Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 32:23

Για ποιον, λοιπόν, είπε ο Μωυσής: «Θα βλέπετε τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι στα μάτια σας, και δεν θα πιστεύετε»; Ώστε, αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και στον Χριστό. Αλλά, όπως ακριβώς οι πατέρες σας δεν θέλησαν να γίνουν υπήκοοι σε εκείνον, αλλά τον απώθησαν και με την καρδιά τους στράφηκαν πίσω στην Αίγυπτο, λέγοντας στον Ααρών: «Κάνε μας θεούς που θα προπορεύονται μπροστά μας· γιατί αυτόν εδώ τον Μωυσή, που μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν ξέρουμε τι του συνέβη», έτσι και έφτιαξαν μοσχάρι εκείνες τις ημέρες, και πρόσφεραν θυσία στο είδωλο, και ευφραίνονταν στα έργα των χεριών τους. Τότε ο Θεός αποστράφηκε και τους παρέδωσε να λατρεύουν τη στρατιά του ουρανού, όπως είναι γραμμένο στο βιβλίο των προφητών: «Μήπως σφάγια και θυσίες μου προσφέρατε επί σαράντα χρόνια στην έρημο, οίκος Ισραήλ; Και σηκώσατε τη σκηνή του Μολόχ και το άστρο του θεού σας Ρεφάν, τους τύπους που κατασκευάσατε για να τους προσκυνείτε». Και θα σας μεταφέρω πέρα από τη Βαβυλώνα. Η σκηνή του μαρτυρίου ήταν μαζί με τους πατέρες σας στην έρημο, καθώς διέταξε εκείνος που μιλούσε στον Μωυσή να την κατασκευάσει σύμφωνα με τον τύπο που είχε δει. Αυτήν παρέλαβαν οι πατέρες σας και την εισήγαγαν με τον Ιησού, όταν καταλάμβαναν τα έθνη, τα οποία ο Θεός έδιωξε από μπροστά τους, έως τις ημέρες του Δαβίδ, ο οποίος βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού και ζήτησε να βρει σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ. Ο Σολομών όμως οικοδόμησε για αυτόν οίκο. Αλλά ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε ναούς χειροποίητους, όπως λέγει ο προφήτης: «Ο ουρανός είναι για μένα θρόνος και η γη υποπόδιο των ποδιών μου». «Ποιον οίκο θα οικοδομήσετε για μένα, λέγει ο Κύριος, ή ποιος είναι ο τόπος της αναπαύσεώς μου; Δεν είναι η δική μου χείρα που τα έκαμε όλα αυτά;» Ω Ιουδαίοι, σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στα αυτιά, εσείς πάντοτε αντιστέκεστε στο Άγιο Πνεύμα, όπως και οι πατέρες σας· και εκείνοι φόνευσαν όσους προανήγγειλαν τον ερχομό του Δικαίου. Δεν έγιναν φονείς και προδότες οι πατέρες σας στην Ιερουσαλήμ; Έτσι και εσείς, παιδιά εκείνων, μιμούμενοι αυτούς και απιστώντας στις φωνές των προφητών, παραμένετε μισόχριστοι· εσείς, που λάβατε τον νόμο με διαταγές αγγέλων, και δεν τον φυλάξατε.

Κάποτε ο Ισραήλ είχε στήσει τις σκηνές του στην έρημο, και ο Θεός κάλεσε τον ιεροφάντη Μωυσή στο όρος Σινά. Επειδή όμως παρέτεινε την παραμονή του εκεί με τον Θεό για σαράντα ημέρες, φάνηκε στον λαό ότι καθυστερούσε. Τότε αυτοί ξεσηκώθηκαν εναντίον του Ααρών, και, παρασυρόμενοι από αμέλεια προς τις ψευδολατρείες της Αιγύπτου, κατακραύγαζαν λέγοντας: «Φτιάξε μας θεούς που θα προπορεύονται από εμάς. Διότι αυτόν τον άνθρωπο, τον Μωυσή, που μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν ξέρουμε τι του συνέβη». Έπειτα, το τι επακολούθησε, θεωρώ πως πρέπει να το αναφέρω συνοπτικά. «Κατασκεύασαν μοσχάρι», όπως είναι γραμμένο, και ο Θεός οργίστηκε δικαίως για αυτό. Έπειτα απείλησε να αφανίσει μονομιάς ολόκληρη τη Συναγωγή. Ο Μωυσής τον ικέτευε, και ζητούσε συγχώρεση με μακρά προσευχή. Ο Δημιουργός των πάντων συγκατένευσε στο να δώσει άφεση, και να μην τιμωρήσει πια τον λαό. Όμως ξεκαθάρισε ότι δεν θα ανέβαινε μαζί του προς τη γη της επαγγελίας, αλλά μάλλον θα έστελνε μαζί τους τον δικό Του άγγελο ως καθοδηγητή.

