Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 32:19

Διότι αυτό είναι η μετάνοια: η λύση και ο αφανισμός εκείνων που προηγουμένως είτε εκτελέστηκαν στην πράξη είτε συλήφθηκαν ως διάθεση στον νου. Εκείνος όμως που γνωρίζει την ωφέλεια της μετάνοιας, αλλά διαρκώς κυλιέται στον βούρκο της ανομίας, μοιάζει με τον δούλο που, ενώ γνωρίζει την οργή του κυρίου του, διαπράττει το κακό μπροστά στα μάτια του και τριπλασιάζει την αμαρτία. Γίνε ευαίσθητος απέναντι στην ασθένεια που σε περιβάλλει. Συνέτριψε τον εαυτό σου όσο μπορείς, ζήτησε και το πένθος των ομόψυχων αδελφών να σε βοηθήσει προς την ελευθερία, δείξε μου το πικρό και άφθονο δάκρυ σου, για να αναμείξω και εγώ το δικό μου, πάρε και τον ιερέα ως κοινωνό της θλίψης σου, σαν πατέρα. Διότι ποιος πατέρας είναι τόσο ψεύτικος ή έχει τόσο σκληρή ψυχή, ώστε να μην θρηνεί μαζί με τα παιδιά του όταν αυτά λυπούνται ή, αντίθετα, να μην χαίρεται μαζί τους όταν χαίρονται; Ο ιερέας θρηνεί για την αμαρτία του πνευματικού του τέκνου έτσι ακριβώς όπως ο Ιακώβ θρήνησε για τον ματωμένο χιτώνα του Ιωσήφ, όπως ο Δαβίδ για τον όλεθρο του Αβεσσαλώμ, όπως ο Ηλεί για τον Οφνί και τον Φινεές που έπεσαν στη μάχη, και όπως ο Μωυσής για τον λαό που εισήγαγε την άθεη μοσχοποιία. Πριν από τους σωματικούς σου πατέρες, δείξε εμπιστοσύνη σε εκείνον που σε γέννησε κατά Θεόν, δείξε του χωρίς ντροπή τα κρυφά σου, αποκάλυψε τα απόρρητα της ψυχής σου όπως ακριβώς κάποιος δείχνει στον ιατρό μια κρυμμένη πάθηση. Εκείνος θα φροντίσει και για την ευπρέπεια και για τη θεραπεία. Διότι ο σεβασμός και η στοργή των γονέων αγκαλιάζει περισσότερο εκείνα από τα παιδιά τους που υποφέρουν.

Μέσω της νηστείας παρέλαβε την εντολή, η οποία γράφτηκε με το δάχτυλο του Θεού πάνω στις πλάκες. Και ενώ ψηλά στο όρος η νηστεία γίνεται πρόξενος της νομοθεσίας, κάτω η γαστριμαργία οδήγησε στη μανία της ειδωλολατρίας. Διότι τη σαράντα ημερών καρτερία του θεράποντα, ο οποίος νήστευε και προσευχόταν, την κατέστησε άχρηστη μια μοναδική οινοποσία. Τις πλάκες δηλαδή που έλαβε η νηστεία, γραμμένες με το δάχτυλο του Θεού, αυτές τις συνέτριψε η μέθη· διότι ο προφήτης δεν έκρινε άξιο έναν λαό που μεθά να δέχεται νομοθεσία από τον Θεό. Τι ήταν αυτό που βεβήλωσε τον Ησαύ και τον έκανε δούλο του αδελφού του; Δεν ήταν μία και μόνη βρώση, για την οποία πούλησε τα πρωτοτόκια;

Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτός που μεσιτεύει να μιμείται τον Χριστό, ο οποίος αποσόβησε την οργή που ερχόταν από τον ουρανό εναντίον μας εξαιτίας της πολλής αμαρτίας, δωρίζοντας ως Υιός τη δικαίωση μέσω της πίστης σε όσους είχαν αμαρτήσει. Αποτελεί, λοιπόν, και αυτό πάλι τύπο της μεσιτείας μέσω του Χριστού. Και ο μεν θεσπέσιος Μωυσής με τις ικεσίες του απομακρύνει τη σφοδρότητα της οργής· έπειτα κατεβαίνει από το όρος. Επειδή όμως αντιλήφθηκε αυτούς που χόρευαν, και άκουσε τις φωνές αυτών που μεθούσαν, συντρίβει τις πλάκες στις οποίες ήταν χαραγμένοι οι νόμοι, μη θεωρώντας τους πλέον άξιους παιδαγωγίας ως απειθείς και αγνώμονες, ή ασύνετους, που είχαν νου εντελώς επιρρεπή σε όσα δεν έπρεπε, έχοντας κάνει τόσο γρήγορα την αποστασία.

Αλλά δεν έδωσε προσοχή σε αυτά· γι' αυτό και απήλθε δρέποντας καρπό θανάτου· διότι προτίμησε μάλλον να έρθει σε ρήξη με τον Θεό παρά να αποχωριστεί τη συμπάθεια προς τα παράνομα τέκνα του. Διότι, έστω κι αν στα φανερά χρησιμοποίησε τον λόγο λέγοντας «μην κάνετε έτσι, παιδιά μου», στα κρυφά όμως έχει γίνει κοινωνός στην κακοπραγία των παιδιών του. Δες, πράγματι, και το νόημα της απάντησής του, διότι λέει: «Κύριος είναι, και ας κάνει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του»· το οποίο σημαίνει: «Εγώ δεν θα ανεχτώ να λυπήσω τα παιδιά μου». Αλλά ούτε και παραδειγματιζόμενος από τον Μωυσή απέστη από τη συμπάθεια προς τα παιδιά του· διότι ο Μωυσής, αφού δέχθηκε τις πλάκες και κατέβηκε από το όρος και είδε την κατασκευή του μοσχαριού, ρίχνοντας τις πλάκες τις συνέτριψε, και δεν χαρίστηκε στο πρόσωπο του αδελφού του, αλλά με αυστηρότατη φωνή εγκαλούσε τον Ααρών λέγοντας: «Τι σου έκανε αυτός ο λαός, ώστε να επιφέρεις σε αυτούς τόσο μεγάλη αμαρτία;». Ο δε Ααρών, βλέποντας τον ίδιο του τον αδελφό πυρπολημένο από θείο ζήλο, απολογούνταν λέγοντας τα εξής: «Μην οργίζεσαι, κύριε, διότι εσύ γνωρίζεις την ορμή αυτού του λαού». Και ο Μωυσής, στεκόμενος στην πύλη του στρατοπέδου, είπε: «Όποιος είναι με τον Κύριο, ας έρθει προς εμένα». Και συγκεντρώθηκαν προς αυτόν όλοι οι γιοι του Λευί.

Αλλά δεν έχει ο καθένας μας όλα τα προαναφερθέντα είδη της αμαρτίας; Όμως ο καθένας μας εξαιτίας ενός από αυτά ή και περισσοτέρων, όλοι παρεκκλίναμε, όλοι μαζί εξαχρειωθήκαμε· αν και το καθένα από αυτά είναι ικανό να αποθήσει το έλεος του Θεού και να επισύρει την οργή Του. Τι έκανε τους Ισραηλίτες ανάξιους των θεόδμητων πλακών; Δεν ήταν η μέθη; Διότι, όταν ανέβηκε ο Μωυσής στο όρος, τήρησε σαρανταήμερη νηστεία και συνομιλούσε με τον Θεό υπέρ του γένους· γι' αυτό και έλαβε αχειροποίητες πλάκες γραμμένες με το δάχτυλο του Θεού, και κατέβαινε φέρνοντας τη δωρεά στους Ισραηλίτες. Όταν όμως από μακριά αντιλήφθηκε, από τον θόρυβο και την άσεμνη κραυγή, ότι ήταν μεθυσμένοι, λέγοντας «φωνή μεθυσμένων εγώ ακούω», κρίνοντάς τους ανάξιους για εκείνα που είχαν δημιουργηθεί και γραφτεί από τα ίδια τα χέρια του Θεού, συντρίβει μεν τις πλάκες εκείνες, και εξοπλίζει εναντίον τους όσους δεν είχαν σαλεμένο τον νου από τη μέθη ούτε είχαν πλάσει Θεό μεθυσμένων, και μέσω αυτών σκοτώνει πολλές χιλιάδες, και έτσι εξευμενίζει τον Θεό των νηφόντων. Και πάλι, αφού ανέβηκε, κατέβασε άλλες πλάκες, γραμμένες μεν με τον ίδιο τρόπο, αλλά που δεν ήταν πλέον ίδιες· διότι προέρχονταν από γήινη ύλη. Αλλά βλέπετε πώς από παλιά η μέθη είναι θανατηφόρα;

Μπορεί όμως να υποδηλώνει και τούτο: Να οργίζεστε με το πάθος που σας ενοχλεί, και περισσότερο από όλα με την ηδονή, και δεν θα αμαρτήσετε. Διότι, εάν σας βρει εξασθενημένους και χαλαρωμένους, εύκολα θα σας καταβάλει. εάν όμως σας βρει σε εγρήγορση και οργισμένους εναντίον της, αμέσως θα απομακρυνθεί. Επειδή δε ο θείος λόγος δεν απαγόρευσε απλώς το να οργίζεται κανείς, αλλά το να οργίζεται αναίτια. διότι κάποιες φορές είναι και ωφέλιμο να οργιστεί κανείς, όταν αυτό γίνεται είτε υπέρ της δόξας του Θεού, είτε υπέρ των αδικουμένων, είτε για τη διόρθωση του πλησίον. Έτσι άλλωστε και ο πραότατος Μωυσής οργίστηκε με εκείνους που κατασκεύασαν τον μόσχο, και διέταξε να θανατωθούν όλοι οι νέοι. και ο Φινεές με αυτούς που πόρνευσαν, και τους σκότωσε με το δόρυ. και ο Ηλίας με τους Ιουδαίους, και τους καθυπέταξε με την πείνα.

Διότι δεν χρειάστηκε πλέον άλλους λόγους προς τον λαό, αλλά αρκούσαν εκείνα τα λιτά λόγια που ειπώθηκαν προς τον Ααρών για να καταστείλουν τόσες χιλιάδες, σαν να επρόκειτο για έναν άνθρωπο, και από τόση θρασύτητα να τους κατακρημνίσουν στην έσχατη δειλία και αγωνία. Προβλέποντας ακριβώς αυτά ο Μωυσής, κατεβαίνοντας αμέσως, συνέτριψε τις πλάκες και έλεγε προς τον Ααρών: «Τι σου έκανε αυτός ο λαός και τον κατέστησες περίγελο στους εχθρούς;». Το ίδιο πράττει και αυτός ο προφήτης, μιμούμενος εκείνον τον άγιο με διπλό τρόπο. Διότι ο Μωυσής δεν απήγγειλε μόνο κατηγορία τότε, αλλά λαμβάνοντας και το προσωπείο του συμπάσχοντος, διατύπωνε με αυτόν τον τρόπο εκείνη την κατηγορία. Έτσι και αυτός μιμήθηκε και τα δύο, λέγοντας: «Λαέ μου, οι καταπιεστές σας, σας λεηλατούν». Διότι και κατηγόρησε εκείνους, και τα έλεγε αυτά συμπάσχοντας με τον λαό.

Τότε λέγει ο Θεός στον Μωυσή: «Άφησέ με, και θα τους εξαλείψω, και θα σε κάνω έθνος μεγάλο». Όταν δε κατέβηκε ο Μωυσής και είδε το μοσχάρι και τον λαό να διασκεδάζει, έριξε τις πλάκες και τις συνέτριψε, επέπληξε τον Ααρών, διέταξε τους υιούς του Λευί που προσήλθαν και είπε: «Όποιος είναι με τον Κύριο, ας έλθει προς εμένα, για να σφάξει καθένας τον αδελφό του και τον πλησίον του». Και έπεσαν τρεις χιλιάδες άνδρες.

Διότι τέτοιος ήταν και όλος ο υπόλοιπος χορός των αποστόλων, που αγωνιζόταν υπέρ του Χριστού, και των μαρτύρων ομοίως, που παρουσιάζονταν μπροστά σε βασιλείς και τυράννους για τον Χριστό, και ο ζήλος των προφητών δεν ήταν μικρότερος από αυτών. Από αυτούς, και ο ζηλωτής Ηλίας, τους προφήτες του Βάαλ και των αλσών και τους ιερείς της αισχύνης στον χείμαρρο Κισών, που ήταν τετρακόσιοι πενήντα στον αριθμό, χωρίς καμία επιείκεια τους σκότωσε όλους, ομοίως και ο Φινεές, εξολοθρεύοντας με το δόρυ αυτούς που πόρνευαν παράνομα, έπαυσε την καταστροφή «και αυτό του υπολογίστηκε ως δικαιοσύνη» «από γενεά σε γενεά» «έως του αιώνος». Και ο Μωυσής, που μαρτυρήθηκε ως ο πραότατος όλων, αγανακτώντας με την παρανομία του λαού και κρίνοντάς τους ανάξιους της θείας νομοθεσίας, έριξε κάτω και συνέτριψε εκείνες τις θεόγραφες πλάκες. Και τι να λέω για προφήτες και αποστόλους και μάρτυρες, όταν και ο ίδιος ο Χριστός, ο Θεός αυτών, φαίνεται να αγανακτεί, να στενάζει και να λυπάται βαθιά για την πώρωση και την απώλεια των παράνομων Ιουδαίων, και με παρρησία να ελέγχει χωρίς δισταγμό την παράνοιά τους και, οικτίροντας τη διεστραμμένη τους σκέψη, να φωνάζει λέγοντας: «Αλίμονο σε εσάς γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές» και τα εξής, και λέει, «αλίμονο σε εσάς, οδηγοί τυφλοί», διότι «εάν τυφλός οδηγεί τυφλό» και τα εξής γνωστά, και τους ήλεγχε ότι προέρχονται από τον πατέρα τους, τον διάβολο, και όλα τα παρόμοια;

Γιατί συνέτριψε τις πλάκες; Επειδή έκρινε τον λαό ανάξιο της θείας νομοθεσίας. Διότι, επειδή οι πλάκες είχαν τον χαρακτήρα προικώου συμβολαίου και η νύφη πριν από τον νυφώνα εξέκλινε στη μοιχεία, πολύ εύλογα διέρρηξε το προικώο συμβόλαιο. Πρέπει δε να παρατηρήσουμε ότι, αν και ο Θεός δέχθηκε τότε την ικεσία και ανέβαλε την τιμωρία, πρόσθεσε τα εξής: «Την ημέρα που θα τους επισκεφθώ, θα επιφέρω επάνω τους όλη την αμαρτία τους». Αυτό δε μοιάζει με όσα έχουν ειπωθεί από τον Απόστολο: «Αγνοώντας ότι η αγαθότητα του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια, αλλά κατά τη σκληρότητά σου» και τα εξής.