν γνωρίζουμε τι του έχει συμβεί». Κατασκεύασαν, λοιπόν, τον μόσχο στην έρημο. Και το μεν φανερό και κατά κάποιον τρόπο καθολικό είδωλο όλων ήταν ο μόσχος· όμως πολλά άλλα πράττονταν από τον καθένα. Διότι, αφού στράφηκαν μια και καλή στην παλαιά πλάνη και αποσκίρτησαν από την ευσέβεια προς τον Θεό, ο καθένας καθιέρωνε το σέβασμα που του φαινόταν καλό και το έπλαθε για τον εαυτό του, σύμφωνα με την παλαιά συνήθεια που υπήρχε ακόμη και στην Αίγυπτο· και ήταν κυρίως προσκολλημένοι στη λατρεία των άστρων. Και από πού θα μπορούσε να γίνει φανερό και αυτό; θα πει ίσως κάποιος. Δεν είναι μεγάλος ο κόπος για εκείνους που θέλουν να το αποδείξουν· διότι θα το μάθουμε από τα ίδια τα Ιερά Γράμματα.

Συνέβη σε αυτούς αυτό που λέει η αληθινή Παροιμία: «Σκύλος που επέστρεψε στο δικό του ξέρασμα» και «Χοίρος που λούστηκε, κύλισε πάλι στον βούρκο». Από αυτές δε τις πράξεις που τόλμησαν, θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι έπιαναν πάλι τα ίδια τους τα ξεράσματα, και επιδίωκαν, επιστρέφοντας, να κυλιστούν στους παλαιούς βούρκους. Διότι είναι γραμμένο: «Και όταν είδε ο λαός ότι ο Μωυσής καθυστερεί να κατέβει από το όρος, συγκεντρώθηκε ο λαός μπροστά στον Ααρών και του λένε: Σήκω και φτιάξε μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς. Διότι αυτός ο Μωυσής, ο άνθρωπος που μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν ξέρουμε τι του συνέβη. Και τους λέει ο Ααρών: Βγάλτε τα χρυσά σκουλαρίκια που είναι στα αυτιά των γυναικών σας και των θυγατέρων σας, και φέρτε τα σε εμένα».

Επειδή λοιπόν ο πάνσοφος Μωυσής καθυστερούσε, επιτέθηκαν στον Ααρών. Εκείνος δε, βλέποντας πλέον πως η έφοδός τους ήταν αφόρητη (διότι είχαν κραυγάσει: «Φτιάξε μας θεούς, οι οποίοι θα πορεύονται μπροστά μας»), τους διέταξε να φέρουν τα ενώτια των γυναικών και των θυγατέρων τους.

Επειδή, λοιπόν, πέρασε όχι λίγος χρόνος κατά τον οποίο ο Μωυσής ήταν αφοσιωμένος στη συνομιλία με τον Θεό μέσω εκείνης της θείας μυσταγωγίας, και επί σαράντα ημέρες και ισάριθμες νύχτες μετείχε σε εκείνη την αιώνια ζωή μέσα στον γνόφο, έχοντας υπερβεί την ίδια τη φύση (διότι δεν είχε ανάγκη, κατά τον χρόνο εκείνο, από τροφή για το σώμα), τότε ο λαός, σαν κάποιο ανώριμο παιδί που βρέθηκε μακριά από το βλέμμα του παιδαγωγού του, παρασύρθηκε με ανεξέλεγκτες ορμές στην αταξία και, αφού ξεσηκώθηκε εναντίον του Ααρών, ανάγκασε τον ιερέα να γίνει καθοδηγητής τους στην ειδωλολατρία.

«Και έπεσαν»: Διότι η τροφή βρισκόταν γύρω από τις κατοικίες τους. «Και έφαγαν»: Τότε οι Ισραηλίτες ως γαστρίμαργοι. «Και την επιθυμία»: Διότι ο Θεός εκπλήρωνε όλα τα θελήματά τους, για να μην πάρουν αφορμή. «Δεν στερήθηκαν»: Σε τίποτα δεν στερήθηκαν από τον Θεό· αυτοί όμως, από την αλαζονεία τους, δεν σταμάτησαν να γογγύζουν. «Όσο ήταν ακόμη η τροφή»: Επειδή ακόμη μασούσαν τη δόξα του Θεού και γόγγυζαν. «Και οργή»: Και αφού οργίστηκε, ο Θεός τους χτύπησε. «Και σκότωσε»: Σκοτώθηκαν λοιπόν τότε εξαιτίας της απείθειας και της αντιλογίας τους. Τότε· πότε; Όταν έλεγαν: «Ας φτιάξουμε για εμάς θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς». «Και τους εκλεκτούς»: Τους εκλεκτούς, τους ισχυρούς του Ισραήλ, τους συνεπόδισαν. «Σε όλα αυτά»: Διότι δεν τους λύγισε η τιμωρία του Θεού. «Και δεν πίστεψαν»: Ούτε παλαιότερα ούτε στο τέλος, βλέποντας τα σημεία, πίστεψαν στον Θεό. «Και εξέλιπαν»: Έχοντας καταστραφεί εξαιτίας της ασέβειάς τους. «Όταν σκότωνε»: Μη κατανοώντας ότι η μετάνοια κατά τον θάνατο δεν ωφελεί (δεν υφίσταται). «Και επέστρεφαν»: Με υποκρισία, νομίζοντας ότι μπορούν να ξεγελάσουν τον Θεό. «Και θυμήθηκαν»: Διότι πολλές φορές θυμούνταν, αλλά τις περισσότερες αθετούσαν εξαιτίας της απιστίας τους. «Και ο Θεός»: Όλα τα έπρατταν θεωρώντας ότι βρίσκονται σε ειρήνη, αλλά ο Θεός δεν εμπαίζεται. «Και αγάπησαν»: Μόνο με το στόμα, ενώ στην ψυχή τους υποκρίνονταν. «Και με τη γλώσσα»: Διότι έλεγαν καλά λόγια, αλλά σκέφτονταν φαύλα.

Διότι, παρερμηνεύοντας βεβιασμένα όσα δεν έχουν λεχθεί για αυτόν, προκαλούν καχυποψία και για εκείνα που έχουν λεχθεί αβίαστα. Διότι με τα επιχειρήματα με τα οποία εκείνοι τους ανατρέπουν ως παραχαράκτες, με τα ίδια νομίζουν ότι υπερισχύουν και σε όσα έχουν ειπωθεί ρητώς για αυτόν. Εγώ όμως υποστηρίζω ότι από ανάγκη συνέβησαν και τα δύο: και το να μην ειπωθούν τα πάντα για αυτόν, και το να μην αποσιωπηθούν εντελώς τα σχετικά με αυτόν. Διότι αυτό ήταν το ωφέλιμο, το να μη γίνεται εξ ολοκλήρου λόγος για τον Χριστό σε ανθρώπους οι οποίοι αμφιβάλλουν και για τον Θεό και Πατέρα και λένε: «Φτιάξε μας θεούς», αλλά ούτε και να αποσιωπηθούν εντελώς, για να ελέγχονται οι Ιουδαίοι που απίστησαν, και για να αποτελούν βέβαιη ελπίδα για όσους πρόκειται να πιστέψουν.

Και στρέψε με προσήλωση τον νου σου σε όσα λέω. Δέχθηκε τους κατασκόπους, και Αυτόν που πρόδωσε ο Ισραήλ στην έρημο, Αυτόν κήρυξε η Ραάβ μέσα στο πορνείο. Τι εννοώ δηλαδή λέγοντας για τον Ισραήλ στην έρημο; Όταν το όρος είχε γεμίσει από νεφέλη, και γνόφο, και ήχους σαλπίγγων, και αστραπές, και τα υπόλοιπα φοβερά σημεία, άκουσε από τον Θεό μέσα από τη φωτιά: «Άκουε Ισραήλ· Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος· δεν θα υπάρξουν για εσένα άλλοι θεοί· εγώ βρίσκομαι ψηλά στον ουρανό, και κάτω στη γη, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός». Ενώ τα άκουγε αυτά ο Ισραήλ, χύτευσε έναν μόσχο και αθέτησε τον Θεό· αγνόησε τον Δεσπότη, απαρνήθηκε τον ευεργέτη, και λέει στον Ααρών: «Κατασκεύασέ μας θεούς». Αν πρόκειται για θεούς, γιατί λέει «κατασκεύασε»; Πώς είναι δυνατόν τα κατασκευάσματα να είναι θεοί; Έτσι η κακία, η οποία προκαλεί τύφλωση, πολεμά τον ίδιο της τον εαυτό και αυτοαφανίζεται. Ένας μόσχος κατασκευάστηκε, και κραυγάζει ο αχάριστος Ισραήλ: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου». «Αυτοί οι θεοί»· έναν μόσχο βλέπει, ένα είναι το είδωλο που κατασκευάστηκε, γιατί λοιπόν λέει, «Αυτοί οι θεοί»; Για να δείξει ότι δεν προσκυνά μόνο αυτό που βλέπει, αλλά φαντάζεται πολυθεΐα· εκφράζει το εσωτερικό του φρόνημα και δεν κρίνει απλώς με βάση το φαινόμενο.

Γι' αυτόν τον λόγο τέλεσε και το Πάσχα· διότι το Πάσχα αποτελούσε επιταγή του νόμου. Και για ποιον λόγο πρόσταξε ο νόμος να τρώνε το Πάσχα; Οι Ιουδαίοι ήταν αγνώμονες απέναντι στον ευεργέτη τους, και παρά τις ίδιες τις ευεργεσίες ξεχνούσαν το πρόσταγμα του Θεού. Διότι, όταν βγήκαν από την Αίγυπτο, αν και είδαν τη θάλασσα να σχίζεται και να ενώνεται πάλι, και άλλα μύρια θαύματα, έλεγαν: «Ας φτιάξουμε για τους εαυτούς μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς». Τι λες; Τα θαύματα βρίσκονται ακόμη στα χέρια σου, και ξέχασες τον ευεργέτη; Επειδή, λοιπόν, ήταν τόσο αναίσθητοι και αγνώμονες, ο Θεός συνέδεσε την υπενθύμιση των δωρεών του με την τέλεση των εορτών, και γι' αυτό πρόσταξε να θυσιάζουν και το Πάσχα, λέγοντας: «έτσι ώστε, εάν σε ρωτήσει ο γιος σου, "Τι είναι αυτό το Πάσχα;", να του πεις ότι το αίμα του προβάτου άλειψαν κάποτε στις πόρτες μας οι πρόγονοι στην Αίγυπτο, ώστε ο ολεθρευτής, όταν έρθει και το δει, να μην τολμήσει να εισορμήσει και να επιφέρει πληγή». Και η εορτή ήταν πλέον μια διαρκής υπενθύμιση της σωτηρίας. Ή μάλλον, δεν αποκόμιζαν μόνο αυτό το όφελος, ότι δηλαδή τους υπενθύμιζε τις παλαιές ευεργεσίες, αλλά και ένα άλλο μεγαλύτερο, ότι προτύπωνε τα μελλοντικά. Διότι εκείνος ο αμνός ήταν τύπος ενός άλλου, πνευματικού αμνού, και εκείνο το πρόβατο, τύπος άλλου προβάτου· και το μεν ένα ήταν η σκιά, ενώ το άλλο η αλήθεια.

Και για να μάθεις με ακρίβεια, εξήλθαν από την Αίγυπτο, διέσχισαν την Ερυθρά θάλασσα, την είδαν να χωρίζεται και πάλι να ενώνεται· και μετά από λίγο λένε στον Ααρών: «Κατασκεύασέ μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς». Τι λες, ω αγνώμον Ιουδαίε; Είδες τέτοια θαύματα και λησμόνησες τον Θεό που σε τρέφει, και δεν διατηρείς ούτε καν τη μνήμη του Ευεργέτη; Επειδή, λοιπόν, λησμονούσαν τις ευεργεσίες Του, ο Θεός συνέδεσε την υπενθύμιση των δωρεών Του με τον θεσμό των εορτών, ώστε, είτε εκούσια είτε ακούσια, να διατηρούν ολοζώντανη τη μνήμη τους.

Ή μήπως δεν είναι αυτά γνωρίσματα μιας ψυχής που έχει πυρετό, αλλοφρονεί και παραδέρνει, το να λέει: «Κατασκεύασέ μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς· διότι για τον Μωυσή αυτόν, ο οποίος μας εξήγαγε από την Αίγυπτο, δεν γνωρίζουμε τι του συνέβη»; Ή μήπως δεν είναι εκείνα τα λόγια μιας ψυχής που φιλοσοφεί και αναπνέει απαλλαγμένη από τα βιωτικά πάθη, όταν, ευρισκόμενοι σε θλίψη, επέδειξαν τόση προσευχή, ώστε να ελκύσουν την ίδια την εύνοια του Θεού; Και αυτός ο ίδιος ο προφήτης, όταν βρισκόταν σε άνεση, πώς θλιβόταν, πιεζόμενος και σπαρασσόμενος από την πονηρή επιθυμία; Όταν όμως περιήλθε σε θλίψη, γνωρίζετε πώς βρέθηκε σε άνεση. Διότι ούτε το πυρ τον άγγιζε, αλλά και ολόκληρη η φλόγα κατασβέστηκε.

Εξαιτίας της μεγάλης τους αγνωμοσύνης και αναισχυντίας· επειδή, δηλαδή, αμέσως μετά τις ευεργεσίες ξεχνούσαν τον Θεό που τις είχε προσφέρει, και απέδιδαν στους δαίμονες τα όσα γίνονταν, λογαριάζοντας σε εκείνους τα αγαθά. Και όταν μεν βγήκαν από την Αίγυπτο, με το σχίσιμο της θάλασσας και τα άλλα θαύματα που τελέστηκαν, ξεχνώντας τον Θεό που τα είχε ενεργήσει, απέδιδαν τα όσα συνέβαιναν σε αυτούς που δεν ήταν πραγματικοί θεοί, και έλεγαν στον Ααρών: «Φτιάξε μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς»· και στον Ιερεμία επίσης φαίνονται να λένε: «Τον λόγο που μας είπες στο όνομα του Κυρίου δεν θα τον ακούσουμε από εσένα, αλλά οπωσδήποτε θα κάνουμε πράξη κάθε λόγο που θα βγει από το στόμα μας, δηλαδή το να προσφέρουμε θυμίαμα στη βασίλισσα του ουρανού και να της κάνουμε σπονδές, όπως ακριβώς κάναμε και εμείς και οι πατέρες μας, οι βασιλιάδες μας και οι άρχοντές μας· διότι τότε χορτάσαμε άρτους, ευτυχήσαμε και δεν γνωρίσαμε συμφορές. Αντιθέτως, από τότε που πάψαμε να προσφέρουμε θυμίαμα στη βασίλισσα του ουρανού και να της κάνουμε σπονδές, λιγοστέψαμε όλοι εμείς και εξολοθρευτήκαμε από τη ρομφαία και την πείνα». Προκειμένου, λοιπόν, να μην αποδίδουν στα είδωλα τίποτε από όσα τους συμβαίνουν, αλλά να πιστεύουν ότι πάντοτε και οι τιμωρίες και οι ευεργεσίες έρχονται σε αυτούς από τον Θεό —οι μεν εξαιτίας των αμαρτιών τους, οι δε από φιλανθρωπία—, γι' αυτόν τον λόγο οι προφήτες τούς προέλεγαν εκ των προτέρων τα όσα επρόκειτο να συμβούν.

Και μετά από τόσες ευεργεσίες, έλεγαν στον Ααρών: «Δώσε μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς· διότι για αυτόν τον Μωυσή, ο οποίος μας έβγαλε από την Αίγυπτο, δεν γνωρίζουμε τι έχει απογίνει»· και άσκησαν μεγάλη βία στον Ααρών. Εκείνος, βλέποντας ότι ήταν σκληρόκαρδοι και απερίτμητοι, τους λέει: «Αφαιρέστε τα χρυσαφικά σας και ρίξτε τα στη φωτιά, και ό,τι αναδυθεί, αυτό θα είναι θεός». Και αναδύθηκε το βουκέφαλο.

Και για το ότι προσκυνούσαν τα είδωλα ως θεούς, άκουσε τι λέει η Γραφή κατά την έξοδο των υιών Ισραήλ, όταν ανέβηκε ο Μωυσής στο όρος Σινά και καθυστέρησε παραμένοντας κοντά στον Θεό για να λάβει τον νόμο, όταν επαναστάτησε ο αγνώμων λαός εναντίον του Ααρών, του θεράποντος του Θεού, λέγοντας: «Κατασκεύασέ μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς· διότι αυτόν τον άνθρωπο, τον Μωυσή, δεν γνωρίζουμε τι απέγινε.» Έπειτα, όταν αφαίρεσαν τα κοσμήματα των γυναικών τους και τα έχυσαν στο χωνευτήρι, έφαγαν και ήπιαν και μέθυσαν τόσο από το κρασί όσο και από την πλάνη και άρχισαν να διασκεδάζουν μέσα στην αφροσύνη τους λέγοντας: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ.» Βλέπεις, ότι είχαν τα είδωλα για θεούς· διότι δεν έφτιαξαν είδωλο του Δία ή του τάδε ή του δείνα, αλλά, όπως έτυχε, έδωσαν τον χρυσό για να φτιαχτεί ένα είδωλο, όποιο κι αν προέκυπτε, και βγήκε ομοίωμα κεφαλής βοδιού. Ώστε αυτά τα χωνευτά κατασκευάσματα τα είχαν για θεούς και αυτά προσκυνούσαν ως θεούς, τα οποία δεν ήταν παρά κατοικητήρια δαιμόνων. Και το ότι λάτρευαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, το λέει και ο θείος απόστολος: «Οι οποίοι αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετραπόδων και ερπετών, και λάτρευσαν την κτίση αντί του Κτίσαντος.»

Για ποιο λόγο άραγε πρόσταξε να κατασκευαστεί η Σκηνή; Ο ίδιος ο Θεός έχει φανερώσει την αιτία: «και θα μου φτιάξετε», λέει, «αγιαστήριο, και θα εμφανίζομαι ανάμεσά σας· και θα κατασκευάσετε τα πάντα σύμφωνα με όσα εγώ σου δείχνω στο όρος, το πρότυπο της σκηνής και το πρότυπο των σκευών της». Επειδή, δηλαδή, είχε δώσει τον νόμο στο όρος Σινά, και ήταν επόμενο να υποθέσουν κάποιοι ότι το θείο περιορίζεται τοπικά, διέταξε να κατασκευαστεί η σκηνή· ώστε πραγματοποιώντας από εκεί την εμφάνισή Του, να εκπαιδεύσει τον λαό στην ευσέβεια. Διότι, όπως ακριβώς, όταν έλαβαν την υποσχεμένη γη πρόσταξε να κατασκευαστεί ναός και διέταξε οι θείες λατρείες να τελούνται εκεί, για να μην περιπέσουν στην πλάνη των δαιμόνων πράττοντας αυτά ανεξέλεγκτα, έτσι και καθώς διέσχιζαν την έρημο πρόσταξε να κατασκευαστεί σκηνή, η οποία να έχει τη δυνατότητα να μεταφέρεται. Και πρόσταξε αυτή να προηγείται όταν αναχωρούσαν, για να μην αναζητούν πάλι θεούς που θα προπορεύονταν από αυτούς, και όταν στρατοπέδευαν να στήνεται.