Λοιπόν, ο μεν θεσπέσιος Μωυσής ανέβηκε στο όρος, για να παραλάβει τον νόμο. Ενώ εκείνοι που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ εξεγέρθηκαν εναντίον του Ααρών λέγοντας: «Φτιάξε μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς· διότι γι' αυτόν τον άνθρωπο, τον Μωυσή, ο οποίος μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν γνωρίζουμε τι του έχει συμβεί». Κατασκεύασαν, λοιπόν, τον μόσχο στην έρημο. Και το μεν φανερό και κατά κάποιον τρόπο καθολικό είδωλο όλων ήταν ο μόσχος· όμως πολλά άλλα πράττονταν από τον καθένα. Διότι, αφού στράφηκαν μια και καλή στην παλαιά πλάνη και αποσκίρτησαν από την ευσέβεια προς τον Θεό, ο καθένας καθιέρωνε το σέβασμα που του φαινόταν καλό και το έπλαθε για τον εαυτό του, σύμφωνα με την παλαιά συνήθεια που υπήρχε ακόμη και στην Αίγυπτο· και ήταν κυρίως προσκολλημένοι στη λατρεία των άστρων. Και από πού θα μπορούσε να γίνει φανερό και αυτό; θα πει ίσως κάποιος. Δεν είναι μεγάλος ο κόπος για εκείνους που θέλουν να το αποδείξουν· διότι θα το μάθουμε από τα ίδια τα Ιερά Γράμματα.

Συνέβη σε αυτούς αυτό που λέει η αληθινή Παροιμία: «Σκύλος που επέστρεψε στο δικό του ξέρασμα» και «Χοίρος που λούστηκε, κύλισε πάλι στον βούρκο». Από αυτές δε τις πράξεις που τόλμησαν, θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι έπιαναν πάλι τα ίδια τους τα ξεράσματα, και επιδίωκαν, επιστρέφοντας, να κυλιστούν στους παλαιούς βούρκους. Διότι είναι γραμμένο: «Και όταν είδε ο λαός ότι ο Μωυσής καθυστερεί να κατέβει από το όρος, συγκεντρώθηκε ο λαός μπροστά στον Ααρών και του λένε: Σήκω και φτιάξε μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς. Διότι αυτός ο Μωυσής, ο άνθρωπος που μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν ξέρουμε τι του συνέβη. Και τους λέει ο Ααρών: Βγάλτε τα χρυσά σκουλαρίκια που είναι στα αυτιά των γυναικών σας και των θυγατέρων σας, και φέρτε τα σε εμένα».

Επειδή λοιπόν ο πάνσοφος Μωυσής καθυστερούσε, επιτέθηκαν στον Ααρών. Εκείνος δε, βλέποντας πλέον πως η έφοδός τους ήταν αφόρητη (διότι είχαν κραυγάσει: «Φτιάξε μας θεούς, οι οποίοι θα πορεύονται μπροστά μας»), τους διέταξε να φέρουν τα ενώτια των γυναικών και των θυγατέρων τους.

Μπορεί όμως να υποδηλώνει και τούτο: Να οργίζεστε με το πάθος που σας ενοχλεί, και περισσότερο από όλα με την ηδονή, και δεν θα αμαρτήσετε. Διότι, εάν σας βρει εξασθενημένους και χαλαρωμένους, εύκολα θα σας καταβάλει. εάν όμως σας βρει σε εγρήγορση και οργισμένους εναντίον της, αμέσως θα απομακρυνθεί. Επειδή δε ο θείος λόγος δεν απαγόρευσε απλώς το να οργίζεται κανείς, αλλά το να οργίζεται αναίτια. διότι κάποιες φορές είναι και ωφέλιμο να οργιστεί κανείς, όταν αυτό γίνεται είτε υπέρ της δόξας του Θεού, είτε υπέρ των αδικουμένων, είτε για τη διόρθωση του πλησίον. Έτσι άλλωστε και ο πραότατος Μωυσής οργίστηκε με εκείνους που κατασκεύασαν τον μόσχο, και διέταξε να θανατωθούν όλοι οι νέοι. και ο Φινεές με αυτούς που πόρνευσαν, και τους σκότωσε με το δόρυ. και ο Ηλίας με τους Ιουδαίους, και τους καθυπέταξε με την πείνα.

Και για να μάθεις με ακρίβεια, εξήλθαν από την Αίγυπτο, διέσχισαν την Ερυθρά θάλασσα, την είδαν να χωρίζεται και πάλι να ενώνεται· και μετά από λίγο λένε στον Ααρών: «Κατασκεύασέ μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς». Τι λες, ω αγνώμον Ιουδαίε; Είδες τέτοια θαύματα και λησμόνησες τον Θεό που σε τρέφει, και δεν διατηρείς ούτε καν τη μνήμη του Ευεργέτη; Επειδή, λοιπόν, λησμονούσαν τις ευεργεσίες Του, ο Θεός συνέδεσε την υπενθύμιση των δωρεών Του με τον θεσμό των εορτών, ώστε, είτε εκούσια είτε ακούσια, να διατηρούν ολοζώντανη τη μνήμη τους.

Διότι δεν χρειάστηκε πλέον άλλους λόγους προς τον λαό, αλλά αρκούσαν εκείνα τα λιτά λόγια που ειπώθηκαν προς τον Ααρών για να καταστείλουν τόσες χιλιάδες, σαν να επρόκειτο για έναν άνθρωπο, και από τόση θρασύτητα να τους κατακρημνίσουν στην έσχατη δειλία και αγωνία. Προβλέποντας ακριβώς αυτά ο Μωυσής, κατεβαίνοντας αμέσως, συνέτριψε τις πλάκες και έλεγε προς τον Ααρών: «Τι σου έκανε αυτός ο λαός και τον κατέστησες περίγελο στους εχθρούς;». Το ίδιο πράττει και αυτός ο προφήτης, μιμούμενος εκείνον τον άγιο με διπλό τρόπο. Διότι ο Μωυσής δεν απήγγειλε μόνο κατηγορία τότε, αλλά λαμβάνοντας και το προσωπείο του συμπάσχοντος, διατύπωνε με αυτόν τον τρόπο εκείνη την κατηγορία. Έτσι και αυτός μιμήθηκε και τα δύο, λέγοντας: «Λαέ μου, οι καταπιεστές σας, σας λεηλατούν». Διότι και κατηγόρησε εκείνους, και τα έλεγε αυτά συμπάσχοντας με τον λαό.

Ή μήπως δεν είναι αυτά γνωρίσματα μιας ψυχής που έχει πυρετό, αλλοφρονεί και παραδέρνει, το να λέει: «Κατασκεύασέ μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς· διότι για τον Μωυσή αυτόν, ο οποίος μας εξήγαγε από την Αίγυπτο, δεν γνωρίζουμε τι του συνέβη»; Ή μήπως δεν είναι εκείνα τα λόγια μιας ψυχής που φιλοσοφεί και αναπνέει απαλλαγμένη από τα βιωτικά πάθη, όταν, ευρισκόμενοι σε θλίψη, επέδειξαν τόση προσευχή, ώστε να ελκύσουν την ίδια την εύνοια του Θεού; Και αυτός ο ίδιος ο προφήτης, όταν βρισκόταν σε άνεση, πώς θλιβόταν, πιεζόμενος και σπαρασσόμενος από την πονηρή επιθυμία; Όταν όμως περιήλθε σε θλίψη, γνωρίζετε πώς βρέθηκε σε άνεση. Διότι ούτε το πυρ τον άγγιζε, αλλά και ολόκληρη η φλόγα κατασβέστηκε.

Εξαιτίας της μεγάλης τους αγνωμοσύνης και αναισχυντίας· επειδή, δηλαδή, αμέσως μετά τις ευεργεσίες ξεχνούσαν τον Θεό που τις είχε προσφέρει, και απέδιδαν στους δαίμονες τα όσα γίνονταν, λογαριάζοντας σε εκείνους τα αγαθά. Και όταν μεν βγήκαν από την Αίγυπτο, με το σχίσιμο της θάλασσας και τα άλλα θαύματα που τελέστηκαν, ξεχνώντας τον Θεό που τα είχε ενεργήσει, απέδιδαν τα όσα συνέβαιναν σε αυτούς που δεν ήταν πραγματικοί θεοί, και έλεγαν στον Ααρών: «Φτιάξε μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς»· και στον Ιερεμία επίσης φαίνονται να λένε: «Τον λόγο που μας είπες στο όνομα του Κυρίου δεν θα τον ακούσουμε από εσένα, αλλά οπωσδήποτε θα κάνουμε πράξη κάθε λόγο που θα βγει από το στόμα μας, δηλαδή το να προσφέρουμε θυμίαμα στη βασίλισσα του ουρανού και να της κάνουμε σπονδές, όπως ακριβώς κάναμε και εμείς και οι πατέρες μας, οι βασιλιάδες μας και οι άρχοντές μας· διότι τότε χορτάσαμε άρτους, ευτυχήσαμε και δεν γνωρίσαμε συμφορές. Αντιθέτως, από τότε που πάψαμε να προσφέρουμε θυμίαμα στη βασίλισσα του ουρανού και να της κάνουμε σπονδές, λιγοστέψαμε όλοι εμείς και εξολοθρευτήκαμε από τη ρομφαία και την πείνα». Προκειμένου, λοιπόν, να μην αποδίδουν στα είδωλα τίποτε από όσα τους συμβαίνουν, αλλά να πιστεύουν ότι πάντοτε και οι τιμωρίες και οι ευεργεσίες έρχονται σε αυτούς από τον Θεό —οι μεν εξαιτίας των αμαρτιών τους, οι δε από φιλανθρωπία—, γι' αυτόν τον λόγο οι προφήτες τούς προέλεγαν εκ των προτέρων τα όσα επρόκειτο να συμβούν.

Και για το ότι προσκυνούσαν τα είδωλα ως θεούς, άκουσε τι λέει η Γραφή κατά την έξοδο των υιών Ισραήλ, όταν ανέβηκε ο Μωυσής στο όρος Σινά και καθυστέρησε παραμένοντας κοντά στον Θεό για να λάβει τον νόμο, όταν επαναστάτησε ο αγνώμων λαός εναντίον του Ααρών, του θεράποντος του Θεού, λέγοντας: «Κατασκεύασέ μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς· διότι αυτόν τον άνθρωπο, τον Μωυσή, δεν γνωρίζουμε τι απέγινε.» Έπειτα, όταν αφαίρεσαν τα κοσμήματα των γυναικών τους και τα έχυσαν στο χωνευτήρι, έφαγαν και ήπιαν και μέθυσαν τόσο από το κρασί όσο και από την πλάνη και άρχισαν να διασκεδάζουν μέσα στην αφροσύνη τους λέγοντας: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ.» Βλέπεις, ότι είχαν τα είδωλα για θεούς· διότι δεν έφτιαξαν είδωλο του Δία ή του τάδε ή του δείνα, αλλά, όπως έτυχε, έδωσαν τον χρυσό για να φτιαχτεί ένα είδωλο, όποιο κι αν προέκυπτε, και βγήκε ομοίωμα κεφαλής βοδιού. Ώστε αυτά τα χωνευτά κατασκευάσματα τα είχαν για θεούς και αυτά προσκυνούσαν ως θεούς, τα οποία δεν ήταν παρά κατοικητήρια δαιμόνων. Και το ότι λάτρευαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, το λέει και ο θείος απόστολος: «Οι οποίοι αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα φθαρτού ανθρώπου και πτηνών και τετραπόδων και ερπετών, και λάτρευσαν την κτίση αντί του Κτίσαντος.»