Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 32:10

Τις αρετές αυτών, λοιπόν, οφείλουμε να ζηλώνουμε και εμείς που έχουμε λάβει το αγγελικό σχήμα και έχουμε απαρνηθεί τον κόσμο, ώστε να αξιωθούμε και εμείς τη δική τους χάρη, και μαζί με αυτούς να απολαύσουμε τα αιώνια αγαθά. Την υπομονή τους, την επιείκειά τους, την αμεριμνησία τους για τα γήινα, την ταπεινοφροσύνη, την πραότητα, την ανεξικακία, την κατάνυξη, την καθαρότητα, την ανυπόκριτη αγάπη. Διότι, όταν ο Θεός οργίστηκε για την ασέβεια των Ιουδαίων και θέλησε να τους εξολοθρεύσει, έλεγε στον Μωυσή: άφησέ με να τους συντρίψω, και εσένα θα σε κάνω ένα πολύ μεγάλο έθνος. Εκείνος όμως, κατέχοντας τη μεγάλη και ανυπέρβλητη αγάπη, παρακαλούσε τον Θεό και έλεγε: μηδαμώς, Κύριε! Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· αν όμως όχι, εξάλειψε και εμένα από τη βίβλο που έγραψας.

Αυτό ακριβώς καταγράφει και ο Μωυσής, παρουσιάζοντας τον Θεό αφενός να λέει για τους Ιουδαίους, εξαιτίας του μόσχου που κατασκεύασαν: «Άφησέ με, και γεμάτος οργή θα τους εξολοθρεύσω»· αφετέρου δε, σχετικά με την κλήση των εθνών, να προσθέτει: «Ζω εγώ, και ζει το όνομά μου, ότι όλη η γη θα γεμίσει από τη δόξα μου». Και στον Ησαΐα, εξάλλου, τα Σεραφείμ, κυκλώνοντας τον Κύριο Σαβαώθ, αναφωνούσαν: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Θεός Σαβαώθ, γεμάτη είναι όλη η γη από τη δόξα του».

Και επειδή ούτε οι Ιουδαίοι, στους οποίους φανέρωσε τόσες θαυματουργίες, αποδέχθηκαν τη γνώση Του, εύλογα λέει προς τον Μωυσή: «Άφησέ με, και οργισμένος με θυμό θα τους εξολοθρεύσω, και θα σε κάνω μέγα έθνος»· και προσθέτει: «Ζει το όνομά μου, ότι θα πληρωθεί από τη δόξα μου όλη η γη». Διότι, λέει, έστω και αν αυτοί απωθούν στον μέγιστο βαθμό τη δόξα μου, εντούτοις σε κάποιον καιρό θα πληρωθεί ολόκληρη η οικουμένη από τη δόξα μου.

Έτσι πράττουμε και εμείς στις οικίες μας· όταν δύο άτομα φιλονικούν μεταξύ τους, παίρνοντας τον καθένα κατ' ιδίαν, συμβουλεύουμε τα αντίθετα. Αυτό έπραξε και ο Θεός, καθώς και ο Μωυσής. Διότι προς μεν τον Θεό έλεγε: «Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα»· στους ίδιους όμως έδινε εντολή να κατασφάξουν ο ένας τον άλλον και όλους τους οικείους τους. Μολονότι αυτά είναι αντίθετα, εντούτοις και τα δύο απέβλεπαν σε έναν σκοπό. Πάλι, ο Θεός έλεγε στον Μωυσή εις επήκοον των Ιουδαίων: «Άφησέ με, και θα εξολοθρεύσω τον λαό» (διότι, ακόμη και αν δεν ήταν παρόντες όταν τα έλεγε αυτά ο Θεός, επρόκειτο ωστόσο να τα ακούσουν αργότερα)· κατ' ιδίαν όμως, τον προτρέπει στα αντίθετα από αυτά.

Γι' αυτόν τον λόγο επιβάλλει την τιμωρία, όχι απαιτώντας απόδοση δικαιοσύνης για τα παρελθόντα, αλλά διορθώνοντας τα μελλοντικά. Και για να μάθεις ότι αυτό είναι αλήθεια, άκουσε τι λέει προς τον Μωυσή: «Άφησέ με, και εξοργισμένος θα τους εξολοθρεύσω». Το «άφησέ με», το έλεγε, όχι επειδή ο Μωυσής τον συγκρατούσε· διότι δεν του είχε πει απολύτως τίποτα, αλλά στεκόταν δίπλα του σιωπηλός· αλλά επειδή ήθελε να του δώσει αφορμή να ικετεύσει υπέρ αυτών. Διότι, επειδή εκείνοι διέπραξαν αμαρτήματα άξια τιμωρίας, και μάλιστα τιμωρίας αμείλικτης, Εκείνος όμως δεν ήθελε να τους τιμωρήσει αλλά να δείξει φιλανθρωπία, και επειδή αυτό θα τους έκανε πιο ράθυμους, οικονόμησε και τα δύο, ώστε ούτε η τιμωρία να επιβληθεί, ούτε εκείνοι να γίνουν πιο ράθυμοι εξαιτίας της ατιμωρησίας, συνειδητοποιώντας ότι απέφυγαν την οργή του Δεσπότη όχι λόγω της δικής τους αξίας, αλλά χάρη στην προστασία του Μωυσή. Αυτό κάνουμε συχνά και εμείς, όταν οι υπηρέτες μας διαπράξουν σφάλματα άξια τιμωρίας, και μην επιθυμώντας ούτε να τους τιμωρήσουμε, ούτε να τους απαλλάξουμε από τον φόβο της τιμωρίας, προτρέπουμε κάποιους φίλους να τους γλιτώσουν από τα χέρια μας, ώστε και ο φόβος να παραμένει ακμαίος μέσα τους, και να αποφύγουν τα χτυπήματά μας. Αυτό ακριβώς έπραξε και ο Θεός· και το ότι αυτό είναι αλήθεια, γίνεται φανερό από τα ίδια τα λόγια Του: «Άφησέ με», λέει, «και εξοργισμένος...».

Τότε λέγει ο Θεός στον Μωυσή: «Άφησέ με, και θα τους εξαλείψω, και θα σε κάνω έθνος μεγάλο». Όταν δε κατέβηκε ο Μωυσής και είδε το μοσχάρι και τον λαό να διασκεδάζει, έριξε τις πλάκες και τις συνέτριψε, επέπληξε τον Ααρών, διέταξε τους υιούς του Λευί που προσήλθαν και είπε: «Όποιος είναι με τον Κύριο, ας έλθει προς εμένα, για να σφάξει καθένας τον αδελφό του και τον πλησίον του». Και έπεσαν τρεις χιλιάδες άνδρες.

Αληθινό παράδειγμα της ευσπλαχνίας Του, και ότι έτσι έπρεπε να γίνει, ότι δηλαδή ο Αγαθός οργίζεται μόνο φαινομενικά, είναι όταν, καλώντας σε μετάνοια τους Ισραηλίτες που είχαν κάποτε αμαρτήσει, λέει προς τον δίκαιο Μωυσή: «Άφησέ με, φίλε, να θυμώσω και να εξολοθρεύσω αυτούς που δεν πειθαρχούν στους νόμους μου». Διότι, ενώ συγκρατούνταν από τη φιλανθρωπία Του, αποδίδει δήθεν στον Μωυσή το πρόσχημα: «Άφησέ με», λέει, «να εξολοθρεύσω τους απειθείς, για να δώσω και την αιώνια ζωή». Διότι, προφανώς, σε αυτόν τον Μωυσή αποδίδει ο Κτίστης όλη την κατάσταση, δείχνοντας ότι η οργή Του είναι γεμάτη από φιλανθρωπία. Ο Πλάστης εναποθέτει στα χέρια του Μωυσή τη διαχείριση του θυμού Του, ώστε, ακούγοντας εκείνος το «Άφησέ με», να οδηγηθεί στη σκέψη ότι έχει απόλυτα τη δύναμη να Τον συγκρατήσει όταν οργίζεται, και να πέσει μπροστά Του και να φωνάξει δυνατά: «Αμνησίκακε και πανοικτίρμον Θεέ, δεν θα σε αφήσω, εάν δεν μου υποσχεθείς ότι θα τους χαρίσεις την αιώνια ζωή». Εξόχως οικονομικό ήταν και το περιστατικό με τη Χαναναία, καθώς ο Κτίστης αρνήθηκε να θεραπεύσει την κόρη της, λέγοντας: «Διότι δεν είναι δίκαιο να πάρω τον άρτο των τέκνων και να τον ρίξω στα σκυλιά